Korte berichten uit een eeuw Apeldoornse leven

1918-1922


1918

Sluipmoord aan Arnhemscheweg

22 Mei - In zijne woning bij den Arnhemscheweg woonde de 47-jarige Johannes Houtjes. Zaterdagavond tusschen 10 en 11 uur is in de buurt van deze woning een zwaar schot gehoord. Toen Zondagmorgen de koejongen kwam deed, zooals gewoonlijk geschiedde, Houtjes niet open. Hij bemerkte dat een ruit van de woonkamer stuk was en een deur open stond. Het vee op stal stond te loeien, waaruit viel op te maken dat het nog niet gevoederd was. Uit onderzoek van de politie bleek dat het lijk van Houtjes in de woonkamer lag met een schotwond in de borst.

6 Juni - De loswerkman G.v.K., die nog steeds blijft ontkennen, is hedenochtend naar Zutphen overgebracht en ter beschikking van Justitie gebracht. De verdachte heeft eenige tid vòòr den moord bij Houtjes gewerkt en moet toen reeds ongenoegen met hem hebben gehad. De recherche is K. op het spoor gekomen doordat hij verteeringen maakte die ver boven zijn krachten gingen.

HarskampMuiterij in de Harskamp

< De kantine van de legerplaats Harskamp (Kampementen. Legerplaatsen en Kazernes in Nederland)

28 October - Een helle gloed aan den Westelijken avondhemel deed Zaterdagavond een fellen brand vermoeden. In de Hoofdstraat groepten menschen tezamen, turend en gissend. Een toeval bracht ons in aanraking met een soldaat, die gejaagd vertelde van muiterij in de Harskamp, brandende barakken en geplunderde cantines. Geen kwartier later of we schoten met een flinke vaart per auto de donkere nacht in. Overal groepen soldaten, sommigen gepakt en gezakt, anderen blijkbaar zoo weggeloopen zonder overjas. Een tweetal vaandrigs deden ons een verhaal van het gebeurde. Reeds geruimen tijd heerschte er ontevredenheid onder de manschappen over de slechte cantine-exploitatie en over te weinig eten. Toen Zaterdag tegen 4 uur een stelletje belhamels de soldatencantine begon te plunderen en er de brand in staken, was de muiterij volkomen. ’t Moet er eenigen tijd een geweldige janboel zijn geweest. De muiters schoten of rameiden met knuppels de boel in elkander. De officieren waren de macht kwijt. Luitenant Vonk zuiverde het kamp van de muiters. Een 2500 man werden het kamp uitgejaagd of vluchtten in alle richtingen.

RevolutieGehele burgerij verwelkomt Vorstin

Bijna een maand na de mislukte ‘revolutie’ van Troelstra (op de foto de aanhankelijkheidsbijeenkomst op het Haagse Malieveld) keerde koningin Wilhelmina terug in Apeldoorn (Anno.nl: Troelstra's 'vergissing') >

7 December - De sombere, mistige Decembermorgen kreeg gisteren luister door het rood, wit en blauw, dat al vroeg van talloze gevels deinde. Langs buitenwegen golfde een schier eindelooze stroom feestgangers. Alles zoekt een plaatsje. Zwart zien enkele daken van de menschen en geen raam of er verschijnen meerdere hoofden voor. Daar dondert de trein binnen; Apeldoorn heeft zijn Koningin, zijn Prins en kan zijn vaderlandsliefde uiten. Luid klonk het gejubel op en hoog in de lucht beierden de klokken, die de koninklijke gasten met hun metalen stemmen een welkom toeriepen. Naarmate de stoet voortging zwol de jubel, die voortgolfde over de menschenmassa in de Hoofdstraat, de komst aankondigend, geruime tijd al vòòrdat er ook nog maar iets te zien was in de verte. In het paleis liet H.M. de Koningin het defilé aan zich voorbijgaan; meer nog dan de aubade en langs de straat een warme hulde van bijna de gehele burgerij van Apeldoorn; een eenige kilometers lange optocht van mannen en vrouwen, soldaten, gymnasten, ’n verzameling van ontelbare corporaties, allen met hun vaandels.


1919

Leedigen beerput verpest atmosfeer

(Datum onbekend) In ons ,,dorp’’ Apeldoorn, dat zich zoo graag verbeeldt een ,,stad’’ te zijn, heerschen toestanden, die werkelijk middeleeuwsch zijn. Ik meen de ,,amateur’’-leediging van beerputten, die in tijden van lichten maan dagelijksche kost zijn en waarbij de betrokken personen er zich volstrekt niet om bekommeren dat hun buren genoodzaakt zijn gedurende één à twee uren in een walgelijke en vergiftigde atmosfeer te vertoeven, die zelfs in goed gesloten huis en slaapkamers doordringt. Ik ken zelfs buurten, waar de heer des huizes zich persoonlijk midden overdag met dat werk bezig houdt en er niet over denkt dat zijn buren wellicht nog aan tafel zitten. Apeldoorn, met zijn dicht op elkaar gebouwde huizen, is daarvoor niet geschikt.

Mej. A.J. van Delden

Vrouwelijk varkentje vermist

De Commissaris van Politie te Apeldoorn maakt bekend, dat van een kar, staande op den Arnhemschenweg, ontvreemd of weggeloopen is een jong varkentje van het vrouwelijk geslacht, gemerkt op den rug met een roode streep, heeft een zeer kort staartje. Degenen, die hieromtrent eenige inlichtingen kunnen verstrekken, worden verzocht zich aan het polittioebureau te melden.

De Commissaris der Politie, Bakker

Pleidooi voor rijden zonder licht

12 Juni - De correspondent van het ,,Handelsblad’’ levert een pleidooi voor het rijden zonder licht. In verband met het feit dat wij in Apeldoorn ook de zegeningen van het dwaze ministerieele voorschrift ondervinden, nemen wij er een brokstuk van over: Er is, schrijft de correspondent, den ganschen afgeloopen winter na zonsondergang door verreweg de meeste koetsiers, voerlieden, chauffeurs en fietsers gereden zonder licht. Niet alleen in den tijd waarin zulk rijden geoorloofd was (tusschen eerste en laatste kwartier) maar door alle manen heen. Er zijn nochtans niet méér aanrijdingen geweest dan vroeger. Eer minder. Doordat men, in ’t donker rijdend, in zijn eigen belang rechts hield en dit dus veel zorgvuldiger werd gedaan dan vroeger. Het voorschrift van verlicht rijden is hinderlijk en gevaarlijk. Want het veroorzaakt den noodeloozen hinder van het telkens weer inrijden tegen min of meer sterke lichten, hetgeen mede door het daarna weer plotseling verdwijnen van zoo’n licht het gezichtsvermogen vermoeit en gevaar voor aanrijding oplevert.

VersaillesMuzikale rondgang bij vieren Vrede

< De Vrede van Versailles wordt getekend (Peace And Diplomacy at the Versailles Conference)

26 Juni - Niettegenstaande de regenbuien heerschte er om 7 gisteravond in de Hoofdstraat een buitengewone drukte, toen het Harmonie-orkest zich, ter gelegenheid van de totstandkoming van de vrede [van Versailles], met vaandel en schelleboomen opstelde voor een rondgang naar de muziektempel in het Oranjepark, waar o.a. de Vredeshymne, voor deze gelegenheid door de heer Gerhars gecomponeerd, werd uitgevoerd. Na het concert vonden eenige jongens het noodig twee vreemdelingen, die zich de vrijheid veroorloofden anders te zijn dan gewoon - dat mag nu eenmaal niet in ons lieve landje - lastig te vallen. Vervolgens keerde het publiek zich tegen de marechaussees, die de sabel trokken.

DennenrupsDennenrups verwoest bosschen

De gestreepte dennenrups (Panolis flammea) (Moths and Butterflies of Europe and North Africa) >

28 Juli - Over de verwoestingen, in de bosschen aangericht door de gestreepte dennenrups (trachia piniperda) kwamen ons zoodanige geruchten ter oore, dat wij een onderzoek hebben ingesteld naar den omvang, welke de plaag op de Veluwe heeft gekregen. Vooral ten westen van de lijn Garderen-Elspeet-Gortel-Epe maken groote stukken, juist het mooiste dennenbosch, een zeer droefgeestigen indruk. Hectare aan hectare is geheel kaal gevreten. Geen naald is er aan de bomen gebleven en al dit hout is voorbestemd te sterven. Thans reeds komt de dennenrups voor in alle bosschen die men aantreft in den vierhoek Apeldoorn, Voorthuizen, Harderwijk, Nunspeet, Epe.


1920

Stropers stelen herten van Z.K.H.

7 Januari - Eenigen tijd geleden importeerde Z.K.H. Prins Hendrik ter veredeling van de herten in de wildbaan van het Kroondomein een zestal zware, drachtige hinden, welke dieren in de nabijheid van Uddel in vrijheid werden gelaten. Hoe keken de jachtopzieners op, toen zij in de laatste week van December de omheining zagen verbroken en bloedsporen met hertenhaar aantoonden dat wilddieven hun slag hadden geslagen; er werden dan ook een tweetal hinden vermist. Nog meer ontsteld en verbaasd keken de jachtopzieners, toen zij op Nieuwjaarsmorgen weder een drietal dezer werkelijk zeer kostbare dieren vermisten. De gansche omgeving werd afgezocht. Een boer uit Uddel, zekere B., die met paard en wagen door het bosch reed, werd ondervraagd, doch deze wist van niets, niettegenstaande op zijn wagen sporen van bloed werden gevonden. In de schuur van B. ontdekte de recherche de drie op Oudejaarsavond gestolen herten, schoongemaakt, hangende aan de balken.

Cinema Central ontduikt censuur

4 Februari - Bij gemeentelijke verordening is het bezoek van de bioscooptheaters verboden voor personen beneden de 18 jaar, tenzij de programma’s zijn goedgekeurd door de gemeentelijke keuringscommissie. Om op enkele dagen ook jeugdigen te kunnen toelaten legde de directie der ,,Cinema Central’’, het eenige bioscooptheater in Apeldoorn, op enkele dagen programma’s in, die zelfs de Katholieke censuur zijn gepasseerd. Die konden echter geen genade vinden in de oogen van de Apeldoornsche keuringscommissie. Het gevolg is dat de directie der C.C. nu voorstellingen geeft voor de ,,Cinema Central Vereeniging’’, waarvan elke bezoeker lid moet worden. Dan kunnen alle films vertoond worden, ook voor personen beneden 18 jaar, terwijl de fiscus de 20 pct. belasting op publieke vermakelijkheden niet heffen kan.

B&W schaffen de kermis af

10 April - Met instemming zal het Apeldoornsch publiek in groote meerderheid kennis genomen hebben van het voornemen van Burgemeester en Wethouders om op te treden tegen de vertooning, dat midden in de kom der gemeente een kermis gehouden wordt. De mededeeling van de Burgemeester werd door den Raad met applaus begroet. We hebben de kermis gehad - gelukkig gehàd. De tweedaagsche October-feestelijkheid werd steeds minder een vermakelijkheid en steeds meer een dronkemansdag, totdat de kermissen in het eerste jaar van de mobilisatie een ziektecrisis doormaakten. Maar eenzelfde soort gelegenheid herleefde in de ,,kermissen op besloten terrein’’ met twijfelachtig vermaak, en door de kwasie-beslotenheid aan het toezicht der politie onttrokken. Van harte moet een optreden tegen deze soort vermakelijkheden worden toegejuicht, omdat inderdaad zulk een vertooning niet te tolereeren is.

Drie doden bij aanleg zendmast

24 Juni - Op het terrein nabij Hoog-Buurloo, waar de zendinrichting voor draadlooze telegrafie met Indië in aanbouw is, heeft zich hedenmiddag een ernstig ongeluk voorgedaan. Vier der zes 210 M. hooge masten zijn thans zonder ongelukken opgetrokken en op het oogenblik is men met de vijfde bezig. Elke mast bestaat uit drie ijzeren stijlen, waartusschen een driehoekige korf de arbeiders naar boven voert. Deze korf wordt door middel van een ijzeren ketting door de passagiers, bijgestaan door menschen op de grond, omhoog getrokken. Ook hedenmiddag ging een korf, waarin acht werklieden, naar boven. Waarschijnlijk is er een kink in de ophaalketting gekomen. Toen de bak zich op ongeveer 50 M. hoogte bevond brak de ketting plotseling door en stortten de korf en het bovenste deel van de mast naar beneden. De arbeider Tiendenhoeve, uit Apeldoorn afkomstig, slingerde uit de mand en werd boven in de mast dood gedrukt. Twee andere werklieden, Van der Trappe uit Beekbergen en Pansier uit Ochten, kwamen op het hoofd terecht en stierven vrijwel onmiddellijk. De arbeider J. Heck uit Barneveld had ernstige hoofdwonden en een onderbeen was versplinterd. De anderen bleven vrijwel ongedeerd, zoodat ze te voet huiswaarts konden keeren. Als tragische bijzonderheid melden wij, dat de 27-jarige Pansier de vorige maand in het huwelijk was getreden.


1921

Veel belangstelling voor Jodenzending

3 Februari - De Commissie van de Geref. Kerk voor de zending onder de Joden hield gisteravond een openbare bijeenkomst in het Tempelierenhuis. Er was uit Gereformeerde kringen zeer groote belangstelling. Van hen, voor wie deze bijeenkomst in ’t bijzonder belegd was, was er geen enkele. Door leden van de Israëlietische Gemeente alhier werd voor het gebouw gepost. Dr. J. van Nes van ’s-Gravenhage citeerde Jeremia, Maliachi, Jesaja en Zacharia om aan te toonen dat, waar er sprake is van de Messias, gedoeld wordt op Christus, de Zoon van God. Een groot deel van het huidige Jodendom heeft de Messiasverwachting verarmd. Het moderne Zionisme, met zijn denationaliseerende werking, draagt er eveneens sterk toe bij de Messiasverwachting onder de Joden te verzwakken, zelfs totaal op te heffen.

Deventer helpt bij persproblemen

31 Maart - Gisteravond, juist toen de buiten-editie van ons blad was afgedrukt, ging een der gestypte platen van onze courant los. Het lood, dat tusschen de cylinders kwam, deed de kamraderen als glas afbreken. Van verder drukken kon geen sprake zijn. Wij snellen per auto vliegensvlug naar Deventer en kloppen bij collega’s aan. Het is de firma Kluwer die ons ter zijde staat. En vandaag ziet de Nieuwe Apeldoornsche Courant het levenslicht in de koopstad Deventer. Ook het publiek zijn wij dankbaar. Al werd de telefoon bestookt en waren enkele van de eerste woorden soms onvriendelijk, als men de reden had gehoord was alle onvriendelijkheid verdwenen.

Motorwereld mijdt Apeldoorn

20 April - In de publieke opinie bestaat strijd over een drietal gemeentelijke verordeningen: het tapverbod, de verplichte winkelsluiting en de maximum-snelheid van 15 K.M. voor automobilisten en motorrijwielen. In een gemeente, waar alles gedaan dient te worden om het vreemdelingenverkeer aan te moedigen en te bevorderen, kan men niet alles uitvoeren wat op zichzelf heel wenschelijk is en in abstracto als van goede strekking bepleit kan worden. Vooral de wijze waarop de maximum-snelheid gehandhaafd wordt, is nadelig voor onze gemeente. Apeldoorn heeft in de automobiel- en motorwereld de slechtste reputatie opgebouwd. ,,Al is de bestuurder nog zoo langzaam, de politie-agent verbaliseert hem wel’’, leest men in de sportbladen. De voorjaarsreunie van de Kon. Ned. Motorrijders Vereeniging, die sedert onze heugenis ieder jaar in Apeldoorn gehouden is, vindt nu in Arnhem plaats. Het is niet te ramen wat zulk een reputatie ons reeds gekost heeft en nog kosten zal. Indien het waar is, wat steeds wordt beweerd, dat geen proces-verbaal volgt indien ’t geen grooter snelheid dan van 25 K.M. betreft, wat kan er dan tegen zijn om deze snelheid ook te schrijven in de verordening?

Parachutist valt te pletter

8 Augustus - De driedaagsche vliegdemonstraties zijn Zaterdag begonnen met een mislukking. Wegens onvoldoende voorbereiding konden de vliegers niet het luchtruim in en de vele bezoekers keerden teleurgesteld huiswaarts. Ware gisteren, den tweeden dag, ook maar mislukt, dan was althans den velen op emotie belusten toeschouwers het lugubere schouwspel bespaard gebleven van een te pletter vallend mensch. Om ongeveer half negen steeg een der vliegeniers het luchtruim in, vergezeld van den parachutist Berend Hamer, afkomstig uit Twello, die op een hoogte van 1000 M. den sprong zou doen, hangende aan zijn parachute. Hoe ’t gekomen is, zal wel altijd onopgelost blijven. De parachute weigerde zich te ontplooien, zoodat hij van een duizelingwekkende hoogte naar beneden stortte en aan den andere kant van den spoordijk in een korenveld te pletter viel.


1922

TramTram stopgezet

< De Apeldoornse tram voor het station, ca. 1900. (Stationweb.nl)

11 Januari - Uit zuinigheidsoverwegingen heeft de Gemeenteraad besloten de tram gedurende de wintermaanden niet te laten loopen. Besloten is, a.s. Zondagavond het bedrijf stop te zetten. Bij een gedeelte van het publiek heeft dit besluit geen instemming gevonden. Vooral zij, die zich beijveren om het vreemdelingenverkeer te bevorderen, en voorts allen die bij de uitbreiding van Apeldoorn belang hebben, hebben er ernstige bedenking tegen, omdat zij van dit besluit nadeel van de reputatie van onze gemeente duchten.

’Aanslag kapitalisme op proletariaat’

2 Februari - Op een openbare vergadering van de afdeeling Apeldoorn der Communistische Partij heeft de heer Louis de Visser, van Den Haag, gesproken over den aanslag van het kapitalisme op het levenspeil van het proletariaat. Er wordt van alle kanten een aanval gedaan op de levensvoorwaarden door middel van loonsverlaging en arbeidsduurverlenging. Als argument wordt aangevoerd dat de productie moet worden vergroot, dat de loonen omlaag moeten, omdat anders de concurrentie niet kan worden volgehouden. Er moet komen een eenheidsfront, met als strijdmiddel de groote algemeene werkstaking.

Apeldoorn telt 50.000 inwoners

10 Maart - Onze gemeente heeft thans 50.000 inwoners! Deze blijde incomste was de geboorte van ’n meisje, dat Petronella Dorothea is gedoopt, waarvan hedenmorgen aangifte werd gedaan door den gelukkigen vader. Zij is het achtste kind van een rietmeubelmaker Hendrik van Eijk, gehuisvest in een van de houten noodwoningen aan de Elisabethlaan, ook wel ’t Plankendorp genoemd.

Tram rijdt weer

13 April - Met ingang van Zaterdag 15 dezer wordt de dienst der Gemeentetram hervat.

,,Parel der Veluwe’’ historisch schouwspel

2 Augustus - Het tweedelig filmwerk ,,De Parel der Veluwe’’, dat onder leiding van den directeur van het Cinema Centraal Theater is vervaardigd, voldoet aan alle eischen, welke men kan stellen aan kunst en regie, en aan die der reclame. Zij laat ons de ,,Parel der Veluwe’’ zien in al hare aantrekkelijkheden en schoone verborgenheden. ’t Is een historisch twintigeeuwsch schouwspel, waaraan heel de bevolking heeft medegewerkt.

Lees verder van 1923 tot 1927


Honderd jaar (Nieuwe) Apeldoorns(ch)e Courant

Berichten uit een eeuw Apeldoornse leven

1903-1907 | 1908-1912 | 1913-1917 | 1918-1922 | 1923-1927 | 1928-1932 | 1933-1937 | 1938-1942 | 1943-1947 | 1948-1952
1953-1957 | 1958-1962 | 1963-1967 | 1968-1972 | 1973-1977 | 1978-1982 | 1983-1987 | 1988-1992 | 1993-1997 | 1998-2003



Andere websites:
World Webcam Monitor | Publicaties | Arnhem Spookstad | De verzwegen deportatie | Mijn boekwinkeltje