Korte berichten uit een eeuw Apeldoornse leven

1938-1942


1938

Busloos tijdperk

3 Januari - Het buslooze tijdperk is voor Apeldoorn begonnen onder omstandigheden, welke al dadelijk het gemis van een algemeen communicatiemiddel in onze gemeente stevig deden gevoelen. Gladde wegen en sneeuwval waren voor wie niet van een taxi gebruik konden maken een handicap, temeer omdat het wielrijden ook geen pretje was. Oorzaak is de arbitrale uitspraak waarbij Gebr. Robart ontheven zijn van verdere exploitatie van de autobusdienst binnen de gemeente Apeldoorn.

Zware mishandeling

25 April - Zaterdagochtend heeft zich op de heide te Kootwijk een geval van ernstige mishandeling afgespeeld, waarvan de bekende grootgrondbezitter Mr. H. Blaupot ten Cate het slachtoffer is geworden. Ter hoogte van het kruispunt der wegen naar Asselt en Kootwijk is hij door den landbouwer H.B. met een greep aangevallen. Zwaargewond is hij naar het R.K. Ziekenhuis St. Liduina overgebracht. Aanleiding was een onbeteekenend incident over een weg, waarover reeds jarenlang verschil van mening bestaat tusschen den landeigenaar en B.. Toen nu Zaterdag twee passeerende ruiters van den weg gebruik wilden maken, maakten de zoons van B. daartegen bezwaar, omdat het land met rogge bezaaid is. De ruiters sloegen daarop een ander pad in. Toevallig was mr. Blaupot ten Cate getuige van het voorval. ,,Moeten wij nu weer gaan vechten over den weg’’, vroeg hij B.. ,,Dan dadelijk maar’’, antwoordde de in drift ontstoken boer, en liet de greep met zooveel kracht op diens hoofd neerdalen, dat de steel in tweeën brak.

Holbewoner in Beekbergen

4 Juni - Nadat de autoriteiten hem gelastten de door hem bewoonde keet af te breken, heeft de Beekbergenaar Freek Nieuwenhuis, een vrijgezel die van het gebonden buitenleven niets moet hebben, zich teruggetrokken in een drietal onderaardsche appartementen, onder de rook der Pluimveecentrale. Hij leeft hier als een soort natuurmensch met zijn hond.


1939

Overstekend wild

17 Februari - Herhaaldelijk komt het voor, dat automobilisten ’s avonds of ’s nachts plotseling een overstekend hert of ree voor hun auto krijgen. Hedenochtend heeft de A.N.W.B., 300 meter voorbij den hoek Wilslaan-Amersfoortschenweg, het eerste bord geplaatst om automobilisten en motorrijders op het gevaar van overstekend wild attent te maken.

Rumoer stoort concert

19 Augustus - ’t Is een pracht-avond geweest, gisteren in het Oranjepark, waar duizenden naar onze Grenadiers en Jagers, onder directie van Walther Boer, hebben geluisterd. En genoten.… Maar waarom moet dat genot vergald worden door de jongens en meisjes, die tijdens de muziek hun mond maar niet dicht konden houden? Waarom den toevoer tot den fontein niet dichtgedraaid, welke nu, door het ruischende water, zeer hinderlijk was? Waarom de Kerklaan niet voor doorgaand verkeer afgesloten? Nu reden er auto’s en knalden er motoren, waarvan de bestuurders, onhebbelijk genoeg, voortdurend signalen gaven, om zich een weg door de menigte te kunnen banen.

Schuilgelegenheid plicht

12 September - Iedere burger is verplicht te zorgen voor een schuilgelegenheid, als voorzorg ter afwending van het luchtgevaar, voor de leden van zijn gezin of het personeel dat bij hem in dienst is. Indien het huis een kelder bezit, die voor schuilplaats geschikt te maken is, make men die daarvoor in orde. Anders kan men gebruik maken van een schuilloopgraaf in de tuin. Een andere oplossing is bijv. het inrichten van een ander vertrek, gelijkvloers, of het dekking zoeken bij de buren of anderszins.

55 jaar verslaggever

21 October - Zondag zal het 55 jaar geleden zijn dat de heer W. Jansen voor de eerste maal een bericht afleverde bij de redactie van de ,,Apeldoornsche Courant’’. Op een Zondag in het jaar 1884 reed een paard en wagen het water in. Een kind kwam bij dit ongeval om het leven. Jansen liep ijlings naar den burgemeester die, zoo vroeg in den morgen, niet goed geluimd reageerde. Vervolgens ging de verslaggever-in-spé naar de krant.Tot op heden is hij verslaggever gebleven, vanaf 1903 bij de ,,Nieuwe Apeldoornsche Courant’’. Het 55-jubileum van den heer Jansen, dat samenvalt met diens 70sten geboortedag, zal zeker niet ongemerkt passeeren.

Mededeeling

13 December - Tot dusver hebben we bij de vermelding van geslaagden ook opgenomen bij wie betrokkenen hun opleiding hebben ontvangen. Dat laatste detail zal in den vervolge achterwege blijven, tenzij blijkt dat de leeraar of het instituut, waar de geslaagde zijn opleiding ontving, behoort tot de geregelde adverteerders.


1940

'Onbeteekenend feuilleton' werd wapen tegen 'het z.g. nieuws, dat ons werd opgedrongen'

ApeldoornscheBosch < Ingang van het gesticht Apeldoornsche Bosch ca. 1912 (Joods Historisch Museum)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog stond de Nieuwe Apeldoornsche Courant onder strenge censuur. De redactie ontving ‘niet ter publicatie’ honderden richtlijnen als ‘Mededeelingen betreffende de censuur mogen niet worden gepubliceerd’ en ’Het is niet meer geoorloofd eenigen aanval te doen op de N.S.B.’. Het Journalistenbesluit van 2 mei 1941 legde de pers echter definitief aan banden.
Vergelijking van de inhoud van de krant met de vorig jaar verschenen kroniek ‘Apeldoorn in de Tweede Wereldoorlog’, samengesteld aan de hand van o.a. dagboekfragmenten, politierapporten en krantenberichten, maakt duidelijk dat vrijwel geen enkel relevant nieuwsfeit de krant heeft ‘gehaald’. Niet alleen oorlogsmisdrijven, zoals de deportatie van patiënten en verplegend personeel van de joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch op 23 januari 1943 naar Auschwitz en Sobibor, bleven onvermeld. De regionale berichtgeving beperkte zich nagenoeg tot vrijgegeven politieberichten, rechtbankverslagen en activiteiten van NBS-functionarissen.
Hoofdredacteur J.C. Rugaart werd in september 1941, zonder enige motivatie, door de Duitse autoriteiten ontslagen. Zowel directeur Jo Wegener als waarnemend hoofdredacteur G. Roede werden diverse malen op het matje geroepen en soms ernstig bedreigd, ‘teneinde een meer positieve houding aan te nemen ten opzichte van de nieuwe orde’. ‘De plagerijen uit Den Haag zijn veel en velerlei geweest’, aldus de directie in een verantwoording na de oorlog. ‘Streven was van de Nieuwe Apeldoornsche Courant datgene te maken wat ze nimmer geworden is: de onbeperkte spreekbuis van een partij, die de propaganda virtuooslijk wist te hanteeren’.
Als gevolg van papiergebrek schrompelde de krant in de loop van de oorlog steeds verder in. Uiteindelijk, in september 1944, na de mislukte ‘Slag om Arnhem’, resteerde een ‘Mededeelingenblad’, dat enkele malen per week verscheen en naast een overzicht van bonnen voor meestal niet-verkrijgbare artikelen vooral oproepen bevatte van geëvacueerde Arnhemmers, op zoek naar familieleden.
Op 29 september 1944 werd de drukkerij door een verzetsgroep overvallen om te voorkomen dat een oproep van de de Arbeitseinsatz om alle Apeldoornse mannen tussen 17 en 50 jaar voor graafwerk in te kunnen zetten aan het IJsselfront het publiek bereikte. Na een razzia werden de werkkampen in Rees en Elten beruchte namen in de Apeldoornse geschiedenis. Directeur Jo Wegener dook onder.
De drukkerij en kantoren van Wegener in december 1944 door de Duitsers bezet. De redactionele leiding wist een overmaat aan Duitse propaganda te saboteren door binnen het ‘toch al zeer kleine formaat’ nog plaats te winnen voor ‘een zeer onbeteekenend feuilleton’, teneinde ‘het z.g. nieuws, dat ons door de Duitschers werd opgedrongen, tot een minimum te beperken’.
Bij de bevrijding van Apeldoorn op 17 april 1945 werd de krant verboden, zoals in Londen was bepaald voor alle publicaties die na 1 januari 1943 nog verschenen, in afwachting van onderzoek door de Commissie voor de Perszuivering. Op 1 februari 1946 liep de NAC weer van de persen.


InvalNederland in oorlog

De Duitse inval in Nederland (Slag om de Grebbeberg) >

10 Mei - Wat heel het Nederlandsche volk, op wellicht een kleine uitzondering na, tot de onmogelijkheden achtte te behooren, is sinds vanmorgen vroeg werkelijkheid geworden: Nederland is in staat van oorlog met Duitschland. Bij tientallen zijn Duitsche gevechtsmachines over de grens gekomen en doorgedrongen tot boven Den Haag en Rotterdam. Veel meer kunnen we er op het oogenblik, met het verre gedreun van voorbij jagende vliegmachines in de ooren, niet van zeggen. De moeilijkheden welke we, ook in Apeldoorn, tegemoet gaan, zullen ongetwijfeld vele zijn en zwaar.

Apeldoorns is veilig

8 Juni - Er loopen blijkbaar in den lande vreemde geruchten over Apeldoorn. Want een Amsterdammer vraagt aan het bureau van de V.V.V. of ‘t hier wel veilig is.Wat de mensch in dezen tijd in de eerste plaats noodig heeft is rust. Waar zou die rust, welke een oase is voor de ziel, beter en meer gevonden kunnen worden dan buiten, in de natuur, in de harmonie van bosch en hei? Beide heeft Apeldoorn in overvloed.

Bleekneusjes naar Ostmark

13 Juli _ Een 80-tal Apeldoornsche bleekneusjes zullen een heerlijken tijd gaan meemaken en versterking van hun gezondheid vinden in de Duitsche Ostmark. Ca. 90% zijn door de goede zorgen van de Nationaal-Soc. Vrouwen-Organisatie ,,geboekt’’. Dit zijn kinderen van alle gezindten, waarvan de ouders begrepen hebben dat dit herstel van de gezondheid hunner kinderen van grooter en blijvender waarde is, dan de onzinnige verhalen, die over dit edelmoedige gebaar van de Rijks-Commissaris Seyss Inquart de ronde doen.

Joods raadslid ontslagen

Per 18 december 1940 werden de joodse leden van Provinciale Staten en gemeenteraden door de bezettingsautoriteiten uit hun functie ontheven.
19 December - De raad is vanmorgen ten gemeentehuize in openbare vergadering bijeen gekomen. De agenda bevatte o.m. de behandeling van de begrooting voor 1941. De notulen van de raadsvergadering van 20 November werden zonder bespreking goedgekeurd. De mededeling dat mevrouw H. Hoogstraal-de Haan (s.d.) (zie na tussenkop 'Vrouwen apart?') van haar raadslidmaatschap en eenige andere functies is ontheven, werd voor kennisgeving aangenomen.


1941

Rel in Asselsestraat

5 juni - Ingevolge voorgekomen onregelmatigheden begaan door jeugdige personen, wordt op aanwijzing van hooger gezag, door mij verboden dat jonge mannen, geboren nà 1 januari 1920 en vòòr 31 december 1927, zich tusschen 9 uur des avonds en 6 uur des morgens op de openbare weg bevinden. De maatregel geldt voorlopig van 5 juni tot en met 4 juli 1941. - De Loco-Burgemeester D. Gosker.
De aanleiding, een rel in de Asselsestraat, waar op 3 juni een Duitser zwaar gewond raakte tijdens een vechtpartij tussen enkele Duitsers en Nederlanders, werd niet in de krant vermeld.

Nieuwe burgemeester

27 Juni - Het rijkscommissariaat maakt bekend: De Rijkscommissaris voor de bezette Nederlandsche gebieden, rijksminister Seyss Inquart, heeft den burgemeester van deze gemeente, Jhr. Dr. C.G.C. Quarles van Ufford, gepensionneerd. In zijn Verordening 108/40 is Mr. C. den Besten, advocaat en procureur te Utrecht, tot burgemeester van Apeldoorn benoemd.

Marathon-poes

10 September - Een ongeloofelijk staaltje van dierenspeurzin heeft een roode kater, genaamd ,,Tinus’’, geleverd. Het dier is er namelijk in geslaagd, te voet den 130 K.M. langen weg van Apeldoorn naar Den Haag af te leggen. In Mei verhuisde hij met een Haagsche familie naar Apeldoorn. Wie schetst de verbazing der buren, toen dezer dagen ,,Tinus’’ zich in zeer verfomfaaiden toestand weer in de Celsiusstraat vertoonde en zich regelrecht naar zijn vroegere woning begaf, om zich in zijn oude hoekje neer te vlijen.

Rotterdammers zoeken woonruimte

21 October - Opnieuw zoeken vele Rotterdammers, uitgedreven door de Engelsche bombardementen van den laatsten tijd, in deze gemeente en haar omgeving naar een woning. Vooral vrouwen met kinderen, wier man in het buitenland werkt, en ook anderen die voor hun levensonderhoud niet aan Rotterdam gebonden zijn, zoeken naar een woongelegenheid. Het resultaat is meestal gering, want ook hier moet nog steeds met de woonruimte gewoekerd worden.


1942

Gesneuvelde Oostfrontstrijder beledigd

25 Maart - De Apeldoornsche smid en lasser H.C. Wilmink moest Dinsdagmorgen terechtstaan wegens beleediging. Een zwager van den verdachte was gesneuveld aan het Oostfront. Toen de man per post een kennisgeving van het overlijden toegezonden kreeg, liet hij deze terugsturen. De Vrederechter was niet malsch in zijn oordeel. ,,Het is een minderwaardige, noodeloos kwetsende en diep grievende manier van doen!’’ De officier van Justitie vorderde f 40 boete subs. 40 dagen hechtenis. De rechter sprak den verdachte vrij, omdat de wet voor beleediging een directer contact vereischt, doch achtte hem moreel schuldig aan de allerergste manier om iemand te kwetsen.

Magnesiumpoeder levensgevaarlijk

21 April - Zaterdagmiddag was een 8-tal kinderen in de omgeving van Hoog-Buurlo, nabij Hoenderloo, aan het spelen, toen op een gegeven moment een der kinderen, de 12-jarige J.R., een brandende lucifer in een hoeveelheid poeder wierp, die langs de weg lag. Een geweldige vuurzuil laaide op, waardoor 7 van de kinderen hevige brandwonden opliepen. De toestand der kinderen is uiterst zorgwekkend.

AGOVV geen kampioen

22 Juni - De beslissing is gevallen: A.D.O. is landskampioen. In een wedstrijd, die de onprettigste is geweest van de kampioens-competitie, hebben de Hagenaars hun meerderheid over A.G.O.V.V. getoond en uitgedrukt in een 5-2 zege. Het was een bittere teleurstelling voor de Apeldoorners, die tweemaal de leiding namen. Het viel te betreuren dat A.G.O.V.V. na 23 minuten het zonder de steun van Denner zou moeten stellen, die na een kopduel het veld met een hoofdwonde moest verlaten. A.G.O.V.V. speelde geruimen tijd met tien man, doch de hoop dat de sympathieke rechtsback zou terugkeeren ging helaas niet in vervulling.

Lala,,Lili Marleen’’

< Lale Andersen (YouTube) Lili Marleen

24 Juni - Voor de hier gestationeerde eenheden der Duitsche Weermacht en vele genoodigden uit Apeldoorn heeft de charmante zangeres-conferenciere Lala Andersen gisteravond een kleinkunstvoorstelling gegeven die klonk als een klok. De radioartiste, die zich vooral met haar vertoning van ,,Lili Marleen’’ een groote populariteit verwierf, ontketende een storm van enthousiasten bijval.

Sint kwam toch…

7 December - Ondanks den oorlog en allerlei vervoersmoeilijkheden heeft Sint Nicolaas Zaterdagmiddag toch persoonlijk onze gemeente bezocht. Per schimmel en vergezeld van Zwarte Piet arriveerde hij aan ,,La Bordelaise’’, waar ongeveer 400 kinderen hem verheugd toezongen. De Streek Apeldoorn van den Nat. Jeugdstorm had dit feest georganiseerd. Kompaan Brunsveld zeide verheugd te zijn dat te Apeldoorn maar zoo weinig stoute kinderen waren. Dames van de NSVO (Nationaal-Socialistische Vrouwen Organisatie) en meisjes van de Jeugdstorm gingen met ververschingen rond.

Lees verder van 1943 tot 1947


Honderd jaar (Nieuwe) Apeldoorns(ch)e Courant

Berichten uit een eeuw Apeldoornse leven

1903-1907 | 1908-1912 | 1913-1917 | 1918-1922 | 1923-1927 | 1928-1932 | 1933-1937 | 1938-1942 | 1943-1947 | 1948-1952
1953-1957 | 1958-1962 | 1963-1967 | 1968-1972 | 1973-1977 | 1978-1982 | 1983-1987 | 1988-1992 | 1993-1997 | 1998-2003



Andere websites:
World Webcam Monitor | Publicaties | Arnhem Spookstad | De verzwegen deportatie | Mijn boekwinkeltje