Analyse

"Ik ben niets dan een pakket percepties."
David Hume (Philip Stokes, Filosofie. 100 Essentiële denkers, Atrium / Elmar, Rijswijk, 2003, p. 85.)

"Sla acht op uzelf. Keer uw blik af van alles wat u omgeeft en wendt u naar uw innerlijk. […] Er is van niets dat buiten u is sprake, maar alleen van uzelf."
Johann Gottlieb Fichte (Jan Bor & Errit Petersma [red.] en Jelle Kingma (beeldred.), De verbeelding van het denken. Geillustreerde geschiedenis van de westerse en de oosterse filosofie, Contact, Amsterdam / Antwerpen, 1996, p. 289.)

"Hij blijft volhouden dat egoïsme de belangrijkste drijfveer van mens en dier is, hoewel er ook plaats is voor kwaadaardigheid en mededogen."
Over Schopenhauer (D. W. Hamlyn, Westerse filosofie. Een geschiedenis van het denken, Het Spectrum, Utrecht, 1988, p. 315.)

"De enige werkelijkheid waarvan de bestaande mens niet alleen 'weet', is zijn eigen werkelijkheid, het feit dat hij bestaat, en deze werkelijkheid is zijn absolute belang."
Sören Kierkegaard (Christoph Delius, Matthias Gatzemeier, Deniz Certcan, Kathleen Wünscher, Geschiedenis van de filosofie. Van de klassieke oudheid tot heden, Könemann, Keulen, 2000, p. 92.)

"Uiteindelijk vindt de mens in dingen alleen wat hij er zelf in heeft gelegd: het vinden noemen we wetenschap, het inleggen kunst, religie, liefde, trots."
Friedrich Nietzsche, Die Wille zur Macht, 1888 (David Chapineau [eindred.], Filosofie. Gids voor de wereld van het kritische denken, Ten Have, Kampen, 2004, p. 131.)

"De Übermensch is een vrije geest voor wie alles mogelijk is, en voor wie waarheid en wetenschap zo goed als niets betekenen."
Over Nietzsche (D. W. Hamlyn, Westerse filosofie. Een geschiedenis van het denken, Het Spectrum, Utrecht, 1988, p. 321.)

"We kennen slechts één bron die direct wetenschappelijke feiten onthult -- onze zintuigen."
Ernst Mach (Philip Stokes, Filosofie. 100 Essentiele denkers, Atrium / Elmar, Rijswijk, 2003, p. 125.)

"Ik besta, en alles wat niet-ik is, is louter fenomeen en lost op in fenomenale verbindingen."
Edmund Husserl (Bryan Magee, Het verhaal van de filosofie [The Story of Philosophy], Standaard Uitgeverij, Antwerpen, Sesam/Anthos, Amsterdam, 1999, p. 210.)

"De wereld is een geheel van feiten, niet van dingen."
Ludwig Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosphicus (David Chapineau [eindred.], Filosofie. Gids voor de wereld van het kritische denken, Ten Have, Kampen, 2004, p. 59.)

"De mens is niet slechts zo zoals hij zichzelf uitdenkt, maar zoals hij wil dat hij is en zoals hij zichzelf ontwerpt na de existentie, zoals hij wil zijn na die sprong in de existentie; de mens is niets anders dan wat hij van zichzelf maakt."
Jean-Paul Sartre (Jan Bor & Errit Petersma [red.] en Jelle Kingma (beeldred.), De verbeelding van het denken. Geillustreerde geschiedenis van de westerse en de oosterse filosofie, Contact, Amsterdam / Antwerpen, 1996, p. 353.)

"Het geheel van onze zogenaamde kennis of opvattingen, van de meest alledaagse geografische en historische zaken tot de diepzinnigste wetten van de atoomfysica … is een menselijke constructie die alleen zijdelings raakt aan de ervaring."
W.V.O. Quine (David Chapineau [eindred.], Filosofie. Gids voor de wereld van het kritische denken, Ten Have, Kampen, 2004, p. 89.)

"Waarheid is iets van deze wereld: ze wordt alleen voortgebracht dankzij meerdere vormen van dwang."
Michel Foucoult (David Chapineau [eindred.], Filosofie. Gids voor de wereld van het kritische denken, Ten Have, Kampen, 2004, p. 88.)

"We komen heel wat te weten omtrent deze complexe biologische machines door uit te zoeken hoe ze erin slagen om aan het ijle niets een woonplaats en een naam te geven."
Pascal Boyer, Godsdienst verklaard. De oorsprong van ons godsdienstig denken, De Bezige Bij, Amsterdam, 2002, p. 429.

"Alleen een theorie die het bewustzijn verklaart in termen van onbewuste gebeurtenissen, is in staat het bewustzijn te verklaren."
Daniel Dennett, Het bewustzijn verklaard, Contact, 1995, p. 498.

"Buiten onze schuld, en zonder enige kosmische opzet of bewuste bedoeling zijn we, bij gratie van een schitterend evolutionair ongeluk genaamd intelligentie, de rentmeesters van de continuïteit op aarde geworden."
            Stephen Jay Gould
(Wim Kayzer, Een schitterend ongeluk, Wim Kayzer ontmoet Oliver Sacks, Stephen Jay Gould, Stephen Toulmin, Daniel C. Dennett, Rupert Sheldrak en Freeman Dyson, Contact, Amsterdam / Antwerpen, 1993, p. 109.)

"Het heelal dat wij waarnemen heeft precies die eigenschappen die we zouden verwachten als er ten diepste geen plan is, geen doel, geen goed en kwaad, niets dan meedogenloze onverschilligheid."
           Richard Dawkins, Scientific American, 1995.
(Cees Dekker, Ronald Meester, René Woudenberg (red.), Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp? Over toeval en doelgerichtheid in de evolutie, Ten Have, 2005, p. 113.)

"Ik ben een denkend ding, dat wil zeggen een ding, dat twijfelt, bevestigt, ontkent, een beetje begrijpt en veel niet weet, wil en niet wil, en ook voorstellingen maakt en ervaart."
           René Descartes
(R. Descartes, Meditationes de prima philosophia, (derde meditatie); Prof. Dr. Ben Vedder, Reader Metafysica, Radboud Universiteit, 2003.)

"Wat de dingen in zichzelf zijn (…) blijft voor ons verborgen. Het enige wat wij kennen, is onze manier om ze te aanschouwen."
           Immanuel Kant, Kritiek van de zuivere Rede
(David Chapineau [eindred.], Filosofie. Gids voor de wereld van het kritische denken, Ten Have, Kampen, 2004, p. 27.)

"Het intellect kent geen gebondenheid… Ik zal nooit kennen dan het subjectieve universum: Mijzelf…"
           Henri Ner
(Anton Constandse, Het soevereine Ik. Het individualisme van Lao-Tse tot Friedrich Nietzsche, Meulenhoff, Amsterdam, 1983, p. 160.)

"Ik ben niet in de eerste plaats een advocaat van het kapitalisme maar van het egoïsme."
           Ayn Rand
(Het artikel 'Laissez Faire!' door Machteld Allen; De Groene Amsterdammer, 03.10.08.)

"De postmoderne toestand van meerdere en provisorische perspectieven, zonder een rationele of transcendentale grondslag of unificerend wereldbeeld, is onze eigen toestand, aan ons gegeven als een historisch lot, en het is zinloos om te doen of dit niet zo is."
           John Gray, Enlightenment's Wake, 1995
(Christopher Butler, Postmodernisme, Het Spectrum, Utrecht, 2004, p. 146.)

Synthese

"Luisterend niet naar mij maar naar de uitleg is het wijs ermee in te stemmen dat alles één is."
Heraclitus, Fragmenten. Bezorgd, vertaald en toegelicht door J. Mansfeld, Atheneaum-Polak&Van Gennep, Amsterdam, 1987, p. 35.

"Mystiek is een woord dat een bepaald gebeuren aangeeft, waarbij een grens tussen schepper en schepsel vervaagt, als een donkere streek in een landschap waarover de zon doorbreekt."
Lea Wijnberg, Peter Warnaar, Religieuze ervaring. In de spiegel van het bewustzijn, Semper Agendo, Apeldoorn, p. 101.

"Mystiek […] een kontaktname en bijgevolg een gedeeltelijk samenvallen met de scheppingskracht die het leven aan de dag legt. Deze kracht komt van God, zo zij al niet God zelf is."
Henry Bergson (Dr. Frans Kurris, Kerngedachten van H. Bergson, Romen & Zonen, Roermond, 1968, p. 107.)

"Het Ene is alle dingen en toch zelf niet één van die dingen afzonderlijk. Want als oorsprong van alle dingen is het niet (gewoon) alle dingen, het is alle dingen op die wijze (van het Ene)."
Plotinus (Jan Bor & Errit Petersma [red.] en Jelle Kingma [beeldred.], De verbeelding van het denken. Geillustreerde geschiedenis van de westerse en de oosterse filosofie, Contact, Amsterdam / Antwerpen, 1996, p. 49.)

"God is de oorzaak van alle dingen, en alle dingen zijn in Hem."
Benedictus Spinoza (Bryan Magee, Het verhaal van de filosofie, Standaard Uitgeverij en Sesam, Antewerpen en Amsterdam, 1998, p. 91.)

"Alle dingen komen uit U, alle dingen zijn in U en alle dingen zijn tot U."
Marcus Aurelius (Cees Dekker, Ronald Meester, René Woudenberg (red.), En God beschikte een worm. Over schepping en evolutie, Ten Have, 2006, p. 46.)

"… Als we onze wil in overeenstemming brengen met die van God, zullen we de ware zin van bestaan vinden ('In zijn wil ligt onze vrede,' zei de dichter Dante)."
Over o.a. Bonaventura (David Chapineau [eindred.], Filosofie. Gids voor de wereld van het kritische denken, Ten Have, Kampen, 2004, p. 130.)

"Het ware is het gehele. Het gehele echter is alleen het zich door zijn ontwikkeling voltooiende wezen." "Wat redelijk is, is werkelijk en wat werkelijk is, is redelijk."
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (Christoph Delius, Matthias Gatzemeier, Deniz Certcan, Kathleen Wünscher, Geschiedenis van de filosofie. Van de klassieke oudheid tot heden, Könemann, Keulen, 2000, p. 81.)

"Het universum, en speciaal planeet Aarde, is een gemeenschap van subjecten, niet een verzameling objecten."
Thomas Berry, The Great Work

"Ons leven maakt deel uit van een groter leven."
Duane Elgin, Het levende universum, Ankh-Hermes, Deventer, 2009, p. 93.

"Heel zijn wil zeggen omhuld zijn door een gevoel van het goddelijke in een goddelijke kosmos."
Henryk Skolimowsky, Het theater van de geest, Mirananda, Den Haag, 1992.

"Elke boom schijnt te zeggen: Heilig, Heilig."
William Wordsworth (H.G. Schenk, De geest van de Romantiek, Ambo, Bilthoven, 1966, p. 155.)

"Mij spreekt het al dat leeft."
Guido Gezelle
(Max Wildiers, De vijf vreugden van de geest, p. 21.)

"Het verstand kan de boom niet kennen. Het kan alleen maar feiten of informatie over de boom kennen. Mijn verstand kan jou niet kennen, alleen etiketten, oordelen, feiten en meningen over jou. Alleen Zijn kent direct."
Eckhart Tolle, De Kracht van het Nu, Ankh Hermes, Deventer, 2001, p. 56.


"Alles heeft te maken met al het andere."
           Leonardo da Vinci
(Michael J. Gelb, Denken als Leonardo da Vinci, De Kern, Baarn, 1999, p. 237.)

"Mystiek: uit ervaring weten, dat alles op de een of andere wijze samenhangt, dat alles in oorsprong één is."
           Bruno Borchert
(Bruno Borchert, Mystiek. Het verschijnsel, de geschiedenis, de nieuwe uitdaging, J.H. Gottmer, Haarlem, 1989, p. 9.)

"Vrijwel alles in het universum wordt gekenmerkt door een verbluffende mate van samenhang en vorm, vanaf de grootste structuren in de kosmos tot de kleinste deeltjes van de subatomaire wereld."
           Ervin Laszlo 
(Ervin Laszlo, Bezielde kosmos. Nieuwe wetenschappelijke visie op leven en bewustzijn in het universum, Ankh-Hermes, Deventer, 2005, p. 12.)

"Nu ik in de Geest zie, zie ik dat ik het Al ben,
Ik ben in de hemel en op aarde, in water en lucht;
Ik ben in dieren en planten;
Ik ben een foetus in de baarmoeder en een die nog niet ontvangen is en een die geboren is;
Ik ben overal."
           Upanishads
(Maria Gabriele Wosien, De magische dans. Ontmoeting met de goden, De Haan, Bussum, 1974, p. 30.)

"De glorie van God is de levende mens. Het leven van de mens is het zien van God."
           Ireneus van Lyon
(Cees Dekker, Ronald Meester, René Woudenberg (red.), Schitterend ongeluk of sporen van ontwerp? Over toeval en doelgerichtheid in de evolutie, Ten Have, 2005, p. 154.)

"Deze intuïtieve kennis komt voort uit een innige samensmelting van de geest met de realiteit. Het is kennis, die niet wordt verworven via de zintuigen of door middel van symbolen, maar die tot stand komt door te zijn. Het is bewustzijn van de waarheid van de dingen door identiteit. We worden één met de waarheid, één met het object van kennis. Het gekende object wordt niet gezien als een object buiten het zelf, maar als deel van het zelf."
           Sarvepalli Radhakrishnan, An Idealist View of Life.
(Jan Bor & Errit Petersma [red.] en Jelle Kingma [beeldred.], De verbeelding van het denken. Geillustreerde geschiedenis van de westerse en de oosterse filosofie, Contact, Amsterdam / Antwerpen, 1996, p. 363.)

"Zuivere ervaring is identiek aan onmiddellijke ervaring. Wanneer je de eigen bewustzijnstoestand direct ervaart, is er noch (sprake van) een subject noch (van) een object; kennis en het object ervan zijn volledig één. Dit is de meest zuivere vorm van ervaring."
           Nishida Kitaro, Zen no Kenkyu.
(Jan Bor & Errit Petersma [red.] en Jelle Kingma [beeldred.], De verbeelding van het denken. Geillustreerde geschiedenis van de westerse en de oosterse filosofie, Contact, Amsterdam / Antwerpen, 1996, p. 366.)

Valt het op hoezeer alles in de tweede groep van citaten in het teken staat van verbinding en versmelting, opgaan in en deel zijn van? Het betreft hier typeringen die in zichzelf zijn als dwarsdoorsneden van een ambivalente, mentale en culturele werkelijkheid. Zo heeft het benadrukken van het 'Ik' ons naast isolatie en vervreemding ook vrijheid gebracht en democratie. Waartegen het benadrukken van samenhang ons naast sociale geborgenheid en spiritualiteit, ook kan brengen tot een elke originaliteit verstikkend collectivisme. Het is evenwel de bedoeling hier een globale indruk te geven van hoe eigenaardig verdeeld de huidige mensencultuur eigenlijk is en hoezeer die gebrokenheid ook de relatie betreft met de natuur.