De Standaard 22 april 1996
Neanderthaler geen wildeman
Van onze verslaggever
ANDENNE - Volgens sommige mensen is de Neanderthaler niet
uitgestorven: onbehouwen collega's of agressieve chauffeurs
krijgen deze eretitel wel eens naar het hoofd geslingerd. Dit een
belediging voor deze mensensoort. Een expositie in Andenne, bij
Namen, belicht de Neanderthaler van nabij en helpt een aantal
mythen uit de wereld.
Waarom een tentoonstelling over dit thema in dit sympathiek
Ardens stadje? In 1993 ontdekten archeologen in de Scladina-grot
in Sclayn (een deelgemeente van Andenne) een deel van een
onderkaaksbeen van een Neanderthal-kind. Wallonië was door
vondsten uit de vorige eeuw al belangrijk voor het onderzoek naar
de Neanderthaler, maar de wetenschappelijk ideale omstandigheden
in Sclayn maakten de ontdekking tot een gebeurtenis.
Het eerste specimen werd in 1856 geïdentificeerd in het Duitse
,,Neanderdal'', bij Düsseldorf. Onderzoek heeft uitgewezen dat
vanaf ca. 300.000 jaar geleden een mensensoort met
Neanderthaler-kenmerken zich begon te ontwikkelen. Vanaf ca
120.000 v.C. verschijnt de ,,klassieke'' Neanderthaler. Typisch
zijn de lange schedel, massieve wenkbrouwbogen, de grote, bijna
kinloze onderkaak. Een volwassen man was vrij klein (1,60 m lang)
en gedrongen, maar zou wellicht zonder al te veel opzien te baren
over straat kunnen rondlopen, zoals foto's van in maatpak
gestoken reconstructies suggereren.
De Neanderthaler is in ieder geval geen voorloper van de moderne
mens (homo sapiens sapiens), iets wat lange tijd gedacht
werd. Beide soorten hebben gemeenschappelijke voorouders, de
Neanderthaler is een afzonderlijke zijtak in de evolutie van de
mens. Hij leefde voornamelijk in Europa. Vanaf 100.000 jaar
gelden zwermde hij uit naar het oosten, zoals vondsten in
Israël, Irak en Oezbekistan bewijzen. Verder kwam hij niet,
wellicht vormde de Middellandse Zee een niet te overbruggen
barrière. In het Nabije Oosten leefde hij naast de moderne mens.
Het beeld van de ,,wildeman'' in vergelijking met de moderne
mens, is grondig fout. Zo bereikte hij een hoge graad van
vakmanschap in het maken van stenen werktuigen. Hij jaagde op
runderen, paarden en herten, en viel in groep zelfs mammoeten
aan.
Hertengeweien
Zijn ontwikkeling blijkt ook uit de zorg voor de overledenen.
Verscheidene graven werden gevonden, soms zelfs met grafgiften.
In enkele graven troffen de archeologen fragmenten van
hertengeweien aan. Misschien is dit een aanwijzing voor een
geloof in de wedergeboorte: zoals een gewei afbreekt maar telkens
weer aangroeit, zo wordt de mens herboren.
Vanaf ca. 40.000 v.C. rukte de moderne mens op in Europa. Sommige
groepen Neanderthalers namen geavanceerde
steenbewerkingstechnieken van de moderne mens over, andere niet.
Vanaf ca. 30.000 v.C. verdwijnt de Neanderthaler uit de
geschiedenis. In de huidige mens zijn geen kenmerken van de
Neanderthaler aanwezig. De verdwijning van de Neanderthaler is
nog steeds een groot raadsel, geen enkel verklaringsmodel voldoet