| |
Hoe lang bestaan er al termieten?
De vondsten in amber (en copal) laten zien dat de biologie van de termieten als sociale insecten laat
weinig verandering zien vanaf het Mesozoicum tot op heden.
Met andere woorden, zolang we termieten kennen zijn ze niet echt
veranderd. En over welke perioden praten we dan wel?
Het Mesozoicum is de periode van 250 tot 65 miljoen jaar
geleden.
Isoptera
Ze behoren
bij een andere 'familie', de Isoptera.
De woorden iso (gelijk) en ptera (vleugel)
geven de kenmerken van de vier vleugels aan, die vrijwel
identiek van vorm en grootte zijn, van de termieten die zich
kunnen voortplanten.
Termieten en mieren.
Mogelijk omdat ze net als mieren en bijen gecompliceerde en
goed georganiseerde samenlevingen hebben, en ze net als
mieren heuvels hebben denken we dat ze 'iets'
met mieren te maken hebben.
Termieten, die wel eens witte mieren
worden genoemd, hebben er echter niets mee te maken
Waar stammen ze van af?
Ze staan het dichts bij de kakkerlakken, voor wat dat waard is.
Termieten zijn verwant aan de kakkerlakken, en er wordt
verondersteld dat deze zijn ontstaan uit een kakkerlakachtige
voorouder ongeveer 200 miljoen jaar geleden.
Hoe zit de familie in elkaar?
De term - een kolonie van termieten- is niet juist. Een
kolonie is een grote familie van insecten. Een van de basiskenmerken
van termieten is dat deze gebaseerd is op monogamie. Termieten
zijn trouw en nauwgezet aan die principes. Zij zijn mogelijk de
meest monogame groep van dieren op aarde. De kolonie bevat
drie basis groepen, de kaste
De kaste
De arbeiders of werksters,
deze zijn vleugelloos, zijn zowel mannelijk als vrouwelijk en
kunnen zich niet voortplanten.
De soldaten, die zo'n 5% van
de kolonie uitmaken zijn eveneens mannelijk en vrouwelijk en
onvruchtbaar.
De koning en de koningin,
degenen die voor de productie van de eieren zorgen.
Als de koningin of koning sterft
Komt de koningin of koning te overlijden dan gaan de
werksters de larven bewerken met speciale feromonen die van de
larven een koningin of koning kunnen maken.
Voedsel
Termieten gebruiken heel vaak cellulose als voedsel, zeg maar
het hoofdbestanddeel van hout. Het bijzondere daarvan is dat ze
eencellige protozoën in hun darmkanaal hebben die in staat
staat om cellulose om te zetten naar voedsel.
Termietenheuvels
Een opvallend kenmerk in het Australische landschap zijn de
termietenheuvels, variërend van enkele decimeters tot enkele
meters hoog en naargelang de kleur van de grond geel, grijs of
helrood. Termieten voeden zich met wat ze aan materiaal
kunnen vinden, waarbij ook plastic en kabels niet worden
overgeslagen. Zo werden de pionierswoningen vaak weggevreten
door termietenkolonies. Er zijn diverse soorten
termietenheuvels, waarbij de kathedraal ongetwijfeld het
duidelijkst te herkennen is: enkele meters toornen deze boven
het landschap uit!
Hoe communiceren termieten?
Termieten gebruiken hoofdzakelijk feromonen, dat zijn
chemische reukstoffen die gebruikt worden om met elkaar te communiceren. Elke kolonie
heeft zijn eigen karakteristieke geur. Een indringer valt dan
ook direct op door zijn geur en eenmaal opgemerkt zullen de
aanwezige termieten een alarmgeur uitscheiden
die de soldaten aanzetten om de indringer aan te vallen.
Als een
werker een nieuwe bron van voedsel vind dan komt er een chemisch
spoor vanaf de vindplaats tot het nest dat de andere werkers kunnen volgen. Zelfs de verhouding
tussen de kasten onderling schijnen chemisch te worden
gereguleerd.
Geluid is een andere manier van communicatie. Werkers en
soldaten kunnen hun koppen tegen de wanden van de heuvel stoten
om door die vibraties de anderen te waarschuwen dat er gevaar
dreigt.
Het bouwen van de heuvels.
Wat ook zo bijzonder en ongelofelijk is dat de meeste termieten blind
zijn!? Hoe kunnen ze zulke ingewikkelde heuvels bouwen?
De Zuidafrikaanse Eugène Marais heeft meer
doorgevoerde experimenten gedaan, met betrekking tot de
groepsziel binnen de kolonie.
Als een grote staalplaat door een termietenheuvel wordt geduwd,
met aan de ene kant de koninginnecel. Hierdoor wordt de kolonie
in 2 geïsoleerde delen verdeeld.
En men vernietigt aan beide zijde een deel van de
termietenheuvel, dan zullen de de twee gemeenschappen elk aan
hun zijde beginnen te bouwen, zonder rechtstreeks contact te
hebben met de ander kant. Als de termietenheuvel terug hersteld
is, en de staalplaat wordt verwijderd, dan sluiten de bouwsels
van beide gemeenschappen perfect aan.
Eugène Marais zegt ook proeven te hebben gedaan, die
aantonen dat als de koningin gedood wordt de activiteiten aan
beide kanten van de staalplaat onmiddellijk
ophouden.
Vragen:
Gebruiken termieten altijd een reukspoor als ze van het nest
gaan?, de meeste zijn immers blind.
Hoe kan een insect zoiets ontwikkelen, wij kunnen toch ook geen
klieren ontwikkelen om feromonen te laten ontstaan, hoe zouden
we dat moeten doen?
|
|