__________________________________________________________________________________ "Spelling is in een aantal gevallen altijd willekeurig. Het gaat mij erom of je de willekeur aan ieder persoonlijk wilt overlaten of dat je dat de Nederlandse Taalunie laat doen. Ik ben voor standaardisering en leg me juist neer bij die willekeur." DJ - Amsterdam - 9 oktober 2011 - nl.taal __________________________________________________________________________________ Begin 2011 heb ik de knoop doorgehakt. Ik ga niet meer eigenwijs of wit spellen, maar groen; ik voeg me naar de standaardspelling, met alle haken en ogen en bezwaren. Vervolgens heb ik er een uitgebreide discussie over gevoerd op de nieuwsgroep nl.taal en erover gecorrespondeerd met Onze Taal die de witte spelling verdedigt. Ik heb al dit materiaal in een bestand gezet en aangevuld. Maar dat was te lang, te gedetailleerd en mogelijk te onsamenhangend. Nu heb ik een selectie gemaakt met een aantal punten voor mijn verdediging. - Begin 2011 heb ik me na een paar ampele jaren neergelegd bij de regels en voorschriften in de spelling van de Nederlandse Taalunie. Ik schrijf geen pannekoek meer, maar pannenkoek. Een lang proces. Ik heb uiteindelijk gekozen voor een uniforme spelling omdat ik voor standaardisering ben van welke spelling dan ook. Spellen is altijd een subjectieve aangelegenheid, ook door verregaande fonetisering wordt dat probleem niet opgelost. We hebben kennelijk een hersenvermogen om juist onderscheid te willen maken in woorden. Voor privé-zaken kan iedereen spellen zoals hij wil, er staat geen sanctie op, maar voor onderwijs, publicaties, zakelijke correspondenties en bijvoorbeeld sollicitatiebrieven hanteren mensen strengere normen. Over de meeste woorden bestaat ook geen onenigheid, alleen over een paar heikele twistappels. Het belang van spelling wordt overdreven maar het weegt mee in onze communicatie. Waar sta je en wat is je overtuiging? Ik heb geen spellingsideologie. We lezen steeds meer verschillende media via het internet. Standaardisering van de spelling is dan gewenst bij het optimaal verwerken van die teksten. Ik vind de spelling van de Nederlandse taal een grote verbetering ten opzichte van de oude regels. Ik vind de spelling modern, doordacht en klaar voor een lange toekomst. De witte spelling wil een keuzevrijheid bieden in het geven van een aantal alternatieve spellingen. Ik ben van mening dat er geen objectief betere of slechtere spelling bestaat. Het is altijd een keuze. Spellen is een kwestie van gewenning en hoe je het geleerd hebt. Nu groeien generaties op met de groene spelling en de pannenkoek. Die voelen niets bij één pan en dus één pannekoek. Het zijn ook vooral oudere mensen die zich tegen de groene spelling verzetten. Spellen is gebaseerd op een aantal regels; gelijkvormigheid, analogieën, spreektaal en etymologie. Het is moeilijk om het allemaal te onthouden en veel woorden worden gevormd door het woordbeeld. Maar door de tegenwoordige spellingcheckers kan eenieder redelijk goed foutloos spellen en bovendien blijf je hierdoor permanent leren hoe woorden gespeld moeten worden. Door de spellingchecker wordt er steeds beter gespeld. Zijn er toch een aantal principiële punten waarop de groene spelling zou kunnen worden aangepast, maak dan een lijstje en presenteer die aan de minister van Onderwijs voor het volgende ijkpunt in 2015. Maar tot die tijd zou ik me neerleggen bij de consensus van de huidige willekeur. DirkJan Vos Goed spellen is ook leuk en educatief en de basis voor ontspannen hersengymnastiek. De Nederlandse Taalunie zou een online spelling-cursus moeten presenteren voor oudere mensen, en dan stap voor stap de veranderingen aan de hand van de leidraad. Ik ben gek op pannenkoeken met spek en stroop! Ik eet er altijd meer dan één. En is het wit-gespeld nu boerekool of boerenkool? Of mag je kiezen, net als met de tussen-s die steeds wordt opgevoerd? Maar de tussen-s is een uitspraakvrijheid en niet te vergelijken met de tussen-n, dat is een spellingskwestie. En de soep wordt niet zo heet gegeten door al die behoudende witte spellers, want met de meeste andere willekeur van de groene spelling zijn ze het wel eens ... __________________________________________________________________________________ De Leidraad en meer bronnen voor discussie woordenlijst.org/leidraad Hier kun je de regels en uitzonderingen lezen over de Nederlandse spelling. Ik heb me daar in een vrij lange periode in verdiept. Niet alles is even makkelijk verdedigbaar, maar er zit zeker een lijn in. Vooral voor mensen die met een andere spelling vertrouwd zijn kan het een leerzame site zijn. - Voor de volledigheid wil ik hier ook de site van de witte spelling plaatsen. Maar die is sterk verouderd en niet bijgewerkt. Over hoe en wat je nu wit kan spellen is geen informatie te vinden. Daar moet je een boekje voor kopen al dan niet met hun spellingchecker. En de eenzijdige discussie dateert van 2005/2006. Ik heb dat toen niet meegemaakt. Ik zet het juist nu na een aantal jaren van ervaring weer op de agenda. www.wittespelling.nl - Hier nog reacties van de Nederlandse Taalunie op de witte spelling. Taalunieversum - De witte spelling - En nog een verdediging van de groene spelling op de site van de Taalunie. Waarom alle media het Groene Boekje moeten volgen - Opiniestuk Nederlansdse Taalunie - Verspreid op de site van het genootschap Onze Taal zijn nog allerlei witte alternatieven te vinden. Hieronder hun index. onzetaal.nl - taaladvies - trefwoord - witte spelling __________________________________________________________________________________ Uit de Taalpost van oktober 2010: Spellingonderwijs De Nederlandse Taalunie, de organisatie die namens de Nederlandse en Vlaamse overheid onder andere de officiële spelling regelt, heeft een rapport uitgebracht over de vraag of het waar is dat de jeugd steeds slechter spelt. Taalschrift, het elektronische tijdschrift van de Taalunie, besteedt aandacht aan de problematiek in een 'reportage', of eigenlijk een interview, met Taalunie-medewerker Rik Schutz. Volgens Schutz moet er in het onderwijs veel aandacht komen voor goed spellingonderwijs: "Maatschappelijk gezien kunnen we het ons niet veroorloven te zeggen: dt-fouten, jammer, maar er is nu eenmaal niets aan te doen. Dat zet de deur open voor spellinganarchie. We mogen als samenleving best eisen dat mensen correct spellen. Onderwijs moet aanleren wat juist en niet juist is." Rapport: http://tinyurl.com/3qra4wh Interview: http://tinyurl.com/6gxcqrx __________________________________________________________________________________ Amsterdam, 14 oktober 2011 DirkJan Vos: d.vos35@chello.nl En verder ben ik wat taal aangaand zeer liberaal, progressief en enthousiast. __________________________________________________________________________________ Waar moet een goede krantenkop aan voldoen? De kop mag niet dubbelzinnig zijn Het moet een lopende zin zijn Weglaten van lidwoorden, behalve bij staande uitdrukkingen Gebruik geen van, tenzij een staande uitdrukking __________________________________________________________________________________ 
Reacties
__________________________________________________________________________________ - 1 - Wat me stoort is dat de Taalunie signaleert dat er kennelijk geen goede didactiek is. Dan denk ik, als je zelf de bedenker bent van de spelling zorg dan ook voor een gedegen en realistisch spelonderwijs. Daar doen ze kennlijk weinig aan. Dat geldt overigens ook voor Onze Taal dat zich naar mijn idee te veel heeft vastgepind op die handvol uitzonderingen van de witte spelling. Goed spellen is meer dan wel of geen tussen-n. Wat me stoort aan het rapport van de Taalunie is dat er kennelijk geen goed leerplan is voor het spellingsonderwijs. Ik denk dat je als bedenker van de spelling daar serieus werk van moet maken. Ik stel me wel een tien-jarig leerplan voor, van 6 tot 16 jaar, stap voor stap en van niveau naar niveau. En ik denk dat Onze Taal ook op dit punt onderwerpen laat liggen en ze te veel zijn gefocust op de witte spelling, die er vooral is voor oudere, hoogopgeleide, boze mensen. Misschien moet die hele tussen-n wel in alle gevallen geschrapt worden. Je spreekt hem toch nooit uit. Maar de witte spellers zeggen, het is een keuzevrijheid, pannekoek of pannenkoek, net als bij de tussen-s, spellingregel of spellingsrgel. Maar de tussen-s is een kwestie van uitspraak en niet van spelling DJ __________________________________________________________________________________ - 2 - Op de nieuwsgroep nl.taal reageerde iemand die het er totaal niet mee eens is. Hij is tegen een standaardspelling en voor ruimte voor een eigen spellingstijl. De spellingchecker lijdt alleen maar tot juist nog slechter spellen. En ja, zo heb ik er ook over gedacht, maar ik ben van mening veranderd. Als je de spelling vrijlaat dan zullen er meerdere spellingen gaan circuleren, een complete anarchie. En de overheid, in de juridische wereld of het ANP zullen toch een standaardspelling blijven hanteren. Juist door internet lezen mensen steeds meer teksten uit verschillende bronnen. De spelling vrijlaten leidt tot verschillende basale schrijfstijlen waar ik niet voor ben, ik ben voor uniformiteit. Ik vind dat er best nog wel wat te verbeteren valt aan de groene spelling, maar tot die tijd moeten we ons bij de standaarspelling van nu neerleggen. En door de spellingchecker is foutloos schrijven dichterbij gekomen, en wie schrijft er nog wel eens iets met de hand? DJ __________________________________________________________________________________ - 3 - Op het taalforum van Onze Taal heb ik onlangs een poll geplaatst. Er is weinig reuring op het forum dus conclusies uit die paar stemmen zijn niet te trekken. Maar de vraag was: Wat vindt u van de spelling? - Ik ben voor de groene spelling als standaardspelling - Ik ben voor de witte spelling als standaardspelling - Ik ben tegen iedere standaardspelling www.onzetaal.nl - forums - poll DJ __________________________________________________________________________________ - 4 - Op vrijdagmiddag 28 oktober 2011 heb ik nog een poging ondernomen op het taalforum van Onze Taal om tot de kern te komen en om een discussie te starten. www.onzetaal.nl/forums - Nieuwe editie Witte Boekje - Een discussie DJ __________________________________________________________________________________ - 5 - De Schrijfwijzer van Renkama heeft mij leren schrijven, maar hij is ook de auteur van de leidraad. Toch is hij kritisch over de groene spelling en heeft hij er een boekje over geschreven. www.janrenkema.nl DJ __________________________________________________________________________________ - 6 - Opiniestuk van taalkundige Marc van Oostendorp in de NRC-Next van 27 oktober 2011. www.vanoostendorp.nl - Laat de spelling maar aan ons over Ik heb een reactie geschreven en gestuurd naar de redactie van NRC-Next. Geen enkele reactie ontvangen. - Voor een uniforme spelling 1 Op 27 oktober verscheen er een artikel van Marc van Oostendorp in de NRC-Next waarin hij pleitte voor afschaffing van de groene spelling. De overheid zou zich niet moeten bemoeien met de spelling. Maar dat er spellingsregels nodig zijn staat voor hem niet ter discussie. Spellingsvormen zouden vanzelf ontstaan en op ten duur een norm worden. Ik denk dat het vanzelf ontstaan van een spellingsnorm een ijdele hoop is waarvan alleen maar valt te verwachten dat er een totale spellingsanarchie losbreekt en iedereen naar zijn eigen inzicht gaat spellen. Ik pleit dan hoe dan ook voor uniformiteit in de spelling, te beginnen in het onderwijs. Want hoe zou een vrije spelling in het onderwijs aan kinderen onderwezen moeten worden? Een onmogelijke opgave en met hopeloze vooruitzichten. Het verzet tegen de groene spelling komt vooral uit de hoek van hoog-opgeleide taalliefhebbers die zelf willen beslissen over hun spelling. Ze weten het beter dan het groene boekje en pleiten daarom voor een witte of vrije spelling. Hoogtepunt in de discussie is nog steeds de vraag, wel of geen tussen-n? Maar er groeien nu al generaties op met de groene spelling en velen voelen niets bij de pannekoek zonder tussen-n. Die hele regel van één pan en één koek is totaal niet meer bekend onder jongeren. Het is nu een probleem van oude mensen dat zich vanzelf oplost. Marc van Oostendorp wil wel regels behouden, maar wie die regels dan opstelt is onduidelijk. Bovendien zou het maar gaan om een handjevol, voornamelijk nieuwe woorden. Waarom dan al die ophef en verzet tegen de groene spelling? Waarom zou je je juist niet neerleggen bij een afgesproken spelling van die weinige woorden? Maar het verzet zit dieper en zijn velen vaak op vage, ideologische gronden tegen iedere rol van de Nederlandse Taalunie. Spellen is een kwestie van gewenning en aanleren, vaak ook willekeur, en of dat nu door de overheid wordt opgelegd of door het vaststellen van een vage norm door woordenboekenmakers. Het is naar mijn idee lood om oud ijzer, met wel het gevaar dat er bij het loslaten van de groene spelling talloze willekeurige spellingsvarianten bijkomen. Ik vind dat ongewenst. En in deze tijd lezen we steeds meer teksten via internet en is standaardisering van de spelling juist een zegen voor een uniform leesgemak. Gewone mensen die officiële teksten moeten schrijven hebben vaak geen houvast aan hun eigen inzichten en willen volgens de gangbare regels zo goed mogelijk spellen. Ook door het gebruik van de spellingchecker is dit bereikbaar geworden. Ik ben het ook niet met alles eens in de groene spelling, maar als je die wilt veranderen, zoek dan de Taalunie op, of de politiek en maak je sterk voor wijzigingen in een standaardspelling. Tot die tijd leg ik me neer bij de groene spelling. DJ - 4 november 2011 __________________________________________________________________________________ - 7 - De hele aanleiding voor deze pagina was de aankondiging dat er in november 2011 een nieuwe editie zou verschijnen van het Witte Boekje. Dat is nu aanstaande en de spellinggids is nu al te bestellen. Op de site van Onze Taal staat er een advertorial. www.onzetaal.nl - het-witte-boekje-editie-2012 En toen toch nog een uurtje achter de pc gaan zitten om nog eens een keer mijn argumenten op een rijtje te zetten. Ik heb het stuk gestuurd naar de opinie-rubriek van de NRC. Ik kreeg snel antwoord dat ze het artikel niet plaatsen omdat de discussie al in 2006 uitvoerig in de krant is gevoerd. - Voor een uniforme spelling 2 Zojuist heeft het Genootschap Onze Taal een tweede, uitgebreide versie uitgebracht van het Witte Boekje. Hierin staat de woordenlijst met alternatieve spellingen die afwijken van de voorgeschreven groene spelling van de Nederlandse Taalunie. De woordenlijst van de witte spelling is in 2006 ontstaan als reactie op de groene spelling zoals die in 2005 werd vastgesteld door de Nederlandse Taalunie. Diverse kranten, waaronder de NRC, hebben zich bij de witte spelling aangesloten. Maar waarom, vraag ik mij af? Nu kun je twisten of de ene spelling beter dan de ander is, maar de principiële vraag is of je voor of tegen een standaardspelling bent. De witte spellers zijn daar op tegen en willen een aantal gevallen vrij laten hoe je bepaalde woorden spelt. Toch willen ze zich wel aan de meeste, bestaande regels houden, maar wie die regels dan opstelt is onduidelijk. Bovendien gaat het maar om een handjevol, voornamelijk nieuwe woorden. Waarom dan al die ophef en verzet tegen de groene spelling? Waarom zou je je juist niet neerleggen bij een afgesproken spelling van die weinige woorden? Maar het verzet zit dieper en zijn velen vaak op vage, ideologische en emotionele gronden tegen iedere rol van de Nederlandse Taalunie. Ik zal een aantal redenen noemen waarom ik voor de groene spelling ben. Er groeien nu al generaties op met de groene spelling en jongeren voelen bijvoorbeeld al niets meer bij de pannekoek zonder tussen-n. Die hele regel van een pan en een koek is niet bekend. Het is nu een probleem van oude mensen dat zich vanzelf oplost. Daarnaast lezen we via internet steeds meer verschillende media en dan is uniformiteit in spelling gewenst voor een prettig leescomfort. Gewone mensen die officiële teksten moeten schrijven hebben vaak geen houvast aan hun eigen inzichten, of alternatieve spellingen en willen volgens de gangbare regels zo goed mogelijk spellen. Bovendien is de groene spelling tegenwoordig voor velen praktisch bereikbaar door de diverse spellingcheckers en de woordenlijst op internet. Het verzet tegen de groene spelling komt vooral uit de hoek van hoog-opgeleide taalliefhebbers en de journalistiek, die zelf wel menen te beslissen over hun spelling. Ze weten het beter dan het groene boekje en pleiten daarom voor een witte of vrije spelling. Spellen is een kwestie van gewenning en aanleren, vaak ook willekeur, en of dat nu door de overheid wordt opgelegd of door het Genootschap Onze Taal met hun Witte Boekje Het is naar mijn idee lood om oud ijzer, met wel het gevaar dat er bij het loslaten van de groene spelling talloze willekeurige spellingsvarianten bijkomen. Ik vind dat ongewenst. Op een punt stelt de witte spelling een keuzevrijheid voor; wel of geen tussen-n. Waarom juist deze regel wordt vrijgelaten is me niet duidelijk. Wel wordt hij verdedigd met een vergelijking met de tussen-s die in de groene spelling wel vrij wordt gelaten. Maar dat is een uitspraakkwestie. Of je spellingprobleem of spellingsprobleem schrijft is naar mijn idee geen speliingskwestie. Je schrijft het zoals je het zegt, terwijl een tussen-n nooit wordt uitgesproken. En hoe wil je dit soort keuzevrijheden onderwijzen aan kinderen? Een discussie over de groene en witte spelling is rond 2006 al eens breed gevoerd. Toch is het interessant om nu na vijf jaar groene spelling de balans weer eens op te maken. De groene spelling raakt steeds meer ingeburgerd en de diverse media die wit willen spellen zijn op hun site niet altijd consequent meer. Ook op de internetpagina's van de NRC kom je veelvuldig de pannenkoek tegen met een tussen-n. Ik zou het Witte Boekje niet kopen (en waarom niet gratis online zetten?) en me verder verdiepen in de regels en leidraad van de nu gangbare spelling. Daar is veel over te vinden op internet en op de site van Beter Spellen kun je dagelijks je kennis testen. Bovendien is foutloos spellen een uitdaging die intellectueel heel bevredigend kan zijn. Ik heb er in ieder geval plezier in. En dan zou je nu de spelling van woorden in een dikke pocket van 772 pagina's gaan opzoeken? Een achterhoedegevecht met internet en je smartphone overal, sneller en voor niks bij de hand. Maar voor Onze Taal en de uitgever moet de schoorsteen natuurlijk ook roken. Ik ben het ook niet met alles eens in de groene spelling, maar als je dat wilt veranderen, zoek dan de Taalunie op, of de politiek en maak je sterk voor wijzigingen in de spelling. Tot die tijd leg ik me neer bij de groene standaardspelling, onder het motto, of je nu door de hond of de kat wordt gebeten. DJ - 10 november 2011 __________________________________________________________________________________ - 8 - Ik heb me terdege gerealiseerd dat mijn stellingname nogal wat mosterd na de maaltijd is. De discussie is al eerder gevoerd, alleen heb ik die toen niet gevolgd. Bovendien was ik tot begin dit jaar ook een witte, zo niet vrije speller. Ik vond het niet eenvoudig om alle argumenten bij elkaar te zetten. Je kan er snel van alles bijhalen. Ik ben tevreden dat deze pagina er nu is, maar ik ben er voorlopig wel even helemaal klaar mee. Bedankt voor de aandacht en het was mij een genoegen. DJ - 11 november 2011 __________________________________________________________________________________