Zes tv-recensies Zomergasten 2006

Bla bla bla

vossenhol.blogspot.nl

____________________________________________________

Zomergasten 2006 - 1 - Jeltje van Nieuwenhoven

Vanavond de nieuwe presentator Joris Luyendijk. Een bescheiden jonge man zonder kapsones en zonder nadrukkelijke eigen inbreng. Ik vond hem dienend en op de achtergrond. Prettig. En hij gebruikt een jongensachtig lachje in de non-verbale communicatie. Tegenover hem zat Jeltje van Nieuwenhoven. Een vriendelijke en open persoonlijkheid. Een self-made vrouw zonder veel intellectualisme, maar die goed en gemakkelijk kan praten. Ik denk over alles.

Ik vind Zomergasten een heerlijke formule: de combinatie van oude fragmenten en een goed gesprek waar eindelijk eens alle tijd voor wordt vrijgemaakt. Ik kijk vrij weinig tv en bij een programma als dit kun je de zapper eindelijk wegleggen. Ik kijk liever naar vrouwen dan mannen bij Zomergasten. Mannen vind ik doorgaans nogal ijdel in hun keuze van fragmenten en verhalen. Ze gebruiken het meer om hun ego te vergroten dan hun diepere zielenroerselen te belichten. Vrouwen praten meer over hun gevoelens en bij vrouwen komt vaak het feminisme en de emancipatie aan de orde. Een onderwerp dat me aanspreekt. Zo vond ik het aardig om weer eens Annemarie Grewel te zien en te horen. Ik was haar een beetje vergeten. Verder kwam van alles aan bod, met een lichte nadruk op de politiek. Het bood weer een aangename kaleidoscoop, maar -voor mij- zonder echte hoogtepunten. Het fragment van Joop Admiraal die zijn demente moeder speelde ontroerde men nog het meest.

Het is een mooie formule, maar vroeger vond ik de fragmenten meer bijzonder. Sinds een jaar of tien wordt het gehele omroeparchief in allerlei (retro)programma's over ons uitgestrooid. En zeker met internet is er geen schaarste meer aan oud materiaal. Schaarste wordt steeds meer een vorm van kwaliteit. Daarom kijk ik ook weinig televisie, maar voor Zomergasten gaat het luie oog de komende weken weer aan..

DJ

Na afloop de film De Noordelingen. Hollandse School met een opmerkelijk magere Jack Wouterse zonder dikke kop en vette pens.

____________________________________________________

Zomergasten 2006 - 2 - Joep van Lieshout

Vanavond de tweede aflevering van Zomergasten. Joris Luyendijk meets Joep van Lieshout. Van Lieshout is momenteel, internationaal de meest geŽxposeerde, Nederlandse kunstenaar, maar voor velen zal het een eerste kennismaking zijn geweest. Ik kende wel wat van zijn werk, maar ook ik ben de laatste jaren aangetast door een tanende belangstelling voor beeldende kunst. Terwijl het heel lang mijn actieve interesse had. Ook -juist- voor conceptuele kunst, zoals installaties, performances en video's. En ik ben een generatiegenoot van Joep.

Joep van Lieshout zijn werk beweegt zich op het snijvlak van design, architectuur en conceptuele kunst. Veel grote gebruiksinstallaties of modellen zijn gemaakt van natuurlijke materialen of kunststof. Aan het begin van het programma werd aan de hand van dia's -in korte tijd- zijn werk belicht. Er is kennelijk nog geen documentaire over zijn werk gemaakt, of over zijn grote werkplaats in de haven van Rotterdam.

Ik vond het een aangename avond over beeldende kunst, kunst van nu. En nu -achteraf- heb ik er zelf wel naar gesnakt. Eindelijk weer eens verder kijken dan de geijkte pulpiconen die de huidige media (re)produceren.

Van Lieshout werkt vanuit zijn instinct en gevoel en lijkt engiszins wars van intellectualisme. Hij vindt kunst die hij niet begrijpt het meest interessant. Zijn eigen werk wordt gekenmerkt door onder meer vrijheid, het menselijk lichaam, geweld, voedsel, sex, macht en propaganda.

Joris was goed op dreef en goed op zijn plaats. En hij heeft weer veel gelachen. Ook als er niks te lachen viel, maar dan probeerde hij te relativeren. Luyendijk is van een jongere generatie die niet veel van kunst af weet, maar hij was geÔnteresseerd en op de hoogte. Ook Joep houdt wel van een gulle lach om al die onbegrepen kunstuitingen.

Er waren veel verschillende fragmenten, veel film en weinig tv. Want televisie kijkt van Lieshout al 25 jaar niet meer. Groot gelijk. Tussen 1985 en 2000 heb ik er ook nooit naar gekeken. Televisie is voor tieners en oude mensen.

De twee meest verontrustende fragmenten vond ik de food-performance van de Amerikaanse kunstenaar Paul McCartney en de bijna verdrinkingsscene van twee anorexiete zussen, annex kunstenaars. Van Lieshout zoekt die verontrusting, hoewel ik vind dat dat minder in zijn eigen werk tot uitdrukking komt.

Detail: De VPRO heeft 2.000 euro betaald voor vier minuten beeld van bouncende teelballen van Bruce Nauman.

Kennelijk heeft Van Lieshout zelf geen kinderen. Toch is hij gefascineerd door het menselijk leven. Hij gelooft niet echt in een god, maar wel in intelligent design. De complexiteit kan niet vanzelf zijn ontstaan. Hier ging Joris snel aan voorbij. Joep is geen wetenschappelijke intellectueel, hij is een beeldenmaker.

Het moet anders, het moet vernieuwend zijn.

Wat vonden jullie ervan?

DJ

Van Lieshout signaleerde een algehele onverschilligheid en het verval van lokale culturen door de globalisering. Maar tegelijk profiteert Joep hier juist van door zijn internationale status.

En op wie leek zijn stem nou? Ik kwam er snel achter: Geert Wilders. ;-)

"Het mensenvrouwtje is het meest begerige dier." Otto MŁhl

--

De documentaire Land des Schweigens und der Dunkelheit van Werner Herzog ken ik niet. Toch ben ik een groot bewonderaar van deze merkwaardige filmer. Ik ken zijn oeuvre uit zijn vroege jaren, maar ik heb dit jaar ook Grizzly Man nog gezien. Ik ga niet naar de nachtfilm kijken. Te laat en te veel voor een avond.

____________________________________________________

Zomergasten 2006 - 3 - Leon de Winter

Vanavond de derde Zomergast, Leon de Winter. Ik ken De Winter al vanaf het begin van zijn carriŤre als schrijver en filmer, eind jaren 70. En sedertdien heb ik hem gevolgd. Ik ken een paar van zijn boeken en films, lees soms zijn column en weblog in de Elsevier en ik ken globaal zijn biografie. Ik vind het een intrigerende en veelzijdige persoonlijkheid en hij lijkt me -ondanks zijn welbespraaktheid- emotioneel en kwetsbaar. Toen ik hoorde dat Leon de Winter Zomergast zou worden dacht ik dat hij dat allang geweest was. Zo goed denk ik hem te kennen uit de media.

Het zit er weer op en ik vond het een boeiende avond. De ideeŽn, houding en onderwerpen van De Winter kwamen goed overeen met wat ik vooraf verwachtte. En om mijn eigen positie te bepalen: ik sta -met nuances en kanttekeningen- aan de kant van Leon de Winter. Ook al ben ik minder gefascineerd door religie en ontbreekt het mij aan een gruwelijke, Joodse achtergrond.

Joris Luyendijk is van een nieuwe generatie die al weer verder af staat van de Tweede Wereldoorlog. Hij is een verwende cultuurrelativist die niet graag bij zijn opa op bezoek ging. En dat voetbal gesublimeerde oorlog is, was een nieuw inzicht voor hem. Luyendijk is een nieuwsgierige journalist die zonder veel belasting vanuit het verleden de preoccupaties van De Winter tegemoet trad. Luyendijk heeft jaren als correspondent in het Midden-Oosten gezeten en er een boek over geschreven.

De angel van de avond zat voor mij halverwege toen Joris, Leon verweet nooit naar moslimlanden te zijn geweest. Moet je op de maan zijn geweest om er over te kunnen schrijven? Het werd even spannend, maar ik vond Luyendijk te kort schieten. En op de verwachtte twistpunten ga ik niet verder in, omdat ik na 9-11 en de moord op Theo Van Gogh momenteel wel even klaar ben met deze onderwerpen. Maar het was ook weer goed om het -met het verstrijken van de tijd- weer eens uitgebreid te bespreken. Theo van Gogh werd ťťn maal genoemd door Joris, maar bleef verder onbesproken.

Ik had nog iets verrassends gemeen met Leon de Winter. Hij toonde fragmenten van twee van zijn favoriete films, Im Lauf Der Zeit van Wim Wenders en Andrei Rublev van Andrei Tarkovsky. Ik zag beide films toen ik net zo oud was als hij, alleen een kleine tien jaar later. En beide films hebben indertijd ook op mij een verpletterende indruk gemaakt. Vooral ook de schoonheid van Andrei Rublev heeft mij diep geraakt en mij de weg gewezen naar de liefde voor de artistieke, Europese film. En ook ik heb dat erfgoed -min of meer- ingewisseld voor de oppervlakkige, maar soms ook interessante, Amerikaanse cinema. Joris vindt een film van tweeŽnhalf uur al op zich bijzonder lang.

Tot slot werd nog een fragment uit Andrei Rublev getoond, maar niet het prachtige, verstilde einde waarbij in kleur de Middeleeuwse iconen worden getoond, begeleid met prachtige muziek.

De keuzefilm van Leon de Winter is The Browning Version van Mike Figgis met Albert Finney. Kennelijk een memorabel kostschool/huwelijksdrama, maar ik hou het weer voor gezien vanavond.

DJ

____________________________________________________

Zomergasten 2006 - 4 - Halina Reijn

Vanavond de vierde Zomergasten. Tegenover Joris Luyendijk zit de actrice en tegenwoordig ook schrijfster, Halina Reijn.

Ik kan me de ophef over een nieuwe, jonge, aanstormende actrice nog herinneren. Dat moet in 1998 zijn geweest toen ze de hoofdrol speelde in Lulu van Toneelgroep Amsterdam. Halina Reijn is een aantrekkelijke, aparte vrouw die naast haar natuurlijke uitstraling, goed kan acteren. Ik heb haar nooit op het toneel gezien, maar wel in diverse films, waaronder een hoofdrol in Grimm van Alex van Warmerdam. Maar Halina Reijn is vooralsnog niet de superster geworden. Ik wijt dat vooral aan het gebrek aan goede en grote vrouwenrollen in de Nederlandse film. Maar Halina Reijn is inmiddels ook een media-persoonlijkheid. Eind vorig jaar kwam ze in het nieuws door haar debuut als schrijfster (en vriendin van Connie Palmen) met Prinsesje Nooitgenoeg. Deze en volgende week is ze nog te zien in De Getemde Feeks bij Toneelgroep Amsterdam.

Twee generatiegenoten zitten tegenover elkaar, Joris en Halina.

Het viel me tegen en ik voel me een beetje sufgepikt door het opgewekte gekakel van Halina. Ze sprak zorgvuldig, maar wel in sneltreinvaart. De meeste fragmenten deden me weinig en ook haar toelichtingen konden mij maar matig boeien. Ze is van de verwende generatie die wel overal van houdt, van Temptation Island tot Elfriede Jelinek. Ik kon weinig lijn in haar verhalen ontdekken, behalve dat ze een jonge, vitale vrouw is. Haar generatie is verwend door de welvaart en de zovele mogelijkheden en keuzes die het leven biedt. Maar ook dat creŽert problemen als je een gewoon hardwerkend leven moet leiden. Maar haar generatie mag die luxeproblemen hebben, Halina heeft die kennelijk niet. Net zomin als Joris. Het zijn twee extra verwende mensen die het op jonge leeftijd gemaakt hebben. Volgens mij niet veel nieuws onder de zon en zegt de avond meer over jonge, getalenteerde mensen in het algemeen, dan dat er een beeld van een nieuwe generatie wordt neergezet.

Wat resteert is haar fascinatie voor allerlei vormen van reality-tv, het kijken naar andere mensen zonder daar eigen, biografische verhalen tegenover te zetten. Haar aandacht lag mij te veel bij de schijnwereld van theater, film, tv en media in het algemeen. Het is kennelijk een dominante invloed en mogelijk een moderne vervanger van het aloude roddelen en drang naar voyeren.

Ze zat er meisjesachtig en decent bij met haar pofmouwtjes. Ik had er veel van verwacht, maar het stelde me teleur. Hopelijk hebben veel jongeren wel met plezier gekeken en zagen ze iets van hun eigen generatie terug. Vaak oppervlakkig, maar met een randje van eigentijds intellectualisme en met gevoel voor kunst, en vooral theater.

De keuzefilm is La Pianiste van Michael Haneke uit 2001. Het is gebaseerd op een boek van Elfriede Jelinek. Ik heb de film niet gezien en in het boek ben ik indertijd blijven steken. Toch wil ik nu kijken -of ik neem hem op- en dan vooral voor Isabelle Huppert. De film werd bekroond met twee hoofdprijzen in Cannes voor beste mannelijke en vrouwelijke hoofdrol.

DJ

____________________________________________________

Zomergasten 2006 - 5 - Ad Verbrugge

Zoals ieder seizoen van Zomergasten zit er een man of vrouw uit de wetenschap tussen. Vanavond was dat de filosoof Ad Verbrugge (1967). Ik kende de goede man niet. Hij is verbonden aan de VU in Amsterdam en voor meer informatie kun je kijken op de pagina van Zomergasten - Ad Verbrugge. Volgens de site karakteriseert Verbrugge de huidige samenleving door "het ontbreken van gemeenschapszin en een gebrek aan bezieling". Vorig jaar stelde hij in de NRC het procesdenken van managers in zorg, onderwijs en andere sectoren aan de kaak.

[ Update 29 augustus, de volgende dag.

Interessant interview met Verbrugge van november 2005 in Intermediair. Staat niet vermeld op de VPRO-site, maar werpt een ander en conservatiever licht op Verbrugge. Met dank aan Ruud. Tweede link die niet op de VPRO-site staat is een kritiek van Dirk Verhofstadt op de door Verbrugge gesignaleerde gevaren van het individualisme. ]

Terug ...

Ik had gemengde gevoelens toen ik mij om half negen voor de televisie installeerde: een filosoof. Heeft die nu nog een interessante boodschap te brengen? Dat viel mee.

Ad Verbrugge is een duidelijke en heldere leraar met een kernvisie dat de mens meer de werkelijkheid en waarheid onder ogen moet zien. Een werkelijkheid die steeds meer gedomineerd wordt door de techniek in al zijn verschijningsvormen. Interessant, maar ik zat niet op het puntje van mijn stoel. Hoe bijvoorbeeld de bio-industrie werkt is mij bekend, maar toch heb ik vanavond weer kip gegeten. Maar hij kon het goed uitleggen aan de hand van de filosofie van Martin Heidegger.

Alles willen weten en onder ogen zien maakte Verbrugge ook een sympatisant van de figuur Pim Fortuyn. Niet zozeer door zijn politieke ideeŽn, maar door zijn vermogen om onderliggende problemen in de samenleving bloot te leggen. En bovendien wist Fortuyn het persoonlijke met het politieke te combineren. Ik denk dat Verbrugge ook in Fortuyn het hebben van hoge ambitie's herkende. Beiden hebben een religieuze achtergrond en kennelijk hebben ze een missie in het leven.

Onderwijs, discipline en vorming zijn belangrijke elementen voor Verbrugge. Het beheersen van een vak, je lichaam, of de taal. Het onderwijs verschraalt door het accent niet te leggen op die basisvorming maar op zelfstandigheid bij te jonge kinderen.Verbrugge is duidelijk een man van het onderwijs.

Verbrugge is een kritische volger van de moderniteit waarbij hij een continu gevoel van onbehagen en dreiging voelt. En ik vermoed dat ook hier weer zijn Hervormde achtergrond een rol speelde, maar religie kwam verder niet expliciet ter sprake. Even bij het fragment van Bob Dylan. Ik had wel meer willen weten.

"Materialisme is een geestelijke crisis", aldus Verbrugge. En hij verbond dat met een fragment met wederom een film van Tarkovski, nu uit Stalker. Met het prachtige, poŽtische einde.

Ik vond dat Ad Verbrugge een boeiend betoog hield over enerzijds de dreiging van het materialisme, maar anderzijds een oplossing bood in de vorm van een vitaal, gepassioneerd en geestelijk individualisme.

Joris is geen filosoof, zoveel werd wel duidelijk. En dat geeft ook niet, maar ik vond hem te weinig nieuwsgierig naar wat het wel zou kunnen betekenen. Joris zag niet waar Łberhaupt het probleem ligt. Dat maakt hem toch een lichtgewicht. Joris als de eeuwige twijfelaar die daardoor nooit aan zinvolle antwoorden toekomt. Verbrugge wist een antwoord wel te formuleren.

DJ

De keuzefilm is Heaven van de Duiste cineast Tom Tykwer. Voor de film staan writing credits voor Krzysztof Kieslowski. Mogelijk dus wat religieuze tintjes aan deze film. Tykwer werd bekend van de film Lola Rennt.

____________________________________________________

Zomergasten 2006 - 6 - HenkJan Smits

Na vanavond zit Zomergasten 2006 er op. Zes weken lang, 18 uur televisie, zonder de keuzefilms meegerekend. Er is nog ťťn gast te gaan.

HenkJan Smits (1961), talentscout en popartiestenbegeleider. Ik ken hem al vanaf het begin, als jurylid van Idols. Ik keek naar de live-shows met mijn kinderen. Ach, het programma stelt weinig voor, maar het is leuk voor tieners en er zit veel muziek in. Zelf herinner ik me vooral de kletspraatjes met mijn kinderen tussendoor: wat ziet die er uit zeg, nou, die kan niet zingen, ik ben voor Floortje... En HenkJan Smits is de officiŽle kritikus die de lat hoog legt voor aankomend talent. Je moet talent hebben, maar ook beschikken over de x-factor, over uitstraling en aantrekkingskracht. Kortom, je moet er ook mooi uitzien wil je verder komen in de mainstream-popmuziek.

Al ruim anderhalf jaar geleden heb ik de website van HenkJan Smits bezocht: www.talentscout.nl. Een interactief en slap aftreksel van de Idols-formule. Bovendien komt er ook weer geld aan te pas doordat je moet bellen om een stem uit te brengen. Mmm. Mengeling van entertainment en geld verdienen. Ach, ik zit er niet zo mee. Hij geeft ook lezingen en workshops met als thema authenticiteit en identiteit. HenkJan Smits, professie mannetjesmaker.

Naast zijn site schrijft HenkJan ook een weblog. Op zijn weblog van 24 juni schrijft hij over het verzoek om de laatste Zomergast te willen zijn. Als hij voortijdig zijn mond voorbij praat wordt hij eruit gegooid. En hij onthult dat de redactie voor hem heeft gekozen vanwege een toespraak die hij heeft gehouden bij het afscheid van Winnie Sorgdrager bij de Raad voor Cultuur. Interessant, maar ik weet niet wat zijn boodschap was. Kennelijk ging het over high- versus low-culture. Daar zal het vanavond vast ook over gaan.

HenkJan Smits. Anderhalf ons basterdsuiker, of zit er meer in?

Kees van Kooten zei eens, "kunst is kippenvel". En HenkJan kreeg bij al zijn gekozen fragmenten kippenvel en de kunst was ver te zoeken. Het ging om echt en authenticiteit op televisie en hij illustreerde dat met beelden die ik nu al ben vergeten. Ik verwachtte een mengeling van low- and high-culture, maar het was vooral allemaal middelmaat. Maar HenkJan vond het allemaal geniaal. Ook komt hij uit het Gooise Borsato-milieu dat alles onwijs goed en gaaf vindt. Of nog sterker, onwijs gaaf.

HenkJan Smits is de connaiseur van het talent voor de talentloze consument. Het ontbrak hem aan iedere vorm van relativering van zijn 'vak' en nam zichzelf veel te serieus. Nee, HenkJan Smits bleef anderhalf onsje basterdsuiker. En Joris voelde zich voor het eerst als een vis in het water. HenkJan als zijn maatje uit het cafť of zijn oudere broer. Joris vond de verhalen prachtig. Eindelijk geen intellectueel gezwets, maar zwak ouwehoeren over vergankelijke medianieuwtjes. HenkJan Smits is de kritikus maar ook het toonbeeld zelf van de breezercultuur: een hoop gelul en de eigenwaan dat je bijzonder bent en wat kan. HenkJan is ongetwijfeld een goede doelgroepenhandelaar, maar het ontbrak hem aan enige diepgang over de achtergronden van de huidige jeugd- en mediacultuur.

Na de tranen van Maxima en Sylvie Meis pinkte HenkJan op het laatst ook nog zelf een traantje weg bij een sentimenteel stukje van Paul de Leeuw. Het zal wel echt, authentiek en puur zijn, maar hij raakte mij vanavond niet.

De keuzefilm is American History X (1998) van Tony Kaye. Een harde, politieke film over racisme en jonge neo-nazi's uit en over de jaren 90.

____________________________________________________

De mazzel!

MobyDirk

Amsterdam Ė Zomer 2006 - Herfst 2012 Ė Den Haag Ė 1960

vossenhol.blogspot.nl

d.vos35@chello.nl