Sint Vitus kerk van Naarden
De grote of sint Vitus-Kerk
Via een email van de erfgooier F. de Gooijer
kwam ik op dit schilderij.Het schilderij is van de in Naarden geboren Isaack
Jacobsz van Ruisdael.
Waarschijnlijk het enigste schilderij uit die tijd die een mooi beeld geeft van
Naarden rond 1646. Let ook eens op de vrij kleine torenspits. De was werdt te
drogen gelegd op het bleekveldje.
Na de verwoesting en het aan de zee prijsgeven van het oude Naarden werd in 1350
begonnen met de bouw van een nieuwe ommuurde stad, de huidige vestingNaarden.
Deze nieuwe stad Naarden kreeg economisch gezien al vrij vlug de wind in de
zeilen. Zeker droegen hier de privileges hierbij toe. De weefindustrie met de
daarbij behorende lakenhandel zorgden voor een behoorlijke welvaart, zodat er
voldoende geld overschoot om te beginnen met de stichting van een aanzienelijke
kerk met toren. De bouw moet reeds voor 1388 aangevangen zijn. Waarschijnlijk
werd het eerste bouwstadium van de gewijd an Sint Vitus, patroon van de Abdij
van Elten. omstreeks 1440 voltooid. Na een brand in 1468 kreeg de kerk pas zijn
huidige bouwstructuur. Voordien had zij geen kruisvorm. Van na de branden in
1481 en 1490 dateren denog aanwezige versieringen.
De verborgen schat van de Grote Kerk
Door Jan van Tuin
Inleiding: De haastige 'cultuurtoerist'
Als gids in de Grote Kerk zie ik toeristen vaak om het hoekje van de
achterdeur kijken. De deur van de Grote Kerk staat immers elke zomermiddag
open. Ik sta binnen, onttrokken aan het oog van de binnenwandelende
toerist, en aanschouw het aarzelende gedrag. Komt-ie binnen? Gaat ze toch
maar weer verder? Vaak volgen een paar vluchtige blikken en dan, schichtig
bijna, spoedt de haastige toerist zich snel weer weg.
"Mensen toch," zou ik ze toe willen roepen, "Jullie missen een ervaring
gelijk aan de Sixtijnse Kapel." Maar ik beheers me. Want heeft het zin
paarlen voor de zwijnen te werpen? Dus bewaar ik mijn toelichting voor
degene, die oog wil hebben voor het verborgene. En die bereid is een half
uurtje de tijd te nemen voor een verbluffende ervaring, die in monumentaal
Nederland zijn weerga niet kent.
Middeleeuwse schilderingen op eikenhout
In 1967 kwam deze verborgen schat te voorschijn onder aangekoekt vuil,
stof, spinrag. Een kunstschat die om welke reden dan ook de beeldenstorm
heeft overleefd. Het waren 25 enorme schilderingen op het eikenhouten
gewelf van de kerk. Ze zijn opmerkelijk goed bewaard gebleven en
schitterend gerestaureerd. Sinds 1978 vertellen zij glorieus hun verhaal.
Zulke oude schilderingen op hout zijn uiterst zeldzaam. In gave toestand
vinden we ze in Europa slechts in drie kerken. De Grote Kerk van Naarden is
daar één van. Dat maakt de kerk tot een uniek monument.
De schilderingen zijn nu bijna 500 jaar oud. Tussen 1510 en 1518 zijn ze
geschilderd onder leiding van Jacob Cornelisz van Oostsanen, één van de
eerste grote Noord-Nederlandse schilders. In dezelfde tijd maakte Michel
Angelo de schilderingen in de Sixtijnse Kapel. Een wonderlijk toeval?
Bijbels 'stripverhaal'
De prachtige schilderingen illustreren het Passieverhaal: het Lijden, de
Opstanding, de Hemelvaart, het Pinksterfeest. Tegenover elke afbeelding uit
het leven van Christus staat een bijpassend tafereel uit het Oude
Testament.
Oneerbiedig gezegd, zou je het een stripverhaal kunnen noemen. Een
fascinerend beeldverhaal vol Middeleeuwse wreedheid, maar ook vol
Middeleeuwse humor. De serie wordt afgesloten met het Laatste Oordeel, de
Hemel en de Hel.
De fantasievol afgebeelde Hel geeft de geboeide kijker, 25 meter lager op
de veilige begane grond, een goed inzicht hoe de gelovigen van rond 1500
zich hel en verdoemenis voorstelden. Vele duivels, zij beschikken over een
duivelse fantasie, straffen elke zondaar naar de aard van zijn zonden. Dat
vinden wij niet alleen heel grappig, maar ook zeer bevredigend. En
misschien is het voor de gefascineerde beschouwer anno 2000 ook
geruststellend, dat het algemene zedenbesef van toen nog niet eens zo heel
erg van het onze afwijkt.
Wat mij eveneens erg bevredigt is, dat je toch moet binnenkomen als je deze
Hel wil zien.
Om een indruk te geven van de hoge kwaliteit van de
schilderingen,
hieronder een detail van "Mozes ontvangt de Wet des Heren".
Bron: Vertelling Jan van Thuin
F.F.J. de Goijer, eigen archief