Boekalele

1.
Boekalele, wa is se?
De pratende liuw, wat seit er?

2.
Ik swurf om it espeltsje lege striehutten hinne. De sinne hie barsten bakke yn de klaai dêr't se mei oansmard wiene. It strietek fan savannagers die my sear oan de eagen. Myn eagen wiene wurch. It rûn al nei de ein fan de dei en dochs brânde de sinne noch dat it sta sei. Yn myn holle. Sta sta sta. En de waarmte wie fansels oergarre fan tusken de middei, doe't de sinne op syn hichtepunt wie. En ik wie wurch. Wurch fan de dei. De hiele dei wie ik al op. Ik hie dingen besjoen, heard, beharke, rûkt, preaun en tocht. Ik hie socht. Ik wie wurch, en ik woe sliepe, mar ik hie gjin plak om te sliepen. Ik socht minsken, want ik wie de bus kwytrekke. Se hiene my noch sa warskôge. "Wa't de bus mist, moat mar op eigen gelegenheid besykje en helje ús wer yn." Krekt as soene sy foar lizze en ik in achterbliuwer wêze." Wie ik dan gjin achterbliuwer? Se hiene my in kaart jûn mei de busroute derop. Fan it begjin, yn Bertasi, oant de ein Pensjameri, en dan op de boat, de Dearydear nei hûs ta. O hjir wie alles bryk en skurf. Nee, net alles. De minsken net. Mar se hiene gjin moaie bussen dy't je fan Bertasi oant Pensjameri brochten, of oars earne hinne. At se earne hinne woene, moasten se rinne, of fytse. Se rûnen mei dûnsjende soepele bewegings. Wat wiene dat foar minsken?

3.
Wêr wiene de minsken no? Swart of wyt? Dit doarp wie leech. Hoefolle hutten stiene der eins? Hy koe se net telle. At se no noch op in rychje stien hiene, as rychjehuzen, ja, dan hie er se telle kinnen, mar se stiene samar wat trochinoar. Hjir en dêr stie noch in strûkje. Der wie yn 'e midden in swarte útbrânde jiskeplak. Der leine in pear lege amers. Yn ien derfan stie noch wat wetter. Dat hie er yn syn hetsigens daalks leechdronken. Letter frege er him ôf oft it gjin urine wie. It hie ek sâlt smakke. Of kaam dat troch it swit yn syn mûle. Hy hie noch genôch besef om troch te hawwen dat er troch de omstannichheden wat dwile. Foar de safolste kear skarrele er tusken de hutten troch. Hjir en dêr hong in kleed slap foar in yngong. Hy stoareage it tsjuster yn. Syn eagen moast er ta skreven knipe. Hy doarde net nei binnen ta. Wêrom net it tsjuster yn? Miskien wiene dêr wol minsken. Of woe er de bus sykje? Hy koe ommers nei it stêdsje rinne. Fiif kilometer fierderop. Soe dêr de bus net wêze. Soene dêr de buspassagiers net yn it lampljocht fan in skurf hoteltsje dineare en ferslaan har toarst mei swiete frisdrank? Wat in toarst! De toarst brulde yn syn mage ûnfersteanbere wurden. Hy harke leaver net. Hy harke mei in heal ear, en mei in heal ear harke er net. Bytiden is it better de earen te sluten. Of te sluten. Feilich yn je moaie witte glimmende symmetryske skedel. As soe de tsjusterens dêr net oanwêzich wêze. Hy sliepte efkes, mar doe skrok er ynienen wekker. Hy tocht dat er in liuw brullen hearde, fier fuort. It lûd klonk hoar oer de savanne. De liuw brulde en âle, mar hy wie tenminsten thús. Dat koe hy sels fan himsels net sizze. Hy sleat de eagen en dodde wer wei.

4.
Ik hie my opjûn foar de busreis nei Afrika, want ik wie allinnich. In jier ferlyn wie ik skieden, en no woe ik it soarte fan dingen dwaan dy't ik oars noait die. En eins seach ik er wer om my hinne, nei in frou. Mar oars. Ik tocht, as ik mei de bus troch Afrika gean, dan kom ik grif wol ien tsjin. Miskien yn de bus al. Mar it wiene allegear pearkes dy't de reis namen. Se wiene wol praatsk, mar ik wie net ynteressearre yn it soarte sosjaal kontakt dat ik thús ommers ek al fyftich jier hân hie. Ik wist net wat ik socht. Ik hold my dêrom wat apart, siet ek allinnich. Der wiene noch in pear oaren dy't ek allinnich sieten. Dan hiene je ek moai romte foar je hânbagaazje. Ik wie net yn dy oaren ynteressearre. It klikte net. Wa wit wat sy sochten. Of de pearkes. Mar wy hiene de reis nei Afrika gemien en dat joech in soarte fan ûnpersoanlike bân. Ik prate wol mei oaren, mar net sa lang dat it yntym waard. Net lykas op dy oerenlange kofjebesites fan kunde dy't mar prate, prate, prate oer dingen dy't my foar in kertier wol ynteresearje mar net langer. Yn myn hânbagaazje hie ik in pear boeken, en yn de grutte reiskoffer ûnderyn de bus hie ik noch mear boeken. Ik rekkene der net op dat ik ûnderweis yn Afrika in boekhannel tsjinkomme soe dêr't ik efkes wat boeken ynslaan koe. Sels yn Fryslân wie dat al dreech. Sels yn Grins hiene se allinnich mar minderweardich aktueel spul, en de boeken mei ivichheidswearde hie ik fia Ynternet by Amazon bestelle moatten.
Yn Bertasi, Marokko, wie de charter delstrutsen. It hotel dêr wie akseptabel. Dêr hiene se ús daalks op de bus set, troch de woastyn hinne dy't dêr al deunby de see begjint. Ik miste de floeiende linen fan planten, har gaos, de dûns fan de wyn en de blommen, hoe't er har strykt en aaiket en hoe't sy nei him winke, en him lokke mei har swietrook. En hy stiet dûnsjende en beweegjende foar har, en sy karre him. Wy kamen by in stam del dêr't de mannen opmakke wurde en dan kieze de froulju elk der ien út foar de nacht. Alteast sa fertelde de gids it. Ik ha altyd in boek yn my. Dat lei by my op skoat ek al lêsde ik minder as ik fan tefoaren tocht hie. Ikseach troch it rút de woastyn yn. Ik dreamde fan in feest tusken de palmen, nachts, op in plein troch in balustrade skieden fan rotsen, strân en see. Dêr woe ik dûnsje op fleurige muzyk, en hâld in frouweliif tsjin my oan, búk skaat fan búk troch allinne wat tinne simmerklean. Strjeereljocht dat sparkelet op de weagen, út en troch in siichje wyn, dat je wer efkes wat mear tsjininoar oan krûpe, efkes wat fûler dûnsje. Utinoar en wer neiinoar ta. Farske appels, prommen, figen, granaatappels, bananen, farsk parse fruchtesoppen op de bar. En op de hoeken fan it plein stiennen bankjes ûnder in ôfdakje begroeid mei tateblom, dêr't je je efkes weromlûke kinne foar yntimer streakjen en tútsjen. Ik soe in smetleas wyt pak drage wolle, as drager fan it wite ljocht, en lit har kleur rea of swart wêze: as it mar djipte en tsjusterens hat. De weagen soene brekke en skomje en prottelje op it strân, en wy soene dûnsje op de feestlike muzyk. En nei oeren soene wy weiwurde achter ien fan de doarren njonken it bankje dêr't wy sitten hiene te tútsjen. En allyksa de oare pearkes. Dat soe de wille grutter meitsje, dat elkenien it die, in sosjalal fiellen fan sympaty en selsbewûndering, dat alles wie sa't it wêze moast. En sa mimnere ik wei mei it boek op de knibbels en ik seach de woastyn net mear of de skilderige plakjes dêr't wy lâns kamen of de ferhalen dy't de gids neifertelde. Ik moast deroan tinke dat ik as bern foar it earst dat alderdrôvichste lietsje op de radio beharke "Is that all there is", grif fertolke troch in ferskaat fan artisten. Te tryst foar my, mar it die my al sear. En it ferwiisde nei in honger nei in libben dat net wie. In libben dat bestean koe, mar net no. In holle honger. In lijen om it ûnopkearbere. In lijen om de needsaak fan dit bleke hjir en no. "Is that all there is?" Sels as ik weromtocht, moast ik my twinge en tink oan oare dingen om net te gûlen. Mar wêrom woe ik my it gûlen ûntsizze. Gûl mar jonkje, sei ik, mar ik koe of woe it net. En de pine raasde en brulde yn my en ik wie hol fan binnen. It boek wie my fan de knibbels fallen. Ik krige it fan de grûn op. Hoe sizze it ek wer yn "The accidental tourist"? "I always carry a book with me, for protection." Sa dreamde ik troch Afrika hinne, mei in bus fol wite minsken dêr't ik net folle mei gemien hie, yn in wearelddeel dat my al like frjemd wie, mar dat ik tenminsten net koe.

5.
It begûn no wat te skimerjen en waard stadiger tsjusterderoan. Hy bekaam wat en weage him no in foech hûndert meter by de striehutten wei. Eins wie it Boekalele har skuld. Hy seach om him hinne oft er it spoar nei it stêdsje ek seach. It ljocht hie him tusken de hutten finzen holden. Mar koe er yn it tsjuster syn paad wol fine? Gekkernôch bedarre syn bangens yn it tsjuster, as er sels mar stil rûn en slûpte en obstrewearre: dan wie er in part fan it tsjuster en likefolle te frezen as de dingen dêr't er bang foar wie. It savannegers wie plattrape om it doarp hinne. Hy skuorde droech gers ôf en brocht it nei in klompke strewelleguod, deunby it doarp. Dat trochsocht er hielendal, mar der wie gjin ûngedierte. Hy bûgde op ien plak de tûken oan de kant, en hoewol't er him stikele oan de toarnen, brocht er dêr it gers nei binnen ta. No hie er in leger, in nêst foar de nacht. Hy joech him del. It wie no alhiel tsjuster wurden en de helderder strjerrehimel fan Afrika brânde boppe syn holle en droege mûle. De lea befoelen him. Mar hy moast wach bliuwe. Hy mocht dodzje, mar net sliepe. Der swurven nachts bisten oer de savanna. Hy rûkte no planten dy't ta libben kamen. Hy hearde âljen, piipjen, fladderjen. It tilde op fan de bistelûden, foaral as er ferskikte. It strie rissele. De honger ferskuorre syn terms, syn mage, en hy kôge op in gerske om himsels ôf te lieden. Hy plôke in pear droege blêden fan it toarnige strewelleguod. Dêr begûn er op te kôgjen. Miskien soene de blêden de honger wat bedarje kinne. En dodde wer wei yn de dingen dy't er meimakke hie feroare troch syn fantasy.

6.
Doe't de bus efkes ho hold, wie er it doarp ynrûn. It wiene eins allinnich mar wat hutten fan strie. Eins hie er sizze moatten dat er efkes útstapte. Soms stie it him tsjin om dingen sizze te moatten tsjin oaren. Dat die er gewoan syn dingen, en dat like wat horkerich. Dat wie it eins ek. Prate te moatten stie him soms tsjin. Dat hy stapte út en sloep it doarp yn. Achter in hut miigde er yn in âlde izeren amer. Doe stie dêr in negerinne yn de iepening fan in hut en wonk nei him. Hy wist mar al te goed wat dat winken betsjutte. Folle wilskrêft hie er net. Hy rûn nei har ta. De bus hie er wol starten heard, mar doe stie se al tsjin him oan. Syn Boekalele. Se luts him it tsjuster yn. Hy hie har gesicht yn it skaad fan de hut net goed sjen kinnen, want hy wie noch hieltyd blynslein fan de felle sinne. It duorre altyd in minút ear't er oan it tsjuster wend wie. Mar yn de hut wie it tsjuster folslein. En hy hie syn bril net op. Se wie jong, want dreamen en tinzen binne ivich jong. Hy wie net jong. Mar hy wie blank en, yn dat part fan de wrâld, ryk. Hy sei, yn kreas BBC Ingelsk, hy soe nei de bus. Sy sei, yn brutsen Bantu Ingelsk, se koe aanst wol rinne. Se pikte wol fakes 'busblanken' op. Se wist wat se woe. Hy moast lizze. Hy moast har blêden fansiden teare, en hy moast de tonge beweegje litte. Net om wurden te sizzen. Mar om grutter geniet te jaan. Sa hiene se de lippen opinoar, en hy dronk sa't katten drinke. Se praten net de ferheven papierren taal fan leafde, mar de altyd wat fulgêre taal fan genot. It taboe fan de stilte teart om dat genot hinne.

7.
Doe't er wekker waard, wie se fuort. It doarp wie leech. Hie sy de iennichste yn it doarp west? Kamen de allinnich oerdeis nei dat ferlitten doarp, en hopen dat in toeristenbus stopje soe, de toeristen útstappe? En dan wat jild fertsjinje mei allerhanne negoasje? Hy rilde yn syn nêst fan savannagers. Hy koe better rinne. De nacht wie sa kâld. Hy krûpte út syn beskûl en rûn in eintsje oer de savanne. Fierderop wie in strook sûnder gers. Dêr soe it grif wol fertroud wêze. Hy rûn in skofte, en doe fielde er stientsjes ûnder syn sandalen. Foar him en achter him wie in stiennich paad. De ûnferhurde dyk dêr't de bus oer kommen wie? Nee, dat koe net. Dit wie in syddykje. Hjir wiene ek gjin autospoaren te sjen. Mar as er dit ôfrûn, soe er minsken fine.

8.
De dage hie al west, doe't er by in kloftke hutten mei in reiden tek kaam. In grutte Johannesbreabeam groeide yn 'e midden fan it doarp. De hutten seagen der wat better út as de hutten by de dyk dêr't de bus oer kommen wie. Der groeide hjir ek mear. Der wiene sels in pear akkerkes mei grienteguod en fruitbeammen oanlein. Ien wie mei in fyts dwaande, in oar skaaide om syn hut hinne. Se seagen út en troch op, se seagen him oankommen, mar giene doe wer fierder mei har wurksumheden. Se joegen him fierder gjin omtinken. Doe't er noch wat tichterby wie, swaaide in frou nei him. De kaam op him tadraven. Hy liet him meitroaie troch de al wat âldere frou. Miskien soe it frommes him wat te drinken jaan kinne. Hy seach nei har laitsjende gesicht, har útsakke búk, har lange tinne útdroege boarsten, har spiersterke skonken en earms en stevich achterste. In jonge neger wiisde nei harren en lake en sei doe wat dat er net ferstean koe. Hy frege yn brutsen Ingelsk. "Wat seit er?" Se andere yn brutsen Ingelsk "Hy seit, Boekalele hat beet, Boekalele hat in man". Se lake breed. De kraaiepoatsjes by har gesicht laken mei. Hy seach nochris nei har stevich achterste, mar earst woe er wat ite en wat drinke en dan woe er sliepe en dan woe er drinke, sa't katten drinke.