Eric Hoekstra

 

Drugs en studintekoazens yn it noflik-male miks.

Resinsje fan Sjieuwe Borger "It ferrin fan de tiid".

 

Ha in nij debt. En wat in debt. Al mei al is "It ferrin fan de tiid" in tige ferdivedearjend boek dat lst as in trein. En it is ek in boek dr't in resinsint, soer as net, moai yn stikelstekke kin.

 

De titel "It ferrin fan de tiid" is mar pretinsjeus. It bringt jin "A la recherche du temps perdu"  yn it sin. Dochs is it net in swier filosofyske roman. It bliuwt fierhinne by dronkemanspetearen oer libben en ferline, en studintekoaze opmerkings oer froulju en seks. En sinsasjonalisme is de skriuwer net frjemd. Mar dr wurdt it omtinken fan de lzer goed mei fstholden.

 

It boek draait yn feite om twa persoanen: de ik-persoan, Sybren, en syn freon Goaitsen, dr't noch wat byfigueren omhinne sweve. Beide spe, blowe en poddestuolfrette har geregeld klem. Dat smyt hilaryske snes op dr't men as lzer yndie wol om glimkje moat. Dat is fan dy gefolgen dat de ik-persoan der neat fan fernimt en him der neat fan yn it sin bringe kin as er lang om let riks seks mei gleone barfrou Doety hat. Yn de rin fan it boek hellet de ik-persoan sels hieltyd minder gekke streken t. Hy is dan foaral it taharkjend ear by de gekke streken fa Goaitsen.

 

Goaitsen is yn feite ferslaafd oan alkohol, sjit en poddestuollen. Hy ferrinnewearret drmei syn libben. Hy soe tragysk wze kinne, mar sa hat de auteur him net delset. Ynstee drfan wurde wy as lzers yn it ferrin fan dit boek hieltyd mear nijsgjirrige voyeurs: wy lze benijd fierder, slij op nije brike setten fan de alkoholyske Goaitsen. It boek wurdt hieltyd mear in mjuks fan sensasjonalisme en nocht oan Goaitsen syn nnocht. De freonskip tusken de haadpersoan en Goaitsen mist drom ek in binnenkant. De freonskip wurdt foaral opfierd as middel, want sa hldt de ik-persoan tagong ta de brike setten fan Goaitsen.

 

En dochs is it boek gjin dom boek, der wurdt in goed byld yn sketst fan de nihilistyske en genotsuchtige jongerein. Der wurdt oan ien stik wei spt en blowed. De hiele dei troch. Dat is sa oerdreaun dat men, njonken in beskate argewaasje, it grappich begjint te finen. Mar it is ek net in fertekene byld:  men hoecht de problemen fan it tgeanslibben yn de Fryske stden mar ris te nderskjen. Of te hearren hoefolle as de jonge neven en nichten yn de famylje (net allegearre fansels) fspe.

 

It boek suggerearret hieltyd dat it oare tema's hat as dat it hat. Dat is frijwat ferrifeljend foar de kritikus dy't besiket him i oardiel oer dit lytse mastewurkje te foarmjen. It boek begjint mei wat gewissebiten fan de haadpersoa om't er wat hn  hat mei de sus fan freon Goaitsen. Oertsjgje dy gewissebesierren? Nee. In oar haadstik giet deroer (sensasjonalisme!) dat Goaitsen syn heit en pake fout wiene yn de oarloch, en dat de famyljetke ntstien is t gefok mei Arirs. Oertsjgjend? Nee. Underhldend, spannend? Ja fansels.

 

Wat is dan it wiere tema fan dit sensasjonalistyske boek? Wat al as wier tema oerbliuwt is de selsbedraaierij fan de ik-persoan en foaral fan Goaitsen: dy selsbedraaierij is komysk en tagelyk ek in bytsje tragysk. In moai foarbyld fan selsbedraaierij fan de haadpersoan, nder nfloed fan alkohol en poddestullen, is de sne op side 57. De haadpersoan hat gleone barfaam Doety efterop, en fytst mei har nei syn hs, dr't se ris lekker frije sille. Hy fantasearret derop los, yn in fleach fan heechmoed is er it kontakt mei de realiteit kwyt. Se binne dan al has nder in auto kommen. Doety wurdt kjel. De haadpersoan, dronken en bediizge, is blyn en arrogant:

 

Se mocht bliid wze dat se net hoegde te fytsen. Wat woe se noch mear, se mocht mei nei hs. Se soe fannacht krije wat se fertsjinne ... Se moast der mar om tinke, omdat ik har oars oan de spilen fan it bd fstbine soe en ik har sa faak nimme soe dat se har sloopt fielde.

 

En wat bart der yn wurklikheid. Doety is sa skrokken fan it nferantwurdlik rydgedrach fan Sybren dat se fan de fyts fspringt en werom rint. De haadpersoan skammet him. Troch alle alkohol komt der eins gjin seks yn it boek foar. De autentykste snes fan it boek ha allegearre mei dy selsbedraaierij te krijen. Hiel fraai is ek de sne oan de ein fan it boek, as Goaitsen te hearren krije sil dat er ntslein wurde sil om syn alkoholferslaving. Oan it lste tinkt Goaitsen dat it wol tafalle sil, bewust blyn as er is foar de realiteit. Dochs wurdt er net in tragyske figuer, krekt om't er nea syn selsbedraaierij ynsjocht. Drom hat de skriuwer, hiel ferstannich, ek net foar in tragysk plotferrin keazen: it lste wat wy fan Goaitsen hearre is dat er by de Hare Krishna's is. 

 

It ferhaal spilet yn it fermidden fan studinten en eks-studinten te Grins. Der wurdt oan ien sik wei spt, op alle stuiten fan de dei. Dat lke my sterk ta, mar in lytse ynspeksje fan de site fan studinteferiening Bernlef, en wat kunde oan beskate bieroanbidders, docht t bliken dat de bierferhearliking behoarlik trochslein is by de jongerein. Domela Nieuwenhuis hat al sein: in drinkende arbeider tinkt net en in tinkende arbeider drinkt net. Dat jildt ek foar studinten en benammen foar skriuwers. Aldergeloks is der in passaazje yn it boek dr't Sybren it ferskil tusken himsels en Goaitsen, tusken krekt al en krekt net ferslaafd, moai yn werjout (s.136):

 

Sjoch, datst bytiden wat drinkst en altemets in jointsje nimst, dr is neat op tsjin. Ik jou my der bytiden ek oan oer, om grinzen te ferlizzen. Drnei nthld ik my skoftenlang, it is foar my in tastn dy't foarbygean moat, dy't allinne bestiet by de graasje fan de tsjinstelling tusken wurk en frije tiid. Dr hldt de likenis op. Foar Goaitsen is drinken en blowen de bewende tastn. It hat him yn 'e macht. Hy hat net mear yn 'e rekken dat it oars kin. Hy drinkt en blowt omdat er it libben sels net nder eagen doart te sjen. Hy hldt him yn in tastn fan roes, omdat er bang is foar de realiteit.

 

Selsbedraaierij t bangens foar de realiteit, itsij mei drugs en alkohol, itsij mei politike of sosjale foaroardielen: dat is it ferhaal fan s tiid, s tiid dy't safolle ferliedingen te bieden hat. De ferdivedearjende roman "It ferrin fan de tiid" hat de Zeitgeist, it nihilisme en de genotsucht fan de jongerein, hiel goed oanfield. Yn it boek komt it boadskip oer dat krekt it almaroan tajaan oan genotsucht lijen en selsbedraaierij teweibringt: in nuttich ynsjoch op ferdivedearjende wize brocht. Mei dit boek docht Utjouwerij Venus in boppeslach.