Abe de Vries

 

 

DISSIPLINE, DAT IS DE NIJE DEUGD!

 

Eric Hoekstra oer de ferskowende blik yn de Fryske literatuer

 

Hy is in opfallende ferskining yn e Fryske lettertn. Net allinnich om syn lingte – hy stekt boppe elkenien t – mar ek om it ferskaat oan boeken en stikken drt syn namme yn of boppe stiet. Eric Hoekstra (1960) publisearre oersettingen fan Nietzsche (Obe Postma-priis 2002), in dichtbondel, omstaveringen fan Kalma syn Shakespeare-oersettingen, niteljende resinsjes, stikjes nder pseudonym, in roman yn fleveringen op Farsk. Oan it ferskaat fan syn kundichheden komt gjin ein, sa liket it. Hoekstra kin alles en docht alles. Utjouwer is er ek noch, as foarsitter fan de Stichting Elektroanyske Letteren Frysln. Yn it deistige libben is er taalkundige, ferbn oan de Fryske Akademy. Ik praat mei him yn e Prinsetn.

 

- Is it in ferlet yn dy om de dingen sa breed mooglik oan te pakken?

Ja, ik wol hieltyd wat nijs prebearje. Nije aventueren gean ik graach oan. Drt ik teinlik myn basis yn sjoch binne de libbensfragen, as ik dat sa swier sizze mei. Wat is de minske, hoe steane je yn it libben? En yn de literatuer wurket dat oeral troch, fansels. Hoet men is, dat sjochst werom yn resinsjes, yn romans, yn pozij. It is de filosofyske ynteresse. By in figuer as ik driget dan wol it gefaar fan e fersnippering. Ik sjoch dat ek werom yn myn wurk as taalkundige. Yn de taalkunde ha je allegear dissiplines drt ik aktyf yn west ha. Myn nocht oan it ferline spilet ek in rol. Dan haw ik wer myn nocht fan it no en wol ik yn in oare tiid sjen hoet it doe wie. Dan fyn ik it hearlik om de noarmen en wearden fan dy tiid foar my te sjen, dat is ferfrissend.

 

- Ik moat tinke oan de Renssnseminske, dy wie ek sa all-round.

Dat is myn ideaal ek. Doet ik Ingelsk studearre en mei allegear tiden en stilen yn oanrekking kaam, tocht ik al: ja, de Renssnseminske, dat is ideaal. Wittenskip, literatuer, byneed polityk.

 

- It praat dat der hjoeddedei in renssnse wze soe yn de Fryske pozij sit faaks wol wat yn, mar it is ek wer wat oerdreaun. Hoe sjochsto dat?

Der binne yn alle gefallen net mear lzers, dus de beweging soe dan mear by de skriuwers sels lizze. Dat kin. Mar je moatte hjir al mei tsjen. Omdat jesels aktyf binne, tinke je al gau dat der in renssnse is. It is dreech om objektyf te wzen. Mar wat ik wol ddlik sjoch, is dat der san tweintich, tritich jier tebek net folle omtinken wie foar it ferline fan de Fryske literatuer. De blik is wat dat oanbelanget ferskood. Yn e jierren sechstich en santich libbe men heel bot yn it no. It wie in tiid dat men har fsnien hie fan it ferline, want dat wie allegear net nijsgjirrich. Neffens Riemersma doogde der neat fan dy boereromans, hy kamde alles f. Dr sit wol wat yn, mar yn wat hy allegear boereromans neamde sit ek in protte goeds. It wurk fan Simke Kloosterman bygelyks, dat is faak sa byldzjend, je sjogge it foar je as in film fan Fellini. En dat smyt er dan ek allegear fuort. Yn dy sin tink ik dat it goed is om t jins smaak fan it heden wei in fizy op it ferline te ntwikkeljen. Drom feroaret jins fizy op it ferline ek hieltyd.

 

- Hoe kin it dat dy blik de frne tweintich, tritich jier dochs wat breder wurden is?

Ik tink dat dat proses mei dat mysterieuze ding fan e tiidsgeast te krijen hat. Yn e santiger jierren bygelyks wienen der gjin klassike oersettingen, net fan Nederlnske boeken, net fan boeken t de wrldliteratuer. Ek yn Nederln wie dat in stik minder as no, oant dy Ambo-rige, dyt yn e jierren tachtich pas goed op gong kaam. Dr sjochst oan dat Frysln net unyk is, mar dat it ien grutte beweging is. De maatskippij is ek feroare. De santiger jierren wiene de heechtijdagen fan e fersoargingssteat. Ik lies no niis yn e krante dat minsken yn e bystn tritich oeren yn e wike oan it wurk moatte. Wat dat tweintich jier ferlyn tsteld hie, hie daliks wol mei pensioen kinnen. En no wurdt it snder diskusje ynfierd. Dus de tiidsgeast feroaret, polityk-maatskiplik mar ek literr en yn de keunst.

 

- It konservatisme hearsket yn de literatuer?

Nee, ik tink it net, en ik tink it net hjirom: de santiger jierren hiene wol de namme fan revolsjonr te wzen, mar as wy der no op werom sjogge, fine wy dat frijwat beheind. En meidat se har yn e santiger jierren fsnienen fan it ferline, snienen se har ek f fan alternative fizys. Dat fyn ik net bepaald tsjgjen fan in brede mentaliteit.

 

- Sels makkesto nderdiel t fan de ferskowende blik, bygelyks mei dyn rige Midfrysk Goud op Farsk, drsto 17e-ieuske teksten op in tagonklike wize nei foarren bringst. Wrom dochsto dat?

It is in aventuer om te sjen hoet se yn in oare tiid oardielden en literatuer bedreaunen. Ik wol sjen dat der mear is as it hjoed. En it twadde is: de fizy op de 17e ieu is altyd west dat wy Gysbert Japiks hienen en fierder neat. Ik ha al dat spul t de 17e ieu lzen, en der is safolle dat k de muoite wurdich is. Ik wol de fizy op de 17e ieu fernije, minsken tdaagje oms sels yn dy ieu te lzen en har eigen miening te foarmjen. De sitewaasje wie tefolle dizze: Gysbert Japiks is it iennichste wat goed is, mar net ien lst him. Dat klisjee wol ik trochbrekke. Gysbert Japiks wurdt fierstentefolle op himsels steld. Ik tink dat er ek skatplichtich wie oan oare skriuwers, benammen oan Johan van Hichtum, dyt oars folle libbener is as Gysbert Japiks en folle bettere twaspraken skreau, folle minder houterich bygelyks. Gysbert Japiks kaam net t it neat. Dat is net sa. En by it tagonklik meitsjen fan dy literatuer is it omstaverjen ek fan belang. Foar de lzers is de oarspronklike stavering in hindernis. Oan de omstavere teksten kin de gewoane lzer ek sjen hoe libben dy literatuer is, wol sa libben as de Nederlnske t deselde tiid. Dr skreau men t in Latynske tradysje wei, en omdat it Frysk dy skriuwtradysje net hie, stiet it Frysk t dy tiid – net dat fan Gysbert Japiks mar wol dat fan Johan van Hichtum – hiel ticht by de sprektaal. It is heel direkt en waarm.

 

- Oer dyn sjuery-lidmaatskip by de Gysbert Japikspriis fan twa jier ferlyn: hat it ferskowen fan de blik drt wy it saniis oer hienen, ek wat te krijen hn mei de kar fan it bekroande boek?

Ik tink it wol. Wat doe ek in rol spile hat, dat ha ik op it momint net iens sa beseft, is dat de oare sjueryleden, sawol Marijke Spies as Alpita de Jongm har yn har berop dwaande hlde mei histoaryske literatuer, dus yn dy sin hienen sy al in hele sterke ynteresse yn it ferline. Dy roman fan Willem Tsjerkstra is in histoaryske roman en, hoe sil ik it sizze, net heel eksperimenteel skreaun. It is dus gjin tafal dat krekt dat boek dy priis krije koe. Foar Spies en De Jong wie it ddlik dat hy de nmer ien wie, foar my wie it dat net. Mar ik hie foar mysels de beslissing makke: as sy in boek op nmer ien sette wolle wat ik werklik gjin goed boek fyn, dan protestearje ik en is it twa tsjin ien. As sy in boek op ien sette wat ik ek wol in goed boek fyn, dan protestearje ik net. Dr hie ik foar keazen en dr ha ik my oan hlden. It earste boek fan Tsjerkstra syn trilogy fn ik goed gench om by de bste fiif te hearren.

 

- Do hast yn Hjir skreaun oer de bining ferbrutsen, dat it in kwestje is dyt s net langer dwaande hlde mei. Hoe sjochst dat?

As yn in beskate tiid wat bart, dan is it yn dy tiid goed, mar dernei moat it ophlde. Dan hat it syn effekt hn en ast der dan mei trochgiest, sit it dy allinnich mar yn e wei. Yn dy tiid siet de skriuwerij faak te ticht oan tsjin in opfetting fan literatuer dyt bekrompen wie. Dus as je dan sizze as skriuwers, wy wolle frij wze, wy geane in tiidrek temjitte fan yndividualisearring, dan is dat goed. De folkse literatuer hie syn tiid hn. Mar wat ik no sjoch, yn in protte boeken, is it tsjinoerstelde. Yn de maatskippij bart fan alles, de polityk is de lste jierren mei Fortuyn en Van Gogh hartstikke spannend, en wat my opfalt is dat ik dr yn de literatuer amper wat fan weromsjoch. Literatuer heart foar my oer it hele libben te gean. Krekt yn e literatuer heart de hele maatskiplike diskusje werom te kommen. Drneist binne Fryske skriuwers noch altyd bang om op ien of oare wize mei Fryske identiteit of Fryske polityk dwaande te wzen. Drmei bedoel ik net dat se yn tsjinst fan in party skriuwe moatte, nee, mar se meie gerst foar har miening tkomme en mei har miening artistike dingen dwaan. Bouke van der Hem hat it wl dien. Hy hat syn nekke tstutsen. Mar je sjogge dat der hielendal gjin reaksje op komt.

 

- Do bist ek de man fan e Nietzsche-oersettingen, de propagandist fan wille en geniet, de laitsjende dichter.

Jawis! Mar it kin ek trochsjitte, dat geniet. Sjoch mar nei de groei fan e ferslavingen. Oan sigretten, oan drank, oan cannabis. Dissipline, dat is de nije deugd!

 

- Yn dyn Kistwurktiid (2000-2002) hienen jim nochal wat krityk op de Fryske literre ynfrastruktuer en ferhldings. Hat dat fertuten dien en hasto dy no deljn?

Ik leau net dat ik sels safolle krityk hie op de Fryske literre ynfrastruktuer, dat wie mear Hettinga. Ik hie wille, as ik guon saken belachelik fn, dan stuts ik der de draak mei. En ik bin tink ek wolris oer de skreef gongen. Dat is dan ienkear sa, dr moatte je dan ek foar stean. Al sit ik altyd noch te twifeljen oft ik mei dy resinsje fan it wurk fan Harmen Wind doedestiids te fier gongen bin. It wie in frij hurde oanfal. Hy wie doe in grutheid, mei nochal wat bondels, en ik begong krekt. Ik ha no minder de ympuls om soks t te heljen, in protte saken drt ik tsjin wie binne ek feroare. Bygelyks op it md fan de tydskriften. Yn dy tiid wiene der allinnich Hjir en Trotwaer, frij deechlike en brave tydskriften, dat binne it no noch wol, mar doe kaam Kistwurk en no hast Farsk, dat yn feite de mooglikheid biedt om folle luchtiger mei literatuer om te gean. En ast sjochst nei de literre kant, nim skriuwers as Van der Hem, dy wienen der doe net. Wy moasten it dwaan mei Riemersma en Abma. Utjouwerij Bornmeer wie noch mar krekt t ein set, dy wie noch heel lyts. No is Bornmeer hast de grutste spiler op it md. It is lde ferhaal fan de revolsjonren dyt machtich wurden binne. Dr bedoel ik mei, je hawwe no in plakje fn, in niche krearre foar jesels. Macht yn de sin datst ynfloed hast, datst dyn eigen dingen dwaan kinst. En je moatte ek net de revolsjonr spylje as dy tiid al foarby is, fyn ik.

 

- Wat floeit der de kommende twa jier t dyn pinne?

Ik wol in twadde roman skriuwe, nei Kening fan de junks, dyt yn fleveringen op Farsk stien hat en dyt tkomme sil by Bornmeer. It wurdt in roman mei deselde haadpersoan. Ris sjen oft my dat slagget. Ik wol gjin koarte-termynprojekten dwaan, gjin resinsjes en kollums mear skriuwe. Ik wol my konsintrearje op grutskalige aktiviteiten.