Friedrich Nietzsche
Dat sei Zarathustra

In boek foar alleman en foar gjinien

Zarathustra syn foarrede

1

Doe't Zarathustra tritich jier âld wie, liet er syn heitelân en de see fan syn heitelân efter him en gong de bergen yn. Dêr hied er wille fan syn geast en fan syn iensumens en koe dêr tsien jier lang net syn nocht fan krije. Lang om let lykwols feroare syn hert en op in moarn kaam er mei it moarnsrea fan it bêd, gong foar de sinne stean en spruts him sa ta:
"Do grut stjerreliif! Wat wie dyn lok, ast harren net hiest dyst ljocht joust!
Tsien jier lang kaamst op, nei myn hoale ta: soest dyn nocht fan dyn ljocht en dyn paad krigen ha sûnder my, myn earn en myn slange.
Mar wy wachten dy alle dagen op, namen dy dyn oerfloed ôf en joegen dy dêr de seine foar.
Sjoch, ik ha myn nocht fan myn wiisheid, lykas de bijen dy't tefolle huning sammele ha; ik bin útstutsen hannen brek.
Ik soe oerjaan en ompartsje wolle, oant de wizen ûnder de minsken om har gekkens en de earmen om har rykdom wer ris bliid wêze soene.
Dêrom moat ik de djipte yn: lykasto jûns dochst, ast ûnder de see sakkest en noch de ûnderwrâld ljocht bringst; do mear as ryk stjerreliif!
Ik moat, lykas dy, ûndergean, sa't de minsken dat neamme, nei wa't ik del wol.
Dat, jou my de seine, do rêstich each, dat sûnder oergeunst ek in al te grut lok oansjen kin!
Seinigje de beker dy't oerrinne wol, dat it wettergoud út him wei rint en oeral hinne de wjerglâns fan syn wille draacht!
Sjoch! Dizze beker wol wer leech wurde en Zarathustra wol wer minske wurde."
Sa begûn Zarathustra syn ûndergong.

2

Zarathustra rûn allinnich de bergen del en mette gjinien. Doe't er lykwols yn 'e wâlden kaam, stie der hommels in âldmantsje foar him, dy't syn hillige hut ferlitten hie om woartels yn 'e bosk te sykjen. En it âldmantsje sei tsjin Zarathustra:
"Net frjemd is my dizze swalker: in protte jierren ferlyn kaam er hjir lâns. Zarathustra wie syn namme; mar hy is feroare.
Doedestiids droech er syn jiske nei de bergen: wolst no dyn fjoer yn 'e delten drage? Bist net benaud foar de brânstichtersstraf?
Ja, ik werken Zarathustra. Suver is syn each, en oan syn mûle hâldt him gjin wearze beskûl. Komt er net oanrinnen as dûnse er?
Feroare is Zarathustra, in bern waard Zarathustra, ien dy't wekker wurden is, is Zarathustra: wat wolst no by it sliepersfolk?
As yn 'e see holdst ta yn 'e iensumens, en de see droech dy. Oe wee, wolst it lân op? Oe wee, wolst dyn lea wer sels meitôgje?"
Zarathustra andere: "Ik hâld fan 'e minsken."
"Wêrom," sei de hillich man, "gong ik dochs de bosk yn en socht ferlittenheid? Wie it net om't ik al te bot fan 'e minsken hold?
No hâld ik fan God: de minsken hâld ik net fan. De minske is my in te ûnfolsleine saak. Leafde foar de minsken soe my ombringe."
Zarathustra andere: "Wat praat ik ek oer leafde! Ik bring de minsken in geskink."
"Jou har neat," sei de hillich man. "Nim har leaver wat ôf, en draach it mei harren dat soe it bêste foar har wêze: as it mar goed foar dy is!
En wolst har wat jaan, jou dan net mear as in jelmis, en lit har dêr noch om skoaie!"
"Nee," andere Zarathustra, "ik jou gjin jelmissen. Dêr bin ik net earm genôch foar."
De hillich man lake om Zarathustra en sei: "Sjoch der dan mar op ta dat se dyn skatten oannimme! Se ha in skalk each op kluzeners en leauwe net dat wy komme om te skinken.
Us fuotstappen klinke har te iensum yn 'e strjitten. En at se nachts op bêd in man rinnen hearre, lang foar't de sinne opgiet, dan freegje se har ôf: wêr wol dy dief hinne?
Gean net nei de minsken ta en bliuw yn 'e bosk! Gean leaver nei de bisten ta! Wêrom wolst net wêze as ik, in bear tusken bearen, in fûgel tusken fûgels?"
"En wat docht in hillich man yn 'e bosk?" frege Zarathustra.
De hillich man andere: "Ik meitsje lieten en sjong se, en as ik lieten meitsje, laitsje, gûl en bromje ik: sa priizgje ik God.
Mei sjongen, gûlen, laitsjen en bromjen priizgje ik de God, dy't myn God is. Mar wat bringsto ús as geskink?"
Doe't Zarathustra dat hearde, groete er de hillich man en sei: "Wat soe ik jim jaan kinne? Mar lit my no mar fluch fierder gean, oars nim ik jim wat ôf!" En sa gongen se útinoar, de âldman en de man, laitsjend, lyk as twa jongfeinten dogge.
Doe't Zarathustra lykwols allinnich wie, sei er tsjin syn hert: "Hoe is it mooglik? Dy âld hillich man hat der yn syn bosk noch neat fan heard, dat God dea is!"

3

Doe't Zarathustra yn 'e stêd kaam dy't it tichtst by de wâlden leit, seach er in protte folk op 'e merk: want der wie tasein dat der in toudûnser te sjen wêze soe. En Zarathustra spruts it folk sa ta:
"Ik lear jim de uebermensch. De minske is in ding dat oerwûn wurde moat. Wat ha jim dien om him te oerwinnen?
Alle wêzens oant no ta skoepen in ding boppe harsels út: en jim wolle de ebbe fan dy grutte floed wêze en leaver noch ta it bist weromgean as de minske te oerwinnen?
Wat is de aap foar de minske? In grap of in pynlike skamte. En itselde sil de minske foar de uebermensch wêze: in grap of in pynlike skamte.
Jim binne it paad fan 'e wjirm nei de minske gongen, en in protte is yn jim noch wjirm. Ea wiene jim apen, en ek no noch is de minske mear aap as hokker aap dan ek.
Wa't lykwols ek de wiiste fan jim is, hy is inkeld twaspjalt en hybride fan plant en fan spoek. Mar hjit ik jim om spoeken of planten te wêzen?
Sjoch, ik lear jim de uebermensch!
De uebermensch is de sin fan 'e ierde. Jim wil moast sizze: lit de uebermensch de sin fan 'e ierde wêze!
Ik lis jim op it hert, bruorren, bliuw de ierde trou en leau net yn harren dy't jim fan boppe-ierdske ferwachtingen prate. Gifmingers binne it, oft se har der bewust fan binne of net.
Ferachters fan it liif binne it, ôfstjerrend folk, sels ek fergiftige, folk dêr't de ierde har nocht fan hat: ferteagen se mar gau!
Ea wie de misdie tsjin God de grutste misdie, mar God stoar en dêrmei stoaren ek dy misdiedigers. Tsjin de ierde te misdwaan is no it skriklikste, en de yngewanten fan it ûnbedjiplike heger te achtsjen as de sin fan 'e ierde!
Ea beseach de siel it liif fol ferachting: en yn dat tiidrek wie dy ferachting it heechste: hja woe it liif meager, gryslik, úthongere. Sa tocht se dat se him en de ierde ûntrinne koe.
Och dy siel sels wie noch meager, gryslik en úthongere: en wredens wie de gleonens fan dy siel!
Mar ek jim noch, bruorren, fertel my: wat ferkundiget jim liif fan jim siel? Is jim siel net earmoed en smoargens en in jammerdearlik wolwêzen?
It is wier, in smoarge stream is de minske. Men moat al in see wêze om in smoarge stream op te nimmen en reitsje net besmodzge.
Sjoch, ik lear jim de uebermensch: dy is dy see, yn him kin jim grutte ferachting ûndergean.
Wat is it grutste, dat jim belibje kinne? Dat is de oere fan de grutte ferachting. De oere, dat ek jim lok jim tsjinstiet en allyksa jim ferstân en jim deugd.
De oere dat jim sizze: "Myn lok, wat kin it skele? It is earmoed en smoarchte en in jammerdearlik wolwêzen. Mar myn lok soe it bestean sels rjochtfeardigje moatte."
De oere dat jim sizze: "Myn ferstân, wat kin it skele? Begeart dat it witen lykas de liuw it fleis? It is earmoed en smoarchte en in jammerdearlik wolwêzen!"
De oere dat jim sizze: "Myn deugd, wat kin it skele? Noch hat dy my net mâl makke. Ik ha skjin myn nocht fan myn goed en myn kwea! Dat alles is earmoed en smoarchte en in jammerdearlik wolwêzen!"
De oere dat jim sizze: "Myn rjochtfeardigens, wat kin it skele? Ik sjoch net dat ik gloed en koallen wêze soe. Mar de rjochtfeardige is gloed en koallen."
De oere dat jim sizze: "Myn meilijen, wat kin it skele? Is net meilijen it krús dêr't hy op fêstspikere wurdt dy't de minsken leaf hat? Mar myn meilijen is gjin krusiging."
Sprutsen jim al ris sa? Raasden jim al ris sa? Och, mocht ik jim al ris sa razen heard ha!
Net jim sûnde, jim selsfoldienens skreaut oan 'e himel, jim gjirrigens sels yn jim sûnde skreaut oan 'e himel.
Wêr is dochs de wjerljocht, dy't jim mei syn tonge slikket? Wêr is de waansin dy't yn jim inte wurde moat?
Sjoch, ik lear jim de uebermensch: dy is dy wjerljocht, dy is dy waansin!"
Doe't Zarathustra sa sprutsen hie, raasde ien út it folk: "Wy hearden no genôch oer dy toudûnser; lit him ús no ek mar ris sjen!" En al it folk lake om Zarathustra. De toudûnser lykwols, dy't tocht dat dy wurden op him sloegen, sette him oan it wurk.

4

Zarathustra lykwols seach it folk oan en fernuvere him. Doe spruts er sa:
De minske is in tou, knope tusken bist en uebermensch, in tou oer in ôfgrûn.
In nuodlik derboppe, in nuodlik ûnderweis, in nuodlik weromsjen, in nuodlik griljen en steanbliuwen.
Wat grut is oan de minske, dat is, dat er in brêge en gjin doel is: dêr't men fan hâlde kin by de minske, is, dat er in oergong en in ûndergong is.
Ik hâld fan harren, dy't net wite hoe te libjen, útsein at se ûndergeane want dan geane se oer.
Ik hâld fan de grutte ferachters, omdat sy de grutte ferearders binne en pylken fan langstme nei de oare kant.
Ik hâld fan har dy't net pas efter de stjerren in grûn sykje om ûnder te gean en offer te wêzen: mar dy't har oan 'e ierde offerje, sadat de ierde op in dei fan de uebermensch wêze sil.
Ik hâld fan him dy't libbet om kennis te garjen, en dy't kennis garje wol, dat op in dei de uebermensch libbet. En sa wol er syn ûndergong.
Ik hâld fan him dy't arbeidet en útfynt om de uebermensch syn hûs te bouwen en foar him ierde, bist en plant ta te rieden: want sa wol er syn ûndergong.
Ik hâld fan him dy't fan syn deugd hâldt: want deugd is wil ta ûndergong en in pylk fan langstme.
Ik hâld fan him dy't net in dripke geast foar himsels hâldt mar hielendal de geast fan syn deugd wêze wol: sa swevet er as geast oer de brêge.
Ik hâld fan him dy't fan syn deugd syn bestimming en needlot makket: sa wol er om wille fan syn deugd noch libje en net mear libje.
Ik hâld fan him dy't net tefolle deugden ha wol. Ien deugd is mear deugd as twa, om't se sterker knoop is dêr't it needlot him oan strikket.
Ik hâld fan him dy't syn siel der troch jaget, dy't gjin tank ha wol en net werom jout: want hy skinkt altyd en wol net om himsels tinke.
Ik hâld fan him dy't him skammet as de dobbelstiennen yn syn foardiel falle en dy't dan freget: bin ik dan in falskspiler? want hy wol te'n ûnder gean.
Ik hâld fan him dy't gouden wurden foar syn dieden út smyt en altyd noch mear oerhâldt as er taseit: want hy wol syn ûndergong.
Ik hâld fan him dy't de takomstigen rjochtfeardiget en de fergongenen ferlost: want hy wol oan de tsjintwurdigen te'n ûnder gean.
Ik hâld fan him dy't syn God de swipe jout, om't er fan syn God hâldt: want hy moat oan 'e lilkens fan syn God te'n ûnder gean.
Ik hâld fan him waans siel djip is, ek yn it fielen fan pine, en dy't oan in lyts barren te'n ûnder gean kin: want sa giet er graach oer de brêge.
Ik hâld fan him waans siele oerrinnende fol is, sadat er himsels ferjit en alle dingen yn him binne: sa wurde alle dingen syn ûndergong.
Ik hâld fan him dy't in frije geast en in frij hert hat: sa is syn holle net mear as it yngewant fan syn hert, syn hert lykwols driuwt him nei de ûndergong.
Ik hâld fan alleman dy't as drege drippen binne en ien foar ien falle út 'e tsjustere wolk dy't oer de minsken hinget: hja ferkundigje dat de wjerljocht komt en geane as ferkundigers te'n ûnder.
Sjoch, ik bin in ferkundiger fan 'e wjerljocht en in drege drip út 'e wolk: dy wjerljocht lykwols hjit uebermensch.

5

Doe't Zarathustra dy wurden sein hie, seach er it folk oan en hold him stil. "Dêr steane se," sei er tsjin syn hert, "dêr steane se te laitsjen: se fersteane my net, ik bin net de mûle foar dy earen.
Moat men har earst de earen ôfslaan, dat se leare mei de eagen te hearren? Moat men rattelje as straf- en boeteprekers? Of leauwe se inkeld mar wa't stammeret?
Se ha wat dêr't se grutsk op binne. Hoe neamme se it dochs dat har grutsk makket? Beskaving neamme se it, it ûnderskiedt har fan 'e geiteboeren.
Dêrom hearre se net graach oer harsels it wurd 'ferachting' sein. Dat, ik sil tsjin har grutskens prate.
Ik sil tsjin har oer it ferachtlikste prate: dat lykwols is de lêste minske."
En dit is wat Zarathustra tsjin it folk sei.
It is tiid dat de minske him syn doel kiest. It is tiid dat de minske de kym fan syn heechste ferwachting plantet.
Noch is syn grûn dêr ryk genôch foar. Mar dy grûn sil op in dei staf en braaf wêze, en gjin hege beam sil mear út har waakse kinne.
Wee! De tiid komt der oan dat de minske net mear de pylk fan syn langst boppe de minsken út smyt en de koarde fan syn bôge it gûnzjen ferleard hat.
Ik sis jim: men moat noch gaos yn jin ha om in dûnsjende stjer op 'e wrâld te setten. Ik sis jim, jim ha noch gaos yn jim.
Wee! De tiid komt der oan dat de minske gjin stjer mear op 'e wrâld sette sil. Wee! De tiid komt der oan fan 'e ferachtlikste minske, dy't himsels net mear ferachtsje kin.
Sjoch, ik toan jim de lêste minsken.
"Wat is leafde? Wat is skepping? Wat is langst? Wat is stjer?" Sa freget de lêste minske en knypeaget.
De ierde is dan lyts wurden, dêr hipt de lêste minske op om, dy't alles lyts makket. Syn skaai is net út te roegjen, lykas de ierdflie; de lêste minske libbet it langst.
"Wy ha it lok fûn" sizze de lêste minsken en knypeagje.
Se ha de oarden ferlitten dêr't it libben te hurd wie: want men is waarmte brek. Se hâlde sels fan har buorman en wriuwe har tsjin him oan: want men is waarmte brek.
Siikwurde en erchtinkendwêze jildt har as sûndich. In gek dy't noch oer stiennen of minsken stroffelt.
In bytsje gif út en troch: dat jout noflike dreamen. En in protte gif op it lêst, foar in noflik ferstjerren.
Hja arbeidzje noch, want arbeidzjen is tiidferdriuw. Mar se tinke derom dat it tiidferdriuw har net te bot oangrypt.
Se wurde net mear earm of ryk: beide binne te beswierlik. Wa wol noch regearje? Wa wol noch om sizzen jaan? Beide binne te beswierlik.
Gjin hoeder en ien keppel! Alleman wol itselde, alleman is gelyk: wa't oars fielt giet frijwillich yn it gekkehûs.
"Doedestiids wie de hiele wrâld gek" sizze de tûksten en knypeagje.
Se binne ferstannich en witte alles dat der bard is: dêrtroch nimt de gekoanstekkerij gjin ein. Se binne noch wol deilis mar fermoedsoenje har gau, oars bedjert it de mage.
Se ha har lytse geneuchten foar de dei en har lytse geneuchten foar de nacht: mar se earje de sûnens.
"Wy ha it lok fûn," sizze de lêste minsken en knypeagje.

En dat wie de ein fan 'e earste rede fan Zarathustra, dy't ek wol "de foarrede" neamd wurdt: want op dat stee waard er ûnderbrutsen troch it geraas en de wille fan 'e kliber folk. "Jou ús dy lêste minske, Zarathustra," rôpen se, "meitsje fan ús dy lêste minsken! Dan jouwe wy dy de uebermensch!" En al it folk jûchheide en klakte mei de tonge. Zarathustra lykwols waard tryst en sei tsjin syn hert:
"Hja fersteane my net: ik bin net de mûle foar dy earen.
Al te lang libbe ik yn 'e bergen, tefolle harke ik nei beken en beammen: no praat ik neffens har as in geitehoeder.
Unferweegd is myn siel en gril as de bergen middeis op it heechst fan 'e dei. Mar hja tinke dat ik kâld bin, in gekoanstekker mei skriklike gratsen.
En no sjogge se my op en del oan en laitsje: en wylst se laitsje haatsje se my noch. Der is iis yn har laitsjen."

6

Doe lykwols barde der wat, dat alle mûlen tichtbûn en fan alle eagen stoareagen makke. Underwylst nammentlik wie de toudûnser oan syn wurk begûn: hy wie út in lyts doarke nei bûten ta kommen en rûn oer it tou dat tusken twa tuorren spand wie, sa, dat it boppe de merk en it folk hong. Doe't er lykwols op healwei wie, gong it doarke noch in kear iepen en in bûnte keardel, it like wol in klown, sprong derút en rûn mei flugge stappen efter de earste oan. "Foarút lampoat," rôp syn skriklike stim, "foarút loai bist, ûnderkrûper, wytholle! Oars traapje ik dy op 'e hakken. Wat moatsto hjir tusken tuorren? Yn 'e toer hearste thús, opslute moasten se dy, ien dy't better is as dy stiest yn 'e wei!" En mei elts wurd kaam er tichter en tichter by: doe't er lykwols noch ien stap efter him wie, doe barde it ferskriklike dat alle mûlen tichtbûn en fan alle eagen stoareagen makke: hy stjitte in gjalp út as in duvel en sprong oer de dûnser hinne dy't him yn 'e wei wie. Dy lykwols, doe't er syn konkurrint sa winnen seach, ferlear dêrby de holle en it tou; hy smiet syn stok fuort en skeat hurder as dy, in grimelgrammel fan hannen en fuotten, yn 'e djipte. De merk en it folk liken de see wol as de stoarm der yn strûst: alles fleach útinoar en oerinoar, en it measte dêr, dêr't it lichem delkomme soe.
Zarathustra lykwols bleau stean, en krekt njonken him foel it lichem del, aaklik tatakele en tebrutsen mar noch net dea. Nei in amerij kaam de ferplettere figuer wer by, en hy seach Zarathustra njonken him op 'e knibbels. "Wat dochst dêr?" sei er einlings, "ik wist it al lang, dat de duvel my poatsjedraaie soe. No sil er my meislepe nei de hel ta: wolst it him ferhinderje?"
"Op myn wurd fan ear, freon," andere Zarathustra, "dat alles is der net dêrsto oer praatst: der is gjin duvel en der is gjin hel. Dyn siel sil noch earder dea wêze as dyn liif: wês no mar net bang mear!"
De man seach erchtinkend op. "Ast de wierheid seist," sei er doe, "dan reitsje ik neat kwyt as ik it libben kwytreitsje. Ik bin net folle mear as in bist dat se dûnsjen leard ha, mei snútslaggen en lytse hapkes."
"Dochs net," andere Zarathustra, "do hast fan it gefaar dyn berop makke; dêr is neat ferachtliks oan. No giest oan dyn berop te'n ûnder: dêrom wol ik dy mei myn eigen hannen begrave."
Doe't Zarathustra dat sein hie, andere de ferstjerrende dûnser net mear; mar hy beweegde de hân krekt as socht er Zarathustra syn hân om him te betankjen.

7

Wilens wie it jûn wurden en de merk wie ferburgen yn tsjusterens: doe ferrûn it folk, want sels nijsgjirrigens en skrik reitsje wurch. Zarathustra lykwols siet njonken de deade op 'e ierde en wie yn tinzen wei: sa fergeat er de tiid. Lang om let lykwols waard it nacht en in kâlde wyn bloes oer de iensume figuer. Doe kaam Zarathustra oerein en sei tsjin syn hert:
"No, in moaie fiskfangst hat Zarathustra dien! Gjin minske fong er mar wol in lyk.
Near is it bestean fan 'e minsken en noch altyd sûnder sin: in klown kin him needlottich wêze.
Ik wol de minsken de sin fan har bestean leare: dat is de uebermensch, de wjerljocht út 'e tsjustere wolk minske.
Mar noch bin ik fier by har wei, en myn geast sprekt noch net ta harres. De midden hâld ik noch foar de minsken tusken in gek en in lyk.
Tsjuster is de nacht, tsjuster binne Zarathustra syn paden. Kom do kâlde en stive maat fan my! Ik draach dy nei it plak dêr't ik dy mei myn hannen begrave sil."

8

Doe't Zarathustra dat tsjin syn hert sein hie, naam er it lyk op 'e rêch en gong op 'en paad. En noch net hied er hûndert stappen dien of dêr sloep in minske nei him ta en flústere him yn it ear en sjoch! Dy't prate, dat wie de klown fan 'e toer. "Gean út dizze stêd wei, Zarathustra," sei er; "der binne hjir tefolle minsken dy't dy haatsje. Se haatsje dy, de goede en rjochtfeardige lju, en se neamme dy har fijân en ferachter; se haatsje dy, de leauwigen fan it rjochte leauwen, en se neamme dy it gefaar foar de massa. Dyn lok wie it dat se om dy laken: en it is wier, spriekst as in klown. Dyn lok wie it datst de deade hûn selskip holdst; troch dy sa te fernederjen hast dy foar hjoed rêden. Mar gean út dizze stêd wei of moarn spring ik oer dy hinne, in libbene oer in deade." Doe't er dat sein hie waard de minske wei; Zarathustra lykwols gong fierder troch de tsjustere strjitten.
By de stedspoarte kamen him de deagravers oer it mad: se ljochten him mei de fakkel yn it gesicht, werkenden Zarathustra en hienen wakker de gek mei him. "Zarathustra draacht de deade hûn fuort: flink hear, dat Zarathustra deagraver waard! Want ús hannen binne te skjin foar dat hapke. Wol Zarathustra de duvel syn miel ôfpikke? No toe dan mar! Yt se! As de duvel no mar net in bettere dief is as Zarathustra hy pikt jim beide mei, hy fret jim beide op." En se laken mei-inoar en stutsen de hollen byinoar.
Zarathustra hie gjin wurd werom sein en gong fierder op syn paad. Doe't er twa oeren rûn hie, by bosken en sompen lâns, hied er tefolle nei it roppige razen fan 'e wolven harke en hysels krige no de honger yn 'e hals. Dat hy bleau stean by in iensum húske, dêr't ljocht op wie.
"De honger oerfalt my," sei Zarathustra, "as in rôver. Yn bosken en sompen oerfalt my de honger en yn it djipst fan 'e nacht.
Rare riten hat myn honger. Faak komt er pas nei it miel, en hjoed hat er der de hiele dei net west: wêr wied er dochs?"
En dêrmei kloppe Zarathustra by de doar fan it hûs oan. In âldman ferskynde; hy droech it ljocht en frege: "Wa komt nei my en myn minne sliep ta?"
"In libbene en in deade," sei Zarathustra. "Jou my wat te iten en te drinken, ik fergeat it oerdei. Dy't de hongerigen spiizget ferkwikt de eigen siel: dat seit de wiisheid."
De âldman gong nei binnen ta, kaam lykwols daliks werom en bea Zarathustra bôle en wyn oan. "In minne omkrite is it foar wa't honger hat," sei er; "dêrom wenje ik hjir. Bist en minske komme by my del, de kluzener. Mar sis tsjin dyn maat dat er ite en drinke moat, hy is wurger as dy." Zarathustra andere: "Dea is myn maat, ik kin him net maklik omprate." "Dat is myn saak net," sei de âldman noartsk, "dy't by my thús oankloppet, moat ek oannimme wat ik him jou. Yt en doch jimsels deugd!"
Dêrnei rûn Zarathustra nochris twa oeren en fertroude op it paad en op it ljocht fan de stjerren: want hy wie in bewend nachtrinder en hold derfan om al dat sliept yn it gesicht te sjen. Doe't lykwols de moarn opgrille, seach Zarathustra dat er djip yn 'e bosk wie en dat der gjin paad mear te sjen wie. Doe lei er de deade yn in holle beam op holshichte want hy woe him foar de wolven beskûl jaan en himsels op 'e boaiem en it mos. En dêrmei foel er yn 'e sliep, wurch fan lea mar mei in ûnbeweegde siel.

9

Lang sliepte Zarathustra, en net inkeld it moarnsrea rûn him oer it antlit, mar ek de foarmiddei. Lang om let lykwols gong it each him iepen: fernuvere seach Zarathustra bosk en stiltme yn, fernuvere seach er yn himsels. Doe kaam er fluch oerein, as in seeman dy't op slach en stuit lân sjocht, en jubele: want hy seach in nije wierheid. En dit is wat er doe tsjin syn hert sei:
In ljocht gong my op: maten bin ik brek en dy't libben binne, net deade maten en liken dy't ik mei my draach dêr't ik hinne wol.
Mar libbene maten bin ik brek dy't my folgje om't se harsels folgje wolle en dêrhinne dêr't ik hinne wol.
In ljocht gong my op: net tsjin it folk praat Zarathustra mar tsjin maten! Ut noch yn sil Zarathustra fan in keppel hoeder en hûn wurde!
In protte by de keppel weilokje dêrfoar kaam ik. Skelle op my moat folk en keppel: rôver wol Zarathustra foar de hoeders hjitte.
Hoeders sis ik, mar hja neamme harsels de goede en rjochtfeardige minsken. Hoeders sis ik: mar se neamme harsels de leauwigen fan it rjochte leauwen.
Besjoch de goede en rjochtfeardige minsken ris! Wa haatsje se it meast? Him, dy't de tafels mei har weardeoardielen brekt, de brekker, de ferbrekker: dat is lykwols de skepper.
Besjoch de leauwigen fan alle leauwen! Wa haatsje se it meast? Him, dy't de tafels mei har weardeoardielen brekt, de brekker, de misdiediger: dat is lykwols de skepper.
Maten siket de skepper en net liken, en ek net keppels en leauwigen. Meiskeppers siket de skepper, sokken, dy't nije wearden op nije tafels skriuwe.
Maten siket de skepper, en rispfreonen: want alles stiet by him ryp foar de rispinge. Mar hy is de hûndert sichten brek: dat hy brekt ieren ôf en jout argewaasje.
Maten siket de skepper, en sokken dy't har sichten harje kinne. Fernielers sille se neamd wurde en ferachters fan goed en kwea. Mar de rispers binne it, en de rispingefierders.
Meiskeppers siket Zarathustra, meirispers en meifierders siket Zarathustra: wat hat er mei keppels en hoeders en liken te meitsjen?
En do, myn earste maat, doch dysels deugd! Goed begroef ik dy yn dyn holle beam, goed ferburch ik dy foar de wolven.
Mar hjir geane wy útinoar, de tiid is om. Tusken moarnsrea en moarnsrea kaam my in nije wierheid yn it sin.
Gjin hoeder sil ik wêze, gjin deagraver. Net ienris wol ik mear mei it folk prate; foar it lêst spruts ik mei in deade.
De skeppers, de rispers, de fierders wol ik as selskip ha: de reinbôge wol ik har sjen litte en alle treppen fan 'e uebermensch.
Foar wa't iensum is sil ik myn liet sjonge en foar wa't twasum is; en wa't noch earen hat foar wat nea noch heard waard, dy wol ik it hert swier meitsje mei myn lok.
Op myn doel wol ik ôf, ik gean myn gong; oer tragen en twifelders sil ik hinne springe. Sa sil myn gong har ûndergong wêze.

10

Dat hie Zarathustra tsjin syn hert sein, doe't de sinne dy middeis op it heechst stie: doe seach er freegjend omheech want hy hearde boppe him de skerpe rop fan in fûgel. En sjoch! In earn teach yn wide rûnten troch de loft, en oan him hong in slange, net as bút mar as in freondinne: want se hie har om syn hals hinne ringe.
"It binne myn bisten!" sei Zarathustra en wie optein fan hert.
"It heechmoedichste bist ûnder de sinne en it ferstannichste bist ûnder de sinne, hja binne op ferkenning úttein.
Witte wolle se, oft Zarathustra noch libbet. Wat no, libje ik noch?
Nuodliker fûn ik it ûnder minsken as ûnder bisten, nuodlike paden giet Zarathustra. Meie myn bisten my liede."
Doe't Zarathustra dat sein hie, tocht er werom oan 'e wurden fan 'e hillich man yn it wâld, suchte en sei tsjin syn hert:
"Wie ik mar ferstanniger! Wie ik mar ferstannich út 'e grûn wei lykas myn slange.
Mar no freegje ik it ûnmooglike: dat dan freegje ik myn grutskens dat er altyd by myn ferstân bliuwt!
En as myn ferstân my ea ferlit: och, it hâldt derfan om fuort te fleanen! lit myn grutskens dan mei myn ûnferstân fleane!"

- Sa begûn Zarathustra syn ûndergong.
 
 

De Redes fan Zarathustra

Oer de trije feroaringen fan 'e geast (1.1)

Oer trije feroaringen fan 'e geast fertel ik jim: hoe't de geast in kamiel wurdt, en in liuw de kamiel en in bern op it lêst de liuw.
Der is in soad dat dreech is foar de geast, de sterke, draachsume geast dêr't earbied yn wennet: nei dreech en dreger hat syn sterkens langst.
Wat is dreech, freget de draachsume geast, en giet op 'e knibbels, lykas in kamiel, en wol in bêste lêst ha.
Wat is it dreechste, jim helden? freget de draachsume geast, dat ik it op my nim en fan myn sterkens wille ha.
Is it net dit: jin fernederje om jins grutskens sear te dwaan? Jins ûnnoazelens ljochtsje te litten om mei jins wiisheid de gek te hawwen?
Of is it dit: fuortrinne fan ús saak, as ús saak it wint en feestfiert? Fier de lannen yngean om de ferlieder te ferlieden?
Of is it dit: ite fan 'e ikels en it gers fan geleardheid, en omwille fan 'e wierheid honger lije?
Of is it dit: siik wêze en stjoer de treaster nei hûs en jou dy ôf mei dôven dy't nea hearre watsto wolst?
Of is it dit: yn smoarch wetter gean as it wierheids wetter is, en kâlde froasken en hjitte podden net ôfstegerje?
Of is it dit: minsken dy't ús ferachtsje leaf ha en it spoek de hân jaan dat ús bangmeitsje wol?
Al dat dreechs túcht de draachsume geast him oan: lykas de kamiel dy't mei syn lêst op 'e woastenije ta set, sa set er op syn eigen woastenije ta.
Mar yn 'e iensumste woastenije komt de twadde feroaring: in liuw wurdt de geast, de frijheid wol er him feroverje en baas wêze yn syn woastenije.
Syn lêste baas siket er dêr: fijân wol er fan him wêze en fan syn lêste god, om it lêste wol er stride mei de grutte draak.
Wat is de grutte draak, dy't de geast leafst net mear baas en god neamme woe? "Do silst!" hjit de grutte draak. Mar de geast fan 'e liuw seit "Ik wol."
"Do silst" leit him yn 'e wei, flamkjend as goud, in skobbebist, en op alle skobben glânzget it gouden "Do silst!"
Tûzenjierrige noarmen en wearden hingje oan dy skobben te glânzgjen, en sa sprekt de draak dy't it machtichst is: "Al dat wat wurdich is glânzget oan my."
"Al dat wat wurdich is, is al makke, en al dat sa makke is, is yn my. Jawis, der sil gjin 'Ik wol' mear wêze." Dat seit de draak.
Bruorren, wêr is de liuw syn geast foar nedich? Wat wol it lêstdier net oan, dat him delleit en earbiedich is?
Nije noarmen en wearden skeppe dat kin ek de liuw noch net: mar him frijmeitsje dêr foar dat kin de liuw.
Him frijmeitsje en in hillich "Leaver dea" ek foar de plicht oer: dêr, bruorren, is de liuw syn geast foar nedich.
It rjocht te nimmen ta nije noarmen en wearden dat is it skriklikste nimmen foar in draachsume en earbiedige geast. Jawis, dat is him stellerij en de saak fan in rôvjend bist.
As syn alles-yn-alles hold er fan "Do silst," no moat er dêr ek noch waan en willekeur fine, dat er him frijheid rôvet fan syn leafste: de liuw is fanneden foar dy rôverij.
Mar sis ris, bruorren, wat kin it bern dat ek de liuw net koe? Wat moat de liuw no ek noch bern te wurden?
Unskuld is it bern en ferjitten, in opnijbegjinnen, in boartsjen, in út himsels rôljend rêd, in earste beweging, en in hillich jasizzen.
Ja, boartsjendewei skeppe is in hillich jasizzen foar nedich: syn eigen sin wol de geast no dwaan, syn eigen wrâld wint hy dy't de wrâld ferlear.
Trije feroaringen fan de geast neamde ik jim: hoe't de geast in kamiel wurdt, en in liuw de kamiel en in bern op it lêst de liuw.

Dat sei Zarathustra. En yn dy tiid wied er yn 'e stêd mei de namme: de Bûnte Ko.

Oer de learstuollen fan 'e deugd (1.2)

In wiis man waard tige fan beard, dat er sa goed oer de sliep en de deugd prate koe; dêr hied er ear en fertsjinste fan en alle jongfeinten sieten foar syn learstoel op 'e grûn. Nei him gong Zarathustra ta en tegearre mei dy jongfeinten siet er foar syn learstoel. En dit is wat de wize baas sei:
Ear en skamte foar de sliep. Dat is it earste. En gean elkenien út 'e wei dy't min sliept en net op bêd is nachts.
De dief skammet him noch foar de sliep; stiltsjes rôvet er him in paadsje troch de nacht. Unbeskamsum is lykwols de nachtwacht, ûnbeskamsum draacht er syn hoarn.
Gjin lytse keunst is it om te sliepen; it is op syn minst nedich en wachtsje der de hiele dei op.
Tsien kear moatst dysels oerwinne, dat makket dy goed wurch en is slieppoeier foar de siel.
Tsien kear moatst dy wer mei dysels fermoedsoenje; want oerwinning is bitterheid en wa't him net fermoedsoene hat sliept min.
Tsien wierheden moatst oerdeis fine; oars sikest nachts nei wierheid en dyn siel bliuwt hongerich.
Tsien kear op in dei moatst laitsje en wille ha, oars steurt jin nachts de mage, dy boarne fan fertriet.
Net folle minsken wite dit: mar men moat alle deugden ha om goed te sliepen. Soe ik falsk tsjûgje? Soe ik de houlikseed brekke?
Soe ik longerje op de faam fan myn buorman? Al dy dingen binne net goed foar de sliep.
En sels as men alle deugden hat, moat men ien ding goed foar it ferstân hâlde: as it har tiid is, lit dan sels de deugden sliepe.
Dat se mar net mei-inoar rabje, dy tûke wyfkes! En oer dy, ûngeloksfûgel!
Gjin spul mei god en buorman: sa wol de goede sliep it ha. En ek gjin spul mei de buorman syn duvel! Oars spaant er nachts by dy om it hús.
Respektearje oerheden en hearrigens, en ek de brike oerheden. Sa wol de goede sliep it ha. Kin ik der foar dat macht graach op brike skonken rint?
De bêste boer is hy dy't syn skiep nei de grienste greiden ta bringt: dêr mei in goede sliep graach oer.
Folle eare winskje ik net, en ek gjin slompe jild: dêr komt miltfjoer fan. Mar men sliept ek min as men net in goede namme en in dofke jild hat.
In lyts selskip ha ik leaver as kwea selskip: dochs moatte se komme en gean as it har tiid is. Dêr kin in goede sliep mei oerwei.
De earmen fan geast mei ik ek bêst lije: se helpe de goede sliep. Sillich binne se, foaral, as men se altyd gelyk jout.
Sa rint de dei fan in deugdlik man te'n ein. Komt no de nacht, dan pas ik wol op en rop om sliep! Roppen wurde wol er net, de sliep, dy't hear fan 'e deugden is.
Mar ik tink wat ik de deis dien ha en tocht ha. Werkôgjend freegje ik my ôf, mei kowegeduld: wat wienen dochs dyn tsien oerwinningen?
En wat wienen de tsien fermoedsoeningen en de tsien wierheden en de tsien kearen datst laitsje moast, dêrst dy o sa goed by fieldest?
Soks tink ik oer nei en fjirtich tinzen widzje my as hommels de sliep my oerfalt, de sliep dy't net roppen wurdt, de hear fan 'e deugden.
De sliep kloppet by my op it each: it wurdt swier. De sliep strykt my oer de mûle: hy falt iepen.
Wis, op sêfte soallen rint er, de leafste fan 'e dieven, en berôvet my fan myn tinzen: stom stean ik as dy learstoel.
Mar lang stean ik dêr net: dan lis ik al.
Doe't Zarathustra de wize man sa praten hearde, lake er yn himsels; want der wie him in ljocht opgongen. En hy sei tsjin himsels:
In grapmakker achtsje ik dy wize baas mei syn fjirtich tinzen, mar ik tink dat er fan sliepen wol ferstân hat.
Jo ha it troffen as jo nêst dat mantsje wenje. Sa'n sliep stekt oan, noch troch in grouwe muorre hinne stekt er oan.
In merakel wennet yn syn learstoel. En net om 'e nocht sieten de jongfeinten foar de preker fan 'e deugd.
Syn wiisheid hjit: wekker wêze om goed te sliepen. En wis, hie it libben gjin sin en moast ik ûnsin foar kar nimme, dan wie dit wol de meinimmendste ûnsin.
No sjoch ik wol wat men fral socht hat doe't men learmasters fan 'e deugd socht. In goede sliep socht men en slieppoeierige deugden derby.
Foar al dy wize mannen mei har learstuollen dêr't men sa fan bearde wie wiisheid itselde as sliep sûnder dreamen: in bettere sin fan it libben koene se net.
En hjoed de dei binne der noch minsken krekt lyk as dy preker fan 'e deugd, en net altiten like earlik: mar dy ha har tiid hân. En lang steane se net mear of dêr lizze se al.
Sillich binne de slûgen: want dy sille samar yndodzje.

Dat sei Zarathustra.

Oer de efterwrâldsjers (1.3)

Ienris smiet ek Zarathustra syn tinzen oarekant fan 'e minsken, lykas alle efterwrâldsjers. De wrâld like my doe it wurk fan in lijende en besearde God ta.
Dream like de wrâld my doe ta, in betinksel fan in God; kleurige reek foar de eagen fan ien dy't godlik kliemt en klaget.
Goed en kwea en nocht en pine en ik en do kleurige reek, tocht ik, foar kreative eagen. De skepper wie himsels sêd doe makke er de wrâld.
Dronkemansnocht is it foar dy't lijt, om fan syn pine ôf te sjen en himsels te ferliezen. Dronkemansnocht en jinsels ferlieze, dat like my de wrâld ta.
Dizze wrâld, dy't nea ree is, in ûnfolslein ôfbyld fan in ivige kontradiksje, in dronkemanssin fan in ûnfolsleine Skepper, dat like my de wrâld ta.
Dat ik smiet myn tinken oarekant fan 'e minsken, lykas alle efterwrâldsjers. Oarekant fan 'e minsken, wiswier?
Och myn broer, dy god dy't ik makke, wie minskewurk en minskewaan, lykas alle goaden.
Minske wied er, en mar in earm stik minske en mar in earm stikje ik: út 'e eigen jiske en gloed kaam er wei, dat spoek, leau dat mar. Yn gjin hûndert jier kaam er fan 'e oarekant.
Wat barde doe, myn broer? Ik kaam mysels te boppe, de lijer, ik brocht myn eigen jiske nei de berch, in heldere flam fûn ik dêr. En sjoch, doe spile it spoek de wyk.
In lijen soe it my no wêze en as in kwaal foar dy't genêzen is om oan sokke spoeken te leauwen: alles wie pine en fernedering. Dat sis ik tsjin 'e efterwrâldsjers.
Sear wie it en ûnfermogen, dat makke alle efterwrâld: en dy koarte lokswaansin, dy't allinnich de djipste lijer ûnderfynt.
Wurgens dy't mei ien sprong nei it lêste wol, mei in deasprong, in earme ûnwittende wurgens dy't sels net mear wolle wol: dy makke alle goaden en efterwrâlden.
Leau my mar, bruorren. It wie it liif dat twifele oan it liif dat fielde mei de fingers fan in dwylsinnige geast oan 'e lêste muorren.
Leau my mar, bruorren. It wie it liif dat twifele oan de ierde dat hearde de búk fan it bestean tsjin him praten.
En doe woe er mei de kop troch de lêste muorre, en net inkeld mei de kop nei de "oare wrâld" ta.
Mar dy "oare wrâld" is goed ferburgen foar de minsken, dy ûntminske ûnminsklike wrâld, dat is in himelsk neat; en de búk fan it bestean praat hielendal net tsjin de minske, útsein as minske.
Wis, slim te bewizen is wat bestiet en slim oan 'e praat te krijen. Sis ris, bruorren, is net it wûnderlikste fan alle dingen it bêste bewiisd?
Ja, dit ik en dit ik syn kontradiksjes en gaos praat noch it reedlikst fan syn bestean, dit skeppende, wollende, noarmen en wearden meitsjende ik dat de noarm en de wearde fan 'e dingen is.
En dat reedlikste wêzen, dat ik, dat praat oer it liif, en dat wol noch it liif, sels as it gedichten skriuwt en sweverich docht en mei brutsen wjukken omwjukkelet.
Hieltyd reedliker leart er te praten, dat ik: en wat mear as it leart wat mear fynt it wurden en eare foar liif en ierde.
In nije grutskens learde ik myn ik, dy lear ik de minsken: net mear de holle yn it sân fan himelske dingen te stekken mar him heech en frij yn 'e loft te hâlden, in ierdeholle dy't sin jout oan 'e ierde.
In nij wollen lear ik de minsken: dy wei wolle dy't de minske blynwei gongen is, en him goed neamme en net mear stikem der by wei slûpe lykas sike en stjerrende lju wol dogge.
Sike en stjerrende lju wiene it, dy ferachten liif en ierde en fûnen himel en ferlossende bloeddrippen út; mar ek dizze swiete en tsjustere giften hellen se noch út liif en ierde wei.
Har pine woene se ûntrinne en de stjerren wiene har te fier fuort. Doe suchten se: "Och wiene der mar himelske wegen om yn in oar wêzen en lok te slûpen!"; doe sinden se op har streken en har bloedige drankjes.
Losmakke fan liif en ierde achten se har, ûntankber as se wiene. Mar oan wa hiene se de kramp en wille fan har losmeitsjen te tankjen? Oan har liif en oan dizze ierde.
Myldmoedich is Zarathustra foar wa't siik is. Wis, hy skelt net lang op har soarte fan treast en ûntank om. Dat se mar better wurde meie, en harsels te boppen komme en foar harsels in heger liif skeppe.
Likemin beskrobbet Zarathustra in oanbetterjende pasjint as er weak nei syn waan werom sjocht en by neare nacht op it grêf fan syn god omspaant: mar sykte en in siik liif bliuwe ek syn triennen noch foar my.
In protte siik folk hat der altyd omrûn tusken sokken dy't dichtsje en godsuchtich binne: poer binne se op de lju fan kennis en dy nijste deugd, dy hjit: reedlikheid.
Altyd sjogge se werom nei tsjustere tiden; doe wie waan en leauwen wat oars: geraas fan it ferstân wie godgelyk en twifel wie sûnde.
Mar al te goed ken ik dy godgelikense lju: se wolle dat yn har leaud wurdt en dat twifel sûnde is. Mar al te goed wyt ik ek wêr't se sels it meast yn leauwe.
Grif net yn in efterwrâld en ferlossende bloeddrippen: mar yn it eigen liif leauwe se it meast, en har eigen liif is in ding op himsels foar har.
Mar it is in siik ding, en graach woene se út 'e hûd. Dêrom harkje se nei de prekers fan 'e dea en preekje sels efterwrâlden.
Bruorren, ik hie leaver dat jim nei de stimme fan it sûne liif harken: in reedliker en suverder stim is dat.
Reedliker praat, en suverder, it sûne liif, folslein en kant; dat hat it oer de sin fan 'e ierde.

Dat sei Zarathustra.

Oer de ferachters fan it liif (1.4)

De ferachters fan it liif wol ik myn sin sizze. Net bekeare en beleare moatte se my, mar gewoan har eigen liif "Toe mar jong" tawinskje en sa stil wurde.
"Liif bin ik en siel," dat seit it bern. En wêrom soene we net as bern prate?
Mar dy't opgroeid is en wyt, dy seit: liif bin ik, ham en gram, en fierder neat; en siel is gewoan in wurd foar in ding oan it liif.
It liif is in grut ferstân, in kloft mei ien sin, in striid en in frede, in keppel en in hoeder.
Ark fan dyn liif is ek dyn lytse ferstân, myn broer, datsto "geast" neamst, in lyts stikje ark en boartersguod fan dyn grut ferstân.
"Ik" seisto en do groeist by dat wurd. Mar it gruttere is, dêrsto net yn leauwe wolst, dyn liif en syn grut ferstân: dat seit net ik, mar docht ik.
Wat it sin fielt, wat de geast ferkent, dat hat nea yn himsels in ein. Mar sin en geast woene dy wol wiismeitsje, sy soene de ein fan alle dingen wêze: sa heech ha se it yn 'e holle.
Ark en boartersguod binne sin en geast: efter har leit noch it sels. It sels siket ek mei de eagen fan 'e sinnen, it heart ek mei de earen fan 'e geast.
Hieltiten harket it sels en siket: it ferliket, betwingt, ferovert, fersteurt. It is de baas en it is ek de baas fan it ik.
Efter dyn tinken en fielen, myn broer, stiet in machtich hearsker, in ûnbekende wize: dy hjit Sels. Yn dyn liif wennet er, dyn liif is hy.
Der is mear ferstân yn dyn liif as yn dyn bêste wiisheid. En wa wit wêr't dyn liif krekt dyn bêste wiisheid foar nedich is?
Dyn sels laket om dyn ik en syn grutske sprongen. "Wat binne my dat foar sprongen en flechten fan tinzen? ," seit er tsjin himsels. "In omwei nei myn doel. Ik bin de liebân fan it ik en blaas him syn ideeen yn."
It sels seit tsjin it ik: "Hjir, fiel pine." En dan hat er pine en tinkt er der oer nei hoe't er net mear pine hoecht te fielen en krekt dêrom moat er tinke!
It sels seit tsjin it ik: "Hjir, fiel nocht." Dan is er bliid en tinkt er der oer nei hoe't er noch faak bliid wêze kin en krekt dêrom moat er tinke!
De ferachters fan it liif wol ik noch wat sizze. Dat ferachtsjen dat achtsje ik. Wat is it dat achtsjen en ferachtsjen en wearden en wollen skoep?
It skeppende sels skoep himsels achtsjen en ferachtsjen, it skoep syn nocht en pine. It skeppende liif skoep himsels de geast as in hân fan syn wollen.
Noch yn jim dwaasheid en ferachting, jim ferachters fan it liif, tsjinje jim jim Sels. Ik sis it jim, jim Sels sels wol dea en keart him fan it libben ôf.
Net mear kin er dat, wat er it leafste wol: boppe himsels út skeppe. Dat wol er it leafst, dat is syn lust en syn libben.
Mar te let waard it dêrfoar: no wol jim Sels te'n ûnder gean, jim ferachters fan it liif.
Te'n ûnder wol jim sels, en dêrom waarden jim ferachters fan it liif! Want net mear kinne jim boppe jimsels út skeppe.
En dêrom berabje jim it libben en de ierde. In ûnbesefte oergeunst is yn 'e brike eachopslach fan jim ferachting.
Jim wei gean ik net, jim ferachters fan it liif. Jim binne my gjin brêge nei de uebermensch.

Dat sei Zarathustra.

Oer blide en wylde riten (1.5)

Jonge, ast in deugd hast en it is dyn deugd dan is der gjinien mei deselde deugd.
Jawis, wolst har by namme neamme en aaikje, wolst har yn it ear tútsje en mei har tonkjefrije.
En sjoch, no hast har namme mei de groep gemien en bist groep en keppel wurden mei dyn deugd!
Better diest deroan en sis: "Net te sizzen en sûnder namme is wat myn siel folteret en flaaiket en dat ek noch de honger fan myn yngewant is."
Dyn deugd moat de fertroulikens fan in namme te boppen wêze, en moatst oer har prate, skamje dy dan net en stammerje deroer.
Dat praat en stammerje: "dat is myn goed, dêr hâld ik fan, sa is it my nei 't sin, sa allinnich wol ik it goede.
Net as God syn wet wol ik it ha, net as minskenoarm en minskeneed: gjin paadwizer mei it wêze nei efterwrâld en paradys.
In ierdske deugd is it dêr't ik fan hâld: net folle tûkheid sit deryn, en allemânsferstân wol it minst.
Mar dizze fûgel boude by my har nêst; dêrom tútsje en aaikje ik har: no sit se by my op gouden aaien."
Sa silst stammerje en priizgje dyn deugd.
Ea hiest wylde riten en neamdest se kwea. Mar no hast inkeld noch dyn deugden, dy woeksen út dyn wylde riten op.
Do hast dyn heechste doel yn it hert fan dyn wylde riten lein: doe waarden se dyn deugden en blide riten.
En ofst no út it skaai fan 'e hjithollen kaamst of út dat fan 'e wollustelingen, of út dat fan 'e fine fanaten of út dat fan 'e wraaksuchtigen:
oan 'e ein waarden al dyn wylde riten deugden en al dyn duvels ingelen.
Ea hiest wylde hûnen by dy yn 'e kelder; mar oan 'e ein feroaren se yn sjongende fûgels en leaflike fammen.
Ut dyn gif broudest dyn drankje, molkst dyn ko Fertriet en no loarkest har de swiete molke út 'e oeren.
Gjin kwea waakst der mear út dy of it moat al it kwea wêze dat waakst út 'e striid tusken dyn deugden.
Myn broer, ast gelok hast, dan hast ien deugd en net mear: dan giest makliker oer de brêge.
Treflik is it en haw in protte deugden, mar in dreech lot is it ek: mear as ien gong de woastenije yn en die himsels tekoart omdat er syn nocht hie en wês fjildslach en slachfjild fan deugden.
Bruorren, hoe no, is slach en striid ferkeard? Mar dat ferkearde is needsaak, needsaak is oergeunst en mistrouwen en ferrie ûnder dyn deugden.
Sjoch hoe't elke deugd op it heechste longeret: hja wol dyn hiele geast ha, dat er har foarsprekker is, se wol al dyn krêft yn lilkens, haat en leafde.
Oergeunstich is elke deugd op de oare en in skriklik ding is oergeunst. Ek deugden kinne oan oergeunst te'n ûnder gean.
Wa't de flamme fan oergeunst ynslút, dy rjochtet op it lêst, as in skorpioen, op himsels de fergiftige angel.
Och heden, bruorren, seagen jim noch nea in deugd dy't himsels ferrette en trochstiek?
De minske is wat datst te boppen komme moatst: dêrom silst fan dyn deugden hâlde: want do silst oan har te'n ûnder gean.

Dat sei Zarathustra.

Oer de bleke psychopaat (1.6)

Jim wolle it bist net dea meitsje, jim dy't rjochtsprekke en offerje, ear't it bist de nekke bûcht? Sjoch de bleke psychopaat bûcht de nekke: út syn each sprekt de grutte ferachting.
"Myn ik is in ding dat ik te boppen komme moat: myn ik is foar my de grutte ferachting fan 'e minsken," sa praat it út dat each.
Dat er himsels rjochte, wie syn hichtepunt: lit de ferhevene net yn syn mindere werom sinke.
Der is gjin ferlossing foar him dy't sa fan himsels siik is, útsein de flugge dea.
Jim deameitsjen, rjochters, moat in begrutsjen wêze, gjin wraak. En om't jim deameitsje, sjoch ta dat jim sels it libben rjochtfeardigje.
It is net genôch dat jim jim fermoedsoenje mei him dy't jim deadzje. Lit jim rou leafde ta de uebermensch wêze; sa rjochtfeardigje jim dat jim noch libje.
"Fijân," sille jim sizze, mar net "helhûn." "Siik," sille jim sizze, mar net "smjunt." "Gek," sille jim sizze, mar net "sûndich."
En do, reade rjochter, ast lûd sizze soest watst yn gedachten al net dien hast, dan raasde alleman: "Fuort mei dy smycht, dy gifwjirm."
Mar oars is de gedachte, oars de die, oars it byld fan 'e die. Tusken har rôlet net in tsjil fan gefolch.
In byld makke dizze bleke minske bleek. Hy wie syn die treast doe't er it die, mar it byld derfan fernearde er net doe't it dien wie.
Altyd seach er himsels inkeld as man fan ien die. Waansin neam ik dat: de útsûndering waard him ta syn wêzen.
De trie lûkt ticht om 'e fazantepoat. De strûp luts him ticht om syn earme ferstân; waansin nei de die neam ik dat.
Harkje, jim rjochters! In oare dwaasheid bestiet: en dy is foar de die. Och jim kroepen my net djip genôch yn dizze siel.
Dit seit de reade rjochter: "Wat moast dy man te moardzjen? Hy woe inkeld wat stelle." Mar ik sis jim, syn siel woe bloed, gjin stellerij; hy longere op it lok fan it knyft.
Syn earme ferstân lykwols begriep dy gekkens net en prate him om. "Wat docht bloed derta?" sei it, "wolst der net op syn minst wat by stelle? Wat wraak nimme?"
En hy harke nei syn earme ferstân: as in stien lei dat petear him op 'e rêch dat hy stiel as er moarde. Hy woe him foar syn waansin net skamje.
En no sit wer de stien fan 'e skuld him op 'e rêch, en wer is syn earme ferstân sa stiif, sa lam, sa swier.
En as er mar mei de kop skodzje koe, dan soe de stien him fan 'e rêch ôf rôlje: mar wa skoddet dy kop?
Wat is dat foar minske? In keppel kranksinnichheden dy't troch de geast yn 'e wrâld gripe: dêr wolle se har strûpen sette.
Wat is dat foar minske? In nêst wylde slangen dy't komselden byinoar rêst ha, elk giet syn eigen wei en set syn strûpen yn 'e wrâld.
Sjoch dit earme liif. Syn pine en begearte lies dizze earme siel, dat lies er as moardnerssin en nocht oan it lok fan it knyft.
Wa't no siik is, dy oerfalt it kwea dat no kwea is: hy wol sear dwaan mei dat wat him sear docht. Mar der ha oare tiden west en in oar goed en kwea.
It hat wol west dat twifel kwea wie en de wil ta Sels. Doe waard de sike ketter en hekse: as ketter en hekse die it him sear en woe er oaren sear dwaan.
Mar dat wolle jim net hearre: oan jim goede minsken docht it skea, sizze jim my. Mar wat kin my jim goede minsken skele?
In protte oan jim goede minsken wearzgje ik fan. Ik woe wol, se hiene in waansin dêr't se oan te'n ûnder gongen, lykas dizze bleke psychopaat.
Jawis, ik woe wol, jim waansin hiet wierheid of trou of gerjochtichheid: mar se ha har deugd om lang te libjen, yn in jammerdearlik wolwêzen.
Ik bin in lining lâns de stream: dy't der by kin, kin der by. Jim kruk lykwols bin ik net.

Dat sei Zarathustra.

Oer lêzen en skriuwen (1.7)

Fan al dat skreaun is hâld ik it meast fan wat ien mei syn bloed skriuwt. Skriuw mei bloed en silst sjen, bloed is geast.
Frjemd bloed kin men net maklik begripe: ik haatsje de lêsloaikerts.
Wa't de lêzer kent docht neat mear foar de lêzer. Noch in ieu fan lêzers en de geast sels stjonkt.
Dat alleman lêze leare mei, bedjert op 'e doer net inkeld it skriuwen, mar ek it tinken.
Ea wie de geast god, doe waard er minske en no wurdt er sels noch plebs.
Wa't yn bloed en spreuken skriuwt, dy wol net lêzen mar út 'e holle leard wurde.
Yn 'e bergen is de koartste klap fan berchtop nei berchtop, mar dêr moatst lange skonken foar ha. Spreuken hearre berchtoppen te wêzen: en dêr't se foar ornearre binne, grut en heechwoeksen.
De loft tin en skjin, it gefaar tichtby en de geast fol blide kweawilligens: sa strykt it moai mei-inoar.
Ik wol trollen om my hinne ha want ik bin moedich. Moed jaget de spoekjes fuort, mar skept himsels trollen, moed wol laitsje.
Ik fiel net mear mei jim mei: dy wolken dy't ik ûnder my sjoch, swart en dreech, dêr laitsje ik om en lit dat no krekt jim tongerwolk wêze.
Jim sjogge nei boppen as jim langst ha nei ferheffing. En ik sjoch nei ûnderen om't ik ferheven bin.
Wa fan jim kin tagelyk laitsje en ferheven wêze?
Wa't by de heechste bergen op rint, dy laket om alle treurspul en treurearnst.
Moedich, sûnder soarch, spotsk en fol geweld, sa wol de wiisheid ús ha: hja is in frou en jout inkeld om in strider.
Jim sizze my: "It libben is swier te rissen." Mar wêr ha jim middeis jim grutskens foar en jûns jim dimmenens?
It libben is swier te rissen: doch mar net sa sêftsedich! Fleurige pakezels en ezelinnen lykas wy ha graach wat op 'e rêch.
Wat ha wy gemien mei it roazeknopke, dat rillet om't har in dripke dau op it lyfke leit?
It is wier: wy binne sljocht op it libben, net om't wy oan it libben, mar om't wy oan 'e sljochtens wend binne.
Der sit altyd in kromke waansin yn 'e leafde. Mar der sit ek altyd in kromke ferstân yn 'e waansin.
En ek my, dy't goed foar it libben is, lykje flinters en sjippebûlen en wat har gelikens ûnder de minsken is, it measte fan it gelok te witen.
Dy gekke lichte sierlik beweegjende sielen fladderjen te sjen dat makket dat Zarathustra gûlt en sjongt.
Ik soe inkeld yn in God leauwe kinne as er dûnsje koe.
En doe't ik myn duvel seach, doe wied er serieus, deeglik, djip, plechtich: it wie de geast fan dregens troch him falle alle dingen.
Net mei lilkens makkest ien dea mar mei laitsjen. Kom, dan meitsje wy de geast fan dregens dea.
Ik ha leard te gean. Sûnt lit ik my rinne. Ik ha leard te fleanen: sûnt wol ik net earst skopt wurde om fan 't plak te kommen.
No bin ik licht, no flean ik, no sjoch ik mysels ûnder my, no dûnset in God troch my hinne.

Dat sei Zarathustra.

Oer de beam op 'e berch (1.8)

Zarathustra hie yn 'e rekken krigen dat in jongfeint him út 'e wei gong. En doe't er op in jûn allinnich troch de bergen rûn dy't om 'e stêd hinne lizze mei de namme "De Bûnte Ko," sjoch, dêr kaam er dy jongfeint oer it mad, dy siet tsjin in beam oan en seach mei wurge eagen del yn it dal. Zarathustra krige de beam beet dêr't de jongfeint tsjinoan siet en sei:
"As ik dizze beam mei de hannen bewege wolle soe, dan krige ik dat net foarinoar.
Mar de wyn, dy't we net sjogge, dy piniget en bûcht him wêr't er wol. Wy wurde it slimst pinige en bûgd troch ûnsichtbere hannen."
Doe kaam de jongfeint ferbjustere oerein en sei: "Ik hear Zarathustra en ik tocht krekt noch oan him." Zarathustra andere:
"Wêrom wurdst kjel? Mar it is mei de minske al krekt lyk as mei de beam.
Wat mear as er yn 'e grille hichten op wol, wat sterker as syn woartels ta de ierde yn stribje, nei ûnder ta, it tsjuster, it djippe, it kwea yn."
"Ja, it kwea yn," rôp de jongfeint. "Hoe kin it datst myn siel trochskôgest?"
Zarathustra glimke wat en sei: "In protte sielen hat men net troch of it moat al wêze dat men har earst útfynt."
"Ja, it kwea yn," rôp de jongfeint nochris.
"Do seist de wierheid, Zarathustra. Ik fertrou mysels net mear sûnt ik yn 'e hichte wol en gjinien fertrout my mear. Hoe komt dat dochs?
Ik feroarje te hurd: myn hjoed wjerleit myn juster. Gauris slaan ik triemmen oer as ik omheech gean dat ferjout my gjin triem.
Bin ik boppe, dan bin ik altyd allinnich. Gjin ien praat mei my, it is sa kâld en iensum, ik rydboskje deroer. Wat wol ik dochs yn 'e hichte?
Myn ferachting en myn langstme rinne lyk mei-inoar op; wat heger ik kom, wat mear ik ferachtsje dy't omheech komt. Wat wol er dochs yn 'e hichte?
Wat skamje ik my foar myn stadich gestroffel de hichte yn! Wat ha ik de gek mei myn ferheftich gesnúf.
Wat haatsje ik wa't fljocht. Wat bin ik wurch fan 'e hichte."
Doe wie de jongfeint stil. En Zarathustra beseach de beam dêr't se by stienen en sei:
Dizze beam stiet hjir iensum yn 'e bergen, hy groeide heech boppe minske en bist út. En as er prate wolle soe, dan soe er gjinien ha dy't him begripe kin.
No wachtet er en wachtet er wêr wachtet er dochs op? Hy wennet te ticht by it stee fan 'e wolken: hy wachtet faaks op 'e earste tongerslach?
Doe't Zarathustra dat sein hie, rôp de jongfeint, wyld mei de earms bewegend: "Ja, Zarathustra seit wiere dingen. Myn ûndergong woe ik, doe't ik yn 'e hichte woe, en do bist de tongerslach dêr't ik op wachte. Sjoch wat ik noch bin sûnt datsto oan ús ferskynd bist. Oergeunst op dy is it dy't my ûntregele hat." Dat sei de jongfeint en gûlde bitter. Zarathustra lykwols sloech de earm om him hinne en rûn mei him fuort.
En doe't se sa in setsje mei-inoar gongen wiene begûn Zarathustra te praten:
It deart my oan. Better as dyn wurden fertelle dyn eagen my al dyn gefaar.
Noch bisto net frij, sikest noch nei frijheid. Kinst de eagen nachts net mear tichtdwaan fan it sykjen, bist wekker en mear as wekker.
De frije hichte wolsto yn, nei de stjerren smachtet dyn siel. Mar ek dyn minste driuwfearren smachtsje nei frijheid.
Dyn wylde hûnen wolle de frijheid yn; se bylje fan langst yn har kelder as dyn geast fan alle finzenissen ferlost reitsje wol. Noch altyd bist my in finzene dy't him de frijheid optinkt: och, tûk wurdt sokke finzenen de siel, mar ek slimslûch en ferkeard.
Himmelje moat de frijmakke geast himsels. In soad dridze en finzenis bliuwt noch yn him efter; syn each moat suver wurde.
Ja, ik ken dyn gefaar. Mar by myn leafde en hoop beswar ik dy: smyt dyn leafde en hoop net wei.
Eal fielsto dy noch, eal fiele ek oaren dy noch dy't dy lilk oansjogge. Wyt dat in ealman alleman yn 'e wei is.
Eal stiet ek goed yn 'e wei, en sels as goed eal goed neamt, dan wol goed dêrmei eal noch oan 'e kant reagje.
Eal wol nij skeppe, in nije deugd. Goed wol âld en dat alles by it âlde bliuwt.
Mar dat is eal syn gefaar net, dat er goed wurdt, mar dat er ûnbeskoft wurdt, in gnyskert, in ôfbrekker.
Och heden, ik koe eale lju, dy ferlearen har heechste hoop. En no húnje se alle hege hoop.
Doe libben se ûnbeskoft yn koarte lusten, en fierder as de dei fiemden har doelen mar komselden.
"Geast is ek wollust," seine se. Doe brutsen har de wjukken fan 'e geast; no krûpt er yn 'e wrâld om en dêr't er oan gnabbet, dat bedjert.
Earst woene se helden wêze: no binne it wollustelingen. In toarne yn it each is de held har no.
Mar by myn leafde en hoop beswar ik dy: smyt de held yn dyn siel net wei. Hâld dyn heechste hoop yn eare.

Dat sei Zarathustra.

Oer de prekers fan 'e dea (1.9)

Der binne prekers fan 'e dea en der binne guons by de rûs dy't ôfkear fan it libben preke wurde moat.
Fol is de ierde fan oerstallich folk, bedoarn is it libben troch de oertalligen. Lit men se mei it "ivige libben" út dit libben weilokje.
"Readen," sa neamt men de prekers fan 'e dea, of "swarten." Mar ik wol se jim ek noch yn oare kleuren sjen litte.
Der binne ferskrikliken by dy't it rôfdier meitôgje en dy't gjin kar ha tusken lusten en it tegnjirdzjen fan it eigen sels. En ek har lust tegnjirdet noch it eigen sels.
Hja binne noch net ienris minsken wurden, sokke ferskrikliken. Lit har ôfkear preekje fan it libben en sels weiwurde.
Der binne sukkelige sielen: se binne noch net berne of se begjinne al te stjerren en ferlangje nei in lear fol wurgens en ûntsizzing.
Se wolle graach dea wêze en wy moatte har wollen meistimme. Tink derom, meitsje dy deaden net wekker, besearje dy libbene grêfstiennen net.
Komt har in sike oer it mad, of in âld man of in lyk, dan ha se daalks de bek yn beide hannen: "it libben is wjerlein!"
Mar inkeld hjasels binne wjerlein en har eagen dy't mar it iene antlit sjogge fan it bestean.
Yn tsjokke swiermoedigens wei en longerjend op lytse tafallichheden dy't de dea meibringe: sa wachtsje se en bite de tosken opinoar.
Of: se gripe nei sûkerwurk en ha de gek mei har bernichheid dêrby: se hingje oan har strieke Libben en ha der de gek mei noch oan in strieke te hingjen.
Har wiisheid is: "In gek bliuwt yn libben, sasear binne wy gek. En dat is no krekt it gekst oan it libben."
"It libben is mar pine," sizze oaren en lige net: dat soargje derfoar dat it libben dat mar pine is ophâldt!
En dit is de lear fan har deugd: "Meitsje dysels dea. Stap der stikem út."
"Gleonens is ferkeard," sizze guons dy't de dea preekje, "gean der oan foarby en skop gjin bern mear op 'e wrâld."
"Bern krije is dreech," sizze oaren, "wêrom noch swier wêze? Men set inkeld mislokkich folk op 'e wrâld." En dat binne ek prekers fan 'e dea.
"Meilijen is nedich," seit in tredden. "Krij mei wat ik ha. Krij mei wat ik bin. Safolleste minder bynt my it libben."
Hiene se wier meilijen út 'e grûn fan har hert, dan soene se har meiminsken it libben soer meitsje. Kwea wêze, dat soe dan krekt har goedens wêze.
Mar se wolle loskomme fan it libben: wat kin it har skele dat se oaren mei har keatlings en kado's noch fêster bine?
En jim dan, dy't it libben krewearjen en jachtsjen is: binne jim it libben net wurch? Binne jim net ryp foar de prekers fan 'e dea?
Jim allegearre dy't fan it krewearjen hâlde en fan it flugge, it nije, it frjemde, jim ferneare jimsels min, jim warberens is flok en wollen om jimsels te ferjitten.
As jim mear om it libben joegen, soene jim jim minder oan it momint fergoaie. Mar jim ha net genôch ynhâld om te wachtsjen, sels net om neat te dwaan.
Oeral klinkt lûd fan guons dy't de dea preekje: en de ierde is fol minsken dy't de dea preke wurde moat.
Of it "ivige libben," dat is my gûl om goarre. At se dêr mar hurd hinne sette.

Dat sei Zarathustra.

Oer striders en striid (1.10)

Wy wolle troch ús grutste fijannen net sparre wurde, en ek net troch harren dy't wy it measte leaf ha. Dat lit my jim de wierheid sizze!
Myn bruorren yn 'e striid, ik hâld fan jim út 'e grûn fan myn hert, ik bin en wie jim gelikense. En ik bin ek jim bêste fijân. Dat lit my jim de wierheid sizze.
Ik wyt fan 'e haat en de oergeunst yn jim hert. Jim binne net grutternôch om haat en oergeunst net te kennen. Dat wês dan grutternôch en skamje jim der net foar.
En as jim gjin wûnders fan wiisheid wêze kinne, wês jim dan op syn minst striders foar de wiisheid. Striders binne de kammeraden en foarrinners fan sokke wûnders.
Ik sjoch in protte soldaten: seach ik mar in protte striders! "Ien-foarm" hjit wat se oan ha: as it mar gjin ienfoarm is wat der ûnder sit!
Jim moatte sokken wêze dy't altyd om in fijân sykje, jim fijân. En by guons fan jim is der haat op it earste gesicht.
Jim fijân moatte jim sykje, jim striid moatte jim stride, foar jim ideeen! En as jim idee it ferlern hat, dan moat jim reedlikheid dêr noch triomf oer roppe.
Jim sille fan frede hâlde as in middel ta nije striid. En fan 'e koarte frede mear as fan 'e lange.
Jim ried ik net de arbeid mar de striid. Jim ried ik net de frede mar de oerwinning. Lit jim arbeid striid wêze en jim frede in oerwinning.
Men kin allinnich stil wêze en stil sitte as men pylk en bôge hat: oars swetst en tsiert men mar wat om. Lit jim frede in oerwinning wêze.
Jim sizze, it is de goede saak dy't sels de striid hilliget? Ik sis: de goede striid hilliget eltse saak.
Striid en moed ha mear grutte dingen út 'e wei setten as minskeleafde. Net jim begrutsjen mar jim dapperheid rêde oant no ta wa't ferûngelokke.
"Wat is goed?" freegje jim. Dapper wêze is goed. Lit de lytse famkes prate: "goed is wat tagelyk kreas en oandwaanlik is."
Men neamt jim herteleas: mar jim hert is echt, en ik hâld fan 'e skamte fan jim hertlikens. Jim skamje jim foar jim floed en oaren skamje har foar har ebbe.
Jim binne ûnsjoch? Bruorren, slaan dan it ferhevene om 'e skouders, de mantel foar wa't ûnsjoch is.
En as jim siel grut wurdt, dan wurdt se oermoedich, en yn jim ferhevenheid is lilkens. Ik ken jim.
Yn 'e lilkens moetsje de oermoedige en de swakke inoar. Mar se begripe inoar net. Ik ken jim.
Jim meie allinnich fijannen ha om te haatsjen mar gjin fijannen om te ferachtsjen. Jim moatte grutsk op jim fijân wêze: dan binne de súksessen fan jim fijân ek jim súksessen mei.
Opstân, dat is foarnaamheid by slaven. Lit jim foarnaamheid hearrigens wêze. Lit jim befeljen sels hearrigens wêze.
In goede strider heart leaver "do moatst" as "ik wol." En alles wat jim leaf ha, sille jim jim earst noch befelje litte.
Lit jim leafde foar it libben leafde foar jim heechste hoop wêze: en jim heechste hoop is de heechste gedachte fan it libben!
Jim heechste gedachte sille jim jim lykwols troch my befelje litte en dy is: de minske is wat dat jim te boppen komme moatte.
Dat libje jim libben fan hearrigens en striid! Wat kin jim in lang libben skele? Hokfoar strider wol sparre wurde?
Ik sparje jim net, ik ha jim leaf út 'e grûn fan myn hert, myn bruorren yn 'e striid!

Dat sei Zarathustra.

Oer de nije ôfgod (1.11)

Earne binne noch folken en stammen mar net by ús, bruorren fan my: by ús binne steaten.
Steat? Wat is dat? No, doch dan de earen mar op, dan sil ik jim ris fan 'e dea fan folken fertelle.
Steat hjit de kâldste fan alle spoeken. Iiskâld liicht er ek, en dizze leagen krûpt him ta de mûle út: "Ik, de steat, bin it folk."
Hy liicht! Skeppers wiene it, dy skoepen de folken en hongen in leauwen en in leafde boppe har: sa tsjinnen se it libben.
Fernielers binne it, dy sette in protte strûpen en neame it maatskippij: hja hingje in swurd en hûndert begearten boppe de minsken.
Wêr't no noch folk is, begrypt it de steat net en hatet him as it kwea-each en it fergryp oan wenst en rjocht.
Dit teken jou ik jim: alle folken prate har eigen taal fan goed en kwea; dy ferstiet it buorfolk net. Syn taal fûn it folk yn wenst en rjocht.
Mar de steat liicht yn alle talen fan goed en kwea; en wat er ek praat, hy liicht, en wat er ek hat, it is stellen.
Alles oan him is falsk: mei stellen tosken byt er noch, bytbrimstich as er is. Falsk binne sels syn yngewanten.
Begrypsbetizing fan goed en kwea: dat teken jou ik jim as teken fan steat en maatskippij. Wier, de wil ta de dea betsjut dat teken! Wier, it wiist nei de prekers fan 'e dea.
Der wurde fierstentefolle minsken op 'e wrâld skopt: foar de oerstalligen waard de steat útfûn.
Sjoch dochs hoe't er de oertalligen lokket. Hoe't er se kôget en wjerkôget en trochslokt.
"Op 'e ierde is grutter net as ik; God syn oarderjende finger bin ik" sa âlet it ûndier. En net allinnich langearen en eachkleppers knibbelje foar him del.
En ek jim, grutte sielen, flústert er syn tsjustere leagens yn. Och, hy krige rike herten yn 'e rekken, herten dy't harsels der graach trochjeie!
Ja, en ek jim krige er yn 'e rekken, jim dy't de âlde god bestoke. Wurch waarden jim fan 'e striid, en no tsjinnet jim wurgens noch de nijste ôfgod.
Helden en earfollen wol er om him hinne opstelle, dy nijste ôfgod. Graach sinnebaait er yn it sintsje fan goede gewisses, dat kâlde ûndier.
Alles wol er jim jaan, as jim him mar oanbidde: sa keapet er him de glâns fan jim deugd en jim grutske eachopslach.
De oertalligen wol er mei jim oanlokje. Ja, in duvelsk keunststikje waard dêr útfûn, in deadshynder dat rinkelbommet yn 'e pronk fan godlike ear.
Ja, in protte sille stjerre moatte, dat waard útfûn, en dat neamt himsels it libben: wis, in hertetsjinst oan alle prekers fan 'e dea.
Steat neam ik it dêr't alleman gif drinkt, goed en kwea: steat dêr't alleman himsels ferliest, goed of kwea: steat dêr't de stadige selsmoard fan alleman "it libben" hjit.
Sjoch my dochs dy oerstalligen ris stean. Hja stelle it wurk fan útfiners en de skatten fan gelearden: ûnderwiis neamme se sokke stellerij en alles wurdt foar har ôfwiking en ûngemak.
Sjoch my dochs dy oerstalligen ris sitten. Alle dagen binne se mislik, se spuie har galle en neamme it krante. Hja ferfrette inoar mar se kinne harsels net ferdouwe.
Sjoch my dochs dy oerstalligen ris lizzen. Rykdom krije se en se wurde der earmoediger fan. Macht wolle se ha, en alderearst it brekizer fan 'e macht, in protte jild, - sokke ûnmachtigen.
Sjoch dy flugge aapkes ris kliuwen. Hja kliuwe oerinoar hinne en traapje inoar sa yn 'e drits en de djipte.
By de troan wolle se op: dat is har gekte, as soe it gelok op 'e troan sitte! Faak stiet der drits yn 'e troan, en faak stiet de troan yn 'e drits.
Gekken binne se en gleone kliuwende aapkes. Raar stjonkt har ôfgod, it kâlde ûndier, raar stjonke se allegearre, de ôfgodstsjinners.
Bruorren fan my, wolle jim dan fersmoare yn 'e stank fan har mûlen en begearten? Slaan dochs leaver de ruten yn en stap de frijheid yn.
Gean dochs dy stank út 'e wei. Fuort fan 'e oerstalligen en har ôfgodstsjinst en de dampen fan minskeoffers.
Frij stiet grutte minsken ek no noch de ierde. In protte plakken steane iensume en twasume minsken noch frij, dêr't de rook fan stille seeen omhinne waait.
Frij stiet grutte sielen it frije libben. Wier, dy't in lyts bytsje besit, wurdt safolleste minder beseten: ik priizgje de lytse earmoed.
Dêr, dêr't de maatskippij ophâldt, dêr begjint pas de minske dy't net oerstallich is: dêr begjint it liet fan it needwindige, de wize dy't mar ien kear klinkt en unyk en ûnferfangber is.
Dêr, dêr't de steat ophâldt, sjoch dêr ris, is dêr net de reinbôge en de brêge nei de uebermensch?

Dat sei Zarathustra.

Oer de miggen op 'e merk (1.12)

Flechtsje, myn freon, yn dyn iensumens; ik sjoch dy ferdôve troch it kabaal fan grutte mannen en trochstutsen fan 'e angels fan 'e lytsen.
Weardich witte wâld en rots mei dy te swijen. Wês wer as dyn leaflingsbeam, dy mei dy brede tûken: stil en harkjend hinget er boppe de see.
Dêr't de iensumens ophâldt, begjint de merk; en mei de merk begjint ek it kabaal fan 'e grutte toanielspilers en it gûnzjen fan giftige miggen.
Yn 'e wrâld doge de bêste dingen noch net sûnder it kabaal fan ien dy't it as toanielspul opfiert; grutte mannen neamt it folk sokke toanielspilers.
It grutte begrypt it folk net sa bot, dat wol sizze, it skeppende. Mar in sânde sintúch hat it folk foar de toanielspilers fan grutte dingen.
Om de útfiners fan nije noarmen en wearden draait de wrâld - ûnsichtber draait se. Dochs om toanielspilers en bekendheid draait it folk: dat is wrâldsberin.
Geast hat de toanielspiler wol, geastesgewisse mar in bytsje. Altyd leaut er dát, dêr't er it folk it meast mei leauwe litte kin - leauwe oan himsels!
Moarn leaut er wat oars en oaremoarn wer wat oars. In rûzige holle hat er, krekt as it folk, en in bluisterich aard.
Omsmite, dat is by him bewize. Opstokelje, dat is by him oertsjûgje. En bloed is de bêste reden foar of tsjin.
In wierheid dy't inkeld yn foarname earen slûpt, neamt er in neatige leagen. Hy leaut inkeld yn goaden dy't in soad kabaal meitsje yn 'e wrâld.
Plechtige grapmakkers binne der op de merk by de rûs en it folk blaast út in grut gat: dat binne mannen fan dizze tiid.
Mar de mannen fan dizze tiid ha it net oan tiid en dêrom hasto it net oan tiid: ek fan dy wolle se ja of nee hearre. Oe wee, do wolst tusken foar en tsjin dyn stoel sette?
Wês net oergeunstich op dy jachtige hokjeminsken, do leafhawwer fan wiisheid. Nea noch hat de wierheid mei har yn 'e earm rûn.
Gean om dy hommelse minsken werom yn dyn wissigens; allinnich op 'e merk wurdst mei ja of nee oerfallen.
Stadich is it belibjen fan alle djippe boarnen; lang moatte se wachtsje ear't se wite wat har yn 'e djipte foel.
Fier fan merk en bekendens is al it grutte: fier fan merk en bekendens wennen fan âlds de útfiners fan nije noarmen en wearden.
Flechtsje, myn freon, yn dyn iensumens: ik sjoch, do bist troch giftige miggen stutsen. Flechtsje dêrhinne dêr't in sterke rûge wyn waait.
Flechtsje yn dyn iensumens. Libbest te ticht by it lyts en jammerdearlik folk. Flechtsje foar har ûnsichtbere wraak. Foar dy kinne se oars net as wraak betsjutte!
Underhelje net mear de fûst tsjin har. Net te tellen binne se en it is net dyn lot miggemepper te wêzen.
Net te tellen is it lyts en jammerdearlik folk; ek reindrippen en ûntúch kinne in grutske state delhelje.
Bist gjin stien mar fan 'e rein waardst al hol! Barste en brekke silsto noch fan alle dripkes.
Wurch sjoch ik dy fan 'e giftige miggen en fan hûndert plakken en bulten; en dyn grutskens wurdt net iens mear lilk.
Yn alle ûnskuld wolle se dyn bloed. Bloed begeare har bloedleaze sielen - dat se stekke dy yn alle ûnskuld.
Mar do, do fielst pine djip, ek fan lytse plakjes; en earsto better wiest kroep deselde gifwjirm dy al wer oer de hân.
Te grutsk bist my om dy sliners te straffen. Tink der lykwols om dat it net dyn needlot wurdt en tôgje al har giftich ûnrjocht mei.
Se gûnzje dy ek mei har lof om 'e holle: opkringerich is har priizgjen. Se wolle ticht by dyn fleis en dyn bloed wêze.
Hja flaaikje dy as in god of in duvel; hja tsjirmje foar dy as foar in god of in duvel. Wat soe it? Flaaikerts en tsjirmers binne it, mear net.
Ek dogge se har faak foar as beminlike persoanen. Mar dat wie altiten al de tûkens fan lefferts. Ja, lefferts binne tûk.
Se tinke in protte oer dy nei mei har beheinde siel. Betinklik bisto altyd neffens har. Alles dêr't tefolle op omtocht wurdt, wurdt betinklik.
Se bestraffe dy foar al dyn deugden. Se ferjouwe dy allinnich dyn flaters.
Omdatst myld bist en rjochtskepen fan aard, seist: ûnskuldich binne se oan har lyts bestean. Mar de beheinde geast tinkt: grut bestean, grutte skuld.
Ek al bisto myld foar har, dochs fiele se har noch troch dy ferachte; en se betelje dy dyn woldie werom mei ferburgen kwea.
Dyn wurdleaze grutskens is har nea nei it sin; en se binne bliid ast ienris beskieden genôch bist om eigenwiis te wêzen.
Wat we oan in minske sjogge, blaze we ek yn him oan. Dat pas op foar de lytse lju.
By dy fiele se har lyts en har lytsichheid wurdt glei en sint op wraak.
Hast net fernommen hoe faak oft se stil waarden ast op har ta settest, hoe't har krêft fan har ôf gong as reek fan in dôvjend fjoer?
Ja, myn freon, bist foar dyn meiminske it kwea gewisse, want se binne dy net wurdich. Dat se haatsje dy en kinne dyn bloed wol drinke.
Dyn meiminsken sille altyd in giftige neveswaarm wêze: dat wat grut oan dy is, - dêr wurde se giftiger fan en hieltyd mear mich.
Flechtsje, myn freon, yn dyn iensumens en dêrhinne dêr't in sterke rûge wyn waait. It is net dyn bestimming miggemepper te wêzen.

Dat sei Zarathustra.

Oer keinens (1.13)

Ik hâld fan 'e wâlden. Yn 'e stêden is min te libjen: dêr is tefolle deunsk folk.
Is it net better yn 'e hannen fan in moardner te reitsjen as yn 'e dreamen fan in deunske frou?
En sjoch dy manlju doch ris: har eagen sizze it - hja kenne neat betters op ierde as by in frou te lizzen.
Blabze leit op 'e boaiem fan har tinken; en oe wee as har blabze ek noch geast hat.
Wiene jim te'n minsten mar as bisten folslein. Mar by it bist heart de ûnskuld.
Ried ik jim oan jim sinnen te fermoardzjen? Ik ried jim ta de ûnskuld fan 'e sinnen.
Ried ik jim ta ûnthâlding? By guons is keinens in deugd mar by in protte is it hast in ûndeugd.
Guons ûnthâlde har; mar de teef Sinlikens sjocht mei oergeunst út alles wat hja dogge.
Noch op 'e hichten fan har deugd en yn 'e djipten fan har kâlde geast folget har dat bist en syn ûnfrede.
En hoe keunstich kin it teefke Sinlikens om in kromke geast biddelje as har in stikje fleis ûntsein wurdt!
Jim hâlde fan trageedzje en fan alles dêr't it hert fan brekt? Mar ik fertrou jim teefke net.
Jim eagen binne my te wreed, en gleon sjogge jim nei pine. Hat jim gleonens oare klean oan en neamt se har begrutsjen?
En ek dizze ferliking jou ik jim: mear as ien dy't syn duvel útdriuwe woe, dreau himsels dêrby yn 'e baarch.
Wa't keinens dreech fynt, moat it ôfret wurde: oars wurdt it de dyk nei de hel ta, dat is, nei blabze en deunskens yn 'e siel.
Praat ik oer goare dingen? Dat fyn ik net sa slim. Net as de wierheid goar is mar at se oerflakkich is, stiet de wierheidssiker net graach yn har wetter.
Wis, der binne lju kein út har aard wei: hja binne myldmoediger, se laitsje leaver en rykliker as jim.
Hja laitsje ek om 'e keinens en freegje: "Wat is keinens!
Is keinens net dwaasheid? Mar dy dwaasheid kaam nei ús ta, wy net nei har.
Wy joegen dy útfanhuzer hûs en hert: no libbet er by ús, hy mei bliuwe salang't er wol."

Dat sei Zarathustra.

Oer de freon (1.14)

"Ien is altyd tefolle om my hinne," tinkt de kluzener. "Altyd ien, dat binne op 'en doer twa."
Ik en my binne altyd te drok mei-inoar yn petear: hoe soe dat út te hâlden wêze as der gjin freon wie?
Foar de kluzener is de freon altyd de tredde: de tredde is de koark dy't tefoaren komt dat it twapetear yn 'e djipte sinkt.
Och, der binne safolle djipten foar alle kluzeners. Dêrom ha se langst nei in freon en syn hichte.
Us leauwen oan oaren ferriedt wat we graach fan ússels leauwe woene. Us langst nei in freon is ús ferrieder.
En faak wol men mei de leafde inkeld mar oer de oergeunst hinne springe. En faak kwetst men en makket in fijân, allinnich om net sjen te litten dat men kwetsber is.
"Wês op syn minst myn fijân," sa praat de wiere earbied dy't net om freonskip doart te freegjen.
Wol men in freon ha, dan moat men ek foar him stride wolle: en om te striden moat men fijân wêze kinne.
Men moat yn jins freonen noch de fijân earje. Kinsto flak nêst dyn freon rinne sûnder nei him oer te rinnen?
Yn dyn freon silst dyn bêste fijân ha. Silst him mei it hert it neist wêze ast him op 'e hûd sitst.
Wolst foar dyn freon sûnder klean wêze? It sil ta dyn freon syn eare wêze datst dy him joust sa'st bist? Mar hy winsket dy dêrom nei de duvel!
Wa't fan himsels gjin geheim makket, jout oanstjit; jim ha alle reden en wês bang foar jim neakenens! Ja, as jim goaden wiene, soene jim jim foar jim klean skamje meie!
Kinst dy foar dyn freon net moai genôch foardwaan; want do moatst him pylk en langst nei de uebermensch wêze.
Seachst dyn freon al ris yn 'e sliep, datst fernimme koest hoe't er der útsjocht? Wat is dochs oars it gesicht fan dyn freon? It is dyn eigen gesicht op in rûge en ûnfolsleine spegel.
Seachst dyn freon al ris yn 'e sliep? Waardst net kjel dat dyn freon der sa útsjocht? Oh myn freon, de minske is wat dat oerwûn wurde moat.
Yn rieden en swijen sil de freon master wêze: net alles moatst sjen wolle. Dyn dream sil dy ferriede wat dyn freon by deiljocht docht.
In rieden is dyn meilijen: mar gean wol nei oft dyn freon meilijen wol. Faaks achtet er yn dy it ûnbrutsen each en it eachweid fan 'e ivichheid.
Lit it meilijen mei de freon him skûlhâlde ûnder in hurde dop, dêr silst in tosk op stikken bite. Sa sil it delikaat en swiet wêze.
Bisto kleare loft en iensumens en brea en medisyn foar dyn freon? Mannichien kin syn eigen keatling net losmeitsje mar dochs is er foar syn freon de ferlosser.
Bist in slaaf? Dan kinst gjin freon wêze. Bist in tiran? Dan kinst gjin freonen ha.
Al te lang gong yn froulju in slaaf en in tiran beskûl. Dêrom binne froulju noch net ta freonskip by steat; se kenne allinnich mar de leafde.
Yn 'e leafde fan froulju is ûnrjocht en blinens foar al dat se net leaf ha. En ek yn 'e wiiste frouljusleafde is noch altyd oerfal en tonger en nacht nêst it ljocht.
Och wat in earmoedigens by jim, manlju, en wat in gjirrigens fan siel. Safolle as jim oan jim freon jouwe, dat jou ik oan myn fijân noch en ik wurd der ek net earmer fan.
Der is kammeraatskip: dat der freonskip wêze mei!

Dat sei Zarathustra.

Oer tûzen-en-ien doelen (1.15)

In protte lannen seach Zarathustra, en folken: sa ûntduts er fan in protte folken goed en kwea. Gjin gruttere macht fûn Zarathustra op ierde as goed en kwea.
Libje koe gjin folk dat net earst skatte; wol it himsels yn stân hâlde, dan moat it oars skatte as it buorfolk docht.
In soad dat it iene folk goed achtet, is in oar folk hún en skande: sa fûn ik it. In soad fûn ik hjir kwea hiten en dêr mei poarperen eare toaid.
Nea begriep in buorfolk it oare: altiten fernuvere syn siel him oer it buorfolk syn waan en kwea.
In wetstafel fan it goede hinget boppe elk folk. Sjoch, it is de earekrâns fan alle kearen dat it wûn; sjoch, it is de stimme fan syn wil ta macht.
Te priizgjen is wat it dreech achtet; wichtich en dreech hjit goed; en wat út 'e djipste need befrijt dat ferklearret it hillich.
Wat makket dat it hearsket en wint en glânzget, it buorfolk ta ôfgriis en oergeunst, dat is him it hege, it earste, de mjitstêf, de sin fan alle dingen.
Jawis, broer fan my, learste in folk syn need en lân en himel en buorfolk kennen, dan riedste ek de wet fan syn oerwinningen en wêrom oft it op dizze ljedder nei syn hope kliuwt.
"Altyd silst de foarste wêze en boppe de oaren útstekke: gjinien sil dyn kompetative siele leaf ha, útsein de freon," dêr krige in Gryk de grillen fan yn 'e siel; sa gong er op syn paad nei grutheid ta.
"Wierheid sprekke en goed mei pylk en bôge wêze," tocht in oar folk swiet en dreech, dêr't myn namme út wei komt, de namme dy't my tagelyk swiet en dreech is.
"Heit en mem earje en noch yn 'e woartel fan 'e siel te wille wêze," dy wetstafel hong in oar folk boppe himsels en waard der machtich en ivich mei.
"Trou wêze en omreden fan 'e trou, eare en bloed ek oan kweade en nuodlike dingen weagje," sa learende betwong harsels in oar folk en waard swier fan grutte ferwachtingen.
Jawis, de minsken joegen harsels al har goed en kwea. Jawis, se namen it net, se fûnen it net, it wie gjin stimme út 'e himel.
Noarmen en wearden lei de minske sels yn 'e dingen om himsels yn stân te hâlden, hy skoep de sin fan 'e dingen, in minske-sin. Dêrom neamt er him "minske," dat is de skatter.
Skatte is skeppe: harkje jim dy't skeppe. It skatten sels is fan alle skatte dingen skat en pearel.
Troch it skatten is der pas wearde: en sûnder it skatten soe de nút fan it bestean hol wêze. Harkje, jim skeppers!
Feroaring fan wearden dat is feroaring fan skeppers. Altyd fernielt dy't in skepper wêze moat.
Skeppers wiene earst folken, en letter pas yndividuen; wis, it yndividu is sels noch de jongste skepping.
Folken hongen ea in tafel fan it goede boppe har. Leafde dy't hearskje wol en leafde dy't hearre wol makken tegearre sokke wetstafels.
Alder is de nocht oan 'e keppel as de nocht oan it ik: en salang as it goede gewisse keppel hjit, seit inkeld it kweade gewisse "ik."
Mar wis, it slûchslimme ik, it leafdeleaze, dat syn nut yn it nut fan 'e mearderheid wol: dat is net it begjin fan 'e keppel mar de ein.
Leavjenden wiene it altyd en skeppers, dy skoepen goed en kwea. Leafdefjoer lôget yn alle nammen fan deugden en fjurren fan grime.
In protte lannen seach Zarathustra en folken: gjin gruttere macht fûn Zarathustra op 'e ierde as de wurken fan lju fan leafde: "goed" en "kwea" is har namme.
Wier, in meunster is de macht fan dat priizgjen en lekjen. Sis, wa betwingt it my, bruorren? Sis, wa smyt dat bist de strûp oer de tûzen nekken?
Tûzen doelen wiene der oant no ta, want tûzen folken. Inkeld de strûp foar de tûzen nekken is der noch net, it iene doel is der noch net. Noch hat it minskdom gjin doel.
En sis dochs, bruorren, as it minskdom it iene doel noch net hat, is it minskdom der sels dan wol?

Dat sei Zarathustra.

Oer de neisteleafde (1.16)

Jim kringe op 'e meiminske ta en ha der moaie wurden foar. Mar ik sis jim: jim neisteleafde is jim ferkearde leafde foar jimsels.
Jim flechtsje foar jimsels nei de meiminske ta en jim woene dat in deugd ha: mar ik sjoch jim "ûnselssuchtigens" troch.
It Do is âlder as it Ik; it do is hillich ferklearre mar noch net it ik: dat de minske set op de meiminske ta.
Ried ik jim neisteleafde oan? Noch leaver ried ik jim oan jim neiste te ûntflechtsjen en de fierste leaf te hawwen.
Heger as de leafde foar de neiste stiet de leafde foar de fierste en takomstige; heger as neisteleafde is de leafde foar saken en spoeken.
Dat spoek dat foar dy út rint, myn broer, is moaier as dy; wêrom joust it dyn fleis en dyn bonken net? Mar do wiest bang en rûnst nei dyn meiminske ta.
Jim hâlde it mei jimsels net út en hâlde net genôch fan jimsels: no wolle jim de meiminske ta leafde ferliede en jim mei syn fersin fersiere.
Ik woe, jim holden it mei alderhande meiminsken en har buorlju net út; dan moasten jim út jimsels jim freon en syn oerrinnend hert skeppe.
Jim noegje in tsjûge út as jim goed oer jimsels tinke wolle; en as jim him ferlaat ha om goed oer jim te tinken, tinke jim sels ek goed oer jimsels.
Net allinnich liicht dy't tsjin syn better-witen yn praat, mar benammen dy, dy't tsjin syn net-witen yn praat. En sa prate jim oer jimsels yn 'e omgong mei oaren en belige mei jimsels de buorman.
Dit seit de nar: "De omgong mei minsken bedjert it karakter, fral as men gjin hat."
De ien set op syn meiminske ta om't er himsels siket en de oar om't er himsels ferlieze wol. Jim ferkearde leafde ta jimsels makket fan 'e iensumens in finzenis.
De takomstigen binne it, dy't jim kontakt mei jim meiminske belije moatte; en komme der fiif fan jim gear, dan moat altyd in sechte stjerre.
Ik mei ek net oer jim feesten; tefolle toanielspilers seach ik dêrby en faak holden en droegen ek de taskôgers har as toanielspilers.
Net de meiminske lear ik jim, mar de freon. De freon moat jim it feest op ierde wêze en in foarfielen fan de uebermensch.
Ik lear jim de freon en syn oerrinnend hert. Mar men moat in spûns wêze kinne as men troch oerrinnende herten bemind wêze wol.
Ik lear jim de freon dêr't de wrâld yn ree stiet, in kom mei it goede; de skeppende freon dy't altyd in kleare wrâld te skinken hat.
En sa't him de wrâld útinoar rôle sa rôle dy him wer yn ringen gear, as it goede dat komt út it kwea, as doelen dy't komme út it tafal.
De takomst en it fierste moat jim oarsaak wêze fan it hjoed: yn dyn freon moatst noch de uebermensch as dyn oarsaak beminne.
Bruorren, ta neisteleafde ried ik jim net: ik ried jim de fierste-leafde.

Dat sei Zarathustra.

Oer it skepperspaad (1.17)

Wolsto, myn broer, yn 'e iensumheid gean? Wolst it paad nei dysels sykje? Bliuw noch efkes stean en harkje nei wat ik te sizzen ha.
"Wa't siket rekket maklik sels ferlern. Alle feriensuming is skuld," sa praat de keppel. En lang heardest by de keppel.
De stimme fan 'e keppel sil ek yn dy noch lûd wêze. En aste seiste: "Ik ha net mear ien gewisse mei jim," dan sil dat klacht en pine betsjutte.
Sjoch, dy pine sels brocht noch it iene gewisse op 'e wrâld: en it lêste glimke fan dat gewisse jout dyn fertriet noch ferlichting.
Mar wolst it paad fan dyn fertriet op, dat is, it paad nei dysels ta? Toan my dan dyn rjocht en dyn krêft dêrta!
Bist in nije krêft en in nij rjocht? In earste beweging? In út himsels rôljend rêd? Kinst ek stjerren twinge dat se om dy hinne draaie?
Och, safolle binne gleon op heechheid! Der binne safolle krampen fan earsucht. Toan my dat it dy gjin gleone earsucht is.
Och, der binne safolle grutte gedachten, dy dogge oars net as in blaasbalge: hja blaze en meitsje mear legens.
Frij neamst dy? Dyn hearskjende gedachte wol ik hearre, net datst ûnder in jok weirûn bist.
Bist ien dy't ûnder in jok weirinne mocht? Der binne mear as ien, dy't har lêste wearde weismieten doe't se har tsjinstberens fersmieten.
Frij fan wat? Wat kin dat Zarathustra skele? Gril moatte my dyn eagen fernije: frij ta wat?
Kinst dysels dyn eigen Goed en Kwea jaan en dyn wil boppe dy hingje as in wet? Kinst dyn eigen rjochter wêze en wreker fan dyn wet?
Ferskriklik is it en wês allinnich mei rjochter en wreker fan 'e eigen wet. Sa wurdt in stjer yn 'e ûnlijige romte wurpen en yn 'e izige azem fan 'e iensumens.
Hjoed hast noch pine fan 'e oerstalligen, do inkeling: hjoed hast al dyn moed en al dyn hope noch.
Mar ienris sil de iensumens dy ôfmêdzje, ienris sil dyn grutskens yn 'e bocht en dyn moed gnjirdzje. Raze silst dan: "Ik bin allinnich!"
Ienris silst dyn hichte net mear sjen, en dyn lytsens mar fan al te tichtby; dyn ferhevenheid sels sil dy bang meitsje. Raze silst dan: "Alles is falsk."
Der binne fielingen dy't de iensume deadwaan wolle; slagget it har net, no, dan moatte se sels stjerre! Mar kinst dat, in moardner te wêzen?
Broer fan my, koest it wurd "ferachting" al? En it harspit fan dyn gerjochtichheid, sokken rjocht te dwaan dy't dy ferachtsje?
Do twingst in soad derta om dy mei oare eagen te besjen: dat rekkenje se dy swier oan. Do kaamst ticht by har yn 'e buert mar gongst dochs fierder: dat ferjouwe se dy nea.
Do giest boppe har út; mar wat heger aste komst, safolleste lytser sjocht dy it each fan oergeunst. It measte wurdt lykwols hate hy dy't fljocht.
"Hoe soene jim my rjocht dwaan wolle?" moatst sizze, "ik nim jim ûngerjochtigens foar kar as it part dat my bemjitten is."
Ungerjochtigens en smoargens smite se de iensume nei: mar, broer fan my, ast in stjer wêze wolst, moatst har dêrom net minder beljochtsje.
Wês op dyn iepenst foar de goede en rjochtfeardige lju! Hja spikerje graach oan it krús wa't har eigen deugd útfine, hja haatsje de iensume.
Wês op dyn iepenst ek foar it sljochtwei sûn ferstân. Neat is har sûn dat net sljochte is; graach boartet it ek mei fjoer: mei it fjoer fan 'e brânsteapel.
En wês op dyn iepenst foar de oanfallen fan dyn leafde! Te fluch stekt de iensume de hân út nei wa't him yn 'e mjitte komt.
Mannichien meist net de hân jaan, mar de klau; en ik wol dat dyn klauwen ek neilen ha.
Mar de slimste fijân dyst tsjinkomme kinst bisto sels; yn dobben en reid leist dysels yn mûklaach.
Iensume, do giest it paad nei dysels op! En oan dysels giet it paad foarby, en oan dyn sân duvels.
Ketter silst dysels wêze en hekse en wiersizzer en nar en twifelder en skamteleaze en helhûn.
Ferbrâne moatst dy wolle yn dyn eigen flamme: hoe soest nij wurde kinne ast net earst jiske waardst?
Iensume, do giest it skepperspaad: in god wolst dysels út dyn sân duvels meitsje.
Iensume, do giest it leafdepaad: do hâldst fan dysels en dêrom ferachtest dysels, sa't allinnich wa't leaf ha ferachtsje.
Skeppe wol wa't leaf hat, om't er ferachtet. Wat wyt hy fan leafde, dy't net krekt ferachtsje moast wat er leaf hie?
Gean mei dyn leafde en dyn skeppen yn dyn iensumens, myn broer; en pas let sil gerjochtigheid efter dy oan stroffelje.
Gean mei dyn triennen yn dyn iensumens, myn broer. Ik hâld fan him dy't boppe himsels út skeppe wol, en sa te'n ûnder giet.

Dat sei Zarathustra.

Oer âlde en jonge wyfkes (1.18)

"Wat slûpst dêr sa skou troch it tsjuster, Zarathustra? En wat hâldst dêr sa hoeden ûnder de jas ferburgen?
Is it in skat dy't dy skonken is? Of is it in bern dat dy berne waard? Of giest no sels it paad fan 'e dief, do freon fan 'e boazen?"
"Wrichtich, myn broer!" sei Zarathustra, "it is in skat dy't my skonken waard: in lytse wierheid is it dy't ik by my ha.
Mar se set it yn 'e kant as in lyts bern; en as ik har net de mûle tichthâld dan âlet se fierstente hurd."
Doe't ik hjoed allinnich op paad wie, om de skimeroere hinne as de sinne ûnder giet, mette ik in âld wyfke dat tsjin myn siel sei:
"In soad sei Zarathustra tsjin ús froulju, mar nea noch sei er wat oer froulju."
En ik joech har beskie: "Oer froulju moat men inkeld mei manlju prate."
"Praat ek mei my oer froulju," sei se, "ik bin âldernôch om it daalks wer te ferjitten."
En ik die it âld wyfke dy deugd en sei tsjin har:
Alles oan froulju is riedsel en alles oan froulju hat ien oplossing: dy hjit swangerskip.
De man is foar de frou in middel: it doel is altiten it bern. Mar wat is de frou foar de man?
Twa dingen wol de echte man: gefaar en boartsje. Dêrom wol er de frou as it gefaarlikste boartersding.
De man moat foar striid opbrocht wurde en de frou foar striders ûntspanning: al it oare is dwaasheid.
Al te swiete fruchten dy mei de strider net. Dêrom mei er ek de frou; bitter binne ek noch de swietste froulju.
Better as manlju begripe froulju bern, mar manlju binne berniger as froulju.
Yn de echte man giet in bern beskûl: dat wol boartsje. Kom, jim froulju, ûntdek my dochs it bern yn 'e man!
Lit de frou in boartersdinkje wêze, fyn en kein, in ealstien omljochte fan 'e deugden fan in wrâld dy't noch net is.
Stjerreljocht glânzget yn jim leafde! Jim hope sil wêze: "Lit de uebermensch myn soan wêze!"
Yn jim leafde sil dapperheid wêze. Gean yn jim leafde los op wa't jim bang fan binne.
Yn jim leafde leit jim eare. In bytsje wite froulju oars fan eare. Mar dit is jim eare, altyd mear te beminnen as dat jim bemind wurde, en nea de twadde te wêzen.
De man is bang fan de frou at se leaf hat: dan bringt se alle offers en al it oare is har neat.
De man is bang fan de frou at se hatet; want manlju binne yn 'e grûn fan har siel allinnich boas, mar froulju binne dêr min.
Wat haatsje froulju it meast? It izer sei tsjin de magneet: "Ik haatsje dy it meast omst oanlûkst wylst net sterk genôch bist en lûk nei dy ta."
It lok fan 'e man hjit: ik wol. It lok fan 'e frou hjit: hy wol.
"Sjoch, niis waard de wrâld folslein!" dat tinke alle froulju at se út klearebare leafde om sizzen jouwe.
En om sizzen jaan moatte froulju en in djipte fine by har bûtekant. Bûtekant is frouljussin, in beweechlike stoarmeftige hûd op in ûndjip wetter.
In manljussin is lykwols djip, in stream strûst yn ûnderwrâldske grotten: froulju eanje syn krêft mar kinne der net by."
Doe andere my it âld wyfke: "In protte aardige dingen sei Zarathustra, en fral foar har dy't der jongernôch foar binne.
Seldsum is it, Zarathustra hat mar in bytsje ûnderfining mei froulju en dochs hat er gelyk! Komt dat miskien omdat by froulju gjin ding ûnmooglik is?
En nim no as tank in lytse wierheid. Ik bin der dochs âld genôch foar.
Set har yn 'e ruften en hâld har de mûle ticht: oars âlet se fierstente lûd, dy lytse wierheid."
"Wyfke, jou my dyn lytse wierheid!" sei ik. En doe sei it âld wyfke:
"Silst nei de froulju ta? Ferjit de swipe net!"

Dat sei Zarathustra.

Oer de njirrebyt (1.19)

Op in dei wie Zarathustra ûnder in figebeam yn 'e sliep fallen, om't it frijwat waarm wie, en hy hie him de earm oer it gesicht lein. Doe kaam der in njirre oan en biet him yn 'e hals, dat Zarathustra raasde it út fan 'e pine. Doe't er him de earm fan it gesicht nommen hie, seach er de slang yn 'e eagen: dy werkende de eagen fan Zarathustra, draaide him ûnhandich om en woe de wyk spylje. "Dochs net," sei Zarathustra, "hast myn betankje noch net oannommen! Hast my op 'e tiid wekker makke, ik ha noch in lange wei te gean." "Dyn wei is koart," sei de njirre tryst, "myn gif bringt de dea." Zarathustra lake. "Is der ea in draak fan it gif fan in slang deagongen?" sei er. "Mar nim dyn gif werom. Bist net rikernôch om it my te jaan." Doe foel de slang him op 'e nij om 'e hals en slikke him de wûne út.
Doe't Zarathustra dat ienris oan syn jongfeinten fertelde, fregen se: "En wat, Zarathustra, is de moraal fan dyn ferhaal?" Zarathustra andere doe:
De fernieler fan 'e moraal neamme my de goede en rjochtfeardige lju: myn ferhaal is net moralistysk.
As jim lykwols in fijân ha, jou him net goed foar kwea werom: dan soed er him skamje. Mar bewiis dat er jim wat goeds oandien hat!
Wês leaver lilk as dat jim meitsje dat er him skammet. En as jim útflokt wurde, dan mei ik der net oer dat jim seinigje wolle. Flok leaver in potsje mei.
En waard jim ek in grut ûnrjocht oandien, doch my der dan fluch fiif lytskes by. Skriklik is om oan te sjen wa't inkeld ûnrjocht benearet.
Wisten jim dat al? Unrjocht ferpartsje is heal rjocht. En dy moat it ûnrjocht op him nimme dy't it oankin!
In lytse wraak is minskliker as hielendal gjin wraak. En as de straf net rjocht en eare foar de oertrêder is, dan mei ik ek jim straffen net lije.
Foarnamer is ûngelyk tajaan as gelyk ha wolle, fral as men gelyk hat. Mar dêr moat men rikernôch ta wêze.
Ik kin min oer jim kâlde gerjochtichheid, en út it each fan jim rjochter sjocht my altiten de beul mei syn kâlde izer oan.
Sis, wêr wurdt gerjochtichheid fûn, dy't leafde mei iepen eagen is?
Fyn my dochs de leafde, dy't net inkeld alle straf, mar ek alle skuld op 'e rêch nimt!
Fyn my dochs de gerjochtichheid, dy't alleman frijsprekt, útsein wa't rjochsprekt.
Wolle jim ek dit noch hearre? Foar him dy't út 'e grûn fan syn hert rjochtfeardich wêze wol, wurdt ek noch de leagen in minske-freonlikheid.
Mar hoe soe ik rjochtfeardich wêze kinne út 'e grûn fan myn hert! Hoe soe ik elk sines jaan kinne! Lit dit my genôch wêze: ik jou elk mines.
En te'n lêsten, bruorren, pas op en doch in kluzener gjin ûnrjocht. Hoe koe dy ferjitte? Hoe koe dy ferjilde?
As in djippe boarne is in kluzener. Maklik is it en smyt in stien deryn; is er lykwols nei de boaiem ta sonken, sis, wa sil him der dan wer úthelje?
Pas op en misledigje de kluzener net. Diene jim dat al, no, meitsje him dan ek mar dea!

Dat sei Zarathustra.

Oer bern en houlik (1.20)

Ik ha in fraach foar dy allinnich, myn broer: as in sjitlead smyt ik dizze fraach yn dyn siel, dat ik syn djipte te witen kom.
Bist jong, wolst bern ha en boaskje. Mar ik freegje dy: bist sannent dy't him in bern winskje mei?
Bist ien dy't wint, dy't himsels betwingt, grytman fan 'e sinnen, hear fan dyn deugden? Dêr fergje ik dy op.
Of sprekt út dyn winsk bist en need? Of feriensuming? Of ûnfrede mei dysels?
Ik wol dat dyn oerwinning en dyn frijheid langst ha nei in bern. Libbene stânbylden silst dy bouwe foar dyn oerwinning en befrijing.
Boppe dysels út moatst bouwe. Mar earst moatst sels boud wêze, kant fan liif en siel.
Net allinnich fuortplantsje mar boppedyselsút plantsje moatsto dy. Dêr helpt de tún fan it houlik dy by.
In heger liif moatst skeppe, in earste beweging, in út himsels rôljend rêd, in skepper moatst skeppe.
Houlik, sa neam ik de dûbele wil it iene te skeppen, dat mear is as dy't it skoepen. Earbied foar inoar neam ik houlik as foar dejingen dy't soks wolle.
Lit dat de sin en de wierheid fan dyn houlik wêze. Mar dat wat de oertalligen houlik hjitte, de oerstalligen och, hoe neam ik dat?
Och, dy dûbele earmoed fan 'e siel! Och, dy dûbele smoargens fan 'e siel! Och, dy dûbele jammerdearlike noflikens.
Houlik neamme se dat; en se sizze, har houlik is yn 'e himel sluten.
No, it is myn smaak net, dy himel fan 'e oerstalligen! Nee, se binne myn smaak net, dy bisten dy't yn it himelsk net betize binne.
Fuort ek mei de god dy't der oanstroffeljen komt om te seinigjen wat er net gearfoege hat.
Laitsje net om sokke houliken! Hok bern hie net reden en gûl om syn âlden?
Ik seach in kante kearel, ryp foar de sin fan 'e ierde; mar doe't ik syn frou seach, wie de ierde my in gekkehûs.
Ja, ik woe dat de wrâld yn krampen beve as in hillich man en in guoske byinoar leinen.
In oar gong as in held op wierheid út en syn bút wie in lyts optutte leagentsje. Syn houlik neamt er dat.
In oar wie sinnich yn 'e omgong en keas keken. Mar ien kear bedoar er foar alle kearen syn selskip: syn houlik neamt er dat.
In oar socht in faam mei de deugden fan in ingel. Mar ynienen waard er de faam fan in wiif en it mankearde der noch oan dat er sels ingel waard.
Tûk binne alle keaplju, dat fûn ik út, en allegearre ha se slûchslimme eachjes. Mar ek de tûkste keapet syn frou noch as in kat yn in sek.
In soad koarte opstigings dat hjit by jim leafde. En jim houlik makket in ein oan koarte opstigings en set der in lange domheid foar yn 't plak.
Jim leafde foar froulju en frouljus leafde foar manlju: och, wie it mar begrutsjen mei lijende en ferburgen goaden. Mar meastentiids fine twa bisten inoar.
Sels jim bêste leafde is mar in meinimmende gelikenis en in pynlike gloed. In wisp is it dy't jim op hegere paden beljochtsje moat.
Boppe jimsels út sille jim ea leaf ha! Dat lear earst leaf te hawwen! En dêrom moatte jim de bittere tsjelk fan jim leafde drinke.
Bitterheid is yn 'e tsjelk ek fan 'e bêste leafde noch: sa jout se langst nei de uebermensch, sa makket se dy toarstich, do skepper.
Toarst foar de skepper, pylk en langst nei de uebermensch: sis, myn broer, is dat dyn wil ta it houlik?
Hillich is my sok in wil en houlik.

Dat sei Zarathustra.

Oer de frije dea (1.21)

In protte stjerre te let, en in pear te betiid. Noch klinkt frjemd de lear: "Stjer as it dyn tiid is."
Stjer as it dyn tiid is; sa wol Zarathustra it ha.
Sjoch, wa't net libbet as it syn tiid is, hoe soe dy stjerre kinne as it syn tiid is? Wied er mar net berne! Dat ried ik de oerstalligen.
Mar ek de oerstalligen dogge noch wichtich oer har stjerren, en ek de holste nút wol noch kreake wêze.
Serieus nimt alleman it stjerren: mar noch is de dea gjin feest. Noch learden de minsken net, hoe't men de moaiste feesten wijt.
De folbringende dea lit ik jim sjen, dy't wa't libbet prikel en gelofte wurdt.
Syn dea stjert de folbringer, de triomfator, lju fan hope en gelofte stean om him hinne.
Sa soe men leare moatte te stjerren; en der soe gjin feest wêze moatte as dy't stjert net de geloften fan 'e libbenen wijt.
Sa te stjerren is it bêste; it twadde lykwols is: yn 'e striid te stjerren en in grutte siel der troch te jeien.
Mar striders likegoed as winners haatsje jim kâldgnyskjende dea, jim dea dy't oanslûpen komt as in dief en dochs as baas komt.
Myn dea priizgje ik jim oan, de frije dea, dy't my komt om't ik it wol.
En wannear sil ik wolle? Wa't in doel hat en neiteam, dy wol de dea foar doel en neiteam as it syn tiid is.
En út earbied foar doel en neiteam sil er gjin toarre krâns mear yn 'e kroanseal fan it libben ophingje.
Wier, ik wol net op 'e toudraaiers lykje: dy lûke har trie lang út en rinne dêrby hieltyd tebek.
In soad wurde ek foar wierheid en oerwinning te âld; in mûle sûnder tosken hat net mear ta elke wierheid it rjocht.
En alleman dy't rom ha wol moat bytiids fan 'e eare ôfskie nimme, en de drege keunst ferstean te gean as it syn tiid is.
Men moat ophâlde jin ite te litten as men it bêste smakket: dat wite sy dy't lang bemind wurde wolle.
Soere apels binne der; har lot wol dat se oant 'e lêste dei fan 'e hjerst wachtsje: en dan wurde se ryp, giel en ronfelich.
Oaren feroaret earst it hert en oaren de geast. En guons binne griis yn 'e jeugd: mar let jong is lang jong.
Mannichien mislearret it libben: in gifwjirm gnabbet him oan it hert. Lit him der dan om tinke dat it stjerren him namste better slagget.
In protte wurde nea swiet, dy ferrotsje yn 'e simmer al. Leffens is it dy't har op har stâltsjes hâldt.
Fierstentefolle libje en fierstentelang hingje se oan har stâltsjes. Kaam der mar in stoarm dy't al dy rotsjende apels fan 'e beam ôf skodde.
Kamen der mar prekers fan 'e flugge dea. Dat soene de goede stoarmen wêze, en skodders fan libbensbeammen. Mar ik hear allinnich de stadige dea preekjen en geduld mei al it "ierdske."
Och, jim preekje geduld mei it ierdske? Dat ierdske hat al fierstentefolle geduld mei jim hân, jim smoarchbekken!
Wiswier, te betiid stoar dy Hebreer, dy't de prekers fan 'e dea ferearje: en in soad waard it sûnt dy tiid needlottich, dat er foar syn tiid stoar.
Noch koed er inkeld triennen en de swiersettichheid fan 'e Hebreers, en de haat fan it goede en rjochtfeardige folk de Hebreer Jesus: doe oerfoel him de langst nei de dea.
Wied er mar yn 'e woastenije bleaun en fier fan it goede en rjochtfeardige folk! Faaks hied er leard te libjen en fan 'e ierde te hâlden en it laitsjen derby!
Leau my mar, bruorren! Hy stoar te betiid: hysels soe syn lear werroppen ha, as er like âld as my wurden wie. Mânskernôch wied er om te werroppen!
Mar ûnryp wied er noch. Unryp bemint de jongfeint en ûnryp hatet er ek minske en ierde. Bûn en dreech binne him noch it moed en de wjokken fan 'e geast.
Mar yn 'e man is mear bern as yn 'e jongfeint, en minder swiersettigens: better giet er om mei libben en dea.
Frij ta de dea en frij yn 'e dea, in hillige neesizzer as it net mear de tiid foar ja is: sa giet er om mei libben en dea.
Lit jim stjerren gjin smoarchbekkerij wêze tsjin minske en ierde, freonen: dat smeekje ik jim om 'e huning yn jim siel.
Yn jim stjerren moat jim geast en jim deugd noch ljochtsje, lykas jûnsrea om 'e ierde: of it stjerren is jim lykwols min slagge.
Freonen, sa wol ik sels stjerre, dat jim om my mear fan 'e ierde hâlde; en ierde wol ik wer wurde, dat ik rêst ha yn har dy't my berne hat.
Jawis, in doel hie Zarathustra, hy smiet syn bal: wês jim no, freonen, myn neiteam, jim smyt ik de goudene bal ta.
Leaver as wat dan ek sjoch ik jim, myn freonen, de goudene bal smiten! En sa toevje ik noch in bytsje op 'e ierde: ferjou my dat!

Dat sei Zarathustra.

Oer de skinkende deugd (1.22)

1

Doe't Zarathustra ôfskie nommen hie fan 'e stêd dêr't er graach wêze mocht en dy't as namme hie "De Bûnte Ko," rûnen der gâns lju dy't har syn jongfeinten neamden, in eintsje mei him op. Dat sa kamen se by in krúswei: dêr sei Zarathustra har dat er no fierder allinnich wêze woe; want hy wie in freon fan it allinnich-gean. Syn jongfeintefolk lykwols joech him as ôfskiegeskink in stêf; oan dy syn goudene grip krinkele in slang him om 'e sinne. Zarathustra wie bliid mei de stêf, line der mei de earmtakke op en sei doe tsjin syn jongfeintefolk:
Sis my dochs: hoe kaam goud op it earste plak? No, dat komt omdat it seldsum is, gjin nut hat, en ljochtet en myld glânzget; it jout himsels altiten.
Inkeld as evenbyld fan 'e heechste deugd kaam goud op it earste plak. Goud ljochtet yn 'e blik fan wa't skinkt. Goudglâns slút frede tusken sinne en moanne.
Seldsum is de heechste deugd en sûnder nut, se ljochtet en glânzget myld: in skinkende deugd is de heechste deugd.
Wier, ik begryp jim wol, jonges fan my: jim trachtsje, lykas my, nei de skinkende deugd. Wat ha jim mei katten en wolven gemien?
It is jim toarst en offerje jimsels en meitsje jimsels ta geskinken: en dêrom is it jim toarst en heapje alle rykdom yn jim siel.
Net te sêdzjen trachtet jim siel nei skatten en pearels, om't jim deugd net te sêdzjen is yn it weiskinke wollen.
Jim twinge alle dingen ta jim en yn jim, dat se út jim boarne werom streame sille as de jeften fan jim leafde.
Jawis, rôver fan noarmen en wearden moat sokke skinkende leafde wurde: mar heilsum en hillich neam ik sokke selssucht.
In oare selssucht is der, dy hat net folle om 'e hakken, it is ien dy't altyd honger hat en altyd stelle wol: it is de selssucht fan 'e siken, de sike selssucht.
Mei dieve-eagen besjocht er al dat glânzget; mei de begearigens fan 'e honger nimt er op dy't ryklyk te iten hat; en altyd slûpt er om 'e golle skinkerstafel.
Sykte sprekt út sokke begearte, ûnsichtbere ferslopping; fan it tsjirmige liif sprekt de dievige gjirrigens fan dy selssucht.
Sis my, jim bruorren fan my, wat is foar ús minder as min? Is it net ferslopping? Op ferslopping stjitte we altyd dêr't de skinkende siel brek is.
Us paad rint de hichte yn, fan it aard datst hast nei it ueberaard. Mar in ôfgriis is my it fersloppende sin dat seit: "Alles foar my."
It sin wol de hichte yn: sa is it in metafoar foar it liif, in gelikenis foar in heger plan. Gelikenissen foar hegere plannen binne de nammen fan de deugden.
Sa wâdet it liif troch de skiednis hinne, in ding dat wurdt, in ding dat striidt. En de geast: wat is him dat? Sjonger fan syn striid en oerwinning, stalke en wjerklank.
Gelikenissen binne alle nammen fan goed en kwea: se sprekke net út, se winke inkeld. In gek dy't fan har witen ferwachtet!
Bruorren, achtsje alle mominten dat jim geast yn gelikenissen prate wol: dêr leit de oarsprong fan jim deugd.
Ferhege is dêr jim liif en oerein kommen; mei syn wille bringt er de geast yn ferrukking, dat dy skepper wurdt, skatter, leafdefeint en woldogger fan alle dingen.
As it opwâlet yn jim hert, breed en fol as in stream, seine en gefaar foar de omwenners: dan is dêr de oarsprong fan jim deugd.
As jim ferheven binne boppe lof en lekjen, en jim wil alle dingen as in leafdewil gebiede wol: dan is dêr de oarsprong fan jim deugd.
As jim it noflike ferachtsje en it sêfte bêd en as jim jim nea fier genôch fan 'e sloppelingen deljaan kinne: dan is dêr de oarsprong fan jim deugd.
As jim ien ding wolle en dat kearpunt fan alle need jim needsaak is: dan is dêr de oarsprong fan jim deugd.
Ja, in nij goed en kwea is it! In nij, djip strûzjen en de stim fan in nije boarne.
Macht is it, dy nije deugd; in hearskjende gedachte is it en in mânske siel dêr omhinne: in goudene sinne en de slang fan it ynsjoch dêr omhinne.

2

No wie Zarathustra efkes stil en seach fol leafde op syn jongfeintefolk del. Doe prate er fierder, en syn stimme wie no oars.
Bliuw de ierde trou, bruorren, mei de macht fan jim deugd. Lit jim skinkende leafde en jim ynsjoch de sin fan 'e ierde tsjinje. Dat freegje ik jim, dat lis ik jim op it hert.
Lit har net by it ierdske weigean en mei de wjokken tsjin ivige muorren slaan. Och heden, der is safolle deugd ferflein.
Bring lykas my de deugd op 'e ierde werom, werom yn liif en libben: jou de ierde sin, in minske-sin!
Unbidige stikken deugd en geast ferfleinen en taasten mis. Yn ús liif wenje no noch al dy waan en brike setten: liif en wil binne se dêr wurden.
In ûnbidich tal kearen besochten en fersinden har geast en deugd. Ja, in besykjen wie de minske. Och heden, in protte fersin en ûnwittendheid is by ús liif wurden.
Net allinnich it ferstân fan milennia, ek har waansin brekt yn ús út. Gefaarlik is it erfgenamt te wêzen.
Noch altyd stride wy stap foar stap mei de reus Tafal, en oer it hiele minskdom hearske oant no ta de ûnsin, it sûndersin.
Lit jim geast en jim deugd de sin fan 'e ierde tsjinje, bruorren fan my: en de wearde fan alle dingen sille jim op 'e nij fêststelle. Dêrom sille jim striders wêze! Dêrom sille jim skeppers wêze!
Witendewei himmelt it liif himsels; mei witen en ynsjoch besykjend ferheget er himsels; foar wa't ynsjoch ha wol, wurde alle driuwfearren hillich; opklimmers krije in blide siel.
Dokter, help dysels: dan helpst ek dyn pasjint noch. Lit syn grutste stipe wêze dat er ien sjocht dy't himsels better makket.
Tûzen paden binne der dy't noch gjin minske gongen is, tûzen sûnheden en ferburgen eilannen fan it libben. Net benutte en net ûntdutsen binne noch altyd minske en minske-ierde.
Wekker wurde en harkje, jim dy't iensum binne! Ut 'e takomst komme winen mei temûke wjokslaggen en lústerje skerpe earen goede tyngen yn.
Iensum en bûten de maatskappij steane jim, bûtensteanders: ienris sille jim in folk wêze; út jim, dy't harsels útferkieze, sil in útferkeazen folk waakse: en dêrút de uebermensch.
Ja, in plak fan genêzing sil de ierde wurde! En der leit al in nije rook om de ierde, in rook dy't betterskip bringt, - en in nije hope!

3

Doe't Zarathustra dat sein hie, wied er stil, lykas ien dy't net syn lêste wurd sein hat; lang hold er de stêf twifelriedich yn 'e hân. Op it lêst begûn er wer te praten, en syn stimme wie no oars.
Allinnich gean ik no fuort, myn feinten. Ek jim geane fuort, allinnich. Sa wol ik it ha.
Wiswier, ik sjoch jim troch: gean by my wei en ferset jim tsjin Zarathustra! En better noch, skamje jim om him! Miskien hied er jim wol te fiter!
De minske fan ynsjoch moat net allinnich syn fijannen leaf ha, mar ek syn freonen haatsje kinne.
Men betellet in learmaster min, as men altyd de learling bliuwt. En wêrom wolle jim net oan myn krâns ropje?
Jim ferearje my; mar wat as jim ferearing op in dei omfalt? Tink derom dat jim net ûnder in stânbyld telâne komme!
Jim sizze, jim leauwe yn Zarathustra? Mar Zarathustra, wat kin it skele? Jim soene myn leauwigen wêze? Leauwigen, wat kin it skele?
Jim hiene jimsels noch net socht: doe fûnen jim my. Sa dogge alle gelovigen: dêrom hat alle leauwen mar sa'n treurich bytsje om 'e hakken.
No freegje ik jim om my te ferliezen en jimsels te finen; en pas as jim my allegearre ferleagene ha, kom ik werom.
Ja bruorren, mei oare eagen sil ik dan myn ferlerne bruorren sykje; mei in oare leafde sil ik dan fan jim hâlde.
En ienris sille jim my freonen wurden wêze en bern fan ien hope: dan sil ik foar de tredde kear by jim wêze, dat ik de grutte middei mei jim fier.
En dat is de grutte middei, as de minske op de midden fan syn baan is tusken bist en uebermensch en syn wei nei de jûn as syn heechste hope fiert: want it is de wei nei in nije moarn.
Dan sil de ûndergeande minske himsels de seine jaan, dat er in oergeande minske wêze kin: en de sinne fan syn ynsjoch sil him op it heechst fan 'e dei stean.
"Dea binne alle goaden: no wolle wy dat de uebermensch libbet." Mei dat ienris op 'e grutte middei ús lêste wil wêze!

Dat sei Zarathustra.
 
 
 
 

Diel II
 

"- en pas as jim my allegearre ferleagene ha, kom ik werom.
Ja bruorren, mei oare eagen sil ik dan myn ferlerne bruorren sykje; mei in oare leafde sil ik dan fan jim hâlde."

Zarathustra, "Oer de skinkende deugd" (1.22)
 

It bern mei de spegel (2.1)

Doe gong Zarathustra wer werom de bergen yn, nei de iensumens fan syn grot ta, en sûndere himsels fan 'e minsken ôf: hy wachte, lykas in siedder dy't syn sie útstruid hat. Syn siel lykwols waard ûngeduerich en hie langst nei wa't er leaf hie: want hy hie har noch in protte te jaan. Dat is nammentlik it dreechste: út leafde de iepen hân tichtknipe en as skinker de skamte bewarje.
Sa gong er iensum troch de tiid; syn wiisheid woeks lykwols oan en har follens die him sear. Mar op in moarn waard er wekker foar dei en foar dage, lei lang op bêd nei te tinken en sei op it lêst tsjin syn hert:
Wêrom waard ik sa kjel yn myn dream, dat ik wekker waard? Kaam net in bern op my ta, dat in spegel yn 'e hannen hie?
"Kom, Zarathustra," rôp it bern, "besjoch dysels yn 'e spegel." Doe't ik lykwols yn 'e spegel seach, waard ik kjel, en it hert sonk my yn 'e skuon: want net mysels seach ik dêryn mar in duvelske karikatuer en in húnjend gegnysk.
Mar al te goed ha ik teken en warskôging fan 'e dream yn 'e rekken: myn lear is yn gefaar, túch wol foar weit trochgean.
Mijn fijannen binne machtich wurden en ha it byld fan myn lear ferwrongen, dat myn beminden moasten har foar de jeften skamje dy't ik har joech.
Myn freonen binne fan my ôf rekke; no is de tiid ryp en sykje en fyn se werom.
Mei dy wurden sprong Zarathustra op, net as in bangebroek dy't nei de siken hapt, mar as in sjonger en sjogger dy't de geast krigen hat. Ferbjustere seagen syn slang en syn earn it oan, want as moarnsrea lei in oankommend lok him op it gesicht.
Wat barde my dochs, myn bisten, frege Zarathustra. Bin ik net feroare? Kaam myn útskroevenens net as in stoarmwyn?
Gek is myn lok en gekkichheid sil it útslaan; te jong noch is it: dat ha der geduld mei!
Myn lok hat my ferwûne: dy't pine ha sille my dokter wêze.
Ik mei wer nei ûnderen nei myn freonen ta, en nei myn fijannen! Zarathustra mei wer prate en skinke en leaven it leafste dwaan!
Myn ûngeduldige leafde rint oer yn streamen, del, nei opkomst en delgong. Ut swijsume bergen en tonger fan pine strûst myn siele de dellingen yn.
Al te lang hie ik langst en eage ik de kimen oer. Al te lang wie ik part fan 'e iensumens; sa ferlearde ik it swijen.
Mûle bin ik wurden, ham en gram, en in strûzjen fan in beek út hege rotsen; yn dellingen wol ik myn rede útstoarte.
Lit myn leafdestream him op it ûnbegeanbere stoarte. Hoe soe in stream op it lêst net altyd it paad nei de see fine kinne?
Der is al in mar yn my, in mar op himsels, himsels genôch; mar myn leafdestream skuort him mei nei ûnderen ta, nei see!
Nije paden gean ik, in nije rede komt op my ta; wurch waard ik lykas alle skeppers fan de âlde tongen. Myn geast wol net mear op ôfrûne soallen rinne.
Te traach rint my al it praten: stoarm, ik spring op 'e wein by dy! En ek dy wol ik noch swypkje mei myn lilkens.
As in gjalp en in willebalt wol ik oer fiere seeen fuortfarre, oant ik de loksillige eilannen fyn dêr't myn freonen binne:
En myn fijannen ûnder harren! Hoe hâld ik no fan wa't ik mar mei prate mei! Ek myn fijannen binne part fan myn lok.
En as ik op myn wyldste hynder sitte wol, dan helpt myn spear my it bêste derop: dat is de reewillige tsjinstfeint fan myn foet: -
De spear dy't ik nei myn fijannen smyt! Wat bin ik har tankber dat ik him einlings smite mei!
Te grut wie de spanning fan myn wolk: tusken it laitsjen fan 'e wjerljocht troch wol ik heilbuien yn 'e djipte smite.
Machtich sil it boarst my heve, machtich sil er syn stoarm oer de bergen hinne blaze: sa komt him ferromming.
Ja, as in stoarm komme myn lok en myn wiisheid! Mar myn fijannen sille tinke: de Boaze raast ús oer de hollen.
Ja, ek jim sille kjel wurde, freonen, fan myn wylde wiisheid; en faaks geane jim der mei myn fijannen fan troch.
Och, koe ik it mar en lokje jim mei hoedersfluit werom! Och, learde myn liuw wiisheid it mar en balt op sêfte toan. En in soad learden wy al mei-inoar.
Myn wylde wiisheid waard drachtich op iensume bergen; op rûge stiennen brocht se har jong, har jongste op 'e wrâld.
No rint se healwiis troch de woastenije en siket sêfte greiden, myn âlde wylde wiisheid.
Op 'e sêfte greiden fan jim herten, freonen, op jim leafde soe se har leafste bêdzje wolle.

Dat sei Zarathustra.

Op 'e loksillige eilannen (2.2)

De figen falle fan 'e beammen, se binne goed en swiet; en mei't se falle, ritst it reade fel har iepen. In noardewyn bin ik foar ripe figen.
Sa, lykas figen, falle jim dizze learen ta, freonen: sûgje no har sop en swiete fleis! Oeral is it hjerst en skjinne loft en neimiddei.
Sjoch hokker follens om ús hinne is. En út 'e oerfloed wei is it moai en sjoch út oer fiere seeen.
Alear sei men God, as men oer fiere seeen seach; no lykwols learde ik jim te sizzen: uebermensch.
God is in gis; mar ik wol dat jim gisjen net fierder rikt as jim skepperswil.
Kinne jim in God skeppe? - Dat praat my net fan Goaden! Mar wol kinne jim de uebermensch skeppe.
Net sasear jimsels, bruorren. Mar ta foarteam kinne jim jimsels omskeppe, en wês heiten en memmen fan 'e uebermensch. Lit dat jim bêste skeppen wêze! -
God is in gis: mar ik wol dat jim gisjen begrinzge is yn 'e tinkberens.
Kinne jim in God tinke? Mar it is jim wil ta wierheid, dat alles feroare wurdt yn minske-tinkberens, minske-sichtberens, minske-fielberens! Jim eigen sinnen sille jim te'n ein tinke.
En wat jim wrâld neamden sil earst troch jim skepen wurde moatte: jim ferstân, jim byld, jim wil, jim leafde sels moat it wurde; en dat alles foar jim silligens, jim freonen fan ynsjoch.
En hoe woenen jim it libben úthâlde sûnder dy hope, freonen fan ynsjoch? Net yn it ûnbegryplike mochten jim bern oan hûs wêze, net yn it ûnferstannige.
Mar lit ik folslein earlik wêze foar jim oer, freonen: as der Goaden wiene, hoe hold ik it dan út en wês gjin God? Dus binne der gjin Goaden.
Korrekt loek ik dy konklúzje; mar no lûkt er my. -
God is in gis: mar wa drinkt alle tramtaasje fan dy gis sûnder te stjerren? Sil wa't skept syn leauwen ôfnommen wurde en de earn syn sweevjen yn earnsfierten?
God is in gedachte, dy makket al dat rjocht is krom en al dat stiet draaiende. Wat? De tiid wie net, en al it fergonklike inkeld leagen?
Soks te tinken is twirre en dûze foar minslike bonken en de mage draait der noch fan om: jawis, de draaiende sykte neam ik dat, sa te gisjen.
Kwea neam ik it en minskefijannich: al dy prekerij fan it Iene, it Folle, it Unbeweechlike en it Sêde en it Unfergonklike!
Al it ûnfergonklike - is mar in gelikenis. En de dichters, dy lige tefolle. -
Mar fan tiid en wurding moatte de bêste gelikenissen sprekke: lof moatte se wêze en rjochtfeardiging fan alle fergonklikheid.
Skeppe, dat is de grutte ferlossing fan it lijen en it licht-wurden fan it libben. Mar om skepper te wurden, dêr is pine en in soad feroaring foar nedich.
Ja, in protte bitter stjerren moat der yn jim libben wêze, skeppers! Wês jim dêrom foarsprekkers en rjochtfeardigers fan alle fergonklikheid.
Lit wa't skept sels in bern wêze, dat nij berne waard; dêrfoar moat er ek mem wêze wolle en de pine fan 'e opskuorde mem.
Wier, troch hûndert sielen gong ik myn paad en troch hûndert widzen en bertefleagen. Faak naam ik al ôfskie, ik ken de hertferskuorrende lêste oeren.
Mar sa wol myn skepperswil it, myn needlot. Of, om it reedliker te sizzen: krekt sok needlot wol myn wil.
Al it fielen lijt oan my en is yn finzenissen: mar myn wollen komt my hieltyd as myn befrijer en willebringer.
Wollen befrijt: dat is de echte lear fan wil en frijheid; dat leart Zarathustra jim.
Net-mear-wolle en net-mear-skatte en net-mear-skeppe: och, dat dy grutte wurgens my nea tenei komt!
Ek yn it winnen fan ynsjoch fiel ik allinnich de oansetters- en wurdingswille fan myn wil; en as der ûnskuld yn myn ynsjoch is, dan bart dat omdat yn har myn oansetterswil is.
Fuort fan god en goaden lokket my myn wil; wat wie der te skeppen as goaden - bestiene!
Mar nei de minsken driuwt er my hieltyd op 'e nij, myn fûle skepperswil; sa wurdt de hammer nei de stien ta dreaun.
Och minsken, yn 'e stien sliept in byld, it byld fan myn bylden. Och wêrom moat it no yn 'e hurdste lilkste stien sliepe?
No giet myn hammer wreed tsjin syn finzenis te kear. De stikken stowe der ôf: wat kin it my skele?
Ofmeitsje wol ik it, want in skaad is by my kommen - it stilste en lichtste fan alle dingen is ienris by my kommen!
De uebermensch syn skjintme is as in skaad by my kommen. Och myn bruorren, wat geane my sûnt noch - de goaden oan! -

Dat sei Zarathustra.

Oer it begrutsjend folk (2.3)

Freonen, der is in spotrede by jim freon kommen: "Moatst dy Zarathustra ris sjen! Rint er net likegoed tusken ús as tusken bisten?"
Mar sa is it better sein: "Wa't ynsjoch siket rint tusken minsken as wiene it bisten."
De minske is lykwols foar wa't ynsjoch siket: it bist dat rea om 'e kop is.
Hoe koe dat? Is it net omdat er him sa faak skamje moast?
Ja, freonen, sa praat de ynsjochsiker: skamte, skamte, skamte, dat is de skiednis fan 'e minsken!
En dêrom befellet eal himsels om net te beskamjen: skamte befellet er himsels foar alles dat lijt.
Nee, ik mei se net, dy barmhertigen, dy't opgeane yn har meilijen: al te bot binne se de skamte brek.
Moat ik meilijen fiele, dan wol ik it dochs net wite; en as ik it fiel, dan graach út 'e fierte.
Graach lûk ik de mûtse oer de holle en spylje de wyk foar't ik werkend bin; en sa ried ik jim te dwaan, freonen.
Mei myn needlot my altyd leedleazen lykas jim moetsje litte en sokken dy't my by hope en miel en huning beselskipje meie.
Leau mar, ik die wol dit en dat foar lijers; mar better die ik altiten as ik learde my better te fermeitsjen.
Sûnt der minsken binne hat de minske him net genôch fermakke: allinnich dat, myn bruorren, is ús erfsûnde.
En as wy better leare ús te fermeitsjen, ferleare wy it meast om oaren sear te dwaan en sear út te tinken.
Dêrom waskje ik my de hân dy't de lijer holp, en dêrom fei ik my ek de siel noch skjin.
Want doe't ik de lijer yn it sear seach, skamme ik my om syn skamte; en doe't ik him holp, fergriep ik my oan syn grutskens.
Grutte ferplichting makket ús net tankber mar wraaksuchtich; en as de lytse woldie net fergetten wurdt, dan wurdt it noch in gnaffelwjirm.
"Wês sunich yn it oannimmen! Meitsje it spesjaal dat jim oannimme!" Dat ried ik wa't neat te ferskinken hat.
Mar ik bin in skinker: graach skink ik as freon oan freonen. Mar lit frjemden en earmen sels de fruchten fan 'e beam ploaitsje: sa jout it minder skamte.
Bidlers moat men lykwols hielendal ôfskaffe! Men hat der argewaasje fan en jou se wat, en men hat der argewaasje fan en jou se neat.
En itselde jildt foar sûnders en kweade konsjinsjes! Leau my mar, freonen: de byt fan it gewisse kre-earret biters.
It slimst lykwols binne de lytse tinzen. Wier, better kwea dien as lyts tocht.
No sizze jim: "Nocht oan lytse minne streken besparret ús grutte minne streken." Mar hjir mei men net sparje wolle.
As in swolm is de minne streek. Hy jûket en tûkert en brekt út: hy seit wêr't it op stiet.
"Sjoch, ik bin siik," - dat seit de minne streek, dat is syn earlikens.
Mar in swam is de lytse gedachte. Hy krûpt en dûkt en wol himsels net wêze: oant it hiele liif slop en suterich is fan lytse swammen.
Mar dy't de duvel ynhat, flústerje ik yn it ear: "Noch better is it en meitsje dyn duvel grut. Ek foar dy is der noch in paad nei gruttens!" -
Ferduld, bruorren! Men wyt fan elkenien wat tefolle. En mannich minske wurdt ús trochsichtich mar dêrom kinne wy noch net troch him hinne.
It is dreech mei minsken te libjen omdat it sa dreech is en hâld jin stil.
En net tsjin wa't ús tsjin stiet binne wy it ûnbillikst mar tsjin wa't ús hielendal net oangiet.
Hasto lykwols in freon dy't lijt, wês foar syn lijen dan in rêstplak, mar dan as in hurd bêd, in fjildbêd: dan silst him it meast skewiele.
En docht in freon dy kwea, sis dan: "Ik ferjou dy watst my oandiest; mar datsto it dysels oandiest, hoe koe ik dat ferjaan?"
Sa praat alle grutte leafde: dy oerwint ek noch ferjouwing en meilijen.
Men moat syn hert fêsthâlde; want lit men it gean, hoe gau sjit it jin dan net yn 'e holle?
Wêr yn 'e wrâld barden gruttere domheden as by begrutsjend folk? En wat yn 'e wrâld brocht mear sear tewei as de domheid fan begrutsjend folk?
Wee dy't leaf hat, dy't noch net in hichte fûn hat dy't boppe syn meilijen leit!
Dit sei de duvel ris tsjin my. "Ek God hat syn hel: dat is syn leafde foar de minsken."
En okkerdeis hearde ik him sizzen: "God is dea; oan syn begrutsjen mei de minsken is er stoarn."
Pas dus op foar meilijen: dêrwei komt de minsken noch in minne wolke! Wis, ik ha weet fan wat it waar foarseit.
Tink lykwols ek hjirom. Alle grutte leafde stiet noch boppe har meilijen, want se wol wat se leaf hat noch - skeppe.
"Mysels bied ik myn leafde oan, en myn meiminske lykas mysels." Sa prate alle skeppers.
Mar alle skeppers binne hurd.

Dat sei Zarathustra.

Oer de prysters (2.4)

Ienris joech Zarathustra syn jongfeintefolk in teken en sei dit tsjin har:
"Hjir binne prysters: en it meie dan ek myn fijannen wêze, gean stil oan har foarby en mei sliepend swurd.
Ek hja telle helden; in protte fan harren hiene tefolle pine - : dat sadwaande wolle se oaren pinigje.
Lilke fijannen binne it: der is gjin wraaksuchtiger as har dimmenens. En maklik wurde jin de hannen smoarch as men se oanfalt.
Mar myn bloed is mei harres besibbe; en ik wol myn bloed ek yn harres noch earje." -
En doe't se har foarby wiene, krige hertsear Zarathustra yn 'e besnijing; en net lang hied er mei syn hertsear striden of hy begûn te praten:
It grypt my yn it hert, dy prysters. It is ek myn smaak net; mar dat is my it minste sûnt ik ûnder de minsken bin.
Mar ik fiel har pine, no en doe: finzen binne se en beheind. Hy, dy't se de ferlosser neamme, bûn har fêst:
Mei de bannen fan falske noarmen en wearden en waanwurden: och, ferloste ien har mar fan har ferlosser!
Op in eilân tochten se dat se oankommen wiene, doe't de see har rûnom meiluts; mar sjoch, it wie in sliepend meunster.
Falske wearden en waanwurden: dat binne de slimste meunsters foar de minsken; lang sliept en wachtet yn har it needlot.
Mar einlings komt it en sliept net mear en fret en slynt wat op him syn hutten sette.
Sjoch my dy hutten no ris stean, dy't dy prysters setten. Tsjerken hjitte har swietrokige hoalen.
Och, dat falske ljocht, dy dompige lucht. Dêr, dêr't de siel nei har hichte - net fleane mei!
En dit gebiedt har leauwen: "op 'e knibbels by de trep op, sûnders!"
No, leaver sjoch ik noch de skamteleaze as de rutsen eagen fan har skamte en devoasje.
Wa skoep himsels sokke hoalen en boetetreppens? Wiene it net sokken, dy't har bestopje woene en har foar de iepen loft skammen?
En pas as de kleare loft wer troch brutsen dakken te sjen is, by gers en reade papaver op brutsen muorren, wol ik de steeen fan dy God wer myn hert takeare.
Hja neamden God wat har tsjinspruts en sear die: wis, der wie in soad heldedom yn har ferearing.
En oars net koene se har God leaf ha, as dat se de minske oan it krús sloegen.
As liken tochten se te libjen, en swart risten se har liken út; ek yn har praten rûk ik noch de kweade rook fan deadekeamers.
En wa't ticht by har libbet, libbet ticht by swarte liken, út wa't ûnk en wee har liet mei swiete djipsinnigens sjonge.
Kinne se net bettere lieten sjonge, dat ik yn har ferlosser leauwe kin? Kinne syn feinten der net wat mear ferlost útsjen?
Neaken wol ik se sjen: want inkeld skjintme sil boete preekje. Mar wat soarte wurdt troch ferklaaid fertriet oertsjûge?
Wat tochtst, har ferlossers kamen net út 'e frijheid en de sânde himel fan 'e frijheid! Wat tochtst, se ha nea noch oer de tapiten fan it ynsjoch rûn!
De geast fan dy ferlossers wie by de gatten om ticht; mar yn alle gatten hiene se har waan delset, har gatsjeplak dy't se God neamden.
Dronken wiene se fan meilijen, en as se swolgen en swollen en knapten fan begrutsjen, dreau altyd boppe op in grutte domheid.
Iverich dreaunen se en mei geraas har keppel oer de brêge, krekt lykas soe der mar ien brêge nei de takomst wêze! Ha, dy hoeders wiene sels noch skiep!
Lytse geasten en omfangrike sielen hiene dy hoeders: mar, bruorren, hokfoar lytse lantsjes wiene oant no ta ek de omfangrykste sielen!
Bloedtekens skreaunen se op it paad dat se gongen, en har domheid woe ha dat men mei bloed de wierheid bewiist.
Mar bloed is wierheids minste tsjûge; bloed fergiftiget de moaiste lear noch en makket der haat en waansin fan.
En as ien troch it fjoer giet foar syn lear, - wat bewiist dat! Mear is it as út it eigen fjoer de eigen lear komt.
In swoel hert en in kâlde kop: dêr't dy byinoar komme ûntstiet de wynpûst, de "ferlosser."
Grutteren ha der west, en fan heger berte as sy dy't it folk ferlossers neamt, dy meislepende wynpûsten.
En noch fan grutteren as alle ferlossers byinoar moatte jim, bruorren, ferlost wurde, wolle jim it paad nei de frijheid fine.
Nea noch wie der in uebermensch. Neaken seach ik beiden, de grutste en de lytste minske. -
Altefolle hiene se noch faninoar wei. Ja, ek de grutste fûn ik noch - al te minsklik!

Dat sei Zarathustra.

Oer minsken fan deugd (2.5)

Mei tongerslaggen en himelsk fjoerwurk moat men tsjin sloppe en sliepende sinnen prate.
Mar skjintme' stimme praat sêft; hja slûpt inkeld yn 'e alderskerpste sielen.
Sêft beve en lake hjoed myn skyld; dat is skjintmes hillich laitsjen en beevjen.
Om jim, minsken fan deugd, lake hjoed myn skjintme. En dit lústere har stimme my yn: "Se wolle noch - betelle wurde!"
Jim wolle noch betelle wurde, jim deugdminsken! Wolle jim lean foar deugd, en himel foar ierde en it ivige foar jim hjoed ha?
En no binne jim lilk op my, omdat ik lear, der is gjin boekhâlder dy't jim jild deltelt? En wier, ik lear sels net dat deugd syn eigen beleanning is!
Och, dat is myn fertriet: de grûn fan 'e dingen is mei lean en straf beliigd; en no ek noch de grûn fan jim sielen, jim minsken fan deugd.
Mar as de snút fan in everswyn sil myn wurd de grûn fan jim sielen iepen ritse; ploechizer wol ik foar jim wêze.
Alle temûkichheden yn jim grûn moatte foar it ljocht; en as jim iepen wrotten en tebrutsen yn 'e sinne lizze, sil ek jim leagen fan jim wierheid ôfskaat wêze.
Want dit is jim wierheid: jim binne te kein foar de smoargens fan 'e wurden: wraak, straf, lean, ferjilding.
Jim hâlde fan jim deugd as in mem fan har bern; mar hat men ea leard dat in mem betelle wurde woe foar har leafde?
It is jim leafste Sels, jim deugd. Ringetoarst is yn jim om jimsels wer te berikken; dêrfoar wrakselje en wine alle ringen.
Lykas in stjer dy't ferwisket binne de wurken fan jim deugd: noch altyd is har ljocht ûnderweis en op 'e swalk; en wannear sil it net mear ûnderweis wêze?
Sa is it ljocht fan jim deugd noch ûnderweis, ek as it wurk al dien is. It wurk mei dan ferjitten en dea wêze: syn ljochtstriel libbet noch en is noch op 'e swalk.
Dat jim deugd jim sels wêze mocht en net wat frjemds, in hûd, in mantel: dat is de wierheid út 'e grûn fan jim siel, jim minsken fan deugd. -
Mar der binne guons dy't deugd de krimping ûnder in swipe is: en jim ha my te bot nei har âljen heard.
En oaren binne der, dy neamme deugd it rotsjen fan har ûndeugd; en as har haat en har oergeunst ienris op fuotten steane, wurdt har "gerjochtichheid" wekker en wriuwt him de slieperige eagen út.
En oaren binne der, dy wurde dellutsen: har duvels lûke har del. Mar wat mear oft se sinke, wat gleoner is har each en begearte nei har God.
Och, ek har âljen wrotte jim ta de earen yn, jim minsken fan deugd: "Wat ik net bin, dat is my God en deugd."
En oaren binne der, dy komme kreakjend en piipjend oansetten, as weinen dy't stiennen nei ûnderen tôgje; dy prate in soad fan wearde en deugd - har remblokje neamme se deugd!
En oaren binne der, dy binne as alledeiske klokjes dy't opwûn wurde; se dogge tiktak en wolle dat men har tiktak - foar deugd oansjocht.
No, dêr ha ik de gek mei: as ik sokke klokjes fyn, wyn ik se op mei myn spot; dêr kinne se moai by snuorje.
En oaren binne grutsk om har hantsjefol gerjochtichheid en fergripe har dêrom oan alle dingen: dat de wrâld wurdt yn har ûngerjochtichheid ferdronken.
Och, hoe bryk komt it wurd "deugd" har ta de mûle út! En at se sizze "ik wol rjocht" koene se likegoed sizze "ik wol wraak."
Mei har deugd wolle se har fijannen de eagen útklauwe; en se ferheffe har inkeld om oaren dêrmei te fernederjen.
Der binne guons, dy sitte yn har sompe en prate sa út 'e reiden wei: "Deugd, dat is stil yn 'e sompe tusken de reiden sitte.
Wy bite gjinien en geane alle biters út 'e wei; en yn alles ha wy de miening dy't men ús jout."
En der binne guons, dy hâlde fan dramatyk en tinke: deugd is in soarte fan dramatyk.
Altyd op 'e knibbels mei de hannen yn 'e loft, priizgje de deugd, mar fan binnen begripe se der neat fan.
En dan binne der guons, dy tinke, it is deugdsum te sizzen "Deugd is needsaaklik," mar se leauwe eins allinne dat plysje needsaaklik is.
En in protte dy't it moaie oan 'e minsken net sjen kinne, neamme it deugd dat se it minne oan 'e minsken al te tichtby sjogge; sa neamme se har kwea-each deugd.
En oaren wolle yn 'e hichte stutsen wurde en neamme dat deugd; en oaren wolle ûnderstboppe lizze en har fernuverje en neamme dat deugd.
Dat sadwaande leauwe se hast allegearre oanpart te hawwen yn 'e deugd; en op syn minst wol elkenien foar in kenner fan goed en kwea trochgean.
Mar Zarathustra kaam net om al dy gekken en loftfytsers te sizzen: "Wat wite jim fan deugd? Wat koene jim fan deugd wite?"
Mar hy kaam dat jim, freonen, de âlde wurden sêd wurde soene, dy't jim fan gekken en loftfytsers learden.
Sêd sille jim de wurden wurde, "lean," "ferjilding," "straf," "wraak yn 'e gerjochtichheid."
Sêd sille jim it wurde en sis: "In goede die is net selssuchtich."
Och, myn freonen! Lit jim sels yn 'e hanneling wêze, as de mem yn it bern: lit my dat jim wurd fan deugd wêze.
It is wier, ik ha jim wol hûndert wurden en it moaiste boartersguod fan jim deugd ôfnommen; en no binne jim lilk op my, as lytse bern.
Hja boarten op it strân; doe kaam de see en spielde har boartersguod mei de djipte yn: no gûle se.
Mar dyselde weach sil har nij boartersguod bringe en nije bûnte skelpkes foar har útstruie.
Sa krije se as treast der wat foar yn it plak; en lykas har sille ek jim, myn freonen, jim treast ha, en nije bûnte skelpkes. -

Dat sei Zarathustra.

Oer it rapalje (2.6)

It libben is in boarne fan wille; mar dêr't it rapalje meidrinkt, binne alle boarnen fergiftige.
Al it suvere is my gefallich; mar ik mei de gnyskjende bekken net lije en de toarst fan 'e ûnsuveren.
Dy smieten har eagen yn 'e boarne: no glânzget har smoarch gegnysk my út 'e boarne temjitte.
It hillich wetter ha se fergiftige mei har begearichheid, en doe't se har smodzige dreamen wille neamden, fergiftigen se ek de wurden noch.
De flam wol net rjocht mear, at sy har fochtige herten op it fjoer lizze; de geast sels walmet en rikket as it rapalje op it fjoer ta set.
Mjitsk en oerryp wurdt de frucht yn har hân: ôfwaaid hout en in deade krún krijt de fruchtbeam fan har eachopslach.
En in protte dy't it libben de rêch takearden, kearden inkeld it rapalje de rêch ta: dy woene net boarne en flam en frucht partsje mei it rapalje.
En in protte dy't de woastenije yn gongen en toarst lijden mei de rôfdieren dêr, dy woene gewoanwei net mei smoarge kamieledriuwers om 'e reinbak sitte.
En in protte dy't der op los fernielden en as heilstiennen foar fruchtfjilden te kear gongen, woene inkeld it rapalje de foet op 'e strôt sette en it sa de bek stopje.
En de soere apel dêr't ik it meast fan kokhalze wie net it witen dat it libben sels fijânskip nedich hat en dea en martlerskrusen: -
Mar ik frege ienris, en smoarde hast yn 'e fraach: Wat? Hat it libben ek it rapalje nedich?
Binne fergiftige boarnen nedich en stjonkende fjurren en smodzige dreamen en maitsen yn libbensbrea?
Net myn haat mar myn wearze friet hongerich oan myn libben! Och ik hie faak skjin myn nocht fan 'e geast, as ik seach dat ek it rapalje geast hie.
En de hearskjende klasse kearde ik de rêch ta doe't ik seach wat se hearskjen neamme: hannelje en sjachelje om macht - mei it rapalje.
By folken mei in frjemde taal wenne ik, mei de earen ticht: dat de taal fan har gesjachel en har hanneljen om macht my frjemd bliuwe soe.
Mei de noas ticht gong ik wrantelich troch al it juster en al it hjoed: wis, raar stjonkt al it juster en al it hjoed nei it skriuwende rapalje.
As in mankepoat dy't dôf en blyn en stom waard: sa ha ik lang libbe, as ik mar net mei macht- en skriuw- en willerapalje hoegde te libjen.
Muoisum gong myn geast de treppen op, en hoeden; dripkes fan wille joegen ferromming; it libben smokkele de blyndeman mei oan syn stôk.
Wat barde my dochs? Hoe ferloste ik my fan myn wearze? Wa makke myn eagen wer jong? Hoe fleach ik de hichte yn, dêr't gjin rapalje mear by de boarne sit?
Wie it myn wearze dy't myn wjokken en boarnesykjende krêften skoep? Ja, de hichte moast ik yn, dat ik de boarne fan 'e wille werom fûn.
Ja, ik fûn him, bruorren. Hjir yn 'e hichte rint myn boarne fan wille. En der is in libben dêr't gjin rapalje fan meidrinkt.
Hast te fluch rinsto my, boarne fan wille. En faak legest de beker wer trochdatst him folje wolst.
En noch altyd moat ik leare my foar dy te bedimjen: te ferheftich wol myn hert op dy ta. -
Myn hert, dêr't myn simmer op baarnt, de koarte, hjitte, swiersettige, mear-as-gelokkige: wat hat myn simmerhert langst nei dyn koelens.
Foarby is de wifeljende trystens fan myn maitiid. Foarby is de lilkens fan myn snieflokken yn juny. Simmer waard ik hielendal, en simmermiddei.
In simmer yn 'e heechste hichte mei kâlde boarnen en ferruklike stilte: kom, myn freonen, dat de stilte noch ferrukliker wurdt!
Want dit is ús hichte en ús heitelân: te heech en steech binne wy hjir foar alle ûnsuveren en har toarst.
Smyt no suvere eagen yn 'e boarne fan myn wille, freonen. Hoe koe my dat beneare? Talaitsje wol er jim mei syn suverens.
Yn 'e beam fan 'e takomst bouwe wy ús nêst; iensum en op ússels krije wy iten út 'e snaffels fan earnen.
Wis, gjin iten dêr't ûnsuveren fan mei-ite meie. Fjoer soene se tinke dat se frieten en ferbrâne soene se har de bekken.
Wis, gjin hûs ha wy hjir foar ûnsuveren. Iisgrotten soe ús lok foar har liven en geasten wêze.
As sterke winen wolle wy boppe har libje, buorlju fan 'e earnen, buorlju fan 'e snie, buorlju fan 'e sinne: sa libje sterke winen.
En as in stoarmwyn wol ik ea noch tusken har blaze en mei myn geast har geast de azem benimme: sa wol myn takomst it ha.
Ja, in sterke wyn is Zarathustra foar alle leechlannen; en dizze rie jout er syn fijannen en al dat spuit en flybket: "Tink derom en spui net yn 'e wyn op."

Dat sei Zarathustra.

Oer de tarantula's (2.7)

Sjoch, dat is it hoal fan 'e tarantula's. Wolst har sjen? Hjir is har spinreach: reitsje it oan dat it trillet.
Dêr komt se willich oansetten: wolkom, tarantula! Swart sit op dyn rêch dyn trijehoeke en merkteken; en ik wyt ek wat by dy yn 'e siel sit.
Wraak sit by dy yn 'e siel: wêrsto bytst, dêr springt it swarte kweasear op; mei wraak krijt dyn fergif de siel oan it draaien.
Sa sprek ik jim ta yn 'e gelikenis dy't jim sielen oan it draaien set, jim prekers fan gelykheid! Tarantula's binne jim my en temûke wraaksuchtigen.
Mar ik wol jim temûkens foar it ljocht helje; en dêrom laitsje ik jim lyk yn it antlit mei myn laitsjen út 'e hichte wei.
Dêrom lûk ik oan jim net, dat jim lilkens jim út jim leagenhoaltsjes lokket en jim wraak foar it ljocht komt achter jim wurd "gerjochtichheid" wei.
Want dat de minske ferlost wurde mei fan wraak: dat is myn brêge nei de heechste hope en in reinbôge nei lange tongerbuien.
Mar oars wolle de tarantula's it. "Dat neamme wy gerjochtichheid, dat de wrâld fol is fan 'e tongerbuien fan ús wraak," sa prate se mei-inoar.
"Wraak wolle wy, en bebloarje wa't ús ûngelyk is," dat ûnthjitte tarantulaherten inoar.
"En 'wil ta gelykheid', dat sil tenei de namme foar deugd wêze; en alles wat macht hat, wolle wy delraze en delskreauwe."
Jim prekers fan gelykheid, de tirannewaansin fan 'e ûnmacht raast en skreaut jim út 'e halzen om "gelykheid": jim temûkste tirannegeniet bemantelet him sa mei moaie deugdwurden.
Ferbittere tsjusterens, ferbiten oergeunst, faaks de tsjusterens en oergeunst fan jim heit-en-dy: yn jim brekt it út as flam en waansin fan 'e wraak.
Wat de heit stil hold, dat komt yn 'e soan op 'e tekst; en faak seach ik de soan as it ûnmaskere geheim fan 'e heit.
Entûsjast lykje se: mar net it hert makket har entûsjast, mar wraak. En at se fyn en kâld wurde, is it net de entûsjaste geast dy't har fyn en kâld makket, mar de oergeunst.
Har wangeunst bringt har ek op tinkerspaad; en dit is it skaaimerk fan har wangeunst: altyd geane se te fier, sadwaande moatte se de wurge lea gauris yn snie en woastenije deljaan.
Yn al har geklei klinkt wraak, yn al har priizgjen stekt sear-dwaan-wolle; en rjochter te wêzen, dat is har heechste lok.
Mar dit ried ik jim, freonen: mistrou alleman, yn wa't de oanstriid te straffen machtich is.
Dat is folk fan min karakter en komôf; út har eagen stoarje speurdershûn en boal.
Wantrou alleman dy't drok fan gerjochtichheid praat. Har sielen binne net inkeld huning brek.
En at se harsels "goed en rjochtfeardich" neamme, ferjit dan net dat se mar ien ding misse om fariseeer te wêzen: macht!
Freonen, ik wol net mei oaren betiisd en ferwiksele wurde.
Der binne guons, dy preekje myn lear fan it libben: en tagelyk binne se prekers fan gelykheid en tarantula's.
Hja prate it libben nei de mûle, ek al sitte se yn har hoale, dy gif-spinnen, en ôfkeard fan it libben: dat komt omdat se dêrmei sear dwaan wolle.
Dy wolle se sear dwaan, dy't no de macht ha: want dy kinne se mei moaie wurden noch it bêst de dea preekje.
As de wrâld oars wie, soene tarantula's wat oars sizze: en krekt hja wiene foarhinne de bêste wrâldbeligers en ketterbrâners.
Mei dy gelykheidsprekers wol ik net betiisd en ferwiksele wêze. Want sa praat gerjochtichheid tsjin my: "De minsken binne net gelyk."
En dat moatte se ek net wurde! Wat soe myn leafde foar de uebermensch betsjutte, as ik oars sei?
Op tûzen barten en brêgen moatte se har ferkringe nei de takomst ta; en hieltyd mear striid en ûngelikens moat der tusken har siedde wurde: sa lit myn grutte leafde my sprekke!
Utfiners fan bylden en spoeken moatte se yn har fijânskippen wurde; en mei har bylden en spoekbylden moatte se tsjininoar de heechste striid stride.
Goed en kwea en ryk en earm en heech en lyts en alle nammen fan wearden: wapens sille it wêze en lûde sinjalen, dat it libben hieltyd wer himsels te boppen komme moat.
Yn 'e hichte wol it bouwe, mei pylders en treppens, it libben sels; omfierrens wol it sjen, en út nei hearlike skjintme: dêrom hat it hichte nedich.
En omdat it hichte nedich hat, hat it trimen nedich, en tsjinspraak tusken trimen en klimmers. Klimme wol it libben, en klimmendewei himsels te boppen komme.
En sjoch no ris, freonen! Hjir, dêr't de tarantelhoale is, riist de rewine fan in âlde timpel omheech - sjoch mei ferljochte eagen by him op.
Wa't hjir ea syn tinzen yn stien nei boppen tuorre, wist fan it geheim fan it libben likefolle as de alderwiisten.
Dat kamp en ûngelikens ek noch yn 'e skjintme binne, en striid om macht en uebermacht: dat leart er ús hjir yn kleare gelikenis.
Hoe't ferwulften en bôgen har godlik brekke, yn ringkamp: hoe't se mei ljocht en skaad inoar wjerstribje, de godlik-stribjenden.
Dus lit ús moai en wis ek fijân wêze, freonen! Godlik wolle wy tsjin elkoarren stribje.
Oe wee! Dêr biet de tarantula my, myn âld fijân! Godlik wis en moai biet se my yn 'e finger.
"Straf moat der wêze, en gerjochtichheid," dat tinkt se. "Net om 'e nocht sil er hjir de fijânskip earje en lofsjonge."
Ja, se hat wraak nommen! Oe wee, no sil se mei har wraak ek noch myn siel oan it draaien krije!
Mar ik wol net draaie, freonen, byn my dêrom oan dy pylder fêst. Leaver pylderhillige as draaistream fan wraaksucht!
Tink derom, gjin draai- en twirrelwyn is Zarathustra; en as er in dûnser is, dan dochs nea in tarantuladûnser. -

Dat sei Zarathustra.

Oer de ferneamde wize mannen (2.8)

It folk ha jim tsjinne, en it byleauwe fan it folk, jim allegearre, ferneamde wize mannen! Mar de wierheid tsjinnen jim net. En krekt dêrom wurdt jim earbied betsjûge.
En dêrom waard jim ûnleauwe ek daaid, omdat it grap en omwei nei it folk wie. Sa lit de baas syn slaven gewurde, en hat noch wille fan har oermoed.
Mar wa't de minsken haatsje as de hûnen in wolf, dat is de frije geast, de finzenisfijân, hy dy't net oanbidt, dy't yn 'e wâlden ta hâldt.
Him út syn beskûl te jeien, dat wie it folk altyd "rjocht en sljocht": tsjin him hyst it folk syn bytbrimstichste hûnen op.
"Want de wierheid is der: it folk is der ommers. Skande ast it oars wolst!" sa klonk it altiten.
It folk woene jim gelyk jaan mei syn ferearing: dat neamden jim "wil ta wierheid," jim, ferneamde wizen!
En jim hert sei altiten: "Ut it folk kaam ik: út it folk kaam my ek God syn stim."
Hurd-nekkich en tûk, as in ezel, waarden jim altyd foarsprekker fan it folk.
En hoefolle machtigen wiene der net, dy't om it folk te flaaikjen foar har hynder noch in ezeltsje spanden, in ferneamde wize man.
En no woe ik ha, ferneamde wizen, jim smieten lang om let it liuwefel fier fuort.
It fel fan it rôfdier, bûntflekkich, en de wylde hierren fan sikers, ûndersikers en oerweldigers.
Och, koe ik mar yn jim "wrachtichheid" leauwe, mar dan moatte jim earst jim ferearjende wil brekke.
Wrachtich - sa neam ik wa't de godleaze woastenije yn giet en syn ferearjende hert brutsen hat.
Yn it giele sân en ferbrând troch de sinne stoarret er toarstich nei de boarnerike eilannen, dêr't libben rêst ûnder tsjustere beammen.
Mar syn toarst ferliedt him net en wurd dy behaachliken allyk: want dêr't oasen binne, binne ôfgoaden ek.
Hongerjend, gewelddiedich, iensum, godleas: sa wol de liuwewil himsels.
Frij fan tsjinnerslok, ferlost fan goaden en oanbidding, sûnder eangst en eangstoanjeiend, grut en iensum: dat is de wil fan 'e wrachtigen.
Yn 'e woastenije holden altyd de wrachtigen ta, de frije geasten, as de hearen fan 'e woastenije; mar yn 'e stêden wenje de ferneamde wize mannen, mei in búkje, de lûk- en lêstdieren.
Altyd lûke se ommers as ezels - de karre fan it folk.
Net dat ik har dêrom oanpak: mar tsjinstfeinten bliuwe it, en yn-'e-beagerinners, ek al is it túch fan goud.
En faak wiene se betûfte tsjinstfeinten en it priizgjen wurdich. Want dit seit deugd: "Moatsto tsjinstfeint wêze, sykje him dan op dy'tst it meast te nutte wêze kinst.
Geast en deugd fan dyn hear moatte waakse, trochdatsto him tsjinnest: sa waaksto sels mei syn geast en deugd!"
En jawis, ferneamde wize mannen, tsjinstfeinten fan it folk! Jim sels woeksen mei de geast en de deugd fan it folk - en it folk troch jim! Ta jim eare sis ik dat.
Mar folk bliuwe jim my ek noch yn jim deugden, folk mei minne eagen - folk dat net wyt wat geast is.
Geast is it libben, dat sels yn it libben fiket: út 'e eigen pine wint er it eigen witen - wisten jim dat al?
En it lok fan 'e geast is dit: salve te wêzen en troch triennen wijd ta offerdier - wisten jim dat al?
En de blinens fan 'e blineman en syn sykjen en taasten sil noch tsjûgje fan 'e macht fan 'e sinne dy't er skôge - wisten jim dat al?
En mei bergen sil de ynsjochsiker bouwen leare! Mar in lyts bytsje is it dat de geast bergen ferset - wisten jim dat al?
Jim kenne inkeld de sparken fan 'e geast: mar jim sjogge net it ambyld dat er is, en de wredens fan syn hammer!
Wrachtich, jim kenne de heechmoed fan 'e geast net. Mar noch minder soene jim de beskiedenens fan 'e geast daaie kinne, as er ienkear prate woe!
En nea noch mochten jim jim geast yn in kleau fan snie smite: dêr binne jim net hjit genôch foar! Dêrom kinne jim ek de tsjoen fan syn kjeld net.
Yn alles dogge jim my lykwols te fertroulik mei de geast; en út 'e wiisheid makken jim faak in earm- en sikehûs foar minne dichters.
Jim binne gjin rôffûgels: sa fernimme jim ek it lok yn 'e kjellens fan 'e geast net. En wa't gjin rôffûgel is, moat him net boppe in ôfgrûn nestelje.
Ik fyn jim lij en lef: mar kâld streamt al it djippe ynsjoch. Iiskâld binne de ynlikste boarnen fan 'e geast: ferkwikking foar hjitte hannen en oanpakkers.
Earber steane jim dêr en stiif en mei in stille rjochte rêch, ferneamde wize mannen - jim driuwt gjin sterke wyn en wil.
Seagen jim net in seil oer de see gean, rûn en bol en beevjend foar de gystenens fan 'e wyn?
As in seil, beevjend foar de gystenens fan 'e geast, giet myn wiisheid oer de see, myn wylde wiisheid.
Mar jim, tsjinstfeinten fan it folk, ferneamde wize mannen, hoe koene jim mei my gean? -

Dat sei Zarathustra.

It Nachtliet (2.9)

Nacht is it. No prate inkeld alle springende boarnen. En ek yn my is in springende boarne.
Nacht is it: no pas begjint it sjongen yn lieten fan leafde. En ek yn my begjint it fan leafde te sjongen.
Der is yn my in honger dy't net sêd wol, sêd kin; en dy honger wol him oppenearje. Begearte nei leafde is yn my, dy't sels de taal fan leafde sprekt.
Ljocht bin ik: mocht ik mar nacht wêze! Mar dat is myn iensumens, dat ik fan ljocht omgurde bin.
Mocht ik mar tsjuster wêze en nachtich! Wat soe ik oan 'e oeren fan it ljocht sûgje!
En jim sels soe ik noch seinigje, jim lytse twinkelstjerren en ljochtwjirmkes dêrboppe, en wês sillich om jim ljochtgeskinken.
Mar ik libje yn myn eigen ljocht, ik drink de flammen dy't út my brekke yn my tebek.
Ik ken net it lok fan ien dy't nimt; en fakentiids dreamde ik, te stellen wie noch better as te nimmen.
Dit is myn earmoed, dat myn hân fan it jaan net genôch krijt; dat is myn ôfgeunst, dat ik wachtsjende eagen sjoch en de opgriljende nachten fan langstme.
Wansillich is wa't jout, myn sinne fertsjustert! Ik begear de begearte en fiel skroei yn it sêdzjen!
Hja nimme fan my: mar reitsje ik har noch wol yn 'e siel? In kleau is der tusken nimmen en jaan. En de lytste kleau is it lêst te oerbrêgjen.
In honger waakst út myn skjintme: ik woe dy't ik beljochtsje wol sear dwaan, ik woe dy't ik ljocht jou wol bestelle: - sa longerje ik nei it kwea.
De hân weromlûke as de hân him al temjitte komt; as in wetterfal dy't noch ynhâldt wylst er falt: - sa longerje ik nei it kwea.
Sokke wraak briedt myn rynskens út: sokke streken wâlje op út myn iensumens.
Myn lok yn it jaan waard wei yn it jaan, myn deugd die harsels yn har oerfloed gjin deugd mear.
Dy't altyd jout, stiet faai, dat er syn bleuens ferliest; dy't altyd ompartet, kriget ompartersyl op hân en hert.
Myn each tynt net mear foar de bleuens fan wa't freget; myn hân waard te hurd foar it beevjen fan folle hannen.
Wêr is no de wiettens fan it each en de sêftens fan it hert? Hoe iensum is net dy't jout, hoe stil is net dy't ljochtet?
In protte sinnen sirkelje yn 'e liddige romte: ta alles wat tsjuster is prate se mei har ljocht: - tsjin my hâlde se har stil.
It ljocht is de ljochtsjende gjin freon: sûnder genede rint it syn baan.
Net reedlik op 'e boaiem fan syn hert tsjin wat ljochtet, kâld foar sinnen - sa rint elke sinne syn baan.
As in stoarm fleane de sinnen yn har baan, sa is har gong. Har ûnferwriksem wollen folgje se, dat is har kjeld.
Jim pas binne it, jim lju fan it tsjuster en de nacht, jim meitsje waarmte út wat ljochtet. Jim binne it pas dy't molke en ferkwikking út 'e oeren fan it ljocht drinke.
Iis is om my hinne, ik ferbrân myn hân oan izigens. Toarst is yn my, dy't jim toarst wêze wol.
Nacht is it. Wêrom moat ik no ljocht wêze? En toarst nei nachtigens? En iensumens?
Nacht is it. No brekt langst as in boarne út my wei, langst nei petear brânt my yn.
Nacht is it. No prate inkeld alle springende boarnen. En ek yn my is in springende boarne.
Nacht is it: no pas begjint it sjongen yn lieten fan leafde. En ek yn my begjint it fan leafde te sjongen.

Sa song Zarathustra.

It dûnsliet (2.10)

Op in jûn rûn Zarathustra mei syn jongfeintefolk troch de bosk; en doe't er nei in boarne socht, sjoch, doe kaam er by in griene greide dêr't beammen en strewellen omhinne stiene: dêr wienen famkes mei-inoar oan it dûnsjen. Sagau't de famkes Zarathustra werkenden, holden se op te dûnsjen; mar Zarathustra rûn freonlik swaaiend op har ta en sei:
"Hâld net op fan dûnsjen, moaie famkes. Gjin spultsjebrekker sette mei lilke eachopslach op jim ta, gjin famkesfijân.
God syn foarsprekker bin ik foar de duvel: dat lykwols is de geast fan dregens. Hoe soe ik, lichte flinters, godlik dûnsjen ta fijân wêze kinne? Of de moaie ankels fan fammefuotsjes?
It is wol sa, ik bin in wâld en in nacht fan tsjuster beamte: mar wa't fan myn tsjusterens net bang is, dy fynt ek gerdinen fan roazen ûnder myn sipressen.
En de lytse god kin er dêr ek fine, dy't famkes it leafste ha: nêst de boarne leit er, stil, mei de eagen ticht.
Wier, midden op 'e dei sliept er, dy deidief! Hat er net tefolle nei flinters taast?
Wês net lilk op my, moaie dûnseressen, as ik de lytse god eefkes hurd oanpak. Raze sil er wol en gûle - mar om te laitsjen is er ek noch as er gûlt!
En mei triennen yn 'e eagen sil er jim te dûnsjen freegje; en ik sels sil in ferske by syn dûnsjen sjonge.
In dûns- en spotfers op 'e geast fan dregens, myn alderheechste, grutmachtige duvel, dêr't se fan sizze dat er "baas fan 'e wrâld" is."
En dit is it liet dat Zarathustra song, doe't Kupido en de famkes tegearre oan it dûnsjen wiene:

Yn dyn eagen seach ik okkerdeis, oh libben. En it wie as sonk ik yn it ûnbedjiplike wei.
Mar do loekst my der mei in gouden angel út; spotsk lakesto, doe't ik dy ûnbedjiplik neamde.
"Sa prate alle fisken," seisto, "wat sy net bedjipje kinne is net te bedjipjen.
Mar feroarlik bin ik inkeld en wyld en yn alles in frou, en net mei deugd.
Of ik foar jim manlju no 'de djippe' bin of 'de trouwe', 'de ivige' of 'de heimnisfolle'.
Mar jim manlju jouwe ús altiten de eigen deugden mei, och jim deugdridders."
Sa lake se, hja dy't net te leauwen is; mar ik leau har yn gjin tûzen jier, noch har laitsjen, at se kwea sprekt fan harsels.
En doe't ik ûnder fjouwer eagen mei myn wylde wiisheid prate, sei se grimich tsjin my: "Do wolst, do begearst, do hast leaf, allinnich dêrom priizgest it libben!"
Hast hie ik lilk andere en dy grimigert de wierheid sein; en men kin net lilker anderje as dat men syn wiisheid "de wierheid seit."
Sa sit it nammentlik tusken ús trijen. Ut 'e grûn fan myn hert hâld ik allinnich fan it libben, en, jawis, it measte dan, as ik it haatsje.
Mar dat ik goed mei de wiisheid kin, en faak te goed: dat komt, se docht my sa oan it libben tinken.
Se hat har eagen, har laitsjen, en sels har gouden angeltsje: kin ik derfoar, dat de ien der útsjocht as de oar?
En doe't my ienris it libben frege, wa is dat dan, dy wiisheid, doe sei ik iverich: "Och no ja, dy wiisheid.
Men toarstet der nei en kriget nea genôch, men sjocht troch dize, men grypt troch netten.
Is se moai? Wat wyt ik der fan! Mar de âldste karpers wurde noch mei har lokke.
Feroarlik is se en wjerstribbich; en faak seach ik har op 'e lippen biten en de kaam tsjin it hier ynkjimmen.
Faaks is se ferkeard en falsk en yn alles in frommes; mar at se fan harsels kwea sprekt, krekt dan ferlokket se it meast."
Doe't ik dat tsjin it libben sei, lake se kweawillich en die de eagen ta. "Wêr hast it dochs oer," sei se, "oer my?
En ek al soest gelyk ha, seit men my soks dan samar yn it gesicht! Mar fertel my no ek ris fan dyn wiisheid."
En mei diest de eagen wer iepen, o leaf libben. En yn it ûnbedjiplike wie it as sonk ik wer werom.

Sa song Zarathustra. Doe't lykwols it dûnsjen dien wie en de famkes fuortgongen wiene, waard er tryst.
"De sinne is al lang efter de kimen," sei er einlings; "de greide slacht wiet oan, út 'e bosk komt kjeld.
Frjemd is om my hinne en sjocht betinklik. Wat!? Do libbest noch Zarathustra!?
Wêrom? Wêrfoar? Wêrtroch? Wêrhinne? Wêr? Hoe? Is it net gekheid en libje noch?
Och, myn freonen, it is de jûn, dy't sa út my freget. Ferjou my myn trystichheid.
Jûn waard it: ferjou my dat it jûn waard."

Dat sei Zarathustra.

It grêfliet (2.11)

"Dêr is it grêfeilân, swijsum: dêr binne ek de grêven fan myn jeugd. Dêr wol ik in altyd-griene krâns fan 't libben hinne drage."
Mei dat beslút yn it hert fear ik oer de see. -
Och jim, gesichten en ferskiningen fan myn jeugd! Och, jim eachopslaggen fan leafde allegearre, jim godlike klokslaggen. Wêrom stoaren jim my sa fluch! Ik betink jim hjoed as myn deaden.
Fan jim, leafste deaden, komt in swiete rook, dy't hert en triennen befrijt. Wis, hy beruorret en befrijt it hert fan 'e ienlike farrensman.
Noch altyd bin ik de rykste, it meast te beniidzjen - ik de ienlikste! Want ik hie jim dochs, en jim ha my noch: sis, wa foelen, lykas my, sokke roazeapels fan 'e beammen?
Noch altyd bin ik fan jim leafde erfgenamt en ierdryk, bloeiend ta jim neitins mei bûnte wyldwoeksene deugden, oh jim beminden.
Och, wy wiene derfoar makke om ticht byinoar te bliuwen, jim leaflike frjemde wûnders; en net as skrutene fûgels kamen jim op my ta en myn begearte - nee, as fertrouwend op fertrouwend.
Ja, makke foar trou, lykas ik, en foar sêfte ivichheden: moat ik jim no nei jim ûntrou neamme, jim godlike eachopslaggen en klokslaggen: gjin oare namme learde ik noch.
Ja, te fluch stoaren jim my, jim flechtlingen. Dochs ûntflechten jim my net, en ik jim net: ûnskuldich binne wy yn ús ûntrou.
Om my dea te dwaan smoarden se jim, sjongfûgels fan myn hoop. Ja, op jim, leafsten, skeat de lilkens altyd syn pylken ôf - om myn hert te reitsjen.
En se rekke doel! Wiene jim net altyd myn hearlikste, myn besit en beseten-wêzen: dêrom moasten jim jong stjerre en fierstente gau.
Op it kwetsberste dat ik besiet waard de pylk ôfsketten: dat wiene jim, it fel as dûns, en mear noch as in glimke dat stjert fan in eachopslach.
Mar dit wol ik myn fijannen oansizze: wat is alle minskemoard by dat wat jim my oandienen?
Slimmer dienen jim my as alle minskemoard is; wat nea werom komt, namen jim my ôf: - sa praat ik tsjin jim, myn fijannen.
Jim fermoarden de gesichten fan myn jeugd en leafste wûnders. Myn boarterskammeraadsjes namen jim my ôf, dy sillige geasten. Ta har neitins lis ik dizze krâns del, en dizze flok.
Dizze flok tsjin jim, myn fijannen! Jim makken dochs myn ivigens koart, lykas in toan brekt yn 'e kâlde nacht. As net mear as in amper opljochtsjen fan godlike eagen kaam ivigens op my ta, as eachopslach!
Dit sei op in goed stuit ienris myn suverens: "Godlik sille alle wêzens my wêze."
Doe oerfoelen jim my mei smoarge spoekerijen; och, wêr is dat goede stuit doe bedarre?
"Alle dagen sille my hillich wêze," sa spruts ea de wiisheid fan myn jeugd: útsoarte praat fan in fleurige wiisheid.
Mar doe stielen jim, fijannen, myn nachten en ferkochten se foar sliepleaze kwelling: och, wêr fleach dy fleurige wiisheid doe hinne?
Ienris hie ik langst nei lokkige fûgeltekens: doe brochten jim my in ûle-ûndier oer it mad om fan te wearzgjen. Och, wêr fleach myn sêfte langst doe hinne?
Alle wearze ûnthiet ik ienris my te ûntsizzen: doe feroaren jim myn freonen en kunde yn swolmen. Och, wêr fleach myn ealste ûnthjitting doe hinne?
As blineman gong ik ea oer sillige paden: doe smieten jim de blineman smoargens op it paad; dat no wearzget er fan it âld blinemanspaadsje.
En doe't ik myn dreechste die en de kroan op myn oerwinningen fierde: doe lieten jim har, dy't my leaf hiene, skrieme: ik hie har noch nea sa sear dien.
Jawis, sa wie altyd jim writen: jim fergallen myn bêste huning en de flyt fan myn bêste bijen.
Op myn mylddiedigens stjoerden jim altyd de minste bidlers ôf; om myn begrutsjen krongen jim altyd de ûngenêslik-skamteleazen. Sa brochten jim myn deugden yn har leauwen djippe wûnen ta.
En joech ik ek myn hillichste as offer, rêd stelde jim froed- en frommigens har fettere jeften der foar oer: sa, dat yn 'e walm fan jim fet noch myn hillichste fersmoarde.
En ea woe ik dûnsje sa't ik nea noch dûnse hie: boppe alle himels út woe ik dûnsje. Doe praten jim myn leafste sjonger om.
En dy sette in dompe walchlike wize yn: och, hy toetere my as in tsjustere hoarn yn 'e earen.
Moardsuchtige sjonger, ark fan it kwea, ûnskuldichste! Ree stie ik al foar it moaiste dûnsjen: doe fermoardest mei dyn toanen myn útskroevenens.
Inkeld yn it dûnsjen kin ik de gelikenis fan 'e heechste dingen jaan: - en no bleau myn moaiste gelikenis ûnútsprutsen yn myn skonken.
Unútsprutsen en ûnferlost bleau myn heechste hoop. En my stoaren alle gesichten en alle treastingen fan myn jongfeintetiid.
Hoe ferdroech ik it dochs? Hoe ferwurke en oerwûn ik sokke slaggen? Hoe stie myn siel út dy grêven op?
Jawis, der is wat yn my, dat is net stikken of ûnder de grûn te krijen, in rotsebrekker: dat hjit myn wil. Stil rint er troch en net oantaast troch de jierren.
Syn gong wol er gean op myn fuotten, myn âld wil; hurd op it hert is him it sin, net stikken te krijen.
Net stikken te krijen bin ik inkeld by de hakken. Altyd noch libbeste dêr en bist dysels gelyk, geduldichste! Altyd noch bist troch alle grêven hinne brutsen.
Yn dy libbet noch it ûnferloste fan myn jeugd; en as libben en jeugd sitsto hjir fol hoop op giele grêfdiggels.
Ja, noch altyd bist myn grêvebrekker: "eala frija," do, myn wil! En inkeld dêr't grêven binne, binne ferrizenissen.

Sa song Zarathustra.

Oer de selsoerwinning (2.12)

"Wil ta wierheid" neamme jim it, jim alderwiisten, wat jim driuwt en jachtich makket?
Wil ta tinkberens fan al dat is: sa neam ik jim wil.
Al dat is wolle jim earst tinkber meitsje: want jim twifelje mei goed mistrouwen oft it al tinkber is.
Mar it moat him nei jim foegje en op 'e knibbels! Dat wol jim wil. Glêd moat it wurde en hearrich oan 'e geast, as syn spegel en spegelbyld.
Dat is al jim wollen, jim alderwiisten, as in wil ta macht; en ek as jim fan goed en kwea prate en fan weardeoardielen.
Skeppe wolle jim noch de wrâld, dêr't jim foar knibbelje kinne: dat is jim lêste hoop en dronkenens.
Mar de ûnwizen, it folk, - dy binne as de stream dêr't in boatsje op driuwt: en yn dat boatsje sitte plechtich en ferklaaid de weardeoardielen.
Jim wil en jim wearden setten jim op 'e stream fan Wat Wurdt: fan in âlde wil ta macht fertelt my, wat it folk goed en kwea achtet.
Jim wienen it, jim wiisten, dy't sokke farrenslju yn dat boatsje setten en har pronkersklean en moaie nammen joegen, jim en jim hearskerswil.
Fierder draacht no de stream jim boatsje: hy moat him drage. It makket net út oft de brutsen weach skommet en lilk de kyl tsjinpraat.
Net de stream is jim gefaar en de ein fan jim goed en kwea, jim alderwiisten: mar dy wil sels, de wil ta macht - de ûnútputlike fuortplantsjende libbenswil.
Mar dat jim myn wurden fan goed en kwea begripe: dêrfoar wol ik jim noch myn wurd fan it libben sizze en fan it aard fan al it libbene.
It libbene gong ik nei, ik gong de grutste en de lytste paden, om syn aard te witen te kommen.
Mei in hûndertfâldige spegel fong ik noch syn eachopslach, as him de mûle tichtbûn wie: sa koe syn each my tasprekke. En syn each spruts my ta.
Mar wêr't ik ek libben fûn, dêr hearde ik ek de taal fan om-sizzen-jaan. Al dat libbet harket en jout om sizzen.
En dit is it twadde: hy wurdt hiten, dy't net om eigen sizzen jaan kin. Sa is it aard fan al dat libbet.
Dit is lykwols it tredde dat ik hearde: dat gebiede dreger is as om-sizzen-jaan. En net inkeld dat de gebieder de lêst fan alle hearrigen draacht, en dat dy lêst him licht ferpletterje kin: -
In probearsel en waachstik like my yn al it gebieden te wêzen; en altyd as it gebiedt weaget it libben himsels deroan.
Ja, noch as it himsels gebiedt: ek dan noch moat it syn gebieden bekeapje. Fan syn eigen wet moat it rjochter en wreker en offer wurde.
Hoe komt dat dochs, frege ik mysels ôf. Wat praat it libbene om, dat it harket en gebiedt en gebiedendewei noch hearrich is?
Beharkje no myn wurden, jim wiisten! Priuw se earnstich: bin ik net it libben sels yn it hert krûpt, en oant yn 'e woartels fan syn hert?
Dêr't ik libben fûn, dêr fûn ik wil ta macht; en noch yn it wollen fan 'e feinten fûn ik de wil om baas te wêzen.
Dat it swakkere it sterkere tsjinnet, dêrta praat syn wil him om, dy't oer noch swakker baas wêze wol: inkeld dy nocht wol er net misse.
En sa't it lytsere him oan it gruttere oerjout, dat it nocht en macht fan it lytste hat: sa jout ek it grutste him noch oer, en set omwille fan 'e macht - it libben op it spul.
Dat is de oerjefte fan it grutste, dat it weachstik is en gefaar, en dobbelspyljen om 'e dea.
En dêr't opoffering en tsjinstbetoan en leafdes eachopslaggen binne: ek dêr is wil om baas te wêzen. Oer slûperspaden slûpt de swakkere yn 'e burcht, en oant yn it hert fan machtiger - en stelt dêr macht.
En dit geheim fertelde it libben sels my: "Sjoch," sei se, "ik bin dat wat altyd himsels te boppen komme moat.
Ja, jim neamme dat wil ta fuortplanting of driuw nei it doel, nei it hegere, it fierdere, mannichfâldige: mar al dat is ien en ien geheim.
Leaver noch gean ik te'n ûnder as dat ik dit iene ôfswarre moast; en wier, dêr't ûndergong is en blêdfal, dêr offert him libben - om macht!
Dat ik wedkamp wêze moat en wurding en doel en tsjinspraak tusken doelen: och, wa't myn wil riedt, riedt ek wol op hokfoar krûme paden oft er gean moat.
Wat ik ek skep en hoe leaf oft it my ek is, al gau moat ik fijân wêze fan myn eigen leafde: dat wol myn wil.
En do ek, ynsjochsiker, bist inkeld paad en fuotstap fan myn wollen: ja, myn wil ta macht rint op 'e fuotten fan dyn wil ta wierheid.
Dy rekke de wierheid net, dy't de fraze "de wil om te wêzen" op har ôfskeat: sa'n wil - is der net!
Want: wat net is kin ek net wolle; wat der lykwols al is, wêrom soe dat noch wêze wolle!
Inkeld dêr't libben is, dêr is ek wil: mar net de wil om te libjen mar - dat lear ik - de wil ta macht.
In soad skat it libbene heger yn as libjen sels; mar út dat skatten sels sprekt noch - de wil ta macht." -
Dat learde my ienris it libben: en dêrmei los ik noch it riedsel fan jim herten op, jim wiisten.
Jawis, ik sis jim: goed en kwea, dat ûnfergonklik wêze soe - dat is der net. Ut himsels moat it himsels hieltyd wer te boppen komme.
Mei jim wearden en wurden fan goed en kwea oefenje jim geweld út, jim weardeskatters: en dat is jim ferburgen leafde en it glânzgjen, beevjen en oerrinnen fan jim siel.
Mar in sterker geweld waakst út jim wearden en in nije oerwinning: dêrfan brekt aai en aaidop.
En wa't in skepper wêze moat yn goed en kwea: wis, dy moat earst in ferwoaster wêze en wearden brekke.
Sa heart it heechste kwea by it heechste goed: dat lykwols is it kreative. -
Prate wy der no inkeld oer, jim alderwiisten, oft it like slim is. Swijen is slimmer; alle ferswijde wierheden wurde giftich.
En mei dochs alles brekke, wat oan ús wierheden brekke - kin! In protte huzen moatte noch boud wurde!

Dat sei Zarathustra.

Oer de ferhevenen (2.13)

Stil is de grûn fan myn see: wa rette wol dat er grapmeitsjende meunsters ferburgen hâldt?
Net te skokken is myn djipte: mar se glânzget fan swimmende riedsels en laitsjen.
In ferhevene seach ik hjoed, in plechtige, in boeteminske fan 'e geast: och, hoe lake myn siel om syn ûnsjoggens.
Mei it boarst omheech lykas ien dy't de siken ynhâldt: sa stie er dêr, de ferhevene, en sei neat.
Bemantele mei ûnsjogge wierheden, syn jachtbút, en ryk oan ferskuorde kleden: ek in protte toarnen hied er, mar gjin roas.
Noch learde er net it laitsjen en de skjintme. Unhuer kaam dizze jager út it wâld fan ynsjoch werom.
Ut 'e wedkamp mei wylde bisten kaam er werom; mar yn syn earnst is ek noch in wyld bist - ien dat net oerwûn is.
As in tiger stiet er dêr altyd noch, dy't springe wol; mar ik mei dy spande sielen net, myn smaak is op dat ynholden folk tsjin.
En jim sizze my, freonen, dat net te striden is oer smaak en smeitsjen. Mar hiel it libben is striid om smaak en smeitsjen.
Smaak: dat is gewicht tagelyk en weachskeal en weager: en oe wee as it libben sûnder striid om gewicht en weachskeal en weagers libje wol.
As er syn nocht fan syn ferhevenens hat, dy ferhevene, pas dan sil syn skjintme begjinne en pas dan wol ik him priuwe en smaakfol befine.
En pas as er him fan himsels ôfkeart, sil er oer syn eigen skaad hinne - en, jawis, yn syn sinne springe.
Al te lang siet er yn it skaad, de wangen waarden de boeteminske al mar oan bleker; hast ferhongere er troch syn ferwachtingen.
Ferachting is noch yn syn each; en wearze ferburgen oan syn mûle. Hy rêst no wol, mar syn rêst hat him noch net yn 'e sinne deljûn.
As de bolle moast er dwaan; en syn lok moast nei ierde rûke, en net nei ferachting fan 'e ierde.
As in wite bolle woe ik him sjen, hoe't er snuvend en âljend foar it ploechizer út rint: en syn geâl soe al it ierdske noch priizgje.
Tsjuster is noch syn antlit; it skaad fan syn hân leit op him. Fertsjustere is de sin fan syn each him noch.
Syn eigen die stelt him yn it skaad: de hân fertsjustert de man fan 'e die. Noch is er syn die net te boppen kommen.
Wol wurdearje ik oan him syn bollenekke: mar no wol ik ek noch it each fan 'e ingel sjen.
Ek syn heldewil moat er noch ôfleare: in ophevene moat er wêze en net inkeld in ferhevene: de wyn sels moast him opheffe, de willoaze.
Hy betwong ûndieren, hy loste riedsels op: mar ferlosse moat er ek noch syn eigen ûndieren en riedsels, yn himelske bern moat er har noch feroarje.
Noch hat syn ynsjoch net glimkjen leard en wês sûnder oergeunst; noch is syn streamende hertstocht net stil wurden yn 'e skjintme.
Wrachtich, net yn 'e sêdens moat syn langst swije en ûnderdûke mar yn 'e skjintme. Befallichheid heart by de grutmoedichheid fan grutte geasten.
De earm oer de holle lein: sa moat de held útrêste, sa moat er noch syn útrêsten te boppen komme.
Mar krekt foar de held is it moaie fan alle dingen it dreechste. Net te bewinnen is it moaie foar al it ferheftige wollen.
In bytsje mear, in bytsje minder: krekt dat is hjir in soad, is hjir it measte.
Mei ûntspande spieren stean en de wil út it túch: dat is it dreechste foar jim allegearre, jim ferhevenen.
At de macht genedich wurdt en delkomt yn it sichtbere: skjintme neam ik sok delkommen.
En fan gjinien wol ik sa bot as fan dy krekt skjintme, do oerweldiger: dyn goedens moat dyn lêste selsoerwinning wêze.
Al it kwea achtsje ik dy ta by steat: dêrom wol ik fan dy krekt it goede.
Ja, ik lake sa faak om 'e swakkelingen dy't harsels goed fine om't se lamme klauwen ha.
De deugd fan 'e pylder moatst bestribje: moaier wurdt se hieltyd en sêfter, mar fan binnen hurder en hechter, wat heger oft se komt.
Ja, do ferhevene, ea silst noch moai wêze en dyn eigen skjintme de spegel foarhâlde.
Dan sil dyn siel fan godlike begearten grilje; en oanbidding is dan noch yn dyn idelheid.
Want dat is it geheim fan 'e siel: pas at se de held ferlitten hat, ferskynt har yn 'e dream - de ueber-held.

Dat sei Zarathustra.

Oer it hjoeddeiske lân fan beskaving (2,14)

Te fier fleach ik de takomst yn: ôfgriis kaam my oer it mad.
En doe't ik om my hinne seach, sjoch, doe wie de tiid myn iennichste tiidgenoat.
Doe fleach ik werom, op hûs oan, en hieltyd hastiger: sa kaam ik by jim, hjoeddeistigen, en yn it lân fan beskaving.
Foar it earst soe ik each foar jim ha, en nocht. Ja, mei langst yn it hert kaam ik del.
Mar wat barde my? Hoe bang ik ek wie, - ik moast laitsje! Nea seagen myn eagen sa'n bûntspikkelige grimel-grammel.
Ik lake en lake, wylst de foet my noch beefde en it hert allyksa: "Hjir is it heitelân fan alle ferfpaletten," sei ik.
Mei fyftich bargerijen op gesicht en lea skildere: sa seagen jim der ta myn fernuvering út, jim minsken fan hjoed.
En mei fyftich spegels om jim hinne, dy't jim kleurespultsjes flaaiken en neibouden.
Jawis, jim koene gjin bettere maskers op ha, jim minsken fan hjoed, as jim eigen gesicht. Wa soe jim - werkenne?
Folskreaun mei de tekens fan it ferline, en dêroerhinne wer nije tekens skildere: sa binne jim goed ferburgen foar alle tekenútlizzers.
En al is men ek nierepriuwer: wa leaut noch dat jim nieren ha? Ut kleuren lykje jim bebakt en út oaninoar klibere papiersnipels.
Alle tiden en folken skine bûnt troch jim walen; alle wensten en brûken sprekke bûnt út jim gebearten.
Wa't fan jim de walen en boppeklean en kleuren en gebearten ôfluts: krekt genôch hold er oer foar in fûgelskrik.
Ja, en ik sels bin de ferskrikte fûgel dy't jim ienris neaken seach en sûnder kleur; en ik fleach op, doe't it bonkerak my leafde tawonk.
Leaver woe ik noch deihiersman yn 'e ûnderwrâld wêze en by de skimen fan it ferline tahâlde. Robúster en folsleiner as jim binne sels de ûnderwrâldsjers.
Dit, ja dit is de bitterens fan myn terms, dat ik jim neaken noch ferklaaid daaie kin, jim hjoeddeistigen.
Al it ysliks fan 'e takomst en wat ea opfleine fûgels grillen joech, is wier nofliker en behaachliker as jim "wurklikheid."
Want sa prate jim: "Wurklik binne wy, yn hear en fear, en sûnder leauwe en byleauwe": sa slane jim jim op it boarst - och en ek noch sûnder boarsten!
Ja, hoe soene jim leauwe kinne, bûntspikkelige minsken, jim dy't skilderijen binne fan al dat ea leaud waard.
De wjerlizzing belichemje jim fan it leauwen, en fan it skonkjebrekken fan al it tinken. Net wurdich om te leauwen: sa neam ik jim, jim wurkliken.
Alle tiden swetse tsjininoar op yn jim geast; en dreamen en swetsen fan alle tiden wie wurkliker noch as jim wekker-wêzen.
Unfruchtber binne jim: dêrom misse jim leauwe. Mar wa't skeppe moat, hie altyd ek syn foarsizzende dreamen en stjerretekens - en leaude oan leauwen!
Healiepen doarren binne jim, deagravers wachtsje dêr. En dat is jim wurklikheid: "alles fertsjinnet dat it te'n ûnder giet."
Och, sa't jim dêr foar my stean, ûnfruchtbere meagere ribbekastkes! En guons fan jim seagen dat sels ek wol yn.
En seinen: "Hat in god, doe't ik sliepte, my temûk wat ûntstellen? Ja, genôch om der in wyfke mei te meitsjen!
Bjusterbaarlik is de earmoed fan myn ribben!" sa spruts mear as ien hjoeddeistige.
Ja, om te laitsjen binne jim, hjoeddeistigen. En fral as jim jim oer jimsels fernuverje.
En oe wee as ik net laitsje koe om jim fernuvering en al it wearzichs út jim nappen drinke moast!
Lykwols wol ik jim licht opnimme, omdat ik drege saken mei te tôgjen ha; en wat soe it at stienkrobben en wjokkelwjirmen har ek noch op myn rêchsek delsette?
Jawis, dêr wurdt it net echt dreger fan. Net troch jim, hjoeddeistigen, sil de grutte wurgens oer my komme.
Och, wêr sil ik hinne om mei myn langst omheech? Op alle bergen sjoch ik út nei memme- en heitelannen.
Mar myn thúslân koe ik nearne fine: ridelich bin ik yn alle stêden en by alle poarten brek ik op.
Frjemd fyn ik de hjoeddeistigen en bespotlik, dêr't myn hert my okkerlêsten hinne dreau; en ferdreaun bin ik út heite- en memmelannen.
Sa hâld ik inkeld noch mar fan myn bernelân, net ûntdutsen, yn 'e fierste see: dêrhinne hjit ik myn seilen te sykjen en te sykjen.
Oan myn bern wol ik goedmeitsje, dat ik âldfaars bern bin: en oan alle takomst - dit hjoed.

Dat sei Zarathustra.

Oer it ûnbeflekte ynsjoch (2,15)

Doe't juster de moanne opgong, tocht ik, dy wol in sinne op 'e wrâld sette: sa breed en drachtich lei er oan 'e hoarizon.
Mar in liichbist wie er mei syn swier-wêzen; en earder noch wol ik oan 'e man yn 'e moanne leauwe as oan 'e frou.
Ja, en man is er ek mar in bytsje, dy skrutene nachtlike dweper. Ja, mei in kwea gewisse rint er op 'e dakken om.
Want hy is gleon en oergeunstich, de muonts yn 'e moanne, gleon op 'e ierde en op alle wille fan leavjende feinten en fammen.
Nee, ik mei him net lije, dy boarre op it dak. Tsjin steane se my allegearre, dy't om healiepene finsters slûpe.
From en swijsum kuiert er oer stjerretapiten: - mar ik mei alle sêftstappende manljusfuotten net, as der sels net in spoar oan rinkelt.
De stap fan elts wêzen mei rede sprekt; mar de kat slûpt stil oer de grûn. Sjoch, as in kat komt de moanne yn syn baan, en ûnreedlik.
Dizze gelikenis jou ik jim, sentimintele húchlers mei jim "suver ynsjoch." Jim neam ik - gleie gatten!
Ek jim hâlde fan de ierde en it ierdske: ik ha jim wol troch! Mar skamte is yn jim leafde en in kwea gewisse; jim belykje de moanne.
Ta ferachting fan it ierdske ha se jim geast ompraat, mar net jim yngewanten: dy lykwols binne it sterkst oan jim.
En no skammet jim geast him, dat er jim yngewant tewille is, en giet om eigen skamte oer slûp- en ligerspaden.
"Dat wie my it heechste," sa sprekt jim ligersgeast himsels ta, "om sûnder begearte op it libben del te sjen en net as in hûn mei de tonge út 'e bek.
Lokkich te wêzen yn it tasjen, mei deade wil, net yn 'e skjirre en begearte fan 'e selssucht; kâld en jiskegriis it liif, mar mei dronkene moanne-eagen!
"Dat wie my it leafste," sa ferlokket de ferlokke himsels, "en leavje de ierde sa't de moanne docht, en betaast inkeld mei de eagen har skjintme.
En dat is my fan alle dingen it ûnbeflekte ynsjoch, dat ik fan 'e dingen neat wol: útsein dat ik foar har lizze mei as in spegel mei hûndert eagen."
Och jim sentimintele húchlers, jim gleigatten! Jimme binne de ûnskuld yn begearte brek: en no belige jim dêrom it begearen.
Nee wier, net as oansetters en skeppers mei nocht oan Wat Wurdt hâlde jim fan 'e ierde.
Wêr is ûnskuld? Dêr't de wil om wat op 'e wrâld te setten is. En wa't boppe himsels út skeppe wol, dy hat de suverste wil.
Wêr is skjintme? Dêr't ik mei alle wil wolle moat; dêr't ik leavje en te'n ûnder gean wol, dat in byld net allinnich mar byld bliuwe sil.
Leavje en te'n ûnder gean: dat is in pear sûnt alle ivichheid. Wil ta leafde, dat is, willich wêze oant yn 'e dea. Sa sprek ik tsjin jim lefferts.
Mar no wol jim kastrearre bryksjen "beskôglikheid" hjitte. En wat him mei leffe eagen betaaste lit, moat ta "skjintme" omdoopt wurde. Och jim besmodzgers fan moaie wurden.
Mar dat sil jim flok wêze, jim ûnbeflekten fan it suvere ynsjoch, dat jim nea wat op 'e wrâld sette sille: ek al lizze jim breed en drachtich oan 'e hoarizon.
Ja, jim nimme wol moaie wurden yn 'e mûle: mar wa sil leauwe, liichbisten, dat it hert jim dan oerrint?
Mar myn wurden binne lytse, ferachte, krûme wurden: graach krij ik op wat by jim ûnder it iten op 'e grûn falt.
Altyd noch kin ik dêrmei jim liichbisten de wierheid sizze. Ja, myn graten, skelpen en stikelblêden sille liichbisten de noastergatten kidelje.
Ferkeard is de lucht om jim en jim tafels hinne: jim gleie tinzen, jim leagens en temûkkichheden hingje ommers yn 'e loft.
Weagje it dochs ris en leau jimsels - jim en jim yngewanten! Wa't himsels net leaut sil altyd lige.
In goadelarve sloegen jim om jim hinne, jim "suveren": yn in goadelarve kroep jim grouwélige ringelwjirm.
Jawis, jim ferrifelje, jim "beskôgliken." Ek Zarathustra wie ea de gek fan jim godlike hûden; hy rette net de slangeringen dêr't se mei stoppe wiene.
In goadesiel tocht ik dat ik boartsjen seach yn jim boarterijen, jim lju fan it suvere ynsjoch. Gjin bettere keunst, tocht ik, as jimmes.
Slangesmoarchte en in rare rook hold de fierte foar my ferburgen: en dat in hagedissestreek der gleon by om skarrele.
Mar ik kaam jim benei: doe dage it my, en no daget it jim: te'n ein rûn de leafde fan 'e moanne.
Sjoch dochs ris! Betrape en bleek stiet er dêr, foar it moarnsrea!
Want dêr komt er, de gloeiende, syn leafde ta de ierde komt. Unskuld en skeppersbegearte is yn alle sinneleafde.
Sjoch dochs ris, hoe't er ûngeduldich oer de see komt. Fiele jim net de toarst en de hite azem fan syn leafde?
Oan 'e see wol er sûgje en har djipte yn 'e hichte drinke: dêr ferheft har de begearte fan 'e see mei tûzen boarsten.
Betute en besûge wol se wêze om 'e toarst fan 'e sinne; lucht wol se wurde en hichte en fuotpaad fan it ljocht en sels ljocht.
Jawis, as de sinne hâld ik fan it libben en fan alle djippe seeen.
En dit neam ik ynsjoch: alle djipte moat omheech nei myn hichte ta!

Dat sei Zarathustra.

Oer de gelearden (2.16)

Doe't ik sliepte, friet in skiep oan 'e klimmerkrâns dy't my op 'e holle lei, friet en sei dêrby: "Zarathustra is gjin gelearde mear."
Sei er en rûn fuort, grutsk en prot. In bern fertelde it my.
Graach mei ik hjir lizze, yn it gers dêr't de bern by de brutsen muorre boartsje, tusken de stikels en reade klaproazen.
In gelearde bin ik noch foar de bern en ek foar de stikels en reade klaproazen. Unskuldich binne se, sels noch yn har lilkens.
Mar foar de skiep bin ik it net mear; dat wol myn lot - fan my krijt it de seine!
Want dit is de wierheid: fuorttein bin ik út it hûs fan 'e gelearden, en de doar ha ik noch efter my tichtsmiten.
Te lang siet myn siel mei hûnger yn 'e hals by har oan tafel; ik bin net, lykas sy, op kennis as op it nutekreakjen ôfjage.
Frijheid hâld ik fan en de rook fan frisse ierde; leaver noch wol ik op kowehûden sliepe as op har wurdearring en achtberheden.
Ik bin te hjit en ferbrân oan de eigen tinzen: faak wolle dy my de siken benimme. Dan moat ik de frijheid yn en fuort út alle stoffige keamers.
Mar sy sitte koel yn it koele skaad: se wolle yn alles inkeld taskôger wêze, se nimme har tewacht en set har del dêr't de sinne op 'e treppen brânt.
Lykas sokken dy't op 'e dyk steane en de minsken oangapje dy't foarby komme: sa wachtsje se en gapje gedachten oan dy't oaren úttocht ha.
Pakt men har mei de hannen oan, dan stoot it om har hinne as út moalsekken, tsjin heuch en meuch: mar wa soe riede, dat har stof fan it nôt komt en fan 'e giele wille fan simmerfjilden?
Dogge se wiis, dan grilt it my fan har lytse spreuken en wierheden: in luchje sit der faak oan har wiisheid as kaam dy út in moddersleat: en wier, ik hearde ek al de kikkert út har kweakjen!
Handich binne se, se ha rêde fingers: wat wol myn ienfâld by har mannichfâld? Al it besseljen en knoopjen en weevjen, dat kinne har fingers: sa breidzje se de hoazzen fan 'e geast!
Goede klokjes binne it: tink der inkeld om en wyn se tidich op. Dan jouwe se sûnder mis de oeren oan, en meitsje in beskieden lûd derby.
As moles wurkje se en stampe se: men smyt har gewoanwei jins nôtkerrels ta; se wite wol hoe't se koarn lyts meitsje kinne en meal der wyt stof fan.
Se sjogge inoar goed op 'e fingers en fertrouwe inoar net al te bot. Betûft yn lytse slûchslimmichheden wachtsje se op sokken waans witen op lamme fuotten rint - as spinnen wachtsje se.
Ik seach har altyd mei oerlis gif tarieden; en altyd diene se dan glêzen wanten oan.
Ek mei falske dobbelstiennen kinne se oerwei; en sa iverich seach ik se spyljen, dat se switten deroer.
Wy binne inoar frjemd en har deugden steane my noch mear tsjin as har slûchslimmichheden en falske dobbelstiennen.
En doe't ik by har wenne, wenne ik boppe har. Dêrom waarden se lilk op my.
Se wolle der neat fan hearre dat ien har boppe de holle giet; en dêrom leinen se hout en ierde en ôffal tusken my en har hollen.
Sa kearden se it lûd fan myn stappen: en it minst waard ik oant no ta troch de geleardsten beharke.
Alle minskene lekken en brekken leinen se tusken har en my yn: in 'falsk plafond' neamme se dat by har yn 'e hûs.
Mar nettsjinsteande gean ik har boppe de holle mei myn tinzen; en sels as ik op myn flaters ôfgean soe, soe ik har en har koppen noch te boppen wêze.
Want de minsken binne net gelyk: sa sprekt de gerjochtichheid. En wat ik wol, meie hja net wolle.

Dat sei Zarathustra.

Oer de dichters (2.17)

"Sûnt ik it liif better ken," sei Zarathustra tsjin ien fan syn jongfeintefolk, "is de geast my inkeld om it samar te sizzen noch geast; en al it 'ûnfergonklike', dat is ek mar in gelikenis.
"Sa hearde ik dy earder al ris praten," sei de jongfeint, "en doedestiids seiste derby, 'mar de dichters lige tefolle'. Wêrom seist dat de dichters tefolle lige?"
"Wêrom?" sei Zarathustra, "do fregest wêrom? Ik bin net ien fan dyen, dy't nei syn wêrom frege wurde mei.
Is myn belibjen dan fan juster? Dat is lang ferlyn, dat ik de redenen fan myn mieningen belibbe.
Soe ik net in fet fan ûnthâld wêze moatte, as ik ek al myn redenen meitôgje woe? Al tefolle is it my en hâld myn mieningen sels mar fêst; en mear as ien fûgel fljocht fuort.
En út en troch fernim ik ek dat in bistje my ta de dowetil ynflein is, dat my frjemd is en dat bevet, as ik de hân op him lis.
Mar wat sei Zarathustra dy ienris? Dat de dichters tefolle lige? - Mar ek Zarathustra is in dichter.
Leaust no dat er no de wierheid sprekt? Wêrom leaust dat?"
De jongfeint andere: "Ik leau yn Zarathustra." Mar Zarathustra skodholle en glimke.
Leauwe makket my net sillich, sei er, en leauwe yn my al hielendal net.
Mar oannommen dat ien mei ynmoed seit, de dichters lige tefolle, dan hat er gelyk: wy lige tefolle.
Wy wite ek net genôch en leare kinne wy ek net goed: dat wy moatte wol lige.
En wa fan ús dichters hat syn wyn net ferfalske? Mear as ien gifminging hat yn ús kelders plak fûn, in soad ûnbeskriuwliks waard der dien.
En omdat wy mar in bytsje wite, meie wy stomme graach oer de earmen fan geast, fral as it jonge wyfkes binne!
En sels longerje wy noch op 'e dingen, dy't âlde wyfkes by it skimerjen fertelle. Dat neamme wy sels it ivich-froulike oan ússels.
En krekt as wie der in bysûndere tagong ta it witen, dy't foar harren op slot giet, dy't wat leare: sa leauwe wy oan it folk en syn "wiisheid."
Mar dit leauwe alle dichters: wa't by in espeltsje beammen op it mos leit of op in stille greide en de earen opdocht, dy fernimt wat fan 'e dingen dy't tusken himel en ierde binne.
En krije teare fielingen har yn 'e besnijing, dan tinke dichters altiten, de natuer sels is op har fereale:
En se slûpt nei har earen om har geheimen yn te flûsterjen en fereale flaaikerijen: dan poche se en slaan har yn it sicht fan alle minsken op it boarst.
Och, der binne safolle dingen tusken himel en ierde, dêr't allinnich dichters harsels wat fan dreame litten ha.
En fral boppe de himel: want alle goaden binne dichters-gelikenis, dichters-slûpwei!
Wier, en altyd lûkt it ús oan - nammentlik nei it ryk fan 'e wolken ta: en dêr sette wy ús bûnte balgen del en neamme dy dan goaden en uebermenschen.
Se binne ommers krekt licht genôch foar dy stuollen, al dy goaden en uebermenschen: -
Och, wat bin ik al dat ûnfolsleine sêd, dat perfoarst barren wêze wol. Och wat bin ik de dichters sêd.

Doe't Zarathustra sa spruts, wie syn jongfeint lilk op him, mar hy hold him stil. En Zarathustra hold him ek stil; en syn eagen wiene yn himsels keard, krekt as digeren se fiere kimen oer. Einlings suchte er en sykhelle.
Ik bin fan hjoed en eartiids, sei er doe, mar der is wat yn my, dat is fan moarn en oaremoarn en ienris.
Ik waard de dichters sêd, de âlde en de nije: oerflakkich fyn ik se en ûndjippe wetters.
Se tochten net genôch yn 'e djipte: dêrom sonk har gefoel net nei de boaiem ta.
Wat gleonens en wat ferfeling: dat hat oant no ta har djipste tinken west.
Spoeke-sucht en -skym is my al har harpgetingel: wat wisten se fan it fjoer fan 'e toanen?
Se binne ek net skjin op harsels: se fertroebelje har wetters dat se djip en djipper lykje.
En graach dogge se har foar as fermoedsoeners: mar tuskenhannelers en bymingers bliuwe se foar my, en heal-dit en heal-dat en net skjin op harsels! -
Och, ik smiet wol myn netten by har yn 'e see, en woe goede fisken fange; mar altyd luts ik in âlde goadekop omheech.
Sa joech oan 'e hongerlap de see in stien. En sy sels komme faaks wol út 'e see.
Wis, men kin ek pearels by har fine: namstemear binne se sels hurde oesters. En ynstee fan 'e siel fûn ik faak by har opsâlte slym.
Se seagen fan 'e see ek noch syn idelens ôf: is de see net de pau fan alle pauwen?
Noch foar de ûnsjochste buffel rôlet er syn sturt út, nea wurdt er syn waaier fan sulver en side sêd.
Noartsk sjocht de buffel it oan, hy is it sân nei besibbe yn syn siel, it strewelleguod noch neier, de sompe lykwols it neist.
Wat seit him skjintme en see en pauwepronk? Dy gelikenis fertel ik de dichters.
Wier, jim geast is sels de pau fan alle pauwen en in see fan idelens. Taskôgers wol de geast fan 'e dichter; ek al binne it buffels! -
Mar dy geast waard ik sêd: en ik sjoch oankommen, hy wurdt himsels sêd.
Feroare seach ik al de dichters, it each rjochte tsjin harsels.
Boeters fan 'e geast seach ik kommen, dy woeksen út har.

Dat sei Zarathustra.

Oer grutte barrens (2.18)

Der leit yn 'e see in eilân, net fier fan 'e loksillige eilannen fan Zarathustra ôf, en dêrop rikket allegeduerigen in fjoerberch; dêrfan seit it folk, en fral de âlde wyfkes ûnder it folk, dat dy as in rotsblok foar de poarte nei de ûnderwrâld delset is. Troch de fjoerberch sels rint lykwols in smel paadsje nei ûnderen ta, dat by de poarte nei de ûnderwrâld útkomt.
Yn dy snuorje, dat Zarathustra op 'e loksillige eilannen wie, barde it dat in skip foar it eilân foar anker gong, dêr't dy rikjende berch op stie; en de bemanning gong oan lân om te konyntsjesjitten. Mar om 'e oere fan it middeisskoft hinne, doe't de kaptein en syn farrensfolk wer byinoar wienen, seagen se troch de loft hommels in man op har ôfkommen, en in stimme sei dúdlik: "It is tiid, it is de heechste tiid." Doe't dy figuer lykwols by har lâns gong - en hy fleach dochs fluch as in wolkeskaad foarby, dat út dêr't de fjoerberch lei - doe werkenden se ta har grutte ûntheistering Zarathustra; want se hiene him allegearre al ris sjoen, útsein de kaptein sels, en se holden fan him sa't it folk dat dwaan kin: sa, dat gelikense parten leafde en skrutelens byinoar komme.
"Sjoch dêr ris," sei de âld stjoerman, "dêr giet Zarathustra nei de hel."
Yn dyselde snuorje dat it farrensfolk it fjoereilân besocht, waard der grute dat Zarathustra ferdwûn wie, en doe't men syn freonen frege, seine dy dat er op in nacht skip gongen wie, sûnder te sizzen wêr't er hinne woe.
Sa kaam der ûnrêst; mar trije dagen letter kaam by dy ûnrêst it ferhaal fan 'e farrenslju; en doe sei al it folk dat de duvel Zarathustra helle hie. Syn jongfeintefolk lake der wat om; en ien fan har sei sels: "Ik leau earder noch dat Zarathustra de duvel helle hat." Mar yn it djipst fan it hert wienen se allegearre yn 'e besnijing fan langst en soarch; dat wat wienen se bliid doe't op 'e fyfte dei Zarathustra wer by har wie.
En dit is it ferhaal fan Zarathustra syn petear mei de fjoerhûn.
De ierde, sei er, hat in hûd; en dy hûd sitte sykten yn. Ien fan dy sykten hjit bygelyks "minske."
En in oare fan dy sykten hjit "fjoerhûn": dêroer ha de minsken har in soad foarliigd en foarlige litten.
Om dat geheim te bedjipjen stuts ik de see oer: en ik ha de wierheid neaken sjoen, jawis, fan top ta teil.
Wat dy fjoerhûn te betsjutten hat, dat wyt ik no; en allyksa alle útstjit- en omstjitduvels, dêr't net allinne âlde wyfkes bang fan binne.
"Derút mei dy, fjoerhûn, kom út dyn djipte," rôp ik, "en beken mar ris hoe djip as dy djipte is! Wêr komt dat wei, datsto dêr nei boppen ta spuist?
Drinkst ryklik út 'e see: sa ferriedt dyn fersâlte praatkeunst dy. Foar in hûn fan 'e djipte bliuwst wrychtich wol al te bot oan it oerflak.
Op syn heechst hâld ik dy foar in búksprekker fan 'e ierde: en altyd as ik omstjit- en útstjitduvels út dy praten hearde, fûn ik se lykasto bist: fersâlte, ligerich en flak.
Jim kinne goed âlje en mei jiske fertsjusterje! Jim binne de grutste bekken en fersteane foldwaande de keunst en meitsje drits koitsjend hjit.
Wêr't jim binne, dêr moat altyd drits yn 'e buert wêze, en in protte spûnzichheid, hollichheid, ynkrongenheid: dat wol de frijheid yn.
"Frijheid," âlje jim it leafst: mar ik ha it ôfleard en leau yn "grutte barrens" as der in protte âljen en smook mei mank rint.
Leau my mar, freon helskabaal! De grutste barrens, dat binne net ús lûdste mar ús stilste mominten.
Net om 'e útfiners fan nij kabaal: mar om 'e útfiners fan nije wearden draait de wrâld; en hearre kinst dat draaien net.
En jou it mar ta! Folle wie der net feroare as dyn kabaal en dyn reek fertein wienen. Wat soe it dat in stêd in mummy waard en in stânbyld yn 'e dridze leit.
En ik sil jim noch ris wat sizze oer it delheljen fan stânbylden. It is klearebare gekheid en smyt sâlt yn 'e see en stânbylden yn 'e drits.
Yn 'e dridze fan jim ferachting lei it stânbyld: mar dat is krekt wat foar jim, dat jim út 'e ferachting wer libben en libbene skjintme waakst.
Mei in godliker gesicht stiet er no op, lijend en ferlokjend; en wier, hy sil jim noch betankje dat jim him omstaten, jim omstjitters.
Dizze rie jou ik keningen en tsjerken en al dat breklik yn jierren en deugd is - lit jim mar omstjitte! Sa krije jim it libben wer en de deugd derby.
Sa prate ik tsjin de fjoerhûn: doe foel er my noartsk yn 'e rede en frege: "Tsjerke, wat is dat?"
"Tsjerke?" sei ik, "dat is in soarte fan steat, en dy liicht wol it meast. Mar hâld dy de bek dochs, huchelhûn. Do kinst dyn keunsten ommers sels it bêst!
Krekt as dy is de steat in huchelhûn; krekt as dy spuit er graach reek út en geâl, dat men leaut, hy praat út it wêzen fan 'e dingen wei.
Want hy wol perfoarst it wichtichste bist op ierde wêze, dy steat; en men leaut him ek noch.
Doe't ik dat sein hie, begûn de fjoerhûn fan oergeunst te spinpoatsjen. "Wat," sei er, "it wichtichste bist op ierde? En men leaut him ek noch?" En safolle damp en skriklike stimmen sloegen him ta it kielsgat út dat ik tocht, hy koe fan argewaasje en oergeunst wol smoare.
Einlings bedimme er wat, en syn gesnúf hold op; mar sagau't er stil wie, sei ik laitsjend:
"It jout dy argewaasje, fjoerhûn: dat ik ha gelyk mei myn miening oer dy!
En, om mar gelyk te hâlden, hear no ris oer in oare fjoerhûn: dy praat werklik út it hert fan 'e ierde wei.
Goud is yn syn azem en goudene rein: sa wol syn hert it fan him ha. Wat ha jiske en reek en hjitte drits foar him noch te betsjutten!
Laitsjen wjokkelt út him wei as in bûnte wolkebank; ûngenegen is er dyn guorreljen, dyn spuien en grommeljende yngewanten.
Mar it goud en it laitsjen, dat hellet er út it hert fan 'e ierde: it is mar datst it wytst: it hert fan 'e ierde is fan goud."
Doe't de fjoerhûn dat fernaam, hold er it net mear út en beharkje my langer. Beskamme sloech er de sturt tusken de poaten, sei mei in lyts lûd "kef, kef" en kroep werom yn syn hoale. -
Dat fertelde Zarathustra. Mar syn jongfeinten harken amper nei him: sa grut wie har begearte en fertel him fan it farrensfolk, de knyntsjes en de fleanende man.
"Wat moat ik dêrfan tinke?" sei Zarathustra. "Bin ik dan in spoek?
Mar it sil myn skaad wol west ha; jim ha dochs wol ris heard fan 'e swalker en syn skaad?
Mar ien ding is wis: ik moat him koarter hâlde. Oars bedjert er my myn reputaasje noch."
En Zarathustra skodholle nochris en fernuvere him. "Wat moat ik dêr no fan tinke?" sei er nochris.
"Wêrom raasde it spoek no: it is tiid, it is de heechste tiid?
Foar wat is it - heechste tiid?"

Dat sei Zarathustra.

De wiersizzer (2.19)

"En ik seach in grutte treurichheid oer de minsken kommen. De bêsten wienen har wurk net langer treast.
In lear gong út, in leauwe rûn mei har op: 'Alles is leech, alles is lyk, alles hat west.'
En fan alle bergen klonk it: 'Alles is leech, alles is lyk, alles hat west'.
We ha wol rispe, mar wêrom wurde alle fruchten ús mispelich en brún? Wat foel okkernachts fan 'e lilke moanne op 'e ierde del?
Fergees wie alle arbeid, ta gif is ús wyn ferwurden, lilke eagen tesingden ús fjilden en herten.
Droech waarden wy allegearre; en falt it fjoer op ús oan, dan stowe wy as jiske: ja, it fjoer sels makken wy wurch.
Alle boarnen droegen op, ek de see wiek werom. Alle grûn wol skuorre, mar fersline wol de djipte net.
'Och, wêr is noch in see dêr't men yn ferdrinke kin,' sa klinkt ús klaachsang, oer flakke sompen.
Ja, wy waarden te wurch om te stjerren; no binne wy noch wekker en libje troch, yn grêfkeamers."

Sa hearde Zarathustra in wiersizzer praten; en syn wiersizzerswurd gong him oan it hert en feroare him. Treurich rûn er om en wurch; en hy waard lykas guon dêr't de wiersizzer fan sprutsen hie.
Wier, sei er tsjin syn jongfeintefolk, it duorret net lang, dan komt de fertsjustering. Och, hoe skuor ik myn ljocht der trochhinne?
It mei net fersmoare yn 'e treurichheid! Fierdere wrâlden moat it beljochtsje en de alderfierste nachten.
Mei soarch yn it hert rûn Zarathustra om; en trije dagen lang iet en dronk er net, hied er gjin rêst en koe net mear prate. Op it lêst mocht it barre dat er yn in djippe sliep foel. Syn jongfeinten sieten hiele nachten by him op, en wachten fol soarch dat er bykomme soe en wer prate en oer syn treurichheid hinne wêze.
Dit is lykwols de rede dy't Zarathustra útspruts doe't er bykaam; mar syn stim klonk foar syn jongfeinten krekt as kaam er fier wei:
Hear dochs fan 'e dream dy't ik dreamde, freonen, help my om syn betsjutting te rieden.
In riedsel is er my noch, dy dream; syn betsjutting leit yn him ferburgen en finzen en fljocht noch net mei frije wjokken boppe him.
Al it libbene hie ik ôfstân fan dien, dreamde ik. Nacht- en grêvewachter wie ik wurden, dêr op 'e iensume berchboarch fan 'e dea.
Dêrboppe paste ik op syn sarken: fol stiene de dompige ferwulften mei sokke oerwinningstekens. Ut glêzen sarken stoarre it oerwûne libben my oan.
De rook fan ferstofte ivichheden azeme ik yn: benaud en ferstoft wie myn siel. En wa hie dêr syn siel ek luchtsje kind?
Kleare middernacht wie altyd om my hinne, iensumens siet nêst har yn 'e hoksen; en as tredde, racheljende deastilte, de slimste fan myn freondinnen.
Kaaien hie ik by my, de roastichsten fan alle kaaien; en ik ferstie de keunst en meitsje dêrmei de gnirjendste fan alle poarten iepen.
As in soer en lilk gekras rûn de toan de lange gongen del, as de poarte op syn fleugelmoeren omheech gong: batsk krôke dy fûgel, net graach waard er wekker.
Mar skrikliker noch en hertferskuorrender wie it, as er wer swijde en it rûnom stiller waard en ik allinne siet yn dat kweawillich swijen.
Sa fergong it my en ferrûn de tiid, as dy der teminsten noch wie: wat wyt ik derfan! Mar op it lêst barde it dat ik wekker waard.
Trije kear klonken slaggen op 'e poarte, lykas tonger, en dat galmen en bearden de ferwulften trije kear werom: doe stoep ik nei de poarte.
Alpa! rôp ik, wa draacht syn jiske nei de berch? Alpa! Alpa! Wa draacht syn jiske nei de berch?
En ik wrotte op 'e kaai om en luts oan 'e poarte om en mêde my ôf. Mar noch gjin fingerbreed stie er iepen.
Doe ruts in stoarmwyn syn fleugelmoeren stikken: piipjend, bearend en flymjend smiet er my in swarte sark ta.
En yn it stoarmjen en piipjen en bearen barste de sark iepen en spuide in tûzenfâldich laitsjen út.
En út tûzen grimassen fan bern, ingelen, ûltsjes, narren en bernsgrutte flinters lake en húnde en bearde it my temjitte.
Grouwélige kjel waard ik derfan: it smiet my tsjin 'e grûn. En ik raasde fan ôfgriis sa't ik nea noch raasd hie.
Mar myn eigen geraas makke my wekker: en ik kaam ta mysels. -
Sa fertelde Zarathustra syn dream en hold him doe stil: want hy kende noch net de útlis fan syn dream. Mar de jongfeint dêr't er meast fan hold, kaam fluch oerein, krige de hân fan Zarathustra beet en sei:
"Dyn eigen libben leit ús dizze dream út, Zarathustra!
Bisto sels net de wyn mei syn skel piipjend lûd, dy't de burchten fan 'e dea de poarten iepen skuort?
Bisto net sels de sark mei bûnte kwea-aardichheden en ingelegrimassen fan it libben?
Jawis, as in tûzenfâldich bernelaitsjen komt Zarathustra yn alle deadekeamers, laitsjend om dy nacht- en grêvewachters, en wa't ek mar mei tsjustere kaaien rattelt.
Kjel meitsje en tsjin 'e grûn smite silsto har mei dyn laitsjen; ûnmacht en wekker-wurden sil dyn macht oer har bewize.
En ek as de lange fertsjustering komt en de wurgens fan 'e dea, silsto oan ús swurk net ûndergean, do foarsprekker fan it libben!
Nije stjerren lietst ús sjen en nije nachtlike hearlikheden; ja, it laitsjen sels spandest as in bûnte tinte oer ús hinne.
No sil altyd bernelaitsjen út 'e sarken opspringe; no sil in sterke oerwinningswyn de wurgens fan 'e dea ferwaaie: dêrfoar bist ús boarch en wiersizzer.
Jawis, harsels dreamdesto, dyn fijannen: dat wie dyn dreechste dream.
Mar sasto út har wekker waardst en ta dysels kaamst, sa sille sy út harsels wekker wurde - en ta dy komme!" -
Dat sei dy jongfeint; en alle oaren krongen no om Zarathustra hinne en krigen him by de hân en woene him beprate dat er bêd en treurigens opjoech en wer by har weromkaam. Mar Zarathustra siet rjocht oerein op bêd, en mei in frjemde eachopslach. Lykas ien dy't út 'e frjemdte weromkomt seach er nei syn jongfeintefolk en bestudearre har gesichten; en noch altyd werkende er har net. Doe't se him lykwols opkrigen en op 'e fuotten setten, sjoch, doe klearren syn eagen daliks op; hy begriep alles dat der te rêden west hie, struts him oer it burd en sei met lûde stim:
"Moai! Dit hat syn tiid nedich, jonges; mar soargje der no earst ris foar en meitsje ús wat lekkers te iten; en gau! Sa wol ik boete dwaan foar slimme dreamen!
De wiersizzer moat lykwols nêst my sitte te iten en te drinken: en jawol, ik wol him ek noch in see sjen litte, dêr't er yn ferdrinke kin!"

Dat sei Zarathustra. En doe seach er de jongfeint dy't de dreamútlis jûn hie lang yn it gesicht en skodholle derby.

Oer de ferlossing (2.20)

Doe't Zarathustra op in dei oer de grutte brêge rûn, kamen de bidlers en brykpoaten om him hinne stean en in bulteman spruts him oan:
"Sjoch ris, Zarathustra, ek it folk hat fan dy heard en begjint sa stadichoan yn dyn lear te leauwen: mar foar't se dy hielendal leauwe, moat noch ien ding barre: do moatst earst ús, de brykpoaten, noch oertsjûgje. Hjir hast it foar it útsykjen en wier, in gelegenheid mei mear as ien kâns. Bline eagen kinst better meitsje en lamme poaten rinne litte; en dy't tefolle efter de rêch hat kinst wol wat ôfnimme: dat, tocht ik sa, is de manear en meitsje dat brykpoaten yn dy leauwe.
Mar Zarathustra joech de bult dy't sa sprutsen hie, dit beskie. "As men in bulteman syn bult ûntkriget, ûntkriget men him syn geast; - dat leart it folk. En as men in blineman sjen lit, sjocht er tefolle slimme dingen yn 'e wrâld: dan ferflokt er de man dy't him holp. Mar wa't lamme poaten rinne lit, rjochtet de grutste skea oan: want hy kin mar krekt rinne of dêr geane syn ûndeugden mei him op 'e rin - dat leart it folk oer brykpoaten. En wêrom soe Zarathustra net fan it folk leare as it folk fan Zarathustra leart?
Dat is my it slimste net sûnt ik ûnder de minsken bin, dat ik sjoch: 'Dy mist in each en dy in ear en in tredde in poat en oaren binne der, dy ferlearen de tonge of de noas of de holle.'
Ik sjoch en seach slimmere dingen en folle net genôch, sa ôfgryslyk dat ik net oer alles prate en oer guon net ienris swije woe: nammentlik minsken dy't alles brek binne, útsein dat se ien ding tefolle ha - minsken dy't oars net binne as in grut each of in grutte bek of in grutte búk of in oar grut ding - omkearde brykpoaten neam ik sokken.
En doe't ik út myn iensumens kaam en foar it earst oer de brêge gong, doe leaude ik myn eagen net en seach, en seach op 'e nij en sei op it lêst: 'Dat is in ear! In ear sa grut as in minske!' Ik seach noch skerper en sjochdêr: ûnder it ear ferweegde noch wat dat begrutlike lyts en breklik en rûpelich wie. En ferduld, it ûnbidich ear siet op in lyts tin stâltsje - en dat stâltsje wie in minske! Mei in fergrutglês foar it each koe men noch krekt in nidich lyts gesichtsje sjen; en ek dat in opswollen sieltsje oan it stâltsje bongele. It folk sei, dat grutte ear is net samar in minske, mar in grut minske, in sjeny. Mar ik leaude nea it folk as it fan grutte minsken praat en hold fêst oan myn leauwen dat it in omkearde brykpoat wie dy't alles net genôch en ien ding tefolle hie."
Doe't Zarathustra sa tsjin 'e bochel sprutsen hie en tsjin harren dy't er mûle en foarsprekker wie, draaide er him fol wranteligens nei syn jongfeintefolk om en sei:
"It is wier, freonen, ik rin tusken de minsken as tusken de biten en brokken fan minskene lea.
Dat is foar myn each it skriklikst, dat ik de minsken tegruzele fyn en ferstruid as op in slach- en slachtersfjild.
En fljocht myn each ek fan it no nei it doe, it fynt altyd itselde: biten en brokken fan minskelea en grouwélige tafallen - mar gjin minsken!
It no en it doe op ierde - och freonen - dat is foar my it minst te fernearen; en ik soe net libje kinne as ik net noch in skôger wie fan dat wat komme moat.
Ien dy't skôget, dy't wol, dy't skept, sels in takomst is en in brêge nei dy takomst - en och, ek noch allyk in brykpoat by dy brêge: dat allegearre is Zarathustra.
En ek jim freegje jim faak ôf: "Wat is Zarathustra foar ús? Wat sil er foar ús betsjutte?" En lykas my joegen jim jim fragen as antwurd.
Is er ien dy't taseit? Of ien dy't wier makket? Ien dy't ferovert? Of ien dy't ervet? In hjerst? Of in ploechizer? In dokter? Of ien dy't better wurdt?
Is er in dichter? Of is er oprjocht? Bringt er befrijing? Of bedimming? Goed? Of kwea?
Ik rin tusken de minsken as tusken de biten en brokken fan 'e takomst: dy takomst dy't ik skôgje.
En dat is al myn dichtsjen en stribjen, dat ik yninoar dichtsje en byinoar bring wat brokstik is en riedsel en grouwélich tafal.
En hoe koe ik it ferneare en wês minske, as de minske ek net dichter en riedselrieder en ferlosser fan it tafal wie!
De fergongenen te ferlossen en al it "It hat west" om te skeppen yn "Sa woe ik it!" - dat soe foar my pas ferlossing betsjutte.
Wil - sa hjit de befrijer en willebringer: dat lear ik jim, myn freonen! Mar lear no dit derby: de wil is sels noch in finzene.
Wollen befrijt: mar hoe hjit dat wat ek de befrijer noch yn 'e keatlings slacht?
"It hat west": sa hjit it toskegnirdzjen fan 'e wil en syn iensumste fertriet. Unmachtich tsjin dat wat dien is - is er al it fergongene in lilke taskôger.
Net werom kin de wil wolle; dat er de tiid net brekke kin en de begearte fan 'e tiid - dat is it iensumste fertriet fan 'e wil.
Wollen befrijt: wat tinkt it wollen út, dat it los fan syn fertriet komt en de gek hat mei syn finzenis?
Och, gek wurde alle finzenen. Mei gekte ferlost de finzene wil him ek.
Dat de tiid net werom rint, dat is syn oergeunst; "Dat wat west hat," sa hjit de stien dy't er net sljochtsje kin.
En sa sljochtet er stiennen, út oergeunst en wrok, en nimt er wraak op guons dy't net krekt lykas him oergeunst en wrok fiele.
Sa waard de wil, de befrijer, de seardogger: en op alles dat sear fiele kin, nimt er wraak foar dat er net werom kin.
Dit, ja dit allinnich is wraak: de tsjinsin fan 'e wil tsjin 'e tiid en syn "It hat west."
Jawis, in grutte gekte wennet yn ús wollen; en in flok is it foar al it minsklike, dat dy gekte de geast krige.
De geast fan 'e wraak: freonen, dat wie oant no ta minskene tûkste neitinken: en dêr't sear wie, dêr moast altyd straf wêze.
"Straf" ommers, sa neamt de wraak himsels: mei in ligerswurd huchelt er him in goed gewisse.
En omdat yn it wollen sear sit, omdat it net werom wolle kin - dêrom moast wollen sels en al it libbene - straf wêze!
En no sljochtet wolk op wolk de geast; oant op it lêst de waansin preke: "Alles fergiet, dêrom fertsjinnet alles dat it fergiet."
"En dat is sels gerjochtichheid, dy wet fan 'e tiid, dat se har bern opite moat": sa preke de waansin.
"Seedlik binne de dingen oardere neffens rjocht en straf. Och wêr is de ferlossing fan 'e drift fan 'e dingen en fan 'e straf dy't 'Bestean' hjit?" Sa preke de waansin.
"Kin der ferlossing wêze as der in ivich rjocht is? Och net te sljochtsjen is de stien 'It hat west': ivich moatte ek alle straffen wêze!" Sa preke de waansin.
"Gjin die kin ferneatige wurde: hoe koe it troch de straf ûnt-dien wurde? Dit, dit is it ivige oan 'e straf 'Bestean', dat it bestean ek ivich wer die en skuld wêze moat.
Of it moast al wêze dat de wil op it lêst himsels ferlost en wollen ta net-wollen waard - ": mar jim kenne, bruorren, dat fabelliet fan 'e waansin!
Fuort skuorde ik jim, by dy fabellieten wei, doe't ik jim learde: "De wil is in skepper."
Alle "It hat west" is in brokstik, in riedsel, in grouwélich tafal - oant de skeppende wil der tsjin seit: "Mar sa woe ik it!"
- Oant de skeppende wil der tsjin seit: "Mar sa wol ik it! Sa sil ik it wolle!"
Mar prate er al ris sa? En wannear fynt dat plak? Is de wil al út it túch fan syn eigen gekte?
Waard de wil al syn eigen ferlosser en willebringer? Ferlearde er de geast fan 'e wraak al en alle toskegnirdzjen?
En wa learde him fermoedsoening mei de tiid en heger as alle fermoedsoening?
Heger as alle fermoedsoening moat de wil wolle dy't de wil ta macht is - : mar hoe bart him dat? Wa learde him ek noch it weromwollen?"

- Mar op dat stee yn syn rede oankommen, barde it dat Zarathustra op slach en stuit ynhold en seach lykas ien dy't in ferheftigen skok kriget. Mei ferskrikte eagen seach er syn jongfeinten oan; syn each boarre as mei pylken troch har gedachten en achtergedachten. Mar nei in hoartsje lake er al wer en sei bedarre:
"It is dreech mei minken te libjen omdat swijen sa dreech is. Fral foar in kletsmajoar." -
Dat sei Zarathustra. De bulteman lykwols hie it petear beharke en syn gesicht dêrby bedutsen; doe't er lykwols Zarathustra laitsjen hearde, seach er nijsgjirrich op en sei stadich:
"Mar wêrom praat Zarathustra oars tsjin ús as tsjin syn jongfeinten?"
Zarathustra andere: "Wat is dêr foar nuvers oan? Tsjin brykpoaten mei men bryk prate."
"Goed," sei de bult, "en tsjin skoaljonges mei men út 'e skoalle klappe.
Mar wêrom praat Zarathustra oars tsjin syn skoaljonges - as tsjin himsels?" -

Oer minsketûkens (2.21)

Net de hichte: de ôfgrûn is it ferskriklike! De ôfgrûn dêr't it each nei ûnderen batst en de hân nei boppen ta grypt. Dêr wurdt it hert dwyl fan syn dûbele wil.
Och freonen, retten jim ek wol de dûbele wil fan myn hert?
Dat, dat is myn ôfgrûn en myn gefaar, dat myn each yn 'e hichte batst en myn hân him fêsthâlde wol - oan 'e djipte!
Oan 'e minsken bynt myn wil him fêst, mei keatlings byn ik my oan 'e minsken fêst, omdat it my opstjit nei de uebermensch ta: want dêr wol myn oare wil hinne.
En dêrfoar libje ik blyn ûnder de minsken; krekt as koe ik se net: dat myn hân net alhiel har leauwen oan fêstichheid ferliest.
Ik ken jim minsken net: dy tsjusterens en treast is faak om my hinne.
Ik sit by it gat fan 'e doar foar eltse skarlún en freegje: wa wol my te fiter ha?
Dat is myn earste minsketûkens, dat ik my te fiter nimme lit om net op myn iepenst foar oplichters te wêzen.
Och, as ik op myn iepenst foar de minsken wie: hoe koe foar myn ballon dan de minske in anker wêze? Wit hoe licht skuorde er my omheech en fuort!
Dy foarsjennichheid hinget boppe myn lot, dat ik sûnder foarsichtigens wêze moat.
En wa't tusken de minsken net fersmachtsje wol, moat leare út alle glêzen te drinken; en wa't tusken de minsken kein bliuwe wol, moat wite hoe't er him ek mei smoarch wetter waskje kin.
En sa spruts ik faak mysels treast yn: "Kom op! De kop derfoar! Ald hert! In ûngelok mislearre dy: genietsje dêrfan as dyn - lok!"
Dit lykwols is myn oare minsketûkens: ik ekskusearje idelens earder as grutskens.
Is net it kniesde hoarntsje de mem fan alle trageedzjes? Mar dêr't grutskens kniesd wurdt, dêr waakst noch wol wat betters as grutskens.
As it libben besjen lije wol, moat it goed spile wurde: dêr binne lykwols goede toanielspilers foar nedich.
Goede toanielspilers fûn ik al dy't idel binne: se spylje en wolle in entûsjast publyk - al har geast is by dy wil.
Hja fiere harsels op, se fine harsels út; by har hâld ik derfan it libben te besjen - dat helpt tsjin swiermoedigens.
Dêrom ekskusearje ik idel folk, om't se dokters binne foar myn swiermoedigens en my by de minske hâlde as by in toanielstik.
En dan: wa bedjippet de beskiedenens fan in idel minske! Ik bin goed foar sa'n ien en fol meilijen om syn beskiedenens.
Troch jim wol er leauwen yn himsels krije; hy slynt jim eachopslaggen, hy fret jim de lof út 'e hannen.
Jim leagens leaut er noch as jim goed oer him lige: want yn it djipst fan syn hert suchtet er: "Wat bin ik!"
En as de wiere deugd him net fan himsels bewust is: no, idel is him net bewust fan syn beskiedenens! -
Mar dit is myn tredde minsketûkens, dat ik kwea folk sjoch sûnder dat jim bangens myn eagen bedjert.
Ik bin út 'e skroeven as ik de merakels sjoch dy't brânende sinne útbriedt: tigers en palmen en rattelslangen.
Ek tusken de minsken binne der moaie briedsels fan 'e brânende sinne en in protte bjusterbaarliks oan kweaden.
Lykwols, lykas jim wiisten my hielendal net sa wiis blieken: sa fûn ik ek minskene lilkaardichheid minder as dat der fan beard waard.
En faak frege ik skodholjend: wêrom noch rattelje, rattelslangen?
Wier, der is ek foar it kwea noch in takomst. En it hjitste suden is foar de minsken noch net ûntdutsen.
In soad hjit al slimste lilkaardichheid, wat dochs mar tolve skuon breed is en trije moanne âld! Ienris sille gruttere draken op 'e wrâld komme.
Want de uebermensch syn draak mei him net misse, de ueberdraak dy't him wurdich is: dêrom moat earst in soad sinnebrân noch yn dampich oerwâld broeie.
Ut jim wylde katten moatte earst tigers groeid wêze en út jim gifpodden krokkedillen: want de goede jager moat in goede jacht ha!
Ha, jim dy't goed en rjochtfeardich binne! Oan jim is in soad te laitsjen en fral jim bangens foar wat oant no ta "duvel" hiet!
Sa frjemd is it grutte foar jim siel dat ek de uebermensch freeslik yn syn goedens wêze soe!
En jimme, wizen en witers, jim soene foar de sinnebrân fan 'e wiisheid flechtsje, dêr't de uebermensch mei nocht syn neakenens yn baait.
Jimme, heechste minsken dy't myn each mette! Dat is myn twifel oan jim en myn temûk laitsjen: ik tink, jim soene myn uebermensch - duvel neamme!
Och, ik krige myn nocht fan ditsoarte fan heechsten en bêsten: út jim "hichte" wei woe ik omheech, omheech, fuort, nei de uebermensch ta!
Tsjinsin oerfoel my doe't ik dy bêsten neaken seach: doe woeksen my wjokken om fuort te sweevjen nei fiere takomsten ta.
Nei fierdere takomsten, nei súdliker suden, as ea in byldhouwer dreamde: dêrhinne dêr't goaden har foar alle klean skamje!
Mar ferklaaid wol ik jim sjen, neisten en meiminsken, en opdiggere, en idel, en achtber, as "dy't goed en rjochtfeardich binne,"
En ferklaaid wol ik sels tusken jim sitte, dat ik jim en mysels miskenne kin: want dat is myn lêste minsketûkens.

Dat sei Zarathustra.

De stilste oere (2.22)

Wat is der mei my, freonen? Jim sjogge my fersteurd, opjage, ûnwillich-folchsum, klear om te gean - och, om by jim wei te gean!
Ja, noch ienkear moat Zarathustra syn iensumens yn: mar fol ûnnocht giet diskear de bear yn syn hoale werom.
Wat is der mei my bard? Wa gebiedt dit? - Och, myn lilke bazinne wol it sa ha, hja spruts my ta; ha ik jim har namme al ris sein?
Justernacht spruts myn stilste oere my ta: dat is de namme fan myn freeslike bazinne.
En sa is it kommen - want alles moat ik jim sizze, dat jim hert him net ferhurdet tsjin ien dy't op slach en stuit fuort giet.
Kenne jim de kjellens fan ien dy't yn 'e sliep falt? -
Oant yn 'e teannen fielt er in skok, dat komt, omdat de boaiem wykt en de dream begjint.
Dat sis ik jim as gelikenis. Juster, op 'e stilste oere, wiek my de boaiem: de dream begûn.
De wizer sprong, de klok fan myn libben sykhelle - nea hearde ik sa'n stilte om my hinne: myn hert waard kjel.
Doe spruts it sûnder stimme tsjin my: "Do wytst it, Zarathustra?" -
En ik raasde it út by dat flústerjen en it bloed wiek my út it gesicht: mar ik hold my stil.
Doe spruts it op 'e nij sûnder stimme tsjin my: "Do wytst it, Zarathustra, mar do sprekst it net út!" -
En ik andere lang om let as in kopstik: "Ja, ik wyt it, mar ik wol it net útsprekke!"
Doe spruts it op 'e nij sûnder stim tsjin my: "Do wolst net, Zarathustra? Sil dat wier wêze? Sykje gjin beskûl efter dyn eigensinnigens!" -
En ik gûlde en rydboske as in bern en sei: "Och, ik soe wol wolle, mar hoe kin ik it? Untslaan my fan dizze plicht! It giet my boppe de macht!"
Doe spruts it wer sûnder stimme tsjin my: "Do, wat soesto, Zarathustra? Sprek dyn wurd en brek!" -
En ik andere: "Och, is it myn wurd? Wa bin ik? Ik wachtsje op ien dy't grutter is; en ik bin net goedernôch om troch him sels mar te brekken."
Doe spruts it wer sûnder stimme tsjin my: "Do, wat kinsto no skele? Do bist my noch net dimmen genôch. Dimmenens hat de hurdste hûd." -
En ik andere: "Wat hat de hûd fan myn dimmenens al net ferneard? Oan 'e foet wenje ik fan myn hichte: hoe heech oft myn toppen binne? Gjinien sei it my noch. Mar goed ken ik myn dellingen."
Doe spruts it wer sûnder stimme tsjin my: "O Zarathustra, dy't bergen te fersetten hat, dy ferset ek noch dellingen en bedelten." -
En ik andere: "Noch fersette myn wurd gjin bergen en wat ik sei, berikte de minsken net. Ik gong wol nei de minsken ta, mar noch kaam ik net by de minsken oan."
Doe spruts it wer sûnder stimme tsjin my: "Wat wytsto dêrfan! De dauwe falt op it gers as de nacht it stilst is." -
En ik andere: "Hja hiene de gek mei my doe't ik myn eigen paad fûn en gong; en it is wier, doe wifken my de fuotten.
En sa sprutsen se my ta: Do ferlearst it paad, no ferlearst ek noch it gean!"
Doe spruts it wer sûnder stimme tsjin my: "Wat kin dat skele, har gekoanstekkerij! Do bist ien dy't it om sizzen jaan ferleard hat: no silst gebiede!
Wytst net wa't alleman it meast fanneden hat? Ien dy't grutte dingen gebiedt.
Grutte dingen folbringe is dreech: mar dreger is grutte dingen gebiede.
Dat is net goed te krijen: Do hast de macht en do wolst net hearskje." -
En ik andere: "Ik bin de gebiedende liuwestim brek."
Doe spruts it wer as in flústerjen tsjin my: "De stilste wurden binne it, dy't de stoarm bringe. Tinzen dy't op dowefuotten komme, stjoere de wrâld.
O Zarathustra, silst gean as in skaad fan dat wat komme moat: sa silst gebiede en gebiedend foarop gean." -
En ik andere: "Ik skamje my."
Doe spruts it wer sûnder stimme tsjin my: "Do moatst noch bern wurde en sûnder skamte.
De grutskens fan in jongfeint leit noch op dy, let bist jong wurden: mar wa't bern wêze wol, moat ek noch syn jongfeintetiid oerwinne." -
En ik liet dat lang yn my omgean en de grillen gongen my oer de lea. Lang om let sei ik lykwols wat ik earst sein hie: "Ik wol net."
Doe wreide him in laitsjen om my hinne. Oe wee, hoe't dat laitsjen my it yngewant teskuorde en it hert iepen ritste.
En it spruts in lêste kear tsjin my: "O Zarathustra, dyn fruchten binne ryp, mar do bist noch net ryp foar dyn fruchten!
Dat, do moatst wer dyn iensumens yn: want do moatst noch murf wurde." -
En wer lake it en ferfleach: doe waard it stil om my hinne as mei in twafâldige stilte. Ik lei lykwols op 'e grûn, mei de lea dweiltrochwiet fan it swit.
- No hearden jim alles, en wêrom ik wer yn myn iensumens werom moat. Neat hold ik efter foar jim, freonen.
Mar ek dit hearden jim fan my, dy't noch altyd minskene grutste efterhâlder is - en it wêze wol!
Och freonen! Ik hie jim noch wat te sizzen, ik hie jim noch wat te jaan. Wêrom jou ik it net? Bin ik dan gjirrich?" -

Doe't Zarathustra lykwols dy wurden sprutsen hie, oerfoel him it geweld fan it fertriet en dat it ôfskie fan syn freonen sa tichtby wie, dat hy gûlde lûd; en gjinien koe him treast jaan. Dy nachts gong er allinnich fuort en ferliet syn freonen.
 

Diel III

"Jim sjogge nei boppen as jim langst ha nei ferheffing. En ik sjoch nei ûnderen om't ik ferheven bin.
Wa fan jim kin tagelyk laitsje en ferheven wêze?
Wa't by de heechste bergen op rint, dy laket om alle treurspul en treurearnst."
(Zarathustra, "Oer lêzen en skriuwen" (1.7))
 
 

De swalker (3.1)

Om middernacht wie it, doe naam Zarathustra it paad oer de rêch fan it eilân, dat er de oare moarn betiid oan 'e oare kant wêze soe: want dêr woed er op in skip stappe. Dêr wie nammentlik in goed ankerplak, dêr't ek frjemde skippen graach it anker falle lieten; dy namen gauris ien mei dy't fan 'e loksillige eilannen oer de see hinne woe. Doe't Zarathustra sa by de berch op stoep, tocht er ûnderweis oan syn iensum swalkjen as jongfeint, en hoefolle bergen en berchrêgen en toppen oft er al net beklommen hie.
Ik bin in swalker en in berchbeklimmer, sei er tsjin syn hert, ik mei de evenredigen net en it liket wol as kin ik net lang stilsitte.
En wat my ek as needlot en belibbing noch oer it mad komt - in swalkjen sil deryn wêze en in berchbeklimmen: men belibbet op it lêst allinnich mar jinsels.
De tiid is ferrûn dat my noch tafal oer it mad komme mocht; en wat koe my no noch tafalle dat al net myn eigen wie!
Hy komt no werom, hy komt einlings by my thús - myn eigen sels en it part fan him dat lang yn 'e frjemdte wie en ferstruid oer alle dingen en tafallen.
En noch in ding wyt ik: ik stean no foar myn lêste top en foar dat, dat it langst foar my opsparre is. Och heden, myn dreechste paad moat ik no op! Och heden, ik begjin oan myn iensumst aventoer!
Wa't lykwols fan myn soart is, ûntgiet sa'n oere net: de oere dy't tsjin him seit: "No earst stapst it paad fan dyn gruttens op. Top en ôfgrûn - dat is no yn ien besletten!
Stapst it paad fan dyn gruttens op: no is dyn lêste taflecht wat oant niis dyn lêste gefaar hiet.
Stapst it paad fan dyn gruttens op: dat moat no dyn bêste moed wêze, dat efter dy gjin paad mear is.
Stapst it paad fan dyn gruttens op: dêr sil gjinien dy neislûpe. Dyn foet sels wisket efter dy it paad út, en der boppe stiet skreaun: ûnmooglikheid.
En as dy fan no ôf alle ljedders ûntbrekke, dan moatst wite hoest sels op dyn eigen holle omheech stapst: hoe woest oars omheech komme?
Op dyn eigen holle omheech en oer dyn eigen hert hinne. No moat it myldste oan dy noch it hurdste oan dy wurde.
Wa't himsels nea kwea-ôf nimt, dy rekket op it lêst siik fan al it kwea dat er net ôfnommen hat. Lof foar wat hurd makket! Ik priizgje it lân net dêr't bûter en huning - streame!
Fan jinsels ôfsjen is nedich om in soad te sjen: - dy hurdens ha alle berchbeklimmers nedich.
Wa't lykwols mei de eagen opkringerich is as ynsjochsiker, hoe soe dy fan alle dingen mear as har foargrûn sjen kinne?
Do lykwols, Zarathustra, woest fan alle dingen grûn en eftergrûn sjen: dat do moatst boppe dysels út stige - nei boppen, omheech, oantst ek dyn stjerren noch ûnder dy hast!
Ja, delsjen op mysels en sels noch op myn stjerren: dat earst soe ik myn top neamme, dat bleau my noch benefter as myn lêste top! -

Sa spruts Zarathustra himsels by it omheechgean ta, en hy joech syn hert mei hurde spreukjes treast: want hy hie pine yn it hert sa't er nea noch hân hie. En doe't er op 'e hichte fan 'e berchrêch kaam, sjoch, doe lei de oare see foar him útspraat: en hy stie stil en swijde lang. De nacht lykwols wie kâld op dy hichte en klear en grilbestjerre.
Ik sjoch myn lot ûnder eagen, sei er mankelyk op it lêst. Goed! Ik bin ree. Sakrekt begûn myn lêste iensumens.
Och, dy swarte treurige see ûnder my! Och dy drege nachtlike lusteleazens! Och needlot en see! Nei jim moat ik no del!
Foar myn heechste berch stean ik en foar myn langste aventoer: dêrom moat ik earst fierder de djipte yn as ik ea yn 'e hichte gong:
- djipper yn it sear as ea, oant yn syn swartste floed! Sa wol myn needlot it: goed! Ik bin ree.
Wêr komme de heechste bergen wei, frege ik op in kear. Doe learde ik dat se út 'e see komme.
Dat tsjûgenis is har yn it stiente skreaun en yn 'e sydkanten fan 'e toppen. Ut it djipste wei moat it heechste ta syn hichte komme. -

Sa spruts Zarathustra boppe op 'e berch dêr't it kâld wie: doe't er lykwols op 'e see tasette en op it lêst allinne tusken de klippen stie, doe wied er ûnderweis wurch rekke en syn langst wie noch grutter as dêrfoar.
Alles sliept no noch, sei er: ek de see sliept. Sliepdronken en frjemd sjocht har each my oan.
Mar se sykhellet waarm, dat fiel ik. En ik fiel ek dat se dreamt. Se draait har dreamend om op hurde kjessens.
Hark, hark! Hoe't se stint at se oan kwea werom tinkt! Of kwea ferwachtet?
Och, ik treur mei dy, do tsjuster mûnster, en noch lilk op mysels om dy.
Och dat myn hân net sterker is! Graach, wier, soe ik dy fan kweade dreamen ferlosse! -

En wylst Zarathustra sa spruts, lake er mei bitterens en swiersettigens om himsels. Hoe no, Zarathustra, sei er, wolst de see noch treast tasjonge?
Och, do gek, Zarathustra, fol leafde, do mear as goed fan fertrouwen! Mar sa wiest altyd al: altyd kaamst fol fertrouwen op al it skriklike ta.
Elts mûnster woest noch aaie. In suchtsje waarme azem, in bytsje pluzich hier by de klau - : en daalks wiest ree en leavje it en lokje it oan.
De leafde is it gefaar fan 'e iensumste, de leafde foar alles, as it mar libbet! Om te laitsjen is myn gekkens en myn beskiedenens yn 'e leafde! -

Dat sei Zarathustra en lake der nochris by: doe lykwols tocht er oan syn freonen dy't er ferlitten hie - en it wie as hied er him mei syn tinzen oan har fergrepen, en hy wie lilk op himsels om syn tinzen. En koart dêrop barde it dat dy't krekt lake hie gûlde: - út lilkens en langstme gûlde Zarathustra bitter.
 

Oer gesicht en riedsel (3.2)

1

Doe't it ûnder it skipfolk buorkundich waard dat Zarathustra by har wie - want der wie in man tagelyk mei him op it skip stapt, dy't fan 'e loksillige eilannen kaam - , doe wiene se wakker benijd en nijsgjirrich. Mar Zarathustra hold him twa dagen lang stil en wie kâld en dôf fan treurichheid, sa, dat er fragen noch eachopslaggen beandere. De jûns lykwols fan 'e twadde dei die er syn earen wer op, ek al hold er him noch stil: want der wie in protte seldsums en faais op dat skip te beharkjen, dat fan fier kaam en noch fierder woe. Zarathustra lykwols wie in freon fan al dyen dy't fiere reizen meitsje en leaver net sûnder gefaar libje wolle. En sjoch! Op it lêst rekke al harkjendewei syn eigen tonge los en it iis fan syn hert briek: - doe begûn er sa te praten:

Jimme, dappere sikers, besikers, en wa't ea mei listige seilen op skriklike seeen skip gong,
jim, riedseldronken, jim, twiljochtbliid, waans siel mei floiten nei alle dwaaldjipten lokke wurdt:
want jim wolle net mei leffe hân in trie ôftaaste: en, dêr't jim riede kinne haatsje jim it neirinnen,
jim allinne fertel ik it riedsel dat ik seach, it gesicht fan 'e iensumste.
Tsjuster rûn ik okkerlêst troch lykkleurige skimering - tsjuster en hurd, mei de lippen stiif opinoar. Net allinnich in sinne wie my ûndergongen.
In paad dat lilksinnich oer losrekke stiennen rûn, boas, iensum, en dat gjin krûd of strûk mear taspruts: in berchpaad gnjirde ûnder de eigensinnigens fan myn foet.
Stom oer húnjend gekletter fan kiezelstiennen stappend, de stien deltrêdzjend dy't him glide liet: sa twong myn foet himsels omheech.
Omheech: de geast tsjin it sin, dy't him del luts, nei de ôfgrûn ta, de geast fan dregens, myn duvel en aartsfijân.
Omheech: hoewol't er op my siet, heal dwerch, heal mol; lam; ferlamjend; lead by my yn it ear, leaddriptinzen by my yn 'e holle dripkjend.
"Tink derom Zarathustra," flústere er, wurdlid foar wurdlid húnjend, "do stien fan wiisheid! Do smietst dysels heech yn 'e loft, mar alle stiennen dy't men smyt moatte - falle!
Tink derom Zarathustra, do stien fan wiisheid, do slingerstien, do stjerretebrizelder! Dysels smietst fier omheech - mar alle stiennen dy't men smyt - moatte falle!
Feroardiele ta dysels en ta dyn eigen stienniging: tink derom Zarathustra, fier smietst de stien - mar op dy sil er weromfalle."
Dêrmei hold er him stil; en dat duorre lang. Syn stilte lykwols drukte my; en sa tegearre is men iensumer as allinnich!
Omheech, omheech, ik dreamde, ik tocht - mar alles drukte my del. It like wol oft ik siik wie, lykas ien dy't syn slimme martlerij ôfmêdet, en dy't wer in slimmere dream út it ynsliepen wekker makket. -
Mar der is wat yn my, dat ik it wurd moed joech: dat sloech my oant no ta alle ûnmoed dea. Dy moed droech my op om einlings stil te stean en sis: "Dwerch! Do! Of ik!"
Moed is ommers de bêste kneppel - moed dy't oanfalt: want yn alle oanfal sit klinkende muzyk.
De minske is lykwols it moedichste bist: dêrmei oerwûn er alle bisten. Mei klinkende muzyk oerwûn er alle pine: minske-pine lykwols is de djipste pine.
Moed slacht ek de swindel by ôfgrûnen dea: en wêr stie de minske net by ôfgrûnen! Is sjen sels net - ôfgrûnen sjen?
Moed slacht it bêst dea: moed slacht ek it meilijen dea. Mar meilijen is de djipste ôfgrûn: sa djip as de minske yn it libben sjocht, sa djip sjocht er ek yn it lijen.
Mar moed slacht it bêst dea, moed dy't oanfalt: dy slacht sels de dea dea as er seit: wie dat it libben? Foarút! Noch in kear!"
Sokke spreuken lykwols sit in soad klinkende muzyk yn.
Wa't earen hat, harkje! -

2

"Ho dwerch," sei ik. "Ik! Of do! Mar ik bin de sterkste fan ús beiden - : do kinst myn ôfgrûngedachte net! Dy - soesto net drage kinne!" -
Doe barde wat dat my lichter makke: want de dwerch sprong my fan it skouder, de nijsgjirrige aap! En hy gong yn 'e hoksen op in stien foar my sitten. Der wie lykwols krekt in trochgongspoarte op it plak dêr't we ho holden hiene.
"Besjoch dy trochgongspoarte dêre, dwerch!" gong ik fierder: "Dy hat twa gesichten. Twa paden komme hjir byinoar: gjinien rûn har noch te'n ein.
Dizze lange dyk werom: dy duorret in ivichheid. En dy oare lange dyk dat út - dat is in oare ivichheid.
Hja sprekke inoar tsjin, dy paden; hja stjitte inoar lyk foar de holle: - en hjir, by dy trochgongspoarte, is it dat se byinoar komme. De namme fan 'e poarte stiet der op skreaun: "Stuit."
Mar dy't ien fan beiden ôfrûn - en hieltyd fierder en fierder: leaust no, dwerch, dat dy paden inoar ivich tsjinsprekke?" -
"Al dat rjocht is liicht," reaunte ferachtlik de dwerch. "Alle wierheid is krom, de tiid sels is in sirkel."
"Do geast fan dregens!" spatte ik op, "meitsje it dysels net te maklik! Of ik lit dy sitte dêrst no sitst, lampoat - en ik droech dy heech!
Besjoch," gong ik fierder, "dit stuit! Fan dizze poarte rint in lange ivige dyk werom: efter ús leit in ivichheid.
Moat net, wat rinne kin fan alle dingen, dy dyk net al ienris begien ha? Moat net, wat barre kin fan alle dingen, al ris bard, dien, begien west ha?
En as alles der al west hat: wat tinkt dy dan fan dit stuit? Moat ek dy poarte net - der al west ha?
En is alleding net sa ferknope dat dit stuit alle kommende dingen nei him ta lûkt? Dus - - himsels ek noch?
Want, wat rinne kin fan alle dingen: ek dy lange dyk, dat út - moat it noch in kear rinne! -
En dy stadige spin dy't yn it moanneljocht krûpt, en dit moanneljocht sels, en ik en do by de trochgongspoarte, tegearre flústerjend, oer ivige dingen flústerjend - moatte wy der net allegearre al west ha?
- en weromkomme en dy oare dyk rinne, dat út, foar ús, op dy lange gryslike dyk - moatte wy net ivich weromkomme? - "
Sa spruts ik, en hieltyd sêfter: want ik wie bang foar myn eigen tinzen en eftertinzen. Doe, ynienen, hearde ik in hûn tichtby byljen.
Hearde ik ea in hûn sa byljen? Myn tinken rûn werom. Ja! Doe't ik bern wie, yn 'e alderfierste bernetiid,
- doe hearde ik in hûn sa byljen. En seach him ek, it hier rjocht oerein, de kop omheech, rydboskjend, yn stilste middernacht, as ek hûnen yn spoeken leauwe:
- sa, dat it my oandearde. Justjes gong de folle moanne nammentlik, deastil, oer it hûs hinne, justjes stie er stil, in rûne gloed - stil op flakke dakken, lykas op frjemd eigendom: -
- dêr waard de hûn wer kjel fan: want hûnen leauwe yn dieven en spoeken. En doe't ik wer sa byljen hearde, doe dearde it my nochris oan.
Wêr wie no dwerch? En trochgongspoarte? En spin? En al it flústerjen? Dreamde ik no? Waard ik wekker? Tusken wylde klippen stie ik ynienen, allinnich, iensum, yn it iensumste skynsel fan 'e moanne.

Mar dêr lei in minske! En dêre! De hûn, springend, it hier oerein, piipjend - no seach er my kommen - dêr bile er wer, doe âle er: - hearde ik ea in hûn sa om help âljen?
En, wier, wat ik seach, sokssawat seach ik noch nea. In jonge hoeder seach ik, kronkeljend, smoarend, krampend, mei fertrutsen antlit, dy't in drege swarte slange út 'e mûle hong.
Haw ik ea sa'n soad wearze en wite ôfgriis op in antlit sjoen? Hy hie faaks lein te sliepen? Doe wie him in slange yn it kielsgat krûpt - dy biet him dêr fêst.
Myn hân skuorde oan 'e slange en skuorde: - om 'e nocht! Hy koe de slange net út it kielsgat skuorre. Doe âle it út my: "Tabite, tabite!
De kop derôf! Tabite!" - sa âle it út my, myn ôfgriis, myn haat, myn tsjinsin, myn oandearen, al myn goede en slimme dingen raasden yn ien gjalp út my wei. -
Jim dapperen om my hinne! Jim sikers, besikers, en wa fan jim oft ek mei listige seilen ûnferkende seeen op fearen! Jimme, riedselbliid dat jim binne!
Ried dochs it riedsel dat ik seach; lis my dochs it gesicht fan 'e iensumste út.
Want in gesicht wie it en in foarútsjen: wat seach ik doe yn gelikenis? En wa is it, dy't ea in kear komme moat?
Wa is de hoeder dy't dy slange sa ta it kielsgat ynkroep? Wa is de minske, dy't sa al it dreechste, swartste yn it kielsgat krûpe sil?
- De hoeder lykwols biet ta, lykas myn âljen him ret hie; hy die in bêste byt! Fuort spuide er de kop fan 'e slange - : en sprong oerein. -
Net mear hoeder, net mear minske - oars, omljochte, ien dy't lake! Nea noch op ierde lake ea in minske sa't hy lake!
Och bruorren, ik hearde in laitsjen dat gjin minskelaitsjen wie - - en no fret in toarst oan my, in langst dy't nea bestillet.
Myn langst nei dat laitsjen fret oan my: oh hoe ferdraach ik it dat ik noch libje? En hoe ferdroech ik it as ik no stoar?
 

Oer de sillichheid tsjin it sin (3.3)

Mei sokke riedsels en bitterheden yn it hert fear Zarathustra oer de see. Doe't er lykwols fjouwer farrensdagen fan 'e loksillige eilannen ôf wie en fan syn freonen, doe wied er al syn fertriet te boppen kommen -: segeryk en fêst op 'e skonken stie er wer yn syn libben. En doe spruts Zarathustra sa tsjin syn jubeljende gewisse:

Allinnich bin ik wer en wol it wêze, allinnich mei heldere himel en frije see; en op 'e nij is de middei om my hinne.
Middeis fûn ik foar it earst myn freonen, middeis ek noch in kear: - op de oere dat alle ljocht stiller wurdt.
Want wat oan lok noch ûnderweis is tusken himel en ierde, dat siket him no as herberch in ljochte siel: fan lok is alle ljocht no stiller wurden.
Och neimiddei fan myn libben! Ienris klom ek myn gelok nei it dal ta, en woe him dêr in wente sykje: doe fûn er dy iepen gastfreonlike sielen.
Och neimiddei fan myn libben! Wat soe ik net jaan as ik ien ding hie: dizze libbene planting fan myn tinzen en dit moarnsljocht fan myn heechste hoop.
Freonen socht ienris de skepper en bern fan syn hoop: en sjoch, it die bliken, hy koe har net fine, útsein as er har sels earst skoep.
Dat ik bin midden yn myn wurk, ik set op myn bern ta en gean wer by har wei: omwille fan syn bern moat Zarathustra himsels foleinigje.
Want útsoarte hâldt men inkel fan syn bern en wurk; en dêr't grutte eigenleafde is, dêr is se it skaaimerk fan 'e swangerskip: dat ha ik fernommen.
Noch grienje myn bern yn har earste maitiid, ticht opinoar en bebluistere troch de wyn, de beammen fan myn tún en bêste ierdryk.
Jawis! Dêr't sokke beammen byinoar steane, dêr binne loksillige eilannen!
Mar op in kear sil ik har út 'e grûn helje en eltse beam apart sette: dat er iensumheid leart en grutskens en hoedenens.
Knoestich en krom en mei bûchsume hurdens sil er dan by de see stean, in libbene fjoertoer fan ûnoerwinlik libben.
Dêre, dêr't de stoarmen delstoarte yn see en de slurf fan 'e bergen wetterdrinkt, dêr sil elts fan har ienris syn dei- en nachtwacht ha, om him en syn selskennis te tantsjen.
Hifke en tante sil er wurde, op ien punt, oft er fan myn soarte en komôf is - oft er oer in lang wollen baas is, swijsum, ek as er praat, en tajaande, sa dwaande, dat er al jaande nimt: -
- dat er ienris mei my op paad kin, as Zarathustra syn skeppersfreon en feestfreon - : sa'n ien, dy't myn wil op myn tafels skriuwt: ta alle dingene foleiniging.
En om him en syn gelikensen moat ik sels my foleinigje: dêrom gean ik no myn lok út 'e wei en jou alle ûngelok frij ta my - om foar de lêste kear my en myn selskennis te tantsjen.
Jawis, it is tiid om fuort: en it swalkersskaad en it langste skoft en de stilste oere - - alles ropt my ta: "It is de heechste tiid."
De wyn bloes troch it kaaisgat en sei "Kom!" De doar sprong listich iepen en sei "Fuort!"
Mar ik lei oan it keatling fan 'e leafde foar myn bern: it begearen knope my dy strûp, it begearen fan leafde, dat ik de bút fan myn bern wêze soe en ferlies mysels yn har.
Begeare - dat betsjut by my al: mysels ferlern ha. Ik ha jim, myn bern! Yn dit hawwen moat alles wissichheid en neat fan begearen wêze.
Mar briedend drukte de sinne fan myn leafde my del, yn syn eigen sop kôke Zarathustra - doe fleagen skaad en twifel by my wei.
Nei froast en winter hie ik al langst: "Och, mochten froast en winter my wer gnirdzje en kreakje litte," suchte ik: - doe sloegen izige dampen út my op.
Myn ferline bruts har grêven, mannich libben begroeven pine waard wekker - : útsliept hied er allinnich mar, yn deadsklean ferburgen.
Sa rôp alles my yn gelikenis ta: "It is dyn tiid!" Mar ik - harke net: oant op it lêst myn ôfgrûn him beweegde en myn gedachte my biet.
Och ôfgrûngedachte, do dyst myn gedachte bist! Wannear fyn ik de krêft en hear dy dollen sûnder te rydboskjen?
Oant yn 'e kiel op kloppet my it hert as ik dy dollen hear! Sels dyn swijen wol my de kiel noch tichtknipe, do ôfgrûnstiltme!
Noch nea doarde ik it oan en rop dy foar it ljocht: genôch wied it dat ik dy yn my - droech! Noch wie ik net sterkernôch foar de lêste liuwe-oermoed en -moedwil.
Skriklik genôch fûn ik altyd dyn dregens al: mar op in kear sil ik dochs de krêft fine en de liuwestim dy't dy foar it ljocht ropt.
Net earder as dat ik mysels dêryn oerwûn ha, wol ik my ek yn it gruttere noch oerwinne: en in sege sil it segel fan myn foleiniging wêze! -
Underwylst driuw ik noch op ûnwisse seeen; it tafal flaaiket my, mei glêde tong; foarút en efterút sjoch ik - noch sjoch ik gjin ein.
Noch kaam de oere fan myn lêste striid net - komt er noch wol? Wis, mei kwea-aardige skjintme sjogge oeral om my hinne see en libben my oan!
Och neimiddei fan myn libben. Och lok foar de jûn. Och haven op hege see. Och, frede dy't net wyt. Wat mistrou ik jim allegearre!
Jawis, mistrouwich bin ik tsjin jim kwea-aardige skjintme. Ik lykje wol in leafdesfeint, dy't it net op flewielen laitsjen stean hat.
Sa't er syn leafste by him wei stjit, sêft noch yn syn hurdens, de oergeunstige - sa stjit ik dy sillige oere by my wei.
Fuort mei dy, do sillige oere! Mei dy kaam my in sillichheid tsjin myn sin. Reewillich foar myn djipste pine stean ik hjir: - op 'e ferkearde tiid kaamsto.
Fuort mei dy, do sillige oere! Sykje leaver dêre in herberch - by myn bern! Fluch! En jou har foar de jûn noch de seine fan myn lok.
Dêr komt de jûn al oan: de sinne giet ûnder. Dêrhinne - myn lok! -

Sa spruts Zarathustra. En hy wachte op syn ûngelok de hiele nacht: mar hy wachte om 'e nocht. De nacht bleau helder en stil, en it lok kaam hieltyd tichterby. Tsjin 'e moarn lykwols lake Zarathustra tsjin syn hert en sei spotsk: "It lok rint my nei. Dat komt om't ik de froulju net neirin. It lok lykwols is in frou."

Foar it opkommen fan 'e sinne (3.4)

Himel boppe my, do keinste, djipste, do ôfgrûn fan ljocht! As ik dy sjoch grilje ik fan godlike begearten.
Yn dyn hichte my te smiten - dat is myn djipte. Yn dyn keinens my te bergjen - dat is myn ûnskuld.
De god is yn syn skjintme ferburgen: sa ferbergest dyn stjerren. Praatst net: sa kundigest my dyn wiisheid.
Stom boppe strûzjende see bist my hjoed opkommen, dyn leafde en dyn skamte sprekke myn strûzjende siel fan iepenbiering.
Datst sa moai nei my ta kaamst, ferburgen yn dyn skjintme, datst stom tsjin my spriekst, iepen yn dyn wiisheid:
Och, hoe rette ik net al it skamsume fan dyn siel. Foar de sinne kaamst nei my ta, de iensumste.
Wy wiene al freonen yn it begjin: ús is gram en ôfgriis, en grûn gemien; sels de sinne is ús gemien.
Wy prate net mei-inoar, om't wy tefolle wite - : wy swije inoar ta, wy laitsje ús ús witen ta.
Bisto net it ljocht fan myn fjoer? Hasto net de sustersiel dy't by myn ynsjoch heart?
Tegearre learden wy alles; tegearre learden wy boppe ússels út te kommen en glimkje wolkeleas: -
- wolkeleas delglimkje út ljochte eagen en fiere fierten wei, as ûnder ús twang en doel en skuld dampe as rein.
En swalke ik allinne: nei wa hongere myn siel yn nachten en op dwylpaden? En gong ik bergen by op, nei wa socht ik dan, as it dy net wie, yn 'e bergen?
En al myn swalkjen en berchbeklimmen: in need wie it mar en in behelp fan in ûnbeholpen man: - fleane allinne wie al myn wil, en flean yn dy op.
En wa hate ik mear as bestopjende wolken en al wat dy besmodzget? En myn eigen haat hate ik sels, om't er dy besmodzge.
De stopjende wolken bin ik lilk op, dy slûpende rôfkatten: hja nimme fan dy en my wat ús mienskiplik is - it ôfgryslike, ûnbegrinzge ja en amen sizze.
Dy tuskenbeide mjokselmannen bin ik lilk op, de stopjende wolken: gjin fleis gjin fisk, net út 'e grûn wei seinigjen leare, net út 'e grûn wei flokken leare.
Leaver noch wol ik ûnder belutsen himel yn 'e tonne sitte, leaver sûnder himel yn 'e ôfgrûn, as dy, ljocht-himel, mei stopwolken beflekke sjen.
En faak hie ik der nocht oan en set har mei wjerljochtgoudtrie fêst en slaan lykas de tonger de pauken op har tsjettelbûk: -
- in lilke paukeslaander, om't se my dyn Ja! en Amen! ôfstielen, do himel boppe my, do keinste, ljochtste! Do ôfgrûn fan ljocht, om't se dy myn Ja! en Amen! ôfstielen.
Want leaver noch ha ik lûd en tonger en wetterflokken, as dy betinksume, twifelriedige katterêst; en ek tusken de minsken hate ik it meast de sêftstappers en fleisnochfisken en twifelriedige wifeljende stopwolken.
En "wa't net seinigje kin moat flokken leare" - dy kleare lear foel my út kleare himel ta, dy stjer stiet ek yn 'e nearste nacht by my heech oan 'e himel.
Ik bin lykwols ien dy't de seine jout, in ja-sizzer, asto mar om my hinne bist, do keinste, ljochtste! Do ôfgrûn fan ljocht - yn alle ôfgrûnen draach ik noch myn seinigjende ja-sizzen.
Ik jou de seine, sa bin ik wurden, ik sis ja: en dêrfoar ha ik lang fochten, dêrfoar wie ik in fjochtersbaas, dat ik ienris de hannen frij ha soe om te seinigjen.
Dat is lykwols myn seinigjen: oer hokfoar ding ek as syn eigen himel stean, as in rûn dak, syn blauwe stolp en ivige wissichheid: en sillich is dy't sa de seine jout.
Want alleding is doopt yn 'e boarne fan 'e ivichheid en oarekant fan goed en kwea; goed en kwea sels is mar tuskenskaad en wiettich ûnk en stopwolkerij.
Jawis, in seinigjen is it en gjin rabjen as ik lear: "Oer alleding stiet de himel tafal, de himel ûnskuld, de himel likernôch, de himel oermoed."
"Fan Likernôchsma toe Tafal" - dat is de âldste adel fan 'e wrâld, dy joech ik alleding werom, ik ferloste him fan it feintejok fan it doel.
Dy frijheid en himelsblidens sette ik as in blauwe stolp oer alleding hinne doe't ik learde dat boppe har en troch har gjin "ivige wil" wol.
Dy oermoed en dy healwizens sette ik yn it plak fan sok wollen doe't ik learde: "By alles is ien ding ûnmooglik - ferstân!"
In bytsje ferstân, ja, in siedsje wiisheid útstruid fan stjer nei stjer - dat soerdaai is yn alleding bymongen: omreden fan 'e healwizens is wiisheid yn alle dingen bymongen.
In bytsje wiisheid is al mooglik; mar dizze sillige wissichheid fûn ik yn alle dingen werom: dat se leaver op tafals fuotten - dûnsje.
Och himel boppe my, do keinste, heechste. Dat is foar my dyn keinens, dat der gjin ivige ferstânsspinnen en -spinreagen binne: -
- datst foar my in dûnsflier bist foar godlike tafallichheden, datst in goadetafel bist foar godlike dobbelstiennen en dobbelspilers. -
Mar wurdst rea om 'e holle? Sei ik wat ûnsisbers? Rabbe ik dêr't ik dy seinigje woe?
Of is it de skamte om beiden dy't dy rea makket? - Hjitsto my om fuort, om stil, om't no - de dei komt?
De wrâld is djip - : en djipper as ea de dei tocht. Net alles mei foar de dei wurd ha. Mar de dei komt: dat wy moatte útinoar.
Himel boppe my, do skamsume, gloeiende, do myn lok ear't de sinne opkomt. De dei komt: dat wy geane útinoar! -

Dat sei Zarathustra.
 

Oer de ferlytsjende deugd (3.5)

1

Doe't Zarathustra wer op 'e fêste wâl stie, sette er net daalks op syn bergen en syn hoale ta, mar ferkende mannich paad en mannige fraach en ferkundige dit en dat, sadwaande dat er oer himsels út 'e gek sei: "Moatst de stream ris sjen, dy't troch mannige wining werom nei de boarne ta rint!" Want hy woe útfine wat der yntusken mei de minske bard wie: oft er grutter of lytser wurden wie. En ienris seach er in rige nije huzen; doe wied er feralterearre en sei:
"Wat betsjutte dy huzen? Wier, dat hat gjin romtinkende geast west dy't dy huzen boude as gelikenis foar himsels!
Faaks hat in berntsje har út syn boartersdoaze helle? Die in oar berntsje har mar wer deryn!
En dy hokjes en keammerkes: kinne mannen dêr yn en út? It liket wol oft se makke binne foar siden poppen, of foar juffershûntsjes, dy't graach op skoat sitte wolle."

En Zarathustra bleau stean en tocht nei. Lang om let sei er mankelyk: "Alles is lytser wurden!
Oeral sjoch ik legere doarren: wa't fan myn soart is kin dêr noch wol troch mar - hy moat yn 'e bocht.
Wannear kom ik wer yn myn heitelân, dêr't ik net mear yn 'e bocht hoef - yn 'e bocht foar de lytsen! " - En Zarathustra suchte en seach yn 'e fierte. -
Mar deselde deis hold er syn rede oer de ferlytsjende deugd.

2

Ik gean troch dit folk en hâld de eagen iepen: se ferjouwe my net dat ik net oergeunstich bin op har deugden.
Hja wolle my bite, om't ik tsjin har sis: lytse minsken binne lytse deugden nedich -, en om't it der by my net yn wol dat lytse minsken nedich binne!
Hjir lykje ik noch op 'e hoanne yn in frjemd syn tún, dêr't ek de hinnen him bite wolle; dochs dêr binne dy hinnen my net minder om.
Ik bin hoflik tsjin harren, lykas tsjin alle lytse argewaasje: stikelich tsjin it lytse te wêzen, dat liket my in wiisheid foar stikelbargen ta.
Se prate allegearre oer my, at se jûns by de kachel sitte - se prate oer my, mar gjinien tinkt - oan my!
Dat is de nije stiltme dy't ik learde: har leven om my hinne slacht in mantel om myn tinzen.
Se meitsje kabaal mei-inoar: "Wat wol dy tsjustere wolke? Oe wee, as er ús mar gjin besiking bringt."
En okkerlêsten luts in mem har bern fansiden, omdat it nei my ta woe: "Helje de bern hjir wei," âle se; "sokke eagen teskroeie bernesielen!"
Se hoastje as ik praat; se tinke, hoastjen is in beswier foar hurde wyn - se ha gjin idee fan it strûzen fan myn lok.
"Wy ha noch gjin tiid foar Zarathustra" - sa lizze se der tsjin yn; mar wat kin in tiid skele, dy't foar Zarathustra "gjin tiid hat"?
En sels at se my priizgje, hoe koe ik op har priizgjen ynsliepe? In stikelgurdle is my har lof: hy stikelt my noch as ik him ôf lis.
En dit learde ik ek by har: dy't lof jout docht as jout er werom, yn wurklikheid wol er lykwols mear krije!
Freegje myn foet wat er fan har lof- en lokliet fynt! Sokke takt en tiktak kin er net op dûnsje en net stil by stean.
Ta de lytse deugd wolle se my lokje en loovje; ta de tiktak fan it lytse lok wolle se myn foet omprate.
Ik gean troch dat folk en hâld de eagen iepen: se binne lytser wurden en wurde noch hieltyd lytser: - dat komt lykwols fan har lear fan lok en deugd.
Se binne ommers ek yn 'e deugd beskieden - want se wolle behaachlikens. Mar behaachlikens ferdraacht him inkel mei beskieden deugd.
Ja, se leare wol op har manear dan stappen te nimmen en sels foarút: dat neam ik har hinkeljen. Dêrmei jouwe se elkenien oanstjit, dy't haast hat.
En in protte fan harren geane foarút en sjogge dêrby werom, mei in stive nekke: dy rin ik graach tsjin it liif.
Foet en eagen meie net lige en ek net inoar belige. Mar der is in protte beligerij by lytse minsken.
Der binne guons by dy't wolle, mar de measten wurde inkel mar wold. Der binne guons echt mar de measten binne minne toanielspilers.
Der binne toanielspilers, ûnbewust of ûnwillekeurich - de echten binne altyd seldsum, fral de echte toanielspilers.
Man binne de manlju mar in bytsje: dêrom fermanlikje har froulju harren. Want allinnich de man dy't man genôch is sil yn 'e frou de frou - ferlosse.
En dizze hypokrisy fûn ik by harren it minste: dat ek dy't baas binne de deugden huchelje fan dy't tsjinje moatte.
"Ik tsjinje, do tsjinnest, wy tsjinje" - sa bidt ek dêr de hypokrisy fan 'e bazen - en pas mar op, as de heechste baas allinnich mar de heechste tsjinstfeint is.
Och, ek yn har hypokrisyen ferfleach de nijsgjirrigens fan myn eagen; en goed rette ik al har miggelok en har gûnzjen tsjin ljochte finsterruten.
Safolle goedens, safolle swakte sjoch ik. Safolle gerjochtichheid en meilijen, safolle swakte.
Rûn, glêd en guodlik binne se mei-inoar, lykas sânkerreltsjes rûn, glêd en guodlik mei sânkerreltsjes binne.
Beskieden de earms om in lyts gelok - dat neamme se "berêsting," en dêrby gluorkje se al wer beskieden nei in oar lyts gelok.
Se wolle yn 'e grûn simpelwei ien ding it meast: dat gjinien har sear docht. Sa binne se elkenien foar en binne foar elkenien goed.
Mar dat is leffens: ek al giet it foar "deugd" troch. -
En at se ienris grut praat ha, dy lytse minsken, dan hear ik inkel hoe heas oft se binne - want elke wynfleach makket har heazer.
Tûk binne se, har lytse deugden ha tûke fingers. Mar se misse fûsten, har fingers wite net hoe't se har efter fûsten oprôlje moatte.
Deugd is dat, dat beskieden en nuet makket: dêrmei makken se fan 'e wolf in hûn en fan 'e minske de minske syn bêste húsdier.
"Wy sette ús stoel yn 'e midden" - dat flústert har mûskopjen my ta - "en like fier by stjerrende fjochters as by foldiene teven wei."
Mar dat is - midsmjittigens; ek al wol it foar mjitte trochgean.

3

Ik gean troch dit folk en lit mannich wurd falle: mar se wite net te nimmen of te hâlden.
Se fernuverje har dat ik net kaam en rabje fan misbrûk en rabberij; en wis, ik kaam ek net om foar bûsehifkers te warskôgjen!
Se fernuverje har dat ik net foar ha en meitsje har tûkens tûker; krekt as hiene se net genôch rekkenmasters, waans stimmen my as krassende krytsjes yn 'e earen piipje.
En as ik rop: "Fuort mei alle leffe duvels yn jim, dy't graach kleie en hannen of kranten geardwaan wolle," dan roppe se: "Zarathustra ken god noch gebod."
En fral har leararen fan berêsting roppe dat - mar krekt dyen mei ik graach yn it ear raze: "Ja! Ik bin Zarathustra, sûnder god of gebod."
Dy leararen fan berêsting! Oeral dêr't it lyts en siik en skurftich is krûpe se hinne, as luzen; en inkel myn wearze behindert my en knyp se fyn.
Dit is myn preek foar har earen: ik bin Zarathustra de goddeleaze dy't seit: "Wa is goddeleazer as ik? Dan wurd ik syn learling."
Ik bin Zarathustra de goddeleaze: wêr fyn ik myn gelikense? Myn gelikensen binne dyen, dy't harsels har wil jouwe en alle berêsting ôflizze.
Ik bin Zarathustra de goddeleaze: ik koaitsje alle tafal yn myn pot gear. En pas as it dêr nôch kôke is, dan hjit ik it wolkom as myn iten.
En wis, mannich tafal kaam bazich op my ta; mar baziger noch spruts myn wil him ta - dêr lei er al op 'e knibbels te smeekjen,
- te smeekjen dat er wenje mocht, by my yn it hert, te sjerpsmarren: "Sjoch dochs Zarathustra, hoe't inkel freon op freon ta komt!" -
Mar wat praat ik, as gjinien myn earen hat! En sa wol ik op alle winen roppe:
Jim wurde hieltyd lytser, lytse minsken! Jim tegruzelje, jim behaachliken! Jim geane tsjin 'e grûn -
- troch al jim lytse deugden, troch al jim lytse neilittichheid, troch al jim lytse berêsting.
Tefolle ferûntskuldigje, tefolle yn 'e mjitte komme: sa is jim ierdryk. Mar om ienris grut te wêzen, wol in beam om hurde rotsen hurde woartels slaan.
Ek wat jim neilitte wevet oan it patroan fan alle minsketakomst; ek jim Neat is in spinreach en in spin, dy libbet fan it bloed fan 'e takomst.
En as jim nimme, dan is it stellerij, jim lytse deugdminsken; mar sels tusken smjunten sprekt de eare noch sa: "Men moat allinnich stelle dêr't men net rôvje kin."
"It falt wol ta" - dat is ek in lear fan berêsting. Mar ik sis jim, behaachliken: it falt ôf en der sil hieltyd mear fan jim ôffâlle.
Och leine jim al it heale wollen mar fan jim ôf en wiene jim like beret yn 'e tragens as yn 'e die.
Och ferstiene jim myn wurden mar: "Doch altyd wat jim wolle - mar wês earst sokken dy't by steat binne en wol!"
"Haw altyd jim meiminske leaf lykas jimsels - mar wês earst sokken dy't harsels leaf ha -
- mei de grutte leafde, mei de grutte ferachting leaf ha." Dat seit Zarathustra, de goddeleaze. -
Mar wat praat ik, as gjinien myn earen hat! It is hjir noch altyd in oere te betiid foar my.
Myn eigen foarrinder bin ik tusken dit folk, myn eigen hoanneskreau yn tsjustere steechjes.
Mar har oere komt. En myn oere ek! Mei de oere wurde se lytser, earmer, ûnfruchtberder - earm ûnkrûd, earm ierdryk.
En gau sille se foar my stean as toar gers en steppe, jawis, se ha har nocht fan harsels, en mear as nei wetter toarstgje se nei fjoer!
Och, seine fan 'e oere fan 'e wjerljocht, geheim foar de middei - rinnende fjurren wol ik ienris fan har meitsje en ferkundigers mei flammetongen: -
- ienris sille se mei flammetongen ferkundigje: hy komt, hy is tichtby, de grutte middei!

Dat sei Zarathustra.
 

Op 'e oliifberch (3.6)

De winter, in wrede gast, sit by my yn 'e hûs; blau binne myn hannen fan it fûstkjen mei dy freon.
Ik earje him, dy wrede gast, mar lit him graach allinnich sitte. Graach rin ik by him wei, en rint men goed dan ûntrint men him!
Mei waarme fuotten en waarme tinzen rin ik dêrhinne dêr't de wyn stil stiet - nei it sinnehoekje op myn oliifberch.
Dêr laitsje ik om myn strange gast en tankje him noch, dat er de miggen foar my weifangt en in protte lyts leven it swijen opleit.
Want hy mei it net lije dat in mich gûnzje wol, en twa al hielendal net; sels de steechjes makket er leech dat de moanneskyn dêryn it nachts benaud krijt.
In hurde gast is hy - mar ik earje him; bidde en smeke doch ik net, as in weakling by de fjoerôfgod mei syn dikke bûk.
Leaver noch in bytsje toskeklapperje as ôfgoaden oanbidde - dat is de styl fan myn soarte. En fral bin ik lilk op alle gleone dampende dompe fjoerôfgoaden.
Wa't ik leaf ha, ha ik winters mear leaf as simmers; mear stek ik myn fijannen de gek oan en fûler, sûnt dat de winter by my yn 'e hûs sit.
Fûler, jawis, sels dan noch as ik op bêd krûp - : dan laket en gekjeit myn weikrûpt gelok; dan laket myn leagendream noch.
Ik in - krûper? Nea krûpte ik yn it libben foar de machtigen; en as ik ea liigde dan wie it út leafde. Dêrom ha ik ek yn it winterbêd in goed sin.
In lyts bêd waarmet my mear as in ryk bêd, want ik bin oergeunstich op myn earmoed. En yn 'e winter is se my it troust.
Mei in kwea-aardichheid begjin ik de dei, mei in kâld bad stek ik de winter de gek oan: dêr begjint myn strange húsfreon fan te protteljen.
Graach kidelje ik him ek mei in kearske: dat er lang om let de himel út it jiskegrize healtsjuster frijlit.
Want kwea-aardich bin ik moarns it meast: op de iere oere dat de amer tsjin 'e put oan slacht en de hynders waarm troch de grauwe strjitten brinzgje: -
Ungeduldich wachtsje ik derop dat my lang om let de himel iepen giet, de winterhimel mei it grize burd, in wite holle -
- de winterhimel, de stille, dy't faak sels syn sinne ferswijt.
Learde ik fan him it lange ljochte swijen? Of learde hy it fan my? Of hat elk fan ús beiden it sels útfûn?
Alle goede dingen ha tûzen begjinnen - alle goede oerdwealske dingen springe út wille yn it libben: wêrom soene se dat inkel mar - ien kear dwaan?
In goed oerdwealsk ding is ek it lange stilwêzen en útsjen lykas de winterhimel út in ljocht rûneagich antlit: -
- lykas him syn sinne stilhâlde en syn ûnbûchsume sinnewil: wier, dy winterkeunst en dy winteroerdwealskens ha ik goed leard.
Myn leafste kwea-aardichheid en keunst is it dat myn swijen learde him net troch swijen te ferrieden.
Mei wurden en dobbelstiennen rammeljend ha ik de plechtige wachters te fiter: oan al dy strange oppassers moat myn wil en doel ûntsnappe.
Dat gjinien op 'e boaiem fan myn lêste grûn en wil sjocht - dêrfoar fûn ik it lange ljochte swijen út.
Mannich tûk baaske ha ik fûn: dy beduts syn antlit en makke syn wetter troebel, dat gjinien him op syn boaiem seach en trochseach.
Mar krekt op him setten tûkere erchtinkers en nutekreakers ta: krekt him waard syn ferburgenste fisk ûntfytmanne!
Nee, dan dy't helder, klear, trochsichtich binne - dat binne de tûkste swijers: dy har grûn sa djip is, dat ek it helderste wetter har net - ferriedt. -
Do snieburdige, swijende winterhimel, do rûneagige wytkop boppe my! O do himelse gelikenis fan myn siel en har oerdwealskens!
En moat ik my net ferbergje, lykas ien dy't goud trochslokt hat - dat se him de siel net iepen fykje?
Moat ik net steltrinne, dat se myn lange skonken oer de holle sjogge - al dy knersebiters en searsûgers dy't om my hinne binne?
Dy rikkerige, keamerwaarme, ferbrûkte, grien-en-giele, fersuorre sielen - hoe koe har oergeunst myn lok ferneare!
Dat ik lit har allinne it iis en de winter op myn toppen sjen - en net dat myn berch noch alle sinnegurdles om him hinne frisselet!
Se hearre allinne myn winterstoarmen bolderjen: en net dat ik ek oer waarme seeen flean, lykas hertstochtlike, sterke, hjitte sudewinen.
Se ha noch meilijen mei my om myn ûngefallen en tafallichheden: - mar ik sis: "lit it tafal by my komme: ûnskuldich is it as in berntsje!"
Hoe koene se myn lok ferneare, as ik net ûngefallen en winterneden en iisbearmûtsen en sniehimelfellen om myn lok hinne lei!
- as ik sels gjin meilijen hie mei har meilijen: it meilijen fan dy knersebiters en searsûgers!
- as ik sels net foar har suchte en toskerattele, en my geduldich yn har meilijen wine liet!
Dat is de oerdwealske moedwil en wize goedwil fan myn siel, dat se har winter en har froaststoarm net ferberget; se ferberget ek har froastplakken net.
De iene iensumheid is it flechtsjen fan in siik man; de oare iensumheid is it flechtsjen foar in siik man.
Allegearre moatte se my fan 'e kjeld mar toskeratteljen en suchtsjen hearre, al dy earme skilige sielen om my hinne! Mei sok suchtsjen en toskeratteljen flechtsje ik moai by har ferwaarme keamers wei.
Se moatte mar goed meilijen mei my ha en mei-inoar beare om myn froastplakken: "oan it iis fan 'e kennis friest er aansen noch fêst!" - kleie se.
Underwylst rin ik mei waarme fuotten hinter en twinter op myn oliifberch - yn it sinnehoekje fan myn oliifberch sjong ik en ha ik de gek mei al it meilijen. -

Sa song Zarathustra.
 

Dêr't men oan foarby giet (3.7)

Dat, sa rinnendewei troch in protte folk en stêden hinne gie Zarathustra oer ompaden werom nei syn bergen en syn hoale. En sjoch, dêr kaam er ûnfoarsjoen ek by de stêdspoarte fan 'e grutstêd: dêr sprong lykwols in skombekjende gek mei de earms útspraat op him ôf en kearde him op. Dat wie deselde gek dy't it folk "Zarathustra syn aap" neamde: want hy hie wat fan Zarathustra syn manear fan praten oernommen en helle ek wol gauris wat út 'e skat fan syn wiisheid. Dy gek sei tsjin Zarathustra:
"Pas op Zarathustra, hjir is de grutstêd: hjir hast neat te sykjen en alles te ferliezen.
Wêrom woest troch dy dridze hinne wâdzje? Moatst dochs wat meilijen mei dyn fuotten ha! Flybkje leaver ris nei de stêdspoarte en - gean werom!
Hjir is de hel foar alle kluzenerstinzen: hjir wurde alle tinzen libben sâlte en besean.
Hjir rotsje alle grutte fielings: hjir meie allinne toarre fiellinkjes omtoarkje!
Rûkst de slachthuzen en gearkokens fan 'e geast noch net? Dampt dy stêd net fan 'e geast dy't slachte wurdt?
Sjochst de sielen net hingjen as slappe suterige fodden? - En se meitsje noch kranten fan dy fodden!
Hearst net hoe't de geast hjir fertutearzge en wurdspul waard? Wearzich wurdfocht brekt út him wei. - En se meitsje noch kranten mei dat wurdfocht.
Se jeie inoar op mar wite net, wêrhinne? Se stokelje inoar op mar wite net, wêrom? Se klinke as holle fetten, se rinkelje mei har sinten.
Se binne kâld en sykje waarmte by fjoerwetter; se binne gleon en sykje ôfkuolling by beferzen geasten; se binne allegearre minnich en ferslave oan publike mieningen.
Lege lusten en ûndeugd fine hjir in tehûs; mar der binne hjir ek minsken fan deugd, deugdridders dy't har oanstelle: -
Oanstellerige deugd mei skriuwfingers en hurd wacht- en sittersfleis, seinige mei krop en boarst en de dochters neat yn 'e broek.
Der is ek in protte frommichheid en leauwige flybslikkerij en sjerpstrikerij foar de God fan 'e massa's.
"Fan hegerhân" dript de stjer en de genedige flibe; nei hegerhân ferlanget stjerreleas krop en boarst.
De moanne hat syn hofpleats en dy hofpleats hat syn kij: foar alles dat fan dy hofpleats komt, leit it biddelfolk en alle oanstellerige biddeldeugd op 'e knibbels.
"Ik tsjinje, do tsjinnest, wy tsjinje" - sa bidt alle oanstellersdeugd tsjin syn kening: sa moat de fertsjinne stjer lang om let op it smelle boarst telâne komme.
Mar de moanne draait him noch om al it ierdske: sa draait de kening ek om it summum fan it ierdske - : dat is lykwols it kapitalistegoud.
De God fan 'e massa's is net de god fan 'e goudstaven; de kening oertinkt de wei mar de keapman - bestjoert de gongen!
By alles dat ljocht en sterk en goed yn dy is, Zarathustra! Spui op dy keapstêd en gean werom.
Hjir rint al it bloed lij en smoarch en skommet troch alle ieren: spui op de grutstêd, dat grut rioel, dêr't al it skom gearskommet.
Spui op de grutstêd fan 'e delsleine sielen en smelle boarsten, de spitse eachjes, de begearige fingers -
op 'e stêd fan 'e opkringers, fan 'e skamteleazen, fan 'e skriuw- en skreaubekken, fan 'e oerspand earsuchtigen: -
dêr't al it breklike, smetlike, gleie, tsjustere, mjitske, plakkerige, ferlakkerige op ien plak gearpakt is: -
- spui op de grutstêd en gean werom!" -

Mar dêr ûnderbruts Zarathustra de skombekjende gek en snuorre him de mûle.
"Hâld dêrmei op," rôp Zarathustra, "ik ha skjin myn nocht fan dyn gepraat en dyn soart.
Wêrom wennest sa lang yn 'e sompe, datste sels podde en froask wurde moast?
Rint dy sels net in lau en smoarch sompebloed troch de ieren, datste leardest sa te kweakjen en te rabjen?
Wêrom gongst net it wâld yn? Of kear in stikje grûn om? Is de see net fol fan griene eilannen?
Ik ferachtsje dyn ferachtsjen; en ast my warskôgest - wêrom warskôgest dysels dan net?
Ut 'e leafde allinne sille myn ferachtsjen en myn warskôgjende fûgels opfleane: mar net út 'e sompe! -
De minsken sizze datsto myn aap bist, do skombekjende sot: mar ik sis datsto myn grommelbaarch bist - troch te grommeljen silst myn lof fan 'e healwizens noch bedjerre.
Wat wie it dan dat ynearsten makke datst sa grommelest? Dat gjinien dy genôch sjerp om 'e bek smard hat: - dêrom settest op dit ûnlân ta, datste grûn hiest om in protte te grommeljen -
- datste grûn hiest foar in protte wraak! Wraak nimme, do eigenwize gek, is al dyn skombekjen, ik ha dy wol troch!
Mar dyn gekkemanswurden haw ik skea fan, sels atst gelyk hast! En sels at Zarathustra mei syn wurden hûndert kear rjocht hie: do soest mei myn wurden altyd - ûnrjocht dwaan!"
Dat sei Zarathustra; en hy seach ris nei de grutstêd, suchte en hold him lang stil. Op it lêst begûn er wer te praten:

Ik wearzigje ek fan dy grutstêd en net allinne fan dy gek. Hjir en dêr is neat te ferbetterjen, neat te ferkweadigjen.
Unk en wee foar de grutstêd! - En ik woe, ik seach de fjoerkolommen al dêr't se yn ferbaarnd wurde sil!
Want sokke fjoerkolommen moatte foar de grutte middei komme. Mar dat hat syn tiid en syn eigen needlot: -
Mar dizze les jou ik dy, do gek, te'n ôfskie: dêr't men net mear leaf ha kin, dêr moat men oan - foarby gean! -
Dat sei Zarathustra en hy gong oan 'e gek en 'e grutstêd foarby.
 

Oer minsken dy't ôffalle (3.8)

1
Och, leit alles al om, toar en grau, wat okkerlêst noch grien en bûnt op dizze greide stie? En wat in protte huning fan hope droech ik hjirwei myn bijekoer yn!
Dy jonge herten binne allegearre al âld wurden - en dochs net iens âld, allinne mar wurch, plat, gemaksuchtich: - yn har wurden is it "wy binne wer from wurden."
Okkerlêst seach ik noch hoe't se ier en betiid op moedige skonken der op út teagen: mar har skonken fan it ynsicht waarden wurch, en no fersaakje se ek noch har moarnsmoed.
Wier, mear as ien smiet ea de fuotten yn 'e loft as dûnse er, him wonk it laitsjen yn myn wiisheid: - doe berette er him. Niiskrekt seach ik him rûngear - slûksturtsjend op it krús ta slûpen.
Om ljocht en frijdom wjukkelen se ienris as miggen en jonge dichters. In bytsje âlder, in bytsje kâlder: en dan binne it al tsjusterlingen en grommelpotten en thúsbydekachelsitters.
Joech it hert har belies omdat de iensumheid my opslokte as in walfisk? Harke har ear faaks lang fol langst fergees nei my en myn trompet- en herauterop?
Och, altyd binne by har mar in pear dy't yn it hert in lange moed en oermoed ha; en sokken bliuwt ek de geast geduldich. De oaren binne lykwols lêf.
De oaren: dat binne altyd de measten, fan alledei, de oerfloed, de oerstalligen - dy binne allegearre lêf.
Dy't fan myn soart is, dy sil ek de belibbenissen fan myn soart op syn paad fine: dat it earste slach kammeraten sille liken en healwizelingen wêze.
Mar it twadde slach kammeraten - dy sille sizze dat se yn him leauwe: in libbenige sekte, in protte leafde, in protte dommens, in protte ûnripe ferearing.
Oan dy leauwigen sil dy't fan myn soart is him net bine; oan dy maitiid en bûnte greide sil er net leauwe as er de flechtichleffe minskesoart ken!
Koene se oars, dan soene se ek oars wolle. Healslachtigens bedjert it hiele hout. Dat blêden fertoarkje, wat soe men dêr oer kleie!
Lit har gean en falle, Zarathustra, sûnder te kleien! Blaas leaver noch mei russeljende winen ûnder har troch -
- blaas ûnder dy blêden, Zarathustra: dat al it toarre guod noch hurder by dy wei fleant! -

2
"Wy binne wer from wurden" - jouwe de ôffalligen ta; en in protte binne noch te lêf en jou dat ta.
Dy sjoch ik yn 'e eagen - dy sis ik it lyk yn 'e freet, lyk yn it rea om 'e holle: jim binne fan it slach dat wer bidt!
It is lykwols in skande om te bidden! Net foar alleman, mar foar dy en foar my en foar minsken dy't yn 'e holle har gewisse ha. Foar dy is it in skande om te bidden!
Do wytst it wol: de leffe duvel yn dy, dy't graach de hannen geardocht, de hannen yn 'e skoat leit en it makliker ha wol: - dy leffe duvel seit tsjin dy: "Der is in God!"
Mar dêrmei hearst by it ljochtskou slach dat it ljocht nea rêst jout; no moatst dy de holle alle dagen djipper yn nacht en dampen stekke!
Jawis, do sochtst de oere goed út: want sakrekt fleagen de nachtfûgels wer út. De oere kaam foar al it ljochtskou folk, de jûnsoere, de oere fan de plechtichheid sûnder feestlikheid.
Ik hear it, ik rûk it: har oere hat slein, foar jacht en omgong, net sasear foar in wylde jacht mar foar in nuete lamme snuffeljende sêftstappende sêftbiddende jacht -
- foar in jacht op mûzen dy't har drukke, fol fan de eigen siel: alle mûzefallen foar it hert binne wer delset! En as ik in gerdyn optil, dan falt der in nachtmotsje út.
Hokket er dêr gear mei in oar nachtmotsje? Want oeral fernim ik lytse weikrûpte sekten; en dêr't keammerkes binne, dêr binne nije bidbruorren en de dampen fan nije bidbruorren.
Se sitte jûns lang byinoar en prate sa: "lit ús wer lytse bern wêze en 'leave God' sizze" - yn mûle en mage bedoarn troch fromme swietebroadsjebakkers.
Of se sjogge jûns lang nei in slûchslimme glûpeagjende krússpin, dy't deselde spinnen tûkens preket en leart: "ûnder it krús kin men goed spinne!"
Of se sitte de hiele dei mei angels by sompen en hâlde harsels foar djipsinnich; mar wa't fisket dêr't gjin fisken binne, dy hâld ik noch gjiniens foar oerflakkich!
Of se leare from en bliid te gitaarspyljen by in lietsjesjonger, dy't graach jonge wyfkes by it hert kriget: - want hy krige syn nocht fan 'e âlde wyfkes en har loovjende wurden.
Of se leare te grizen by in gelearde healwizeling, dy't yn tsjustere keammerkes wachtet oant de geasten komme - wylst de geast it bejout!
Of se harkje nei in âlde omdoarmjende grommert, dy't fan neare winen it benearjende gûlen learde; no gûlt er mei de wyn en preket mei piipjende toanen fertriet.
En guons fan harren binne sels nachtwachters wurden: dy ha no leard hoe't se yn hoekjes blaze moatte en doarmje nachts om en ikkerje âlde saken op, dy't al lang yn 'e sliep sukkele binne.
Fiif dingen oer âlde saken hearde ik justernacht by de túnsmuorre: dy kamen by sokke âlde benearre droege nachtwachters wei.
"Foar in heit soarget er net genôch foar syn bern: minskeheiten dogge it better" -
"E ju, hy is te âld! Hy soarget al hielendal net mear foar syn bern" - andere de oare nachtwachter.
"Hat er dan bern? Gjinien kin it bewize as er it sels net bewiist! Ik woe al lang dat er it ris deugdlik bewiisde."
"Bewize? As soe dy ea wat bewize! Bewize giet him net sa maklik ôf; hy achtet it fan grut belang dat men him leaut!"
"Ja, ja. It leauwe makket him sillich, it leauwen oan him. Dat is de manear fan dwaan fan âlde minsken! Sa fergiet it ús ek."
- Sa sprutsen se mei-inoar, dy twa âlde nachtwachters, dy ljochtskouwe mantsjes, en toeteren doe benearre op 'e hoarn: sa gong it justernacht by de túnsmuorre.
Mar my skuorde it hert hast út 'e bealch fan it laitsjen en woe brekke mar wist net, wêrhinne? En sonk yn it mulruft.
Wier, dat sil noch myn dea wêze, dat ik smoar fan it laitsjen as ik ezels dronken sjoch en nachtwachters sa oan God twifeljen hear.
Is dy tiid dan net al lang foarby, ek foar sokke twifel? Wa moat no noch sokke âlde slûgjende ljochtskouwe saken opikkerje?
Mei de âlde goaden rûn it ommers al lang nei de ein: dy hiene te'n minsten in moai fleurich goade-ein
Hja "twiljochten" net de dea yn - sa is it net. It is earder sa dat se har dea lake ha.
Dat wie, doe't it meast goddeleaze wurd fan in god sels útgong - it wurd: "der is mar ien God! Do meist gjin oare God ha as my!" -
- in âld kopstik fan in God, in oergeunstige God liet himsels sa gean: -
En alle Goaden laken doe en tuitelen op har stuollen en rôpen: "Is dat net godlik, dat der Goaden binne mar gjin God?"
Dy't earen hat moat harkje. -

Dat sei Zarathustra yn 'e stêd dy't er leaf hie en dy't as bynamme hat "de bûnte ko." Dêr hied er nammentlik noch twa dagen te gean foar't er wer by syn hoale wêze soe en by syn bisten; syn siel gong lykwols oan ien stik oan om't er no hast thúskomme soe.

Wer thús(3.9)

Myn iensumens! Myn thúslân is yn 'e iensumens! Te lang wie ik wyld by wyld en frjemd, om no net mei triennen yn 'e eagen by dy thús te kommen.
Kom no mar mei it warskôgjende fingerke, as in mem, en laitsje my ta, as in mem, en sis: "En wa wie dat, dy't sa nedich as in stoarmwyn by my wei moast? -
- dy't doe't er fuort gong rôp: fierstente lang wie ik yn 'e iensumens, dêr ferlearde ik it stil te wêzen! Dat - hast no wol oars leard?
Myn Zarathustra, ik wyt alles: datst tusken de minsken ferlittener wiest, do iennichste, aste ea by my west hast.
Ferlittenens is wat oars, wat oars is iensumens: dat - hast no wol troch! En datst tusken de minsken altyd wyld en frjemd wêze silst:
- wyld en frjemd ek noch, at se fan dy hâlde: want foarst en foarop wolle se sparre wurde.
Mar hjir bist by dysels hús en hiem: hjir kinst alles sizze en alle grûnen derút smite, neat skammet him hjir foar ferburgen, ferhurde fielings.
Hjir komme alle dingen dy aaikjend en flaaikjend yn 't sin: want se wolle by dy op 'e rêch en ride. Op alle gelikenissen rydsto hjir nei alle wierheden ta.
Rjochtop en oprjocht meiste hjir mei alle dingen prate: en wier, it is as muzyk yn har earen dat ien mei alle dingen - rjochtút praat!
Wat oars lykwols is ferlittenens. Want, wytst noch Zarathustra? Doe't doedestiids dyn fûgel boppe dy kriesde, doest yn it wâld stiest, sûnder te witen wêrhinne, sûnder te witen, in lyk allyk: -
- doeste seist: myn bisten moatte my it paad mar sjen litte! Nuodliker fûn ik it tusken minsken as tusken bisten: - Dat wie ferlittenens.
En wytst noch, Zarathustra? Doest op dyn eilân sietst, tusken lege amers in boarne fan wyn, en mar jaan en weijaan, tusken toarstigen skinke en weiskinke:
- oantst op it lêst toarstich allinne tusken dronkelju sietst en nachtlik klagest "Is nimmen net hearliker as jaan? En stellen noch hearliker as nimmen?" - Dat wie ferlittenens.
En wytst noch, Zarathustra? Doe't dyn stilste oere kaam en dy by dysels wei joech, doe't se kwea-aardich flústerjend sei: "Sprek en brek!"
- doe't se al dyn wachtsjen en swijen yn sear feroare en dyn dimmene moed ûntmoedige: dat wie ferlittenens." -
Myn iensumens! Myn thúslân yn 'e iensumens! Hoe hearlik en sêft sprekt dyn stim my ta.
Wy freegje inoar net, wy bekleie inoar net, wy gean iepen mei-inoar troch iepen doarren.
Want iepen is it by dy en ljocht; en de oeren rinne hjir ek op lichtere fuotten. Yn it tsjuster tilt men swierder oan 'e tiid as yn it ljocht.
Hjir springe my fan al dat is de wurden en wurdkistkes iepen: al dat is wol hjir wurd wurde, al dat wurdt wol praten fan my leare.
Mar dêr ûnder - dêr is alle praten omdoch! Dêr is ferjitte en foarbygean de bêste wiisheid: dat - learde ik no.
Wa't alles by de minsken begripe wol, dy moat alles oanpakke. Mar dêr binne my de hannen net smoarch genôch foar.
Har azem mei ik al net ynazemje; och, wêrom moast ik sa lang yn har drokte en har minne mûlslucht wêze?
Hearlike stilte om my hinne, hearlike lucht om my hinne. Djip yn it boarst hellet de stilte skjinne siken. Wat kin se goed harkje, dy hearlike stilte!
Mar dêr ûnder - dêr praat alles, dêr hat alles stront yn 'e earen. Men kin syn wiisheid noch sa hurd útraze, de jildlju smoare har mei beursberjochten.
Alles by har is prater, gjinien in goed fersteander. Alles falt yn it wetter, neat falt mear yn djippe boarnen.
Alles by har praat, neat slagget mear en fynt syn bekroaning. Alles is oan it snetterjen mar wa wol noch stil op it nêst sitte en bried aaien út?
Alles by har praat, alles wurdt ferpraat. En wat juster noch te hurd wie foar de tosken fan 'e tiid: hjoed hinget it beknaud en bebiten út 'e bekken fan 'e hjoeddeistigen.
Alles by har praat, alles wurdt ferret. En wat ienris geheim wie en heimlikens fan djippe sielen, stiet hjoed yn 'e krante en jûn by de jiske.
Minskebern, wûnderlik figuer mei dyn drokte op tsjustere strjitsjes. No ha ik dy wer achter de rêch: - myn grutste gefaar leit achter my.
Yn it sparjen en yn it meilijen hat foar my altyd it grutste gefaar lein; en al dat minskebern is wol sparre wurde en dat men lije wol dat er bestiet.
Mei ynslokte wierheden, mei in healwize hân en in healwiis hert en in protte lytse leagentsjes út meilijen: sa ha ik altyd tusken de minsken ferkeard. -
Ferklaaid siet ik tusken har yn, reewillich om my te miskennen dat ik har ferneare koe, en mei nocht sei ik dan tsjin mysels: "Do healwizeling, do kinst de minsken net!"
Men ferleart de minsken as men tusken de minsken is: der is tefolle foargrûn by alle minsken - wat moatte fiersjende, fierwollende eagen dêr?
En at se my miskenden: dan wie ik sa healwiis en sparre har noch mear: ik wie yn hurdens tsjin mysels behurde en faak naam ik noch wraak op mysels foar dat sparjen.
Troch giftige miggen stutsen en útholle, as in stien, troch in protte dripkes fan lilkens, sa siet ik tusken har yn en sei dan noch tsjin mysels: "ûnskuldich is al dat lyts is oan syn lytsens!"
Fral dy, dy't sizze dat se "goed" binne, fûn ik de giftichste miggen: se stekke yn alle ûnskuld, se lige yn alle ûnskuld; hoe koene dy foar my rjochtfeardich wêze!
Wa't tusken goede minsken wennet, dy leart begrutsjen te ligen. Meilijen makket de lucht foar frije geasten domp. De dommens fan 'e goede minsken hat gjin grûn.
Mysels ferbergje en myn rykdom - dat learde ik dêr ûnder: want alleman fûn ik mar earm fan geast. Dat wie it ligen fan myn begrutsjen, dat ik by alleman wist,
- dat ik it by alleman fernaam, mei it each en mei de noas, wat him geast genôch wie en wat him al geast tefolle wie.
Har stive wize mannen: ik neamde har wiis, net stiif - sa learde ik wurden yn te slokken. Har deagravers: ik neamde har ûntdekkers en ûndersikers - sa learde ik wurden te ferwikseljen.
De deagravers dolle en rinne sykten op. Under de âlde bult sliepe slimme dampen. Men moat net yn 'e sompen riere. Men moat op bergen wenje.
Mei blide noastergatten azemje ik wer de lucht fan bergefrijdom yn. Ferlost is einlings myn noas fan 'e rook fan minskebern.
Troch skerpe berchlucht kidele as troch in skomjende wyn prûst myn siel - prûst it út en jubelet: sûnens!

Dat sei Zarathustra.

Oer de trije foarmen fan it kwea (3.10)

1
Yn 'e dream, yn 'e lêste moarnsdream stie ik hjoed op in foarberch - oarekant de wrâld, in skeal yn 'e hannen en woech de wrâld.
Och, te gau kaam my it moarnsrea oer it mad: dat gloeide my wekker, sa oergeunstich is it, oergeunstich op myn moarnsdreamgloed.
Har mjitte kin dy't it oan tiid hat, har weage in goede weager, har befleane sterke wjokken, har bedjipje godlike nutekreakers: sa seach myn dream de wrâld: -
Myn dream, in dappere siler, heal skip, heal breid fan 'e wyn, stil as in flinter, ûngeduldich as in falk: hoe koe it dochs dat er it oan tiid hie en geduld en weach de wrâld!
Hat myn wiisheid yn it geheim mei him sprutsen, myn laitsjende wekkere deiswiisheid, dy't de gek hat mei alle "ûneinige wrâlden"? Want dy seit: "dêr't krêft is wurdt ek it getal baas: dat hat mear krêft."
Hoe wis skôge myn dream dizze einige wrâld, net nijsgjirrich, net âldsgjirrich, net bang, net smeekjend: -
- as joech in rûne apel har oan myn hân, in ripe goudapel, mei in koel-sêft flewielen feltsje: - sa joech de wrâld har oan my: -
- as wonk in beam my ta, in breedstammige, sterkwillige, ta lining bûgd en sels ta fuotbankje foar de ôfmêde reizger: sa stie de wrâld op myn foarberch: -
- as droegen sierlike hannen my in kistke temjittte - in kistke, iepen foar de útskroevenens fan skamtefolle, ferearjende eagen: sa bea de wrâld harsels hjoed oan my oan: -
- net riedsel genôch om minskeleafde ôf te skrikken, net antwurd genôch om minskewiisheid slûch te meitsjen: - in minsklik goed ding wie my hjoed de wrâld, dêr't de minsken safolle kwea fan sprekke!
Dat ha ik allegearre oan myn moarnsdream te tankjen, dat ik fan 'e moarn betiid de wrâld sa weage koe! As in minsklik goed ding kaam er my temjitte, dy dream en balsem foar it hert.
En om oerdei krekt as him te dwaan en it bêste fan him ôf te sjen en nei te dwaan, wol ik no de trije foarmen fan it kwea yn 'e weachskeal lizze en minsklik goed ôfweage. -
Dy't learde dêr de seine te jaan, dy learde ek te flokken: wat binne yn 'e wrâld de trije meast ferflokte dingen? Dy wol ik yn 'e weachskeal lizze.
Gleonens, hearsksucht, selssucht: dy trije binne oant no ta it meast ferflokt en it slimst berabbe en beliigd.
Foarút dan! Hjir is myn foarberch, en dêr is de see: dy weaget op my ta, rûch, flaaikjend, it trouwe âlde hûndertkoppige hûnemûnster dat ik leaf ha.
Foarút dan! Hjir wol ik weage boppe weagjende see: en in tsjûge kies ik ek, om ta te sjen - dy, do beam, op dysels, swietrokich, breedwulvjend, dy ha ik leaf!
Oer hokfoar brêge giet it no nei de takomst? Under hokker twang twingt it hege him nei it legere? En wat hjit sels it heechste - noch mear omheech te groeien? -
No stiet de weachskeal yn lykwicht en stil: trije drege fragen lei ik derop, trije drege antwurden draacht de oare skeal.

2
Gleonens: foar alle moralistyske liifsferachters har stikel en skandpeal, en as "wrâld" ferflokt troch alle oarewrâldsjers: want se hunet en narret alle leararen fan tiis en doele.
Gleonens: foar it túch it trage fjoer dat har fertart; foar al it wjirmstekkich hout, foar alle stjonkende fodden de reewillige jacht- en broddelûn.
Gleonens: foar de frije herten ûnskuldich en frij, de greidewille fan 'e ierde, wat alle takomst oan it no mear as te tankjen hat.
Gleonens: foar sloppelingen in mjitsk fergif, mar foar de liuwewil de grutte hertfersterker, en de mei earbied sparre wyn fan winen.
Gleonens: de grutte foarwille fan hegere wille en heechste hoop. In protte is it houlik foarsein en mear as it houlik -
- In protte dat inoar frjemder is as man en frou: - en wa soe hielendal begripe kinne, hoe frjemd man en frou inoar binne!
Gleonens: - mar ik wol in stek om myn tinzen, en ek noch om myn wurden: gjin bargen en dwylhollen meie op myn greiden komme! -
Hearsksucht: de grutte gloeigisel fan hurd-op-it-hert en hurder; de wrede martler dy't it wreedste foar himsels bewarret, de tsjustere flamme fan libjende brânsteapels.
Hearsksucht: de kwea-aardige brims, dy't de eigenwiiste folken yn 'e nekke set wurdt; dy't alle wiffe deugd hunet; dy't op alle hynders en op alle heechmoed rydt.
Hearsksucht: it beevjen fan 'e ierde, dat al dat fermôge en gammel is, brekt en opbrekt; de rôljende, grommeljende, straffende ferbrekker fan oergroeide grêven; it wjerljochtsjende fraachteken njonken foartidige antwurden.
Hearsksucht: foar waans eagen de minske krûpt en dûkt en tsjinnet en minder wurdt as slang en baarch: - oant op it lêst de grutte ferachting út him op skreaut -
Hearsksucht: de ferskriklike learaar fan 'e grutte ferachting, dy't stêden en steaten yn it antlit preket "Fuort mei dy" - oant it út harsels op skreaut "Fuort mei my."
Hearsksucht: dy't lykwols lokket nei wa't kein en iensum is en nei selsfoldiene hichten opstiicht, gloeiend as in leafde dy't poarperen hearlikheden lokjend op 'e ierdehimel skildert.
Hearsksucht: dochs wa neamt it sucht as it hege ûnder op macht longert. Wis, neat siiks of suchtichs is der oan sok longerjen en delgean.
De iensume hichte mei net ivich feriensumje, kontint mei himsels; de berch moat nei de delte komme en de winen fan 'e hichten nei de dellingen: -
Oh wa fynt de krekte doop- en deugdnammen foar sokke langst! "Skinkende deugd" - dy namme joech ienris Zarathustra it ûnbeneambere.
En doe barde it ek - en wier, it barde foar de earste kear! - dat syn wurd de selssucht de seine joech, de geve, ferkwikjende selssucht, dy't út 'e machtige siel op wâlet: -
- út 'e machtige siel, dêr't it hege liif by heart, it moaie, triomfearjende, ferkwikjende, dêr't alle dingen omhinne begjinne te spegeljen:
- it linige, oertsjûgjende liif, de dûnser, dy syn gelikenis en oersetting de siel mei nocht oan himsels is. De eigennocht fan sokke liven en sielen jout himsels de namme fan "deugd."
Mei syn wurden fan goed en kwea fredet sokke eigennocht him ôf as mei hillige wâlden; mei de nammen fan syn nocht stjoert er al it ferachtlike by him wei.
By him wei stjoert er al it leffe; hy seit: lyts - dat is lêf! Ferachtlik is foar him de altyd soargjende, suchtsjende, kleierige en dy't ek de alderlytste foardieltsjes noch neirint.
Hy ferachtet ek alle krimmenearjende wiisheid: want wier, der is ek wiisheid, dy bloeit yn it tsjuster, in hûnebeiewiisheid: lykas dy, dy't hieltyd suchtet: "Neat is de muoite wurdich."
It skouwe mistrouwen fynt er lyts, en alleman dy't geloften ynstee fan hân en each ha wol: ek al te wantrouwige wiisheid, want dat typearret leffe sielen.
Noch lytser fynt er de al-te-reewillige, it hûntsje dat daalks op 'e rêch leit, de dimmene; en der is ek wiisheid, dy't dimmen en hûntsje-achtich en from en al-te-reewillich is.
Unsjoch fynt er ek en in griis wa't himsels net ferdigenje wol, wa't giftige flibe en lilke eachopslaggen wer yn slokt, de al-te-geduldige, alles-dulder, mei alles kontint: sa is ommers it feintesoart.
Oft ien him troch goaden en godlike fuotstappen lytsman meitsje lit of troch minsken en minskemieningen: op alle feintesoart flybket se, dy hearlike selssucht.
Lyts: dy namme jout er al dat bûgd en moralystysk lytsman is, mei ûnfrije eagen, deldrukte herten en dy falske, ynskiklike manear fan dwaan dy't mei brede leffe lippen tutet.
En pseudo-wiisheid: dy namme jout er oan alle flauwe geastichheid fan lytsfeinten en âldmannen, en spesjaal oan de al-te-slimme pseudo-geastichheid, de fierstente-geastige prystershealwiisheid!
Mar de pseudo-wiisheid fan prysters, wrâldwurgen en dy har siel fan it frouljus- en feintesoart is - och wat hat fan âlds har spultsje raar de selssucht bespile!
En dat soe no krekt de namme fan deugd drage moatte, dat men raar de selssucht bespilet! En "ûnselssuchtich" - dat woene al dy wrâldwurge lefferts en krússpinnen mei rjocht en reden wêze!
Mar foar al sokken komt no de rjochtdei, de omslach, de oere fan 'e wierheid, de grutte middei: dan sil in protte dúdlik wurde!
En dy't it Ik better en hillich ferklearret en de selssucht hearlik, jawis, dy seit en dy wyt wêr't er oer praat: sjoch, hy komt, hy is tichtby, de grutte middei!

Dat sei Zarathustra.
 

Oer de geast fan dregens (3.11)

1
Myn mûle - is in folksmûle: te grof en hertlik praat ik foar alle sidehazzen. En noch frjemder klinkt wat ik sis foar alle inket-fisken en penne-foksen.
Myn hân - is in gekkemanshân: tink om alle tafels en muorren en wat noch plak hat foar gekkemanssieraad en gekkemansknoeiark.
Myn foet - is in hynstefoet; dêrmei fjouwerje en draaf ik troch hagen en toarnen, hinter en twinter, en bin duvelsk fan wille by al it flugge rinnen.
Myn mage - is faaks in earnmage? Want hy hat it leafste lammefleis. Mar moai wis dat it in fûgelmage is.
Oan ûnskuldige dingen iten genôch ha en oan in bytsje, ree en ûngeduldich om te fleanen, fuort te fleanen - dat is myn aard: hoe soe dat net wat it aard fan in fûgel wêze?
En dêrby, dat ik de fijân fan 'e geast fan dregens bin, dat is it aard fan in fûgel: jawis, deadsfijân, oerfijân, fijân uteraard! Wêrhinne fleach en ferfleach myn fijânskip al net?
Dêr koe ik wol in liet oer sjonge - - en wol it sjonge: al bin ik ek lykme allinnich yn in leech hús en moat ik foar myn eigen earen sjonge.
Der binne ek wol oare sjongers, dy makket pas it folpakt hûs de tonge los, de hannen beweechlik, it each útdruklik, it hert wekker: - dêr lykje ik net op. -

2
Dy't ienris de minsken fleanen leart, dy lichtet alle grinsstiennen út 'e foegen; alle grinsstienen sels sille him de loft yn fleane, de ierde sil er nij dope - as "de lichte."
De strúsfûgel rint flugger as it fluchste hynder, mar ek hy stekt de kop noch dreech yn 'e drege ierde: sa ek de minske, dy't noch net fleane kin.
Dreech falt him de ierde: en dat wol er, de geast fan dregens! Wa't lykwols licht wurde wol en in fûgel, dy moat fan himsels hâlde: - dat lear ik.
Net mei de leafde fan sike en swakke minsken: want by har stjonkt ek de eigenleafde!
Men moat leare fan jinsels te hâlden: - dat lear ik - mei in geve en sûne leafde: dat men it by jinsels úthâldt en net by oaren omdoarmet.
Sok omdoarmjen jout harsels de namme fan "sosjaal gefoel": dêrmei waard oant no ta it bêste liigd en huchele, en fral troch sokken dy't alle wrâld dreech foel.
En wier, dat is gjin gebod foar hjoed of moarn, en lear fan jinsels te hâlden. Earder is it fan alle keunsten de fynste, listichste, lêste en geduldichste.
Foar jinsels is al it eigene goed ferburgen; en fan alle skatten wurdt jins eigen it lêste opdold - dêr soarget de geast fan dregens foar.
Yn 'e widze jouwe de minsken ús al drege wurden en wearden mei: "goed" en "kwea" - binne de nammen fan dy giften. Om wille fan har is ús ferjûn dat we libje.
En dêrom litte de minsken de berntsjes by har komme, dat se yntiids behinderje dat de berntsjes fan harsels hâlde: dêr soarget de geast fan dregens foar.
En wy - wy tôgje trou mei wat ús meijûn is, op hurde skouders en oer drege bergen! En brekt it swit ús út dan wurdt ús sein: "Ja, it libben is dreech."
Mar it is allinne mar de minske dy't it himsels dreech makket! Dat komt, hy hat tefolle frjemde dingen op 'e rêch. As in kamiel giet er troch de knibbels en lit him swier oploegje.
Fral de sterke, stadige minske, dy't earbied yn hat: tefolle frjemde drege wurden en wearden hat er him oantuge litten - no tinkt er dat it libben in woastenije is.
En it is wier! Ek in soad fan it eigene is dreech! In soad fan it binnenste fan 'e minske is as in oester, fiis en glysterich en it is dreech de hân derop te lizzen -
- sa dat in eale skeal fan in eal sieraad foarspraak wêze moat. Mar ek dy keunst moat men leare: skealen te hawwen en in moaie bûtekant en tûke blinens.
En ek noch is it by in soad oan 'e minske ferrifeljend, dat mannige skeal lyts en treurich en tefolle skeal is. In protte ferburgen goede en krêftige dingen wurde nea ret: de kostlikste hapkes fine gjin mûle.
De froulju wite dat, de kostlikste: in bytsje fetter, in bytsje meagerder - och hoefolle beskikking leit der yn sa'n bytsje besletten!
De minske is net maklik te ûntdekken, en foar himsels it minst; faak liicht de geast oer de siel. Dêr soarget de geast fan dregens foar.
Mar dy hat himsels ûntdutsen, dy't seit: Dat is myn goed en kwea: dêrmei hat er mol en dwerch de mûle snuorre, dy't seit: "Allegear goed, allegear kwea."
En wis, ik mei ek sokken net dy't alle dingen goed en dizze wrâld de bêste fine. Sokken jou ik as namme mei-alles-kontinten.
Mei-alles-kontintens, dy't alle smaak smaakfol fynt: dat is net de bêste smaak. Ik earje de stege, kekene mûlen en magen, dy't "Ik" en "Ja" en "Nee" learden te sizzen.
Mar alles yn 'e bek en 'e bealch - dat is krekt wat foar bargen! Altyd I-A sizze - dat learde allinne de ezel, en wa't syn geast en aard hat. -
It djippe giel en it hite rea: dat wol myn smaak - dy mingt yn alle kleuren bloed mei. Mar dy't in wytkalke hús hat, ferriedt my in wytkalke siel.
De ien op mummy's fereale, de oar op spoeken; en beide likefolle fijân fan fleis en bloed - och wat wearzget myn smaak dêr fan! Want ik hâld fan bloed.
En ik wol net wenje of wêze, dêr't alleman spuit en flybket: dat is no myn smaak - leaver noch bin ik tusken dieven en ferrifelders. Gjinien hat goud yn 'e mûle.
Mear noch wearzgje ik fan alle flibeslikkers; en it wearzichste minskebist dat ik fûn doopte ik parasyt: dy woe net leaf ha en dochs fan leafde libje.
Wansillich fyn ik sokken dy't mar ien kar ha: wylde bisten te wêzen of wylde bistetemmers: by sokken soe ik net myn hûzen sette.
Wansillich fyn ik ek dy't altyd wachtsje moatte - dat is net myn smaak: fakbûnsburokraten en beursbazen en keningen en oare jild- en krantemantsjes.
Jawis, ik learde ek it wachtsjen, uter-aard - mar allinne mar it wachtsjen op mysels. En foar alles learde ik stean en gean en rinnen en springen en klimmen en dûnsjen.
Dat is lykwols myn lear: wa't ienris fleanen leare wol, dy moat earst stean en gean en rinnen en springen en klimmen en dûnsjen leare: - men wynt himsels net foar it fleanen wei!
Mei touljedders learde ik it en klim nei mannich rút ta, mei rappe skonken klom ik yn hege mêsten: yn hege mêsten fan it witen te sitten, dat wie my gjin lytse wille, -
- lykas lytse flammen lôgje op hege mêsten: in lyts ljocht faaks, mar dochs in grutte treast foar fersleine skippers en skipbreklingen! -
Oer in grut ferskaat oan paden en manearen slagge ik nei myn wierheid ta: net op ien ljedder klom ik nei de hichte, dêr't myn each yn myn fierte weidet.
En net graach frege ik it paad - dat hat nea myn smaak west. Leaver frege en probearre ik de paden sels.
In probearjen en freegjen wie al myn gean: - en wier, ek anderjen moat men leare op sok freegjen! Mar dat - is myn smaak:
- gjin goede, gjin ferkearde, mar myn smaak, dêr't ik gjin skamte of geheim mear fan meitsje.
"Dat - is no myn paad - wêr is jimmes?" sa anderje ik dy't my "it paad" freegje. Want it paad, dat is der net!

Dat sei Zarathustra.
 

Oer âlde en nije wetstafels (3.12)

1
Hjir sit ik en wachtsje, mei âlde brutsen wetstafels om my hinne en ek nije, foar de helte beskreaun. Wannear komt myn oere?
- de oere fan myn delgong, ûndergong: want noch ien kear wol ik nei de minsken ta.
Dêr wachtsje ik no op: want earst moatte de tekenen komme dat it myn oere is - dat binne de laitsjende liuw en de doweswaarm.
Underwylst praat ik tsjin mysels as ien dy't it oan tiid hat. Gjinien fertelt my wat nijs: dêrom fertel ik my mysels. -

2
Doe't ik by de minsken kaam, fernaam ik dat se op in âld betinksel sieten: se tochten allegear dat se al lang wisten wat foar de minske goed en ferkeard is.
In âlde ôfdiene saak tochten se dat al it praten oer deugd wie; en dy't goed sliepe woe, dy prate foar't er op bêd gong noch eefkes oer "goed" en "kwea."
Dy slieperij fersteurde ik doe't ik learde: wat goed en wat kwea is, dat wyt noch gjinien: - útsein de skeppende minske!
Dy is it, dy't minskene doel skept en de ierde har sin jout en har takomst: dy earst makket, dat in ding goed en ferkeard is.
En ik hiet har dat se har âlde learstuollen omsmite moasten, en dêr't dat âld betinksel ek mar sitten hie; dat se laitsje moasten om har grutte deugdmasters en hilligen en dichters en wrâldferlossers.
Om har tsjustere wizen sei ik har dat se laitsje moasten, en wa't ea as swarte fûgelskrik warskôgjend op 'e beam fan it libben sitten hie.
By har grutte grêvestrjitte sette ik my en mysels foar aas en gieren del - en lake om al har ferline en syn brosse, ferrinnewearre hearlikheid.
Jawis, lykas boeteprekers en healwizelingen skreaude ik moard en brân om al har grut en lyts - dat har alderbêst sels sa lyts is! Dat har grutste kwea sels sa lyts is! - sa lake ik.
Sa skreaude en lake myn wize langst út my, dy't yn 'e bergen hikke is, in wylde wiisheid wei, myn grutte wjokkelstrûzjende langst.
En faak skuorde se my los en omheech en fuort en midden yn it laitsjen: dan fleach ik griljend, in pylke, troch sinnedronken útskroevenens:
- fuort nei fiere takomsten ta, dy't gjin dream noch seach, yn hjitter suden as byldhouwers ea opdreamden: dêrhinne, dêr't goaden har dûnsjend foar alle klean skamje: -
- want ik sprek yn metafoaren en hinkje en stammerje lykas dichters: en wier, ik skamje my dat ik noch dichter wêze moat! -
Dêr't al dat wurdt my goadedûns en goazemoedwil talike en de wrâld los- en útlitten en yn himsels weromrinnend: -
- as in ivich selsûntrinnen en -weromsykjen fan goaden, as it hearlike harsels tsjinsprekken, harsels wer tahearren, harsels wer tabehearren fan goaden:
- Dêr't alle tiid my in hearlik húnjen fan stuiten talike, dêr't needsaak frijheid sels wie, dy't hearlik mei de stikel fan 'e frijheid boarte: -
Dêr't ik ek myn âlde duvel en aartsfijân werom fûn, de geast fan dregens en alles dat er skoep: twang, bepaling, need en gefolch en doel en wil en goed en kwea: -
Want moat dat net wêze, dêr't oerhinne dûnse, fuortdûnse wurdt? Moatte der net omwille fan 'e lichten, lichtsten - mollen en drege dwergen wêze? - -

3
Dêr wie it ek dat ik it wurd "uebermensch" fan it paad oplies, en dat de minske wat is dat men te boppen komme moat.
- Dat de minske in brêge is en gjin doel: him lokkich priizgjend om syn middei en jûn as in paad nei nij moarsrea:
- it Zarathustra-wurd fan 'e grutte middei, en wat ik fierder boppe de minsken ophong, as in poarperen twadde jûnsrea.
Jawis, ek nije stjerren liet ik har sjen mank nije nachten; en oer wolken en dei en nacht spande ik noch it laitsjen út as in bûnte tinte.
Ik learde har al myn dichtsjen en besykjen: yn ien te dichtsjen en byinoar te bringen wat brokstik is oan 'e minske en riedsel en grouwélich tafal -
- as dichter, riedselrieder en ferlosser fan it tafal learde ik har takomst te skeppen, en al dat wie - skeppend te ferlossen.
It ferline oan 'e minsken te ferlossen en al "It wie" om te skeppen oant de wil seit: "Mar sa woe ik it! Sa sil ik it wolle - "
- Dat, hiet ik har, is ferlossing. Dat allinne, learde ik har, hjit ferlossing. - -
No wachtsje ik op myn ferlossing - dat ik foar de lêste kear nei har ta gean.
Want noch ien kear wol ik nei de minsken ta: ûnder har wol ik ûndergean, stjerrende wol ik har myn rykste jefte jaan!
Fan de sinne ha ik dat ôfsjoen, at se ûnder giet, de mear-as-rike: goud stjelpet se dan yn 'e see út ûnútputlike rykdommen -
- sa dat de earmste fisker noch mei goudene rimen roeit! Want dat ha ik ienris sjoen en ik koe net ophâlde fan skriemen by it oanskôgjen. - -
Lykas de sinne wol ek Zarathustra ûndergean: no sit er hjir en wachtet, âlde brutsen wetstafels om him hinne en ek nije - foar de helte beskreaun.

4
Sjoch, hjir is in nije wet: mar wêr binne myn bruorren, dy't him mei my nei it dal en yn herten fan fleis drage? -
- Dit easket myn grutte leafde foar de fiersten: sparje dyn meiminsken net! De minske is wat dat men oerwinne moat.
Der is in grut ferskaat oan paden en manearen om de minske te oerwinnen: sjoch dêr op ta! Inkel in healwizeling tinkt: "de minske kin men ek oerspringe."
Oerwin dysels sels noch yn dyn meiminske: en in rjocht datst dy rôvje kinst silst dy net jaan litte.
Watsto dochst kin gjinien dy werom dwaan. Sjoch, der is gjin ferjilding.
Dy't himsels net sizze kin wat er dwaan moat, dy moat nei oaren harkje. En mear as ien kin himsels sizze wat er dwaan moat, mar der mankearret noch in soad oan dat er ek nei himsels harket.

5
Dat wol it aard fan foarname sielen: dy wolle neat fergees ha, it libben al hielendal net.
Dy't by de massa heart, dy wol fergees libje; wy oaren lykwols, dêr't it libben har oan joech - wy sinne der hieltyd op, wat wy it bêste dêr tsjinoer stelle.
En wier, it is in foarname rede, dy't seit: "wat ús it libben taseit, dêr wolle wy ús- foar it libben oan hâlde!"
Men moat net geniet ha wolle, dêr't men net geniet jout. En - men moat net geniet ha wolle!
Want geniet en ûnskuld binne de twa skrutenste dingen: beide wolle net socht wêze. Men moat se ha - mar men moat earder noch nei skuld en pine sykje! -

6
Och myn bruorren, dy't earsteling is wurdt altyd offere. En no binne wy earstelingen.
Wy bliede allegearre op geheime offertafels, wy brâne en briede allegearre ta eare fan âlde ôfgodsbylden.
It bêste oan ús is noch jong: dat lokket âlde ferwulften oan. Us fleis is sêft, ús fel is mar in lammefel: - hoe soene wy net âlde ôfgodsprysters oanlokje!
Yn ús sels wennet er noch, de âlde ôfgodspryster, dy't it bêste oan ús as syn fretten briedt. Och, myn bruorren, hoe soene earstelingen net offers wêze!
Mar dat wol ús aard; en ik hâld fan harren dy't harsels net sparje wolle. De ûndergeanden hâld ik fan mei al myn leafde: want har ûndergong is in oergong. -

7
In wierheid wêze - dat kinne net folle. En dy't it kin, dy wol it noch net! It minste kinne de goede minsken it.
Och dy goede minsken! Goede minsken sprekke nea de wierheid: foar de geast is sok goed wêzen in sykte.
Se jouwe ta, dy goede minsken, se jouwe harsels oer, har hert seit nei, har grûn harket: mar wa't om in oar syn sizzen jout, dy heart himsels net!
Alles wat de goede minsken kwea neamme moat byinoar komme dat Ien Wierheid berne wurdt: oh myn bruorren, ha jim kwea genôch yn jim foar dy wierheid?
It weachhalzich aventoer, it lange mistrouwen, it wrede nee, de wearze, it fykjen yn it libbene - hoe komselden komt dat byinoar! Mar út sok sie wurdt - wierheid oanset!
Nêst it kwea gewisse woeks oant no ta al it witen! Brek se, jim wierheidssikers, brek de âlde wetstafels.

8
At it wetter balken hat, at stalten en steigers oer de drift springe: dan wurdt net leaud wa't seit: "Alles is op drift."
Mar sels omkoalen sprekke him tsjin. "Wat?" sizze de omkoalen, "alles op drift? Stalten en steigers binne dochs boppe de drift!"
"Boppe de drift stiet alles fêst, alle wearden fan 'e dingen, de brêgen, begripen, alle goed en kwea: dat stiet allegear fêst!" -
Komt dan de hurde winter, de driftetemmer: dan leare ek de geastichsten mistrouwen; en wier, net allinne omkoalen sizze dan: "Soe net alles - stil stean?"
"Yn 'e grûn stiet alles stil" - dat is in echte winterlear, in goed ding foar in ûnfruchtbere tiid, in moaie treast foar wintersliepers en kachelsitters.
"Yn 'e grûn stiet alles stil" - : mar dêr preket de teiwyn tsjin!
De teiwyn, in bolle, dy't gjin ploegjende bolle is - in tjirgjende bolle, in fersteurder, dy't mei lilke hoarnen iis brekt! Mar iis - - brekt stalten!
Och myn bruorren, is no net alles op drift? Binne net alle stalten en steigers yn it wetter fallen? Wa soe him noch hâlde, fêst, oan "goed" en "kwea"?
"In ramp! In seine! De teiwyn waait!" - Preekje no sa, myn bruorren, yn alle strjitten!

9
Der is in âld betinksel, dat hjit goed en kwea. Om wiersizzers en stjerrelêzers draaide oant no ta it fjil fan dat betinksel.
Ea leauden de minsken yn wiersizzers en stjerrelêzers: en dêrom leauden se "Alles is beskikking: do silst, want do moatst!"
Dan wer mistrouden de minsken alle wiersizzers en stjerrelêzers; en dêrom leauden se "Alles is frijheid: do kinst, want do wolst!"
Oh myn bruorren, stjerren en takomst binne oant no ta allinne mar optocht, net ûntdutsen: en dêrom binne goed en kwea oant no ta allinne mar optocht, net ûntdutsen!

10
"Do meist net rôvje! Do meist net deaslaan!" - sokke wurden spruts men ienris hillich; dêr gong men foar op 'e knibbels en luts de skuon by út.
Mar ik freegje jim: wêr wiene ea bettere rôvers en deaslaanders op 'e wrâld as dêr't sokke hillige wurden wiene?
Is yn alle libben sels net - rôvjen en deaslaan? En dat sokke wurden hillich sprutsen waarden, waard dêrmei de wierheid sels net - deaslein?
Of wie it in preek fan 'e dea, dy't hillich spruts wat al it libben tsjinspruts en ôfrette? - Oh myn bruorren, brek se, brek de âlde wetstafels.

11
Dit is myn begrutsjen mei al it ferline, dat ik sjoch: it is priis jûn -
- oan 'e genede, oan 'e geast, oan 'e waansin fan alle slachten priis jûn, dy't komme en al dat wie as har brêge oantsjutte!
In grutte diktator koe der komme, in gewyksten ûnminske, dy't mei syn genede en ûngenede al it ferline twingt en twong: oant it syn brêge waard en foarteken en foarsprekker en hoannegekraai.
Dit is lykwols it oare gefaar en myn oare begrutsjen: - dy't by de massa's heart, dy syn ûnthâld giet werom oant syn pake ta - mei syn pake hâldt de tiid lykwols op.
Sa is al it ferline priis jûn: want it koe wolris sa fier komme dat de massa's diktearren en yn ûndjip wetter alle tiid ferdronken.
Dêrom, bruorren, moat der in nije adel komme, dy't alle massa's en diktators tsjinsprekt en op nije wetstafels op 'e nij it wurd skriuwt: "foarnaam."
Want in grut ferskaat oan foarname lju moat der wêze, dat der adel komt! Of sa't ik ea yn gelikenis sei: "Dat is no krekt godlikens, dat der goaden binne mar gjin god."

12
Bruorren, ik wij en wiis jim in nije adel: jim sille oansetters en kwekers en siedders fan 'e takomst wêze -
- nee, net fan in adel dy't kocht wurde kin lykas de kapitalisten en mei kapitalistegoud: want mar in bytsje wurdich is alles dat syn priis hat.
Net dêr't jim wei komme sil jim eare útmeitsje mar dêr't jim hinne gean! Jim wil en jim foet dy't boppe jimsels út wol - dat sil jim nije eare wêze!
Net dat jim in partij tsjinne ha - partijen, wat soe dat! - of wat dat stiet ta bolwurk waarden dat it fêster stie!
Net dat jim slachte by de hegerein slagge, en jim learden bûnt, as in flamingo, lange oeren yn ûndjippe fivers te stean.
- Want stean-kinne is in fertsjinste by de hegerein; en de hegerein leaut, by de silligens nei de dea heart it - sitte-meie! -
Ek net dat in geast dêr't se fan sizze dat er hillich is, jim foarâlden nei beloofde lannen tabrocht, dy't ik net loovje: want dêr't de slimste fan alle beammen woeks, it krús - oan dat lân is neat te loovjen.
- en wier, wêr't dy hillige geast syn ridders ek hinne brocht, altyd rûnen by sokke staasjes - geiten en guozzen en dwylhollen en dwerskoppen foarop! -
Oh bruorren, net achter him moat jim adel sjen mar nei bûten ta! Ferballe moatte jim wêze út alle heite- en foarheitelannen!
It lân fan jim bern moatte jim leaf ha, dy leafde is jim nije adel - it ûnûntdutsene, yn 'e fierste see! Dêrhinne sis ik dat jim seilen sykje en sykje moatte!
Oan jim bern moatte jim goedmeitsje dat jim jim heiten har bern binne: al it ferline sille jim sa ferlosse. Dy nije wet stel ik boppe jim.

13
"Wêrom libje? It is allegear neat wurdich! Libje - dat is strie terskje; libje - dat is jin brâne en dochs net waarm wurde." -
Sok âlderwets geswets giet noch altyd troch foar "wiisheid"; omdat it lykwols âld is en dompich rûkt, dêrom wurdt it namstemear yn eare holden. Môge adelet ek. -
Bern mochten sa prate: dy binne skou foar it fjoer om't se har der oan brânden! Der is in protte bernigens yn 'e âlde boeken fan wiisheid.
En dy't altyd "strie tersket," hoe soe dy it terskjen besmodzgje meie? Sokke healwizelingen moast men de mûle bine.
Sokken skowe by de tafel oan mar bringe neat yn, sels de sûne honger net: - en no smite se mei drits: "It is allegear neat wurdich."
Mar goed ite en drinke, bruorren, is in keunst dy't al wat wurdich is! Brek se, brek de wetstafels fan guons dy't noait ris bliid wêze kinne.

14
"Foar wa't kein is, is alles kein" - dat seit it folk. Mar ik sis jim: foar de bargen wurdt alles smoarch!
Dêrom preekje de dwylhollen en dy't se achter de earmtakken ha en it hert yn 'e skuon: "de wrâld sels is in strontbult."
Want al sokken binne net skjin op 'e geast; fral sokken net, dy't pas te stoel en te bank binne at se de wrâld fan efteren sjogge - de efterwrâldsjers!
Dy sis ik lyk yn it gesicht, ek al klinkt it net sa fraai: de wrâld liket dêryn op 'e minske, dat se in achterste hat - oant sa fier is it wier.
Der is yn 'e wrâld in bulte stront: oant sa fier is it wier. Mar dêrom is de wrâld sels noch gjin strontbult!
Der sit wiisheid yn, dat in bulte dingen yn 'e wrâld raar stjonke: de wearze sels skept wjukken en boarnenoanboarjende krêften.
Oan 'e bêste sit noch wat wearzichs; en de bêste is noch wat dat oerwûn wurde moat! -
Och myn bruorren, der sit in bulte wiisheid yn dat der in bulte stront yn 'e wrâld is.

15
Dizze siskes hearde ik fromme efterwrâldsjers tsjin har gewisse sizzen, wier, sûnder skealikens en sûnder kwea - as bestie der gjin grutter kwea op 'e wrâld of grutter skealikens.
"Lit dochs de wrâld de wrâld! Stek dêr noch net ien finger tsjin op!"
"Lit, dy't dat wol, de minsken smoare en stekke en skeine en skramje: stek dêr noch net ien finger tsjin op! Dan leare se it en kear har ôf fan 'e wrâld."
"En dyn eigen ferstân - dat moatst ôfknipe en smoare; want it is in ferstân fan dizze wrâld - dan learst it sels en kear dy ôf fan 'e wrâld." -
- Brek se, brek se, myn bruorren, brek de âlde fromme wetstafels! Sprek de spreuken fan 'e wrâldkweasprekkers tsjin en stikken!

16
"Dy't in protte leart ferleart it fûle begearen" - dat flústert men hjoed inoar ta yn tsjustere strjitsjes.
"Wiisheid makket wurch, it jout - neat; do moatst net begeare!" - dy nije wet hearde ik op iepen merken.
Brek, bruorren, brek ek dy nije wet! Wrâldwurgen skreaunen har del en prekers fan 'e dea, en ek finzeniswachten: want sjoch, it is in preek dy't knechtsje wol! -
Dat se min learden en it bêste net, en alles te ier en alles te fluch: dat se min ieten, dêr komt har bedoarne mage wei -
- want in bedoarne mage is har geast: dy riedt de dea oan! Want wier, myn bruorren, de geast is in mage!
It libben is in boarne fan wille: mar foar ien dêr't in bedoarne mage út sprekt binne alle boarnen fergiftige.
Ynsjoch sykje: dat is wille foar de liuwewil! Mar dy't wurch waard wurdt sels allinnich mar "wold," mei him boartsje alle weagen.
En sa is it aard fan swakke minsken: dy ferlieze harsels op har paden. En op it lêst freget har wurgens noch: "Wêrom gongen wy ea op paad? It is allegear lyk!"
Dy is it as lij wetter yn 'e earen dat preke wurdt: "It jout neat! Jim moatte net wolle!" Mar dat is in preek dy't knechtsje wol.
Och myn bruorren, as in frisse stoarmwyn komt Zarathustra foar alle paadwurgen; in protte noastergatten sil er noch prûste litte!
Ek troch muorren blaast myn frije azem, en yn finzenissen en ynsletten geasten!
Wolle befrijt: want wolle is skeppe: dat lear ik. En allinne om te skeppen moatte jim leare!
En ek it learen moatte jim earst fan my leare, it goed-learen - Dy't earen hat, harkje!

17
Dêr leit it boatsje - fierderop giet it faaks nei it grutte Neat. - Mar wa wol yn dat "faaks" ynstappe?
Gjinien fan jim wol yn it deaboatsje stappe! Wêrom wolle jim dan wrâldwurch wêze!
Wrâldwurch! En noch net iens los fan 'e ierde! Slij fûn ik jim altyd noch nei de ierde, fereale op jim eigen ierdewurgens.
Net om 'e nocht hinget jim de lippe del: - in lytse ierdewinsk sit der noch op! En yn it each - swimt dêr net in lyts wolkje goed ûntholden ierdewille?
Der binne op ierde in protte goede ûnderfiningen, guons nuttich, oaren noflik: dêrom is de ierde de leafde wurdich.
En in ferskaat oan sokke goede dingen wurdt fûn, dat is lykas frouljusboarsten: nuttich en noflik tagelyk.
Mar jim wrâldwurgen mei jim ierdeloaiens! Jim moatte op 'e bealch ha! Mei stôkslaggen moat men jim wer flink skonken meitsje litte.
Want: binne jim net siik of ôflibbe en is de ierde jim net sêd, dan binne jim gewûpste loaikerts of stikeme, snobberige willekatsjes. En wolle jim net mei wille rinne dan moatte jim - hinnetsjen!
By wat net sûn te meitsjen is moat men gjin dokter wêze wolle: dat leart Zarathustra: - dan moatte jim hinnetsjen!
Mar der is mear moed foar nedich en meitsje der in ein oan as meitsje in nij fers: dat wite alle dokters en dichters.

18
Och myn bruorren, der binne wetten dy't de wurgens en wetten dy't de loaiens skoep, rottige loai: ek al prate se gelyk, se wolle dochs ûngelyk heard wêze. -
Sjoch wa't dêre fersmachtet! Mar in lyts eintsje is er fan syn doel ôf, mar fan wurgens is er mei in dwerse kop yn it stof lizzen gong: de held!
Fan wurgens gappet er paad en ierde en doel en himsels oan: gjin stap wol er noch sette - de held!
No brânt de sinne op him del, en de hûnen slikje nei syn swit: mar hy leit dêr yn syn dwersens en wol leaver fersmachtsje: -
- in eintsje geans fan syn doel ôf fersmachtet er! Wier, jim soene him noch by it hier yn syn himel lûke moatte - de held!
Better noch, jim litte him lizze dêr't er lizzen gongen is, dan kin er de sliep krije, de treaster, mei koele roesrein:
Lit him lizze, oant er út himsels wekker wurdt - oant er út himsels alle wurgens werropt en wat wurgens út him learde!
Allinne dit, myn bruorren, jei de hûnen by him wei, de smoarge krûpers en al it dwylhollich ûnrant: -
- al it dwylhollich ûnrant fan 'e "algemien beskaafden," dat him oan it swit fan alle helden - te goed docht! -

19
Ik lûk sirkels om my hinne en hillige grinzen; hieltyd minder geane mei my omheech op hieltyd hegere bergen: ik bou in berchrige út hieltyd hilliger bergen. -
Wêr't jim lykwols ek mei my omheech geane, myn bruorren: tink derom dat net in parasyt mei jim mei giet!
Parasyt: dat is in wjirmte, wat krûpends, wat flaaikjends, dat fet wurde wol fan jim sike seare plakken.
En dat is syn keunstke, dat er fan opgeande sielen troch hat wêr't se wurch binne: yn jim spyt en nidigens, yn jim sêfte skamte bout er syn wearzich nêst.
Dêr't sterk swak is, en foarnaam al te myld - dêr bout er syn wearzich nêst: de parasyt wennet dêr't de grutte lytse seare plakjes hat.
Wat is it heechste soart fan al dat is en wat it minste? De parasyt is it minste soart; mar wa't heechste soart is, dy fuorret de measte parasiten.
Want de siel dy't de langste ljedders hat en it djipste del kin: hoe soene net op him de measte parasiten sitte?
- de omfangrykste siel, dy't it fierste yn himsels omrinne en omdoarmje en omsweevje kin; dy't himsels út wille yn it tafal stoart: -
- de siel dy't is dûkt yn al dat wurdt: de siel dy't hat wol yn it wollen en ferlangjen: -
- de siel dy't himsels ûntflechtet, dy't himsels yn 'e fierste sirkel ynhellet; de wiiste siel dy't de dwaasheid it moaiste tasprekt: -
- de siel dy't fan himsels hâldt, dêr't alle dingen har drift en weromstreamen en ebbe en floed yn ha: - och, hoe soe de heechste siel net de slimste parasiten ha?

20
Och myn bruorren, bin ik wreed? Mar ik sis: wat falt, dat moat men ek noch in dúst meijaan!
Dit alles fan hjoed - it falt, it ferfalt: wa woe it hâlde of keare? Mar ik - ik wol it ek noch in dúst meijaan.
Kinne jim de gleonens, dy't stiennen yn steile djipten rôlet? - Dy minsken fan hjoed: sjoch har dochs, hoe't se yn myn djipten rôlje!
In foarspul bin ik foar bettere spilers, myn bruorren! In foarbyld: doch neffens myn foarbyld!
En as jim net fleanen leare, lear dan - flugger te fallen! -

21
Ik hâld fan 'e dapperen: mar it is net genôch fjochtersbaas te wêzen - men moat ek wite, fjochter-sjoch-wa!
En faak is der mear dapperens yn dat ien himsels ynhâldt en foarby giet: dan sparret er him foar in gruttere fijân op!
Jim moatte allinne fijannen ha dy't om te haatsjen binne, net om te ferachtsjen: jim moatte grutsk op jim fijân wêze: dat ha ik al ien kear earder sein.
Foar de gruttere fijân, myn freonen, moatte jim jimsels opsparje: dêrom moatte jim oan in bulte dingen foarby gean -
- fral oan in bulte túch, dat jim yn 'e earen skreaut oer folk en folken.
Hâld jim eagen skjin fan har foar en tsjin! Dêr is in bulte rjocht, in bulte ûnrjocht: dy't dêr nei sjocht wurdt lilk.
Der op yngean, der op ynslaan - dat is dêr ien en itselde: gean dêrom fuort de wâlden yn en lis jim swurd del!
Gean jim eigen paden! En lit folk en folken harres gean! - tsjustere paden, jawis, dêr't net ien hoop mear wjerljochtet!
Dêr meie jildlju baas wêze, dêr't alles dat noch glânzget it goud fan it kapitaal is! De tiid fan keningen is foarby: wat him hjoed noch folk neamt fertsjinnet gjin keningen mear.
Sjoch dochs, hoe't dy folken no sels as jildlju dogge: bûn en regear klauwe it ûnderste dûbeltsje noch út alle jiskebulten.
Se hâlde inoar yn it each, se hâlde inoar foar eagen - har wurd dêrfoar is "sosjaal wêze." Och hearlike fiere tiid dat in folk tsjin harsels sei: "ik wol oer folken - baas wêze."
Want, myn bruorren, it bêste moat baas wêze, it bêste wol ek baas wêze! En dêr't de lear oars is, dêr - is it net bêst mei it bêste.

22
At dy - brea fergees hiene, dan wie it net bêst! Wêr soene dy dan om raze! Har ûnderhâld - moat ûnderhâldend wêze; en se moatte it dreech ha!
Rôfdieren binne it; yn har "arbeid" - is ek noch rôverij, yn har "fertsjinjen" - is ek noch ferrifeljen! Dêrom moatte se it dreech ha!
Bettere rôfdieren sille se dan wêze, finer-ynlein, tûker, mear op minsken lykjend: want de minske is it bêste rôfdier.
Alle dieren hat de minske har deugden ôfrôve: dat komt, fan alle dieren hat de minske de swierste sile te lûken hân.
Inkel de fûgels geane him noch boppe de holle. En as de minske no noch fleanen learde, oe wee, wêrhinne soe syn rôflust dan omheech fleane!

23
Sa wol ik man en frou: warber yn 'e striid de ien, warber yn it liif de oar, mar beiden warbere dûnsers mei de holle en mei de skonken.
En ferlern is foar ús de dei dat net ienris dûnse waard! En falsk is foar ús in wierheid, dêr't net ienris by lake waard.

24
Tink om jim houlik: jim moatte net in ferkearde gefolchtrekking meitsje. Jim tochten te fluch: dan folget dêr út: - troubrek!
En better noch troubrekke as troubûge, troulige! - Dit sei in frou tsjin my: "ik ha de houlikstrou wol brutsen, mar earst bruts it houlik - my!"
Slim byinoar passende pearkes fûn ik altyd de slimste wraaksuchtigen: de hiele wrâld moat it belije dat se net mear allinnich rinne kinne.
Dêrom wol ik dat reedlike minsken tsjin inoar sizze: "wy hâlde fan inoar; lit ús derop tasjen, dat we dat sa hâlde. Of moat jin fersizze jin fersinne wêze?"
- "Jou ús in termyn en in lyts houlik, dan kinne we sjen oft we foar it grutte houlik doge! It is in grut ding en wês altyd mei jins beiden!"
Dat ried ik alle reedliken oan: want wat soe myn leafde foar de uebermensch wêze, en foar al dat komme moat, as ik oars riede en prate soe!
Net om jim fuort te plantsjen, mar omheech - dêr, myn bruorren, moat de tún fan it houlik jim by helpe!

25
Dy't hichte en mear as hichte fan âlde oarsprongen hat, sjoch, dy sil op it lêst nei boarnen foar de takomst sykje en nije oarsprongen. -
Oh myn bruorren, it duorret net lang mear, dan sille nije folken opspringe en nije boarnen yn nije djipten del strûzje.
Want it beevjen fan 'e ierde - dat smyt in protte boarnen ticht, dat skept in protte fersmachtsjenden: dat bringt ek nije krêften en geheimen foar it ljocht.
It beevjen fan 'e ierde bringt nije boarnen oan it ljocht. Yn it beevjen fan âlde folken brekke nije boarnen iepen.
En dy't dan ropt: "Sjoch, in boarne foar in protte toarstigen, in hert foar in protte ferlangjenden, in wil foar in protte wurkark": om him hinne sammelt him in folk, dat is: in protte dy't útprobearje.

Wa't rjochtlinen útsette kin, wa't rjochtlinen folgje moat - dat wurdt dêr útprobearre. Och, it is lang sykjen en rieden, mis rieden, mislearjen en learen en nij probearjen!
De minskemaatskippij: - dat is in probearsel, dat lear ik - in lang sykjen en besykjen: mar se siket dy, dy't de linen útsette kin! -
- in probearsel, myn bruorren! En gjin "kontrakt"! Brek ôf, brek ôf sok wurd fan weake herten en healslachtigens.

26
Och myn bruorren, by wa stiet alle minsketakomst faaist? Is dat net by de goede, fatsoenlike minsken? -
- as by harren dy't sizze, en fiele yn it hert: "wy wite al wat goed en fatsoenlik is, wy binne dat ek; gjin goed wurd foar harren dy't op dat stik fan saken noch sykje!"
En wat foar skea smjunten ek tewei bringe: de skea troch goede minsken is de skealikste skea.
En wat foar skea wrâldkweasprekkers ek tewei bringe: de skea troch goede minsken is de skealikste skea.
Oh myn bruorren, ien hat de goede en fatsoenlike minsken ienris yn it hert sjoen, en dy sei doe: "it binne fariseeers." Mar se begriepen him net.
De goede en fatsoenlike minsken sels mochten him net begripe: har geast sit opsletten yn har goede gewisse. De dommens fan 'e goede minsken is net te bedjipjen, sa tûk.
Mar dit is de wierheid: de goede minsken moatte fariseeers wêze - se ha gjin kar!
De goede minsken moatte op it krús slaan dy't syn eigen deugd útfynt! Dat is de wierheid.
De twadde lykwols dy't har lân ûntduts, lân, hert en ierderyk fan 'e goede en fatsoenlike minsken: dat wie dy't frege: "wa haatsje se it meast?"
De skeppende minske haatsje se it meast: dy't wetstafels brekt en âlde noarmen en wearden, de brekker - dy neamme se oertrêder.
Want de goeden - dy kinne net skeppe: dy ha altyd al it begjin fan 'e ein west: -
- se slaan op it krús, dy't nije noarmen en wearden op nije tafels skriuwt, se offerje de takomst oan harsels op - se slaan alle minskene takomst oan it krús!
De goeden - dy ha altyd al it begjin fan 'e ein west: -

27
Och myn bruorren, begriepen jim ek dizze wurden? En wat ik ienris sei fan 'e "lêste minske"? - -
By wa leit it grutste gefaar foar alle minsketakomst? Is it net by de goede en fatsoenlike minsken?
Brek, brek de goede en fatsoenlike minsken! - Oh, myn bruorren, begriepen jim dy wurden ek?

28
Jim flechtsje foar my? Jim waarden kjel? Jim grilje fan dy wurden?
Och myn bruorren, doe't ik jim sei, brek de goeden en de wetstafels fan 'e goeden: doe pas liet ik de minske skip gean op syn hege see.
En no pas slacht de grutte kjellens him om it hert, it grutte om him hinne sjen, de grutte sykte, de grutte wearze, de grutte see-sykte.
Falske kusten en falske wissichheden learden de goeden jim; yn 'e leagens fan 'e goeden wiene jim berne en burgen. Alles is oant yn 'e lêste grûn ferliigd en ferbûgd troch de goeden.
Mar dy't it lân "minske" ûntduts, ûntduts ek it lân "minske-takomst." No sille jim seefarjers wêze, wekkeren, geduldigen!
Oerein, myn bruorren, kom op 'e tiid oerein, en lear oerein te silen! De see stoarmet driftich: in protte wolle fia jim wer oerein komme.
De see stoarmet driftich: alles is yn 'e see. Kom op! Foarút! Jim âlde seeljusherten!
Wat heitelân! Dêr wol ús stjoerrêd hinne, dêr't it lân fan ús bern is! Dat út, dêrhinne stoarmet driftich ús grutte langst! -

29
"Wêrom sa hurd" - sei in kokenskoaltsje ris tsjin in diamant; "binne wy dan net nei besibbe?" -
Wêrom sa weak? Oh bruorren, dat freegje ik jim: binne jim dan net - myn bruorren?
Wêrom sa weak, sa ferweakke en ynskiklik? Wêrom is der safolle beligen, fersaken yn jim hert? Sa'n bytsje beskikking yn jim eagen?
En wolle jim gjin beskikking wêze en ûnferbidliken: hoe kinne jim dan mei my - triomfearje?
En as jim hurdens net tongerje en fykje en ferfykje wol: hoe kinne jim dan ea mei my - skeppe?
Want skeppers binne hurd. En hearlikheid moat it jim wêze, en druk jim hân op milennia as wie it waaks -
- hearlikheid, en skriuw yn 'e wil fan milennia as yn granyt, foarnamer as granyt. Hielendal hurd is allinne it foarnaamste.
Dizze nije wet, myn bruorren, stel ik jim: wês hurd! -

30
Do, myn wil, kearpunt fan alle need, do myn needwindichheid! Besparje my alle lytse oerwinningen!
Do bestjoering fan myn siel dy't ik de namme fan beskikking jou! Do yn-my! Boppe-my! Bewarje my en sparje my foar ien grutte beskikking op!
En dyn lêste grutheid, myn wil, sparje dy foar dyn lêste op - datst ûnferbidlik bist yn dyn oerwinning! Och, wa wie net de mindere fan syn oerwinning!
Och, wa syn each fertsjustere net yn dronken skimering! Och, wa syn foet tommele net en ferlearde it yn 'e oerwinning - te stean! -
- Dat ik ienris ree en ryp bin op 'e grutte middei: ree en ryp as gleon granyt, tongerswiere wolkens en molkoeren dy't tine: -
- reewillich foar mysels en myn ferburgenste wil: in bôge gleon op in pylke, in pylke gleon op syn stjer: -
- in stjer, ree en ryp yn syn middei, gloeiend, trochbuorre, út 'e skroeven fan ferneatigjende sinnepylken: -
- in sinne sels en in ûnferbidlike sinnewil, ree om te ferneatigjen yn it oerwinnen!
O wil, kearpunt fan alle need, do myn needwindichheid! Sparje my op foar ien grutte oerwinning! - -

Dat sei Zarathustra.
 

Hy dy't better wurdt (3.13)

1
Op in moarn, net lang nei't er yn syn hoale thús kommen wie, sprong Zarathustra as in wyld fan syn sliepplak op, raasde mei in gryslike stim en beweegde as lei der noch ien op syn sliepplak, dy't der net ôf woe; en sa'n frjemd lûd hie Zarathustra syn stim, dat syn bisten kjel oansetten kamen en dat út alle hoalen en slûpershoekjes, dy't nêst Zarathustra sines leine, alle dieren útnaaiden - fleane, fladderje, krûpe, springe, neigeraden it soart fan foet of wjuk dat har jûn wie. Zarathustra lykwols spruts dizze wurden:

Omheech, ôfgrûnsgedachte, kom út myn djipte wei! Ik bin dyn hoanne en lemieren, do langslieperswjirm: derút, derút! Myn stim sil dy wekker kraaie!
Knoopje it keatling om dyn earen los: harkje! Want ik wol dy hearre! Derút, derút! Hjir is tonger genôch om ek grêven harkje te learen.
En wiskje dy de sliep en al it slûge, bline út 'e eagen! Harkje ek mei dyn eagen nei my: myn stim is sels noch in wûnderdrankje foar dy't blyn berne is.
En bist ien kear wekker, dan moatst ivich wekker bliuwe. It leit net yn myn aard en meitsje oerbeppe wekker om tsjin har te sizzen - beppe, sliep troch!
Beweechst dy, fiemst dy út, kielskrabbest? Derút, derút! Net kielskrabje - prate moatst tsjin my! Zarathustra ropt dy, de goddeleaze!
Ik, Zarathustra, de foarsprekker fan it libben, de foarsprekker fan 'e pine, de foarsprekker fan 'e sirkel - dy rop ik op, myn djipste ôfgrûnsgedachte!
It wûnder slagget my! Komst - ik hear dy! Myn ôfgrûn praat, myn lêste djipte ha ik foar it ljocht stjelpe!
It wûnder slagget my! Kom hjir! Jou my de hân - - ha! nee! Haha! - - wearze, wearze, wearze - - - ûnk en wee!

2
Mar krekt hie Zarathustra dat sein of dêr foel er foar dea del en bleau lang foar dea lizzen. Mar doe't er wer by kaam, doe wied er wyt om 'e holle en rydboske en bleau lizzen en woe lang net ite of drinke. Sa wied er sân dagen; mar syn bisten gongen deis noch nachts by him wei, útsein dat de earn útfleach om iten. En wat er helle en byinoar rôve, dat lei er op Zarathustra syn sliepplak del: sa lei Zarathustra op it lêst ûnder de giele en reade beien, druven, roazeapels, swietrokige krûden en dinneapels. Mar by syn fuotten leine twa lamkes útspraat, dy't de earn in hoeder mei in soad lijen ûntnadere hie.
Lang om let, nei sân dagen, kaam Zarathustra oerein op syn sliepplak, naam in roazeapel yn 'e hân, rûkte der oan en fûn syn swietrook net ûnnoflik. Doe tochten syn bisten, no is it tiid en praat ris mei him.

"Och Zarathustra," seine se, "no leist al sân dagen sa op bêd, mei swiere eagen: wolst no net einlings wer ris op 'e fuotten stean?
Stap dyn hoale út: de wrâld leit as in tún op dy te wachtsjen. De wyn boartet mei sterke swietroken, dy't nei dy ta wolle; en alle beekjes woene dy wol neirinne.
Alle dingen ha langst nei dy, wylsto sân dagen allinnich wêze woest - stap dyn hoale út! Alle dingen wolle dyn dokter wêze!
Kaamst wat nijs te witen, wat soers, wat dreechs? Lykas soerdaai leiste dêr, dyn siel kaam omheech en tynde oer alle rânen hinne." -
- Och myn bisten, andere Zarathustra, eamelje sa troch en lit my taharkje! It ferkwikket my dat jim sa omeamelje: dêr't omeamele wurdt, leit my de wrâld derhinne as in tún.
Wat is it noflik dat der wurden en lûden binne: binne wurden en lûden net reinbôgen en skynbrêgen tusken wat ivich skaat is?
By oare sielen heare oare wrâlden; foar alle sielen binne alle oare sielen efterwrâlden.
Krekt tusken it meast gelikense liicht de skyn it moaist; want de lytste kleau is it lêst te oerbrêgjen.
Foar my - hoe koe der in bûten-my wêze? Der is gjin bûten! Mar dat ferjitte wy by alle lûden; wat is it noflik dat we ferjitte!
Ha de dingen gjin nammen en lûden krigen dat de minske him oan 'e dingen ferkwikke kin? It is in moaie dwaasheid, it praten: dêrmei dûnset de minske oer alle dingen.
Wat is al it praten en it ligen fan lûden moai! Mei lûden dûnset ús leafde op bûnte reinbôgen. -
- "Oh Zarathustra," seine doe syn bisten, "foar sokken dy't tinke as wy dûnsje alle dingen sels: dat komt en jout inoar de hân en laket en fljocht fuort - en komt werom.
Alles giet, alles komt werom; ivich rôlet it rêd fan al dat is. Alles stjert, alles bloeit wer op, ivich rint it jier fan al dat is.
Alles brekt, alles wurdt nij foege; ivich bout al dat is himsels itselde hús. Alles giet útinoar, alles begroetet inoar wer; ivich bliuwt de ring fan al dat is himsels trou.
Yn alle no begjint al dat is; om alle Hjir rôlet de kûgel Dêr. De midden is oeral. Krom is it paad fan 'e ivichheid." -
- Oh jim gekjeiers en draaioargels, andere Zarathustra en lake wer, wat wite jim goed wat himsels yn sân dagen foltôgje moast: -
- en hoe't dat ûndier my yn it kielsgat kroep en my hast smoarde! Mar ik biet him de kop ôf en spuide him fuort.
En jim - jim makken dêr al in draaioargellietsje fan? Mar no lis ik hjir, noch wurch fan dat biten en fuortspuien, noch siik fan myn eigen ferlossing.
En jim seagen by dat alles ta? Och myn bisten, binne jim dan ek wreed? Ha jim by myn grutte pine tasjen wold lykas minsken dogge? Want de minske is it wreedste dier.
By treurspul, bollefjochtsjen en krusigjen fielde er him oant no ta op ierde it bêst; en doe't er de hel útfûn, sjoch, doe wie dat syn himel op ierde.
As de grutte minske it útraast - : rap rint de lytse derhinne; en de tonge hinget him út 'e mûle fan slijens. Hy jout dat lykwols de namme fan "begrutsjen."
De lytse minske, fral de dichter - hoe warber klaget er it libben yn wurden oan! Harkje, mar ferjit fral de gleonens net dy't yn al sok oankleien skûlet!
Sokke oanklagers fan it libben: dy oerwint it libben mei in knipeach. "Do hâldst fan my?" seit se brutaal; "wachtsje noch mar eefkes, foar dy ha ik it noch net oan tiid."
De minske is foar himsels it wreedste dier: en by alles dat himsels "sûndich" en "in krús" en "beroufol" neamt, ferjit de gleonens net dy't sok kleien en oankleien ynhat!
En ik sels - wol ik hjirmei minskene oankleier wêze? Och myn bisten, dit allinne ha ik leard, dat de minske syn grutste kwea nedich is foar syn bêste -
- dat al it grutste kwea syn bêste krêft is en de hurdste stien foar de heechste skepper; en dat de minske grutter yn goed en kwea wêze moat: -
Net oan dit krús wie ik slein, dat ik wyt: de minske is kwea - mar ik âle, lykas gjinien noch earder âle hat:
"Och, syn grutste kwea is mar sa lyts! Och, syn bêste is mar sa lyts!"
De grutte ôfkear fan 'e minsken - dy smoarde my hast en wie my yn it kielsgat krûpt: en wat de wiersizzer wiersei: "It is allegear lyk, it jout neat, witen smoart."
In lange skimering hinke foar my út, in deawurge, deadronken treurigens, dy't mei gapjende mûle spruts.
"Ivich komt er werom, de minske dyste sêd bist, de lytse minske" - sa gappe myn treurigens en sleepte mei de fuotten en koe de sliep net fine.
Yn in grot feroare de minske-ierde, it boarst sonk har yn, al it libbene wie my minskedrits en bonken en dompich ferline.
Myn suchtsjen siet op alle minskegrêven en koe net mear oerein; myn suchtsjen en freegjen âle en smoarde en gnaude en kleide nacht en dei:
- "och de minske komt ivich werom! De lytse minske komt ivich werom!" -
Neaken ha ik beiden ienris sjoen, de grutste minske en de lytste minske: al te folle lykje se opinoar - al te minsklik ek de grutste noch!
Al te lyts de grutste! - dêrom wearzge ik fan 'e minsken! En dat de lytste ek ivich weromkomt! - dêrom wearzge ik fan al it bestean!
Och, wearze, wearze, wearze! - - Dat sei Zarathustra en suchte en rydboske; want syn eigen sykte kaam him yn it sin. Doe lieten syn bisten him net mear trochprate.

"Praat mar net mear, do dyst better wurdst!" - sa anderen syn bisten him, "mar gean nei bûten ta dêr't de wrâld as in tún op dy te wachtsjen leit.
Gean nei de roazen en bijen en doweswaarmen ta! Mar fral nei de sjongfûgels: datst fan har sjongen learst.
Want sjongen is foar guons dy't better wurde; dy't sûn is mei sprekke. En as ien dy't sûn is al lieten wol, dan wol er dochs oare lieten as ien dy't better wurdt."

- Och jim gekjeiers en draaioargels, hâld jim dochs stil!" - andere Zarathustra en glimke om syn bisten. "Hoe goed wite jim hokfoar treast oft ik foar mysels yn sân dagen fûn ha!
Dat ik wer sjonge moat - dy treast fûn ik my, sa wurd ik better: wolle jim dêr daalks wer in draaioargellietsje fan meitsje?"
- "Sis no mar neat mear," anderen syn bisten him lykwols; "no'st better wurdst kinst better earst dyn draaioargel meitsje, in nij draaioargel!
Want sjoch ris, Zarathustra, foar nije lieten is in nij draaioargel nedich.
Sjong en brûs oer, Zarathustra, meitsje mei nije lieten dyn siel better: dan kinst dyn grutte beskikking drage dy't noch gjin minske syn beskikking wie!
Want dyn bisten wite it wol, Zarathustra, watsto bist en wêze moatst: sjoch, do bist de learaar dy't leart dat alles ivich weromkomt - dat is no dyn beskikking!
Do moatst as earste dy lear leare - hoe soe dy grutte beskikking ek net dyn grutste gefaar en sykte wêze!
Sjoch, wy wite watst learst: dat alle dingen ivich weromkomme en wysels mei en dat we al in ivich tal kearen hjir west ha en alle dingen mei ús.
Do learst dat der in grut jier is fan al dat wurdt, in meunster fan in grut jier: dat moat him as in sânglês altyd wer op 'e nij omdraaie, dat it op 'e nij ôfrint en útrint: -
- sa dat al dizze jierren inoar lyk binne, yn it grutste en ek yn it lytste - sa dat wy sels yn alle grutte jierren ússels lyk binne, yn it grutste en ek yn it lytste.
En ast no deagean woest, Zarathustra: sjoch, wy wite ek watst dan tsjin dysels sizze soest: - mar dyn bisten smeekje dy datst noch net deagiest!
Soest sizze en rydboskje net, earder sykhellest ferromme: want in dreech gewicht en benearring soe dy ôfnommen wêze, do geduldichste! -
"No gean ik dea en wurd ik wei," soest sizze, "en yn it no bin ik in neat. De sielen geane dea lykas de liven.
Mar de knoop fan oarsaken, dêr't ik yn teard bin, komt werom - dy sil my wer skeppe! Ik bin sels ien fan 'e oarsaken fan it ivige weromkommen.
Ik kom werom, mei dizze sinne, mei dizze ierde, mei dizze earn, mei dizze slange - net foar in nij of better libben of in libben dat hjir op liket:
- ik kom ivich werom nei ditselde en gelikense libben, yn it grutste en ek yn it lytste, dan lear ik wer dat alle dingen ivich weromkomme -
- dan sprek ik wer it wurd fan 'e grutte ierde- en minskemiddei, dan ferkundigje ik wer oan 'e minsken de uebermensch.
Ik spruts myn wurd, myn wurd brekt my: dat wol myn ivich lot - as ferkundiger gean ik yn 'e grûn!
De oere is no kommen, dat dy't ûndergiet himsels de seine jout. Sa einiget Zarathustra syn ûndergong." - -

Doe't de bisten dy wurden sprutsen hiene, holden se har stil en wachten dat Zarathustra wat tsjin har sizze soe: mar Zarathustra hearde net dat se neat mear seinen. Earder is it sa dat er stil lei, mei de eagen ticht, as ien dy't sliept, ek al sliepte er feitliks net: want hy ûnderhold him mei syn siel. De slange lykwols en de earn, doe't se gjin lûd fan him fernommen, earen de grutte stilte om him hinne en joegen har hoeden ôf.

Oer de grutte langst (3.14)

Myn siel, ik learde dy "no" te sizzen lykas "ea" en "eartiids" en oer alle Hjir en Dêr en Dêre dyn raaidûnsen te dûnsjen.
Myn siel, ik ferloste dy fan alle lytse hokjes, ik naam stof, spinnen en twiljocht fan dy ôf.
Myn siel, ik wosk de lytse skamte en de hokjedeugd fan dy ôf en prate dy om en stean neaken foar de eagen fan 'e sinne.
Mei de stoarm dy't "geast" hjit, blies ik oer dyn weagjende see; alle wolken blaasde ik fuort, ik smoarde sels de fersmoarder dy't "sûnde" hjit.
Myn siel, ik joech dy it rjocht en sis nee lykas de stoarm en sis ja lykas iepen himel ja seit: stil as ljocht stiest en giest no troch neesizzende stoarmen.
Myn siel, ik joech dy de frijheid werom oer wat skepen en net skepen is: en wa kin, lykasto kinst, de gleonens fan it takomstige?
Myn siel, ik learde dy it ferachtsjen dat net as wjirmstek komt, it grutte, it leafhawwende ferachtsjen, dat it meast leaf hat dêr't it it meast ferachtet.
Myn siel, ik learde dy sa te praten, datst de grûnen sels nei dy om pratest: lykas de sinne dy't sels de see nei syn hichte ta praat.
Myn siel, ik naam dy al it harkjen, knibbeljen en baas-sizzen ôf; ik joech dysels de nammen "kearpunt fan need" en "beskikking."
Myn siel, ik joech dy bûnte nammen en bûnt boartersguod, ik joech dy de namme fan "beskikking" en "omfangrykste" en "nâlestring fan 'e tiid" en "blauwe stolp."
Myn siel, dyn ierdryk joech ik alle wiisheid te drinken, alle nije winen en ek alle ûnheuchlik âlde sterke winen fan 'e wiisheid.
Myn siel, alle sinne geat ik op dy del en alle nacht en alle stilte en alle langst: - doe woeksto my omheech as in wynstôk.
Myn siel, mear as ryk en swier stietst dêr no, in wynstôk mei tinende oeren en mei brune goudwyndruven opinoar twongen:
- opinoar twongen en krongen troch dyn lok, wachtsjend út oerfloed en sels beskamme om dyn wachtsjen.
- Myn siel, der is no nearne in siel dy't mear leafhat en omfetsjender is en omfangriker! Wêr wiene takomst en ferline tichter byinoar as by dy?
Myn siel, ik joech dy alles en al myn hannen binne leech oan dy wurden: - en no! No seist glimkjend en fol swiersettigens: "wa fan ús soe tankje moatte? -
- moat dy't jout net tankje, dat dy't nimt naam? Is jaan net in need? Is oannimme net - erbarmjen?" -
Myn siel, ik begryp it glimkjen fan dyn swiersettigens: dyn mear-as-rykdom sels stekt no ferlangjende hannen út!
Dyn follens sjocht oer strûzjende see hinne en siket en wachtet: de langst fan mear-as-follens sjocht troch dyn glimkjende each-himel út!
En wier, myn siel! Wa koe dyn glimkjen oansjen en krij de triennen net yn 'e eagen? De ingelen sels krije de triennen yn 'e eagen om de mear-as-goedens fan dyn glimkjen.
Dyn goedens en mear-as-goedens is it, dy't net kleie en skrieme wol: en dochs hat dyn glimkjen langst, myn siel, nei triennen en dyn triljende mûle nei snokjen.
"Is alle skriemen net kleien? En alle kleien net oankleien?" Dat seist tsjin dysels en dêrom wolst, myn siel, leaver glimkje as dyn pine derút smite.
- yn eazjende triennen derút smite al dyn pine oer dyn follens en oer al it twingen fan 'e wynstôk nei wynbouwer en wynbouwersknyft!
Mar do wolst net skrieme, net útskrieme dyn poarperen swiersettigens, dat silst sjonge moatte, myn siel! - Sjoch, ik glimkje sels, dy't dy soks foarsis:
- sjonge, mei strûzjend gesjong, oant alle seeen stil wurde, oant se dyn langst beharkje -
- oant boppe stille ferlangjende seeen it boatsje swevet, it goudene wûnder; om syn goud hippelje alle goede, slimme, wûnderlike dingen hinne: -
- en ek in protte grut en lyts bisteguod en alles dat lichte, wûnderlike fuotten hat, dat it oer fioeltsjeblauwepaden rinne kin -
- nei it gouden wûnder ta, it frijwillige boatsje en syn baas: dat lykwols is de wynbouwer, dy't mei diamanten wynbouwersknyft wachtet -
- dyn grutte ferlosser, myn siel, de nammeleaze - - foar wa't takomstige lieten earst nammen fine sille! En wier, no rûkt dyn azem al nei takomstige lieten -
- no al gloeist en dreamst, no al drinkst toarstich fan alle djippe klinkende treastboarnen, no al rêstet dyn swiersettigens yn 'e hearlikheid fan takomstige lieten! - -
Myn siel, no ha ik dy alles jûn en ek myn lêste, en al myn hannen binne leech oan dy wurden: - dat ik dy hiet te sjongen, sjoch, dat wie myn lêste!
Dat ik dy hiet te sjongen, sis no, sis: wa fan ús beiden moat no - tankje? - Mar better is it: sjong foar my, sjong, myn siel! En lit my tanksizze! -

Dat sei Zarathustra.
 

It oare dûnsliet (3.15)

1
Yn dyn eagen skôge ik okkerlêst, oh libben: goud seach ik yn dyn nachteagen blikkerjen - myn hert stie stil foar dy gleonens:
- in gouden boatsje seach ik blikkerjen op nachtlike wetters, in sinkend, drinkend, wer winkend gouden touterboatsje!
Op myn foet, de dûnsdriftige, lietst dyn each falle, dyn laitsjende, freegjende, smeltende toutereach:
Twa kear mar sloechst dyn rinkelbel mei lytse hantsjes, doe toutere myn foet al fan dûnsdrift. -
Myn hakken sprongen op, myn teannen harken om dy te ferstean: de dûnser hat ommers syn ear - yn syn teannen!
Op dy sprong ik ta: doe fleachst werom foar myn sprong: en my streaken dyn flechtsjende, fleanende hiertongen!
By dy sprong ik wei en dyn slangen: doe stiest al, heal omdraaid, it each fol langst.
Mei kromme eachopslaggen - learst my kromme banen; op kromme banen leart myn foet - streekjes!
Ik bin bang foar dy tichtby, ik hâld fan dy fier fuort; dyn flecht lokket my oan, dyn sykjen stjit my ôf: - ik ha pine, mar wat pine hie ik net graach om dy!
Dyn kjeld fjurret oan, dyn haat ferliedt, dyn flecht bynt, dyn gekoanstekken - kriget by it hert:
- wa hate dy net, do grutte biner, omwiner, besiker, siker, finer! Wa hold net fan dy, do ûnskuldige, ûngeduldige, wynflugge, berne-eagige sûnderes!
Wêr lûkst my no hinne, do dwylbyld en wyldepûst? En no fljochst wer by my wei, do swiete wyldjeier, ûntankbere flarde!
Ik dûnsje dy nei, ik folgje dy ek op it minste spoar. Wêr bist? Jou my de hân! Of allinne mar in finger!
Hjir binne hoalen en strewelleguod: wy sille it paad bjuster reitsje! - Ho! Stean stil! Sjochst net ûlen en flearmuzen wjukkeljen?
Do ûle! Do flearmûs! Wolst my neibouwe? Wêr binne wy? Fan 'e hûnen leardesto dit âljen en kefjen.
Do blikkerest my leaflik oan mei wite toskjes, dyn lilke eagen springe my temjitte út lokkerige moannen.
It is in dûnsjacht troch hagen en toarnen: ik bin de jager - wolst myn hûn of myn gems wêze?
Nêst my no! En fluch, do kwea-aardige springer! Omheech no! En deroerhinne! - Net bêst! Dêr foel ik sels yn 'e sprong!
Och, sjoch my dochs lizzen, do oermoed, en om genede smeekjen! Graach woe ik mei dy - oer leafliker paden rinne!
- oer leafdespaden troch stille bûnte boskjes! Of dêr by de mar lâns: dêr swimme en dûnsje goudfisken!
Bist no wurch? Dêr yn 'e fierte binne skiep en jûnsrea: is it net hearlik en sliep as hoeders floitsje?
Bist sa slim wurch? Ik draach dy derhinne, doch allinne de earms nei ûnderen! En hast toarst - ik wist wol wat, mar dyn mûle wol it net drinke!
- Och dy ferflokte flugge linige slange en slûpheks! Wêr bist hinne? Mar yn it gesicht fiel ik fan dyn hân twa gatsjes en reade flekjes!
No bin ik it wier sêd en wês altyd dyn ûnnoazele hoeder! Do hekse, oant no ta ha ik dy tasongen, no silsto my - taraze!
Op 'e maat fan myn swipe silst foar my dûnsje en raze! Ik fergeat dochs de swipe net? - Nee!"

2
Doe andere it libben my en hold dêrby de sierlike earen ticht:

"Och Zarathustra, klets dochs net sa ferskriklik mei dyn swipe! Do wytst it ommers: drokte makket tinzen dea - en niiskrekt kamen my sokke sêfte tinzen yn it sin.
Wy binne twa echten, wy doge beiden nearne en oeral foar. Oarekant fan goed en kwea fûnen wy ús eilân en ús griene greide - wy beide allinnich! Dêrom moatte wy goed foar inoar wêze!
En hâlde wy net fan inoar út 'e grûn wei - moat men dan altyd lilk opinoar wêze, as men net út 'e grûn wei fan inoar hâldt?
En dat ik goed foar dy bin en faak te goed, dat wytsto: en de grûn dêrfoar is, dat ik op dyn wiisheid oergeunstich bin. Ah, dy gekke, âlde healwizelinge fan in wiisheid!
As dyn wiisheid ienris by dy wei rûn, och, dan rûn myn leafde ek fluch by dy wei." -

Dêrnei seach it libben prakkesearjend achter har en om har hinne en sei sêft: "Zarathustra, do bist my net trou genôch!
Do hâldst lang net safolle fan my ast seist; ik wyt, do tinkst datst my gau yn 'e steek litte silst.
Der is in âlde, swiere, drege grommelklok, dy grommelt nachts nei dyn hoale omheech: -
- hearst dy klok middernachts de oeren slaan, dan tinkst der tusken ienen en tolven oan -
- do tinkst deroan, Zarathustra, ik wyt it, datst my gau yn 'e steek litte silst!" -

"Ja," andere ik wifeljend, "mar do wytst dit ek - ." En ik sei har wat yn it ear, der midden yn, tusken har betyske, giele, hiertûfen.
"Do wytst dat, Zarathustra? Dat wyt gjinien. - - "

En wy seagen inoar oan en digeren de griene greide oer, dêr't krekt de koele jûn rûn, en gûlden mei-inoar. - Doe wie it libben my lykwols leaver as al myn wiisheid. -

Dat sei Zarathustra.

3
Ien!
Minske, jou acht!
Twa!
Wat seit de djippe middernacht?
Trije!
"Ik sliepte, ik sliepte- -
Fjouwer!
Ut djippe dream kaam ik by: -
Fiif!
De wrâld is djip,
Seis!
Djipper as de dei tocht.
Sân!
Djip is har sear -
Acht!
Nocht - djipper as hertepine:
Njoggen!
Sear seit: wurd wei!
Tsien!
Mar alle nocht wol ivichheid -
Alve!
- wol djippe djippe ivichheid."
Tolve!
 

De sân segels (of it ja-en-amen liet) (3.16)

1
As ik in wiersizzer bin en fol fan dy wiersizzersgeast, dy't op in hege berchkaam tusken twa seeen rint, -
tusken ferline en takomst as drege wolken rint - , fijân fan neare bedelten en fan alles dat wurch is en net stjerre en net libje kin:
reewillich om te wjerljochtsjen yn 'e tsjustere boezem, en om ljochtsjendewei te ferlossen, swier fan blitsen dy't ja! sizze, ja! laitsje, om wjerljochtsjendewei te wiersizzen: -
- loksillich is lykwols dy't sa swier is! En wier, lang moat as swier waar tsjin 'e bergen oan hingje, dy't ienris it ljocht fan 'e takomst oanstekke sil! -
Hoe soe ik dan net gleon op 'e ivichheid wêze en op 'e houlikse ring fan ringen - de ring fan 'e ivige weromkear?
Nea noch fûn ik de frou dêr't ik bern by ha woe, útsein dizze frou dêr't ik fan hâld: want ik hâld fan dy, ivichheid!
Want ik hâld fan dy, ivichheid!

2
As myn lilkens ea grêven bruts, grinsstiennen omwâde en âlde wetstafels stikken brutsen yn steile djipten rôle:
As myn húnjen ea fermôge wurden fuort blies en ik as in biezem foar de krússpinnen kaam en as feiwyn foar alle dompige grêfkeamers:
As ik ea mâltjirgjend siet dêr't âlde goaden begroeven leine, wrâldseinigjend, wrâldleavjend nêst de stânbylden fan âlde wrâldbeligers: -
- want sels tsjerken en goadegrêven ha ik leaf, as de himel earst mei keine eagen troch har brutsen dekplaten sjocht; graach sit ik as gers en reade klaproas op tebrutsen tsjerken -
Hoe soe ik dan net gleon op 'e ivichheid wêze en op 'e houlikse ring fan ringen - de ring fan 'e ivige weromkear?
Nea noch fûn ik de frou dêr't ik bern by ha woe, útsein dizze frou dêr't ik fan hâld: want ik hâld fan dy, ivichheid!
Want ik hâld fan dy, ivichheid!

3
As ea in pûst oer my kaam fan 'e skeppersazem en fan 'e himelske need, dy't sels tafallen noch twingt en dûnsje stjerreraaidûnsen:
As ik ea mei it laitsjen fan it skepperswjerljocht lake, dy't de lange tonger fan 'e die tjirgjend, mar harkjend efternei komt:
As ik ea oan 'e goadetafel fan 'e ierde mei goaden dobbele, dat de ierde beve en bruts en fjoerseeen omheech pûste: -
- want in goadetafel is de ierde, en riljend fan nije skepperswurden en goadewoarpen: -
Hoe soe ik dan net gleon op 'e ivichheid wêze en op 'e houlikse ring fan ringen - de ring fan 'e ivige weromkear?
Nea noch fûn ik de frou dêr't ik bern by ha woe, útsein dizze frou dêr't ik fan hâld: want ik hâld fan dy, ivichheid!
Want ik hâld fan dy, ivichheid!

4
As ik ea mei romme swolgen dronk út dy skomjende krûd- en mingkrúk, dêr't alle dingen goed yn mongen binne:
As myn hân ea fierste by nêste smiet en fjoer by geast en nocht by pine en slimste by guodlikste:
As ik sels in kerltsje bin fan dat ferlossende sâlt dat makket, dat alle dingen yn 'e mingkrúk har goed minge: -
- want der is in sâlt dat goed mei kwea bynt; en ek it kweaste is noch goed foar it krûdzjen en it lêste oerskomjen: -
Hoe soe ik dan net gleon op 'e ivichheid wêze en op 'e houlikse ring fan ringen - de ring fan 'e ivige weromkear?
Nea noch fûn ik de frou dêr't ik bern by ha woe, útsein dizze frou dêr't ik fan hâld: want ik hâld fan dy, ivichheid!
Want ik hâld fan dy, ivichheid!

5
As ik de see tadien bin, en alles dat it aard fan 'e see hat, en it measte noch, as er my lilk tsjinsprekt:
As dy sikersnocht yn my is, dy't op it ûnûntdutsene koersset, at seefarjersnocht yn myn nocht is:
As ea myn mâltjirgjen rôp: "de kust waard wei - no foel my it lêste keatling ôf -
- it grinsleaze strûst om my hinne, fier wei glânzgje my romte en tiid, kom op! foarút! âld hert!" -
Hoe soe ik dan net gleon op 'e ivichheid wêze en op 'e houlikse ring fan ringen - de ring fan 'e ivige weromkear?
Nea noch fûn ik de frou dêr't ik bern by ha woe, útsein dizze frou dêr't ik fan hâld: want ik hâld fan dy, ivichheid!
Want ik hâld fan dy, ivichheid!

6
As myn deugd in dûnsersdeugd is en ik faak mei beide fuotten yn goud-smaragden útskroevenens sprong:
As myn lilkens in laitsjende lilkens is, thús tusken ljedders fan roazen en dekken fan pompeblêden:
- want yn it laitsjen komt al it kwea byinoar, mar hillich- en frijsprutsen troch syn eigen hearlikheid: -
En as dat myn lust en myn wille is, dat al it drege licht wurdt, alle liif dûnser en alle geast fûgel: en wis, dat is myn lust en myn wille! -
Hoe soe ik dan net gleon op 'e ivichheid wêze en op 'e houlikse ring fan ringen - de ring fan 'e ivige weromkear?
Nea noch fûn ik de frou dêr't ik bern by ha woe, útsein dizze frou dêr't ik fan hâld: want ik hâld fan dy, ivichheid!
Want ik hâld fan dy, ivichheid!

7
As ik ea in stille himel boppe my útspande en mei eigen wjukken yn 'e eigen himel fleach:
As ik boartsjend yn djippe ljochtfierten swom en fan myn frijheid fûgelwiisheid kaam: -
- sa lykwols sprekt fûgelwiisheid: "Sjoch, der is gjin boppen, gjin ûnderen! Smyt dysels yn it rûn, hinne, werom, do lichte! Sjong! Sprek net mear!
- Binne alle wurden net foar de dregen makke? Lige foar de lichten net alle wurden? Sjong! Sprek net mear!" -
Hoe soe ik dan net gleon op 'e ivichheid wêze en op 'e houlikse ring fan ringen - de ring fan 'e ivige weromkear?
Nea noch fûn ik de frou dêr't ik bern by ha woe, útsein dizze frou dêr't ik fan hâld: want ik hâld fan dy, ivichheid!
Want ik hâld fan dy, ivichheid!
 
 
 

Diel IV
 

Wêr yn 'e wrâld barden gruttere domheden as by begrutsjend folk? En wat yn 'e wrâld brocht mear sear tewei as de dommens fan begrutsjend folk?
Wee dy't leaf hat, dy't noch net in hichte fûn hat dy't boppe syn meilijen leit!
Dit sei de duvel ris tsjin my. "Ek God hat syn hel: dat is syn leafde foar de minsken." (Zarathustra 2.3 "Oer it begrutsjend folk")
 

It huning-offer (4.1)

- En wer rûnen moannen en jierren by Zarathustra oer de siel, en hy sloech der gjin acht op; syn hier waard lykwols griis. Op in dei, doe't er stil op in stien foar syn hoale siet út te sjen - men sjocht dêr lykwols út oer de see, en oer krinkeljende ôfgrûnen -, doe draaiden syn bisten betinksum om him hinne en gongen op it lêst foar him stean.
"Zarathustra," seine se, "sjochsto faaks út nei dyn lok?" - "Lok, wat soe dat!" andere er, "ik stribje al lang net mear nei lok, ik stribje nei myn wurk." - "Zarathustra," seine de bisten nochris, "dat seist as ien, dy't fan it lok mear as genôch hat. Leist net yn in himelsblauwe mar fan lok?" - "Jim gekjeiers," andere Zarathustra en glimke, "hoe goed kieze jim de gelikenis! Mar jim wite ek dat myn lok swier is en net as in rinnende wetterboarne: it sit my heech en wol net by my wei en it is lykas raande tarre."
Doe draaiden syn bisten wer betinksum om him hinne en gongen wer foar him stean. "Zarathustra," seine se, "dêrfan komt it dus, datst hieltyd gieler en donkerder wurdst, ek al sjocht dyn hier der wyt en teisterich út? Sjoch dochs, do sitst yn dyn tarre!" - "Wat sizze jim dêr, myn bisten," sei Zarathustra en glimke derby, "wier, ik rabbe doe't ik it oer tarre hie. Wat my oerkomt, sa giet it mei alle fruchten, dy't ryp wurde. It is de huning by my yn 'e ieren, dy't myn bloed tsjokker en ek myn siel stiller makket." - "Dat sil it wol wêze, Zarathustra," anderen de bisten en krongen op him oan; "mar wolst hjoed net by in hege berch op? De loft is skjin, en men sjocht hjoed mear fan 'e wrâld as ea." - "Ja, myn bisten," andere er, "jim jouwe treflik rie en my nei it sin: ik sil hjoed by in hege berch op! Mar soargje der foar, dat ik dêr huning by de hân ha, giele, wite, goede iisfrisse rategoudhuning. Want jim moatte wite, ik wol dêr boppe it huningoffer bringe." -
Mar doe't Zarathustra dêr boppe op 'e hichte wie, stjoerde er de bisten fuort dy't him laat hiene en seach dat er no allinnich wie: - doe lake er, seach om him hinne en sei:

Dat ik it oer offerjen hie en huningofferjen, dat wie mar in list en wier, in nuttige gekheid! Hjir boppe kin ik frijer prate as foar kluzenershoalen en kluzenersbisten.
Wat offerje! Ik jei der troch wat my jûn wurdt, ik trochjeier mei tûzen hannen: hoe soe ik noch sizze meie dat dat - offerjen is!
En doe't ik huning woe, woe ik allinne mar lokies en huningseam en swiet slym, dêr't ek brombearen en nuveraardige, grimmitige, lilke fûgels om tongslikje.
- it bêste lokies, lykas de jager en fisker nedich is. Want as de wrâld is as in tsjustere bistewrâld en in lusthôf foar alle wylde jagers, dan is se my noch mear en leaver as in see, in ôfgrûn fan rykdom,
- in see mei bûnte fisken en kreeften, dêr't ek goaden op longerje mochten, dat se dêr fiskers waarden en nettesmiters: sa ryk is de wrâld oan nuveraardichs, grut en lyts!
Fral de minskewrâld, de minskesee: - dêr smyt ik no myn gouden angel yn út en sis: doch iepen, do minske-ôfgrûn!
Doch iepen en smyt my dyn fisken en fonkelkreeften ta! Mei myn bêste lokies lokje ik hjoed de nuveraardichste minskefisken!
- myn lok sels smyt ik út fier en hein, tusken opkomst, middei en delgong, oft net oan myn lok in protte minskefisken leare te lûken en te sparteljen.
Oant se, byt oan myn skerpe ferburgen heakken, omheech moatte nei myn hichte ta, de bûntste ôfgrûn-grûnlingen nei de kwea-aardichste fan alle minskene fiskefangers.
Want dy bin ik út 'e grûn wei, ik kweek, ik bring omheech, ik bring grut, ik bin in kweker, in grutbringer, in tuchtmaster, dy't net om 'e nocht ienris tsjin himsels sei: "wurd dyste bist!"
Sa meie no de minsken nei my omheech komme: want ik wachtsje noch op it teken dat it tiid is foar myn delgong, noch gean ik sels net ûnder, lykas ik moat, ûnder de minsken.
Dêrom wachtsje ik hjir, op hege bergen mûklistich en gekjeierich, gjin ûngeduldige, gjin geduldige, earder ien, dy't ek it geduld ferleard hat - om't er net mear "duldet."
Want myn lotsbeskikking docht it him oan tiid: hy fergeat my faaks? Of sit er efter in grutte stien te miggefangen?
En wier, it is my wol goed sa mei myn ivige beskikking, dat er my net opjaget en ynbrânt en my tiid jout foar gek- en kwea-aardichheden: dat hjoed teach ik by dizze hege berch op te fiskfangen.
Fong in minske ea fisken op hege bergen? En as it ek in gekheid is, wat ik hjir boppe wol en doch: better noch dit, as dêr ûnder plechtich wurde fan it wachtsjen en grien en giel -
- in oanstellerige lilksnuver fan it wachtsjen, in hillige gûlstoarm út 'e bergen, in ûngeduldige, dy't yn 'e delten ropt: "Harkje, of ik giselje jim mei de gisel Gods!"
Net dat ik dêrom lilk op sokke lilkerts bin: goed om út te laitsjen binne se my! Ungeduldich moatte se wol wêze, dy grutte blasten, dy't hjoed of nea oan it wurd komme moatte.
Mar ik en myn beskikking - wy prate net tsjin hjoed, wy prate ek net tsjin nea: wy ha om te praten tiid genôch en mear as tiid. Want ea sil er dochs komme moatte en mei net foarbygean.
Wa sil ea komme moatte en mei net foarbygean? Us grutte senit, dat is ús grut fier minskeryk, it Zarathustraryk fan tûzen jierren - -
Hoe fier mei dat "fier" wol net wêze? Wat giet my dat oan! Mar dêrom stiet it noch net minder fêst -, mei beide fuotten stean ik wis op dy grûn,
- op in ivige grûn, op hurd oerstiente, op dit heechste, hurdste oerberchte, dêr't alle winen komme as by wetterskieden, freegjend nei wa? en wêrwei? en wêrút?
Laitsje, laitsje hjir, myn helle, sûne lilkens! Fan hege bergen smyt ik dyn fonkeljend gekjeiend laitsjen nei ûnderen ta. Lokje mei dyn fonkeljen de moaiste minskefisken!
En wat yn alle seeen mines is, myn foar-en-fan-my yn alle dingen - fiskje dat der foar my út, bring dat nei my omheech: dêr wachtsje ik op, de kwea-aardichste fan alle fiskefangers.
Ut, út, myn angel! Deryn, nei ûnder, lokies fan myn lok! Dripkje dyn swietste dau, myn hertehuning! Byt, myn angel, yn 'e bûk fan alle swarte drôvens!
Ut, út, myn each! Hoefolle seeen yn ringen om my hinne, hokke skimerjende minsketakomsten! En boppe my - hokke roazereade stilte! Hok wolkeleas swijen!

De needgjalp (4.2)

De oare deis siet Zarathustra wer op syn stien foar syn hoale, wylst de bisten bûten yn 'e wrâld omdoarmen, dat se nij iten thúsbringe koene - ek nije huning: want Zarathustra hie de âlde huning oant it lêste dripke ta opmakke en der troch jage. Doe't er dêr lykwols sa siet, mei in stôk yn 'e hân en it skaad fan syn stal op 'e ierde ôftekene wylst er neitocht, en wier, net oer himsels of syn skaad - doe waard er ynienen kjel en kromp yninoar: want hy fernaam nêst syn skaad noch in oar skaad. En doe't er fluch om him hinne seach en oerein kaam, sjoch, doe stie de wiersizzer nêst him, deselde dy't er ienris oan syn tafel te iten en te drinken jûn hie, de ferkundiger fan 'e grutte wurgens, dy't learde: "It is allegear gelyk, neat is de muoite wurdich, wrâld hat gjin sin, witen smoart." Mar syn antlit wie yn 'e tuskentiid feroare en doe't Zarathustra him yn 'e eagen seach, waard syn hert nochris kjel: safolle slimme ferkundigingen en jiskeskiere bliksemslaggen rûnen oer dat gesicht hinne.
De wiersizzer, dy't fernommen hie wat him by Zarathustra yn 'e siel ôfspile, wiske him mei de hân oer it antlit, as woe er no dat krekt weiwiskje; itselde die ek Zarathustra. En doe't beiden harsels sa swijend bedarre en yn 'e macht hiene, fûstken se as teken dat se inoar werkenne woene.
"Wolkom," sei Zarathustra, "do wiersizzer fan 'e grutte wurgens, do silst net om 'e nocht ienris myn tafelgenoat en gast west ha. Yt en drink ek hjoed by my en nim it net kwea-ôf dat in wolfernoege âld man mei dy oan tafel sit!" - "In wolfernoege âld man?" andere de wiersizzer skodholjend: "wa'st ek bist of wêze wolst, Zarathustra, dat hat syn langste tiid hjir boppe hân - dyn boatsje sil meikoarten net mear op it droege lizze!" - "Lis ik dan op it droege?" frege Zarathustra laitsjend. - "De weagen om dyn berch hinne," andere de wiersizzer, "komme heger en heger, de weagen fan grutte need en drôvens: dy sille skielk ek dyn boatsje optille en dy meitôgje." - Zarathustra wie dêr stil fan en fernuvere him. "Hearst noch neat?" gong de wiersizzer fierder: "brûst en strûst it net út 'e djipte omheech?" - Zarathustra wie noch altyd stil en harke no: doe hearde er in lange lange gjalp, dy't de ôfgrûnen inoar tasmieten en trochjoegen, want gjinien woe him hâlde: sa kwea klonk er.
"Do slimme ferkundiger," sei Zarathustra lang om let, "dat is in needgjalp en de gjalp fan in minske, dy koe wol út in swarte see komme. Mar wat giet my minskeneed oan! De lêste sûnde dy't foar my bewarre bleaun is - wytst ek hoe't dy hjit?"
- "Begrutsjen!" andere de wiersizzer út in oerrinnend hert en die beide hannen omheech - "Zarathustra, ik kom om dy ta dyn lêste sûnde te ferlieden!" -
En mar krekt wie dat sein, of dêr galme de gjalp op 'e nij, en langer en banger as sakrekt, en ek al folle tichter by. "Hearst wol, hearst wol, Zarathustra," rôp de wiersizzer, "dy gjalp is foar dy ornearre, dy ropt er: kom, kom, kom, it is tiid, it is de heechste tiid!" -
Zarathustra wie der stil fan, betiisd en ferstuivere; op it lêst frege er, as ien dy't by himsels wifket: "En wa is dat dan, dy't my ropt?"
"Mar dat wytst ommers wol," andere de wiersizzer ferheftich, "wolst my wat wiismeitsje? De hegere minske is it dy't om dy ropt!"
"De hegere minske?" rôp Zarathustra en griisde: "wat wol dy? Wat wol dy? De hegere minske! Wat moat dy hjir?" - en it swit bruts him út.
De wiersizzer lykwols reagearre net op Zarathustra syn bangens, mar harke en harke nei de djipte. Doe't it dêr dochs lange tiid stil bleau, seach er wer om en seach Zarathustra stean en rydboskjen.
"Zarathustra," begûn er mei drôve stim, "do stietst dêr net as ien, dy't it foar de eagen draait fan lokkigens: silst dûnsje moatte, oars falst om!
Mar ek al woest foar my dûnsje en al dyn sydsprongen springe: gjinien soe tsjin my sizze meie: 'sjoch, dêr dûnset de lêste blide minske!'
Om 'e nocht soe ien op dizze hichte komme, dy't dy hjir sykje soe: hoalen soe er wol fine en efterhoalen, skûlplakken foar weikrûpers, mar net skachten fan lok en skatkeamers en nije loks-goudieren.
Lok - hoe soe men it lok fine kinne by sok begroeven folk en kluzeners! Moat ik it lêste lok op 'e loksillige eilannen sykje en fier fuort tusken fergetten seeen?
Mar it is allegearre gelyk, neat is de muoite wurdich, sykjen jout neat en der binne ek gjin loksillige eilannen mear!" -

Sa suchte de wiersizzer; by syn lêste sucht waard Zarathustra lykwols wer helder en wis, lykas ien dy't út in djip gat wer foar it ljocht komt. "Nee, nee en nochris nee," rôp er mei lûde stim en struts him oer it burd - "dat wyt ik wol oars! Der binne noch loksillige eilannen! Hâld dy dêr de mûle oer, do suchtsjende treurpôt!
Eamelje dêr net langer op om, do reinwolke yn 'e moarntiid! Stean ik hjir net, wiet fan dyn drôvens en wietreind as in hûn?
No skodzje ik my de lea en rin by dy wei, dat ik wer droech wurd: dêr hoechst dy net oer te fernuverjen! Fynst my ûnhoflik? Mar hjir is it myn hôf!
Wat lykwols dyn hegere minske oanbelanget: no, dy sil ik wol opsykje yn 'e bosken dêre: dêr kaam syn gjalp wei. Faaks sit in lilk bist him op 'e hûd.
Hy is yn myn berik: hjir mei him neat oerkomme! En wier, der binne in protte kweade bisten by my." -
Mei dy wurden draaide Zarathustra him om om fuort. Doe sei de wiersizzer: "Zarathustra, do bist in skarlún!
Ik ha it wol troch: wolst fan my ôf wêze! Leaver rinst troch de bosken en efter kweade bisten oan!
Mar wat jout it dy? Jûns silst my dochs wer ha; yn dyn eigen hoale sil ik sitte, geduldich en swier as in blok - en op dy wachtsje!"
"Dat moat dan mar!" rôp Zarathustra werom by it fuortgean: "en wat fan my is yn myn hoale, is ek fan dy, myn gastfreon!
Mochtst lykwols noch huning fine, hawar, slikje dy dan op, do âld brombear, en meitsje dy de siel swiet! Jûns wolle wy beide in goed sin ha,
- in goed sin ha en bliid wêze dat dizze dei te'n ein rûn! En do silst sels noch op myn lietsjes dûnsje as in dûnsbear.
Do wolst it net leauwe? Skodhollest? Goed, hawar, âlde brombear! Mar ik bin ek - in wiersizzer."

Dat sei Zarathustra.
 

Yn petear mei de keningen (4.3)

Zarathustra wie noch gjin oere yn syn bergen en bosken ûnderweis, doe seach er ynienen in seldsume optocht. Krekt oer it paad dat er op soe kamen twa keningen oansetten, yn 'e es mei kroanen en poarperen gurdles en bûnt as flamingofûgels: dy dreaunen in beladen ezel foar harren út. "Wat moatte dy keningen yn myn ryk?" sei Zarathustra fernuvere yn himsels en ferburch him fluch efter in boskje. Doe't de keningen hast by him wiene, sei er, lûdop, lykas ien dy't allinne is en yn himsels praat: "Seldsum, seldsum, hoe akkordearret dat? Twa keningen sjoch ik - en mar ien ezel!"
Doe holden de twa keningen ho, glimken, en seagen nei it plak dêr't de stimme wei kaam en seagen inoar doe oan. "Dat tinkt men ek wol by ús," sei de rjochter kening, "mar men seit it net."
De lofter kening loek lykwols oan 'e skouders en andere: "It sil wol in geitehoeder wêze. Of in kluzener, dy't te lang tusken rotsblokken en beammen wenne. Hielendal gjin selskip bedjert nammentlik ek de goede seden."
"De goede seden," joech ûnwillich en bitter de oare kening beskie, "wa geane wy dan út 'e wei? Binne dat net de 'goede seden'? Us 'sosjale maatskippij'?
Leaver, wier, tusken kluzeners en geitehoeders wenje as tusken ús mei in goudrantsje opsmynke massaminsken - ek al sizze se sels dat se part fan 'e 'sosjale maatskippij' binne,
- of fan 'e 'akademisi'. Mar dêr is alles falsk en bedoarn, it bloed wol it meast, troch âlde sike minnichheden of minne heilsprofeten.
Bêst en leafst is my noch in sûne boer, grof, slûchslim, stiifnekkich, steech en dreech: dat is hjoed de dei de foarnaamste soarte.
De boer is hjoed de dei de bêste soarte; en boeresoarte soe baas wêze moatte! Mar it binne de massaminsken dy't de tsjinst útmeitsje - ik lit my neat mear wiismeitsje. Massaminsken, dat is lykwols: griemmank.
Massaminskegriemmank: dêr is alles yn trochinoar mjoksele, hillige en smjunt en jonker en joad en allegear fee út 'e arke fan Noach.
Goede seden! Alles is falsk en bedoarn by ús. Gjinien kin mear ferearje: fral dy geane wy út 'e wei. It binne oanstjitske, optwingerige hûnen, se dogge har moai foar mei fergulde palmblêden.
Dy wearze smoart my, dat wy keningen sels falsk wurden binne, ferklaaid en oppronke yn oerpake syn klean, tinkpinnings foar de domsten en sleausten en foar wa't hjoed de dei mei macht sjacheret.
Wy binne net de earsten - en moatte it dochs skine: dat bedroch binne wy einlings sêd en ba wurden.
It rosmos gongen we út 'e wei, al dy baltblasten en skriuwstrontmiggen, de keapljusstank, it earsuchtich spinpoatsjen, de minne azem, -: it rosmos, ba,
- ba, tusken it rosmos de earsten betsjutte moatte! Och ba, ba, ba! Wat soene wy noch, wy keningen!" -
"Dyn âlde sykte hat dy wer yn 'e besnijing," sei op dat stuit de lofter kening, "de wearze hat dy wer yn 'e besnijing, earme broer. Mar do wytst dochs, der is ien dy't ús beharket."
Daalks kaam Zarathustra oerein, dy't by dit praat earen en eagen wiid iepen dien hie, en stoep út syn beskûl op 'e keningen ta en begûn:
"Dy't jim beharket, dy't jim graach beharket, jim keningen, dy hjit Zarathustra.
Ik bin Zarathustra, dy't ienris sei: 'Wat soe dat noch, keningen!' Nim my net kwea-ôf, ik wie bliid doe't jim tsjininoar seine: 'Wat soene wy noch, keningen!'.
Hjir bin ik lykwols yn myn eigen ryk en bin ik sels baas: wat sochten jim yn myn ryk? Mar faaks fûnen jim ûnderweis wat ik socht: nammentlik de hegere minske."
Doe't de keningen dat hearden, sloegen se harsels op it boarst en seine ienstimmich: "Wy binne werkend!
Mei it swurd fan dyn wurden tesnijst de tsjokste tsjusterens fan ús hert. Do hast ús need ûntdutsen, want sjoch! Wy binne ûnderweis om de hegere minske te finen -
- de minske dy't heger is as wy, ek al binne wy keningen. Foar him bringe wy dizze ezel mei. Want de heechste minske moat op ierde ek de heechste baas wêze.
Der is gjin minder yn alle minskene lotsbeskikking as dat de machtigen fan 'e ierde ek net de earste minsken binne. Dan wurdt alles falsk en bryk en bedoarn.
En at se sels de lêsten binne en earder fee as minske: dan winne en winne de massaminsken yn oansjen, en op it lêst seit de massaminskedeugd sels: 'sjoch, ik allinnich bin deugd!' -
"Wat hearde ik niiskrekt?" andere Zarathustra; "wat in wiisheid by keningen! Ik fyn it skitterend en wier, ik ha nocht en meitsje der in rymke by:
- ek al is it in rymke dat net foar alle earen doocht. Ik ferlearde it al lang en hâld rekken mei lange earen. Hawar!
(Mar op dat stuit barde it dat ek de ezel it wurd naam: hy sei lykwols dúdlik en mei kwea yn it sin I-A.)
Ienris, - ik leau, yn it heilsjier Ien -
Spruts de Sybille, dronken sûnder wyn:
"No giet it mis!
Ferfal, ferfal dêr't de wrâld yn sonken is;
Rome sonk nei huorrebrol by it soad,
Rome's Caesar nei it fee, God sels - waard Joad!"

2
Oan dy rimen fan Zarathustra diene de keningen har tegoed; en de rjochter kening sei: 'Zarathustra, wat ha wy der goed oan dien dat we der op út teagen om dy te sjen!
Want dyn fijannen lieten ús dyn byld yn har spegel sjen: doe seachst der út as in húnjende duvel: dat wy wiene bang fan dy.
Mar wat holp it! Hieltyd wer stiekst ús yn it ear en yn it hert mei dyn spreuken. Doe seine we op it lêst: wat soe it hoe't er der útsjocht!
Wy moatte him hearre, hy dy't leart 'Jim sille de frede leaf ha as in middel ta nije striid en de koarte frede mear as de lange!'
Gjinien spruts ea sokke striidlustige wurden: 'Wat is goed? Dapper wêze is goed. De goede striid is it dy't eltse saak hilliget.'
Zarathustra, âldfaars bloed brûst en siedt by sokke wurden yn ús liif: it is as maitiidswurd foar âlde wynfetten.
Doe't de swurden trochinoar rûnen as reabûnte slangen, doe wie ús foarfaars it libben goed; de sinne fan 'e frede fûnen se lij en flau, mar de lange frede beskamme.
Wat suchten se, ús foarheiten, at se oan 'e muorren sniewite, fertoarre swurden seagen! Lykas harren longeren se op striid. Want in swurd wol bloed drinke en fûnkelet fan begearte." - -
- Doe't de keningen sa fol fjoer fan foarfaars lok praten, krige Zarathustra in protte nocht en haw de gek mei har fjurrigens: want dúdlik te sjen wie dat er tige freedsume keningen foar him hie, mei âlde en fynbesniene gesichten. Mar hy hold him yn. "Moai," sei er, "dêr rint it paad, dêr leit de hoale fan Zarathustra; en dizze dei sil in lange jûn ha! Mar it driuwt my, in needgjalp ropt my by jim wei.
It eart myn hoale dat keningen der yn sitte en wachtsje wolle: mar, spitich, jim sille lang wachtsje moatte!
No, wat soe it! Wêr leart men hjoed de dei better te wachtsjen as oan it hôf? En alle keningsdeugd dy't jim noch ha - hjit dy hjoed de dei net: wachtsje-kinne?"

Dat sei Zarathustra.

De bloedsûger (4.4)

En Zarathustra gie prakkesearjend fierder en djipper, troch bosken hinne en by sompige grûnen lâns; mar lykas it giet mei ien dy't oer drege dingen neitinkt, wâde er dêrby ûnfoarsjoen oer in minske hinne. En sjoch, dêr waarden ynienen in skreau fan pine en twa flokken en tweintich slimme skelwurden oer him útstoart: dat fan kjellens ûnderhelle er syn stôk en sloech ek noch yn op dejinge dy't er wâde hie. Fuortendaalks besinde er him lykwols; en yn syn hert lake er om 'e sottens dy't er krekt begongen hie.
"Nim my net kwea-ôf," sei er tsjin dejinge dy't er wâde hie en dy't ûnderwylst grimmitich oerein kommen en sitten gongen wie, "ferjou en harkje foar alles earst nei in gelikenis.
Lykas in swalker dy't fan fiere dingen dreamt ûnfoarsjoen yn in iensume strjitte in sliepende hûn op 'e sturt trapet, in hûn dy't yn 'e sinne leit:
- hoe't se beide opspringe, inoar nei de strôt springe, as deadsfijannen, dy twa dy't har deaskrokken: sa is it ús fergongen.
En dochs! En dochs - hoe'n bytsje hie it skeeld of se hiene inoar koeze, dy hûn en dy iensume swalker! Se binne dochs beide - iensum!"
- "Wa'st ek wêze meist," sei noch altyd grimmitich dejinge dy't in wâd hân hie, "do wâdest my ek mei dyn fabel en net allinnich mei dyn foet oer my hinne!
No, sjoch ris, bin ik in hûn?" - en dêrmei kaam de sitter alhiel oerein en loek syn bleate earm út 'e sompe. Want earst hied er op 'e bealch op 'e grûn lein, ferburgen en ûnwerkenber lykas sokken dy't op sompewyld loere.
"Mar wat hasto dien!" rôp Zarathustra kjel, want hy seach dat in soad bloed oer de neakene earm wei rûn - "wat hat dy stutsen? Och earme, hat ien of oar slim bist dy biten?"
De blieder lake, noch altyd lilkich. "Wat giet dy dat oan!" sei er en woe fuortrinne. "Hjir bin ik thús en yn myn eigen ryk. Se meie my freegje wat se wolle: mar in hurk sil ik net gau beskie jaan."
"Bist mis," sei Zarathustra begrutsjend en hold him fêst, "bist mis: bist hjir net by dysels mar yn myn ryk, en dêr mei gjinien wat oerkomme.
Hoest my ek neame wolst - ik bin dy't ik wêze moat. Ik sels neam my lykwols Zarathustra.
Sjoch! Dêr rint it paad omheech nei de hoale fan Zarathustra: it is net fier fuort - wolst by my net dyn wûnen waskje?
It gong mar raar mei dy, ûngeloksfûgel, yn dit libben: earst hat in bist dy biten, en doe - wâde in minske dy!" -
Doe't de tewâde man lykwols de namme fan Zarathustra hearde, waard er oars. "Wat komt my no oer," rôp er út, "om wa bekroadzje ik my noch yn dit libben as om dy iene minske, nammentlik Zarathustra, en dat iene bist dat fan bloed libbet, de bloedsûger?
Om de bloedsûger lei ik hjir by dy sompe as in fisker, en myn útsmiten earm wie al tsien kear bebiten, doe't der noch in moaiere sûger nei myn bloed biet, Zarathustra sels!
Wat in tafaller! Wat in merakel! Ik priizgje de dei dy't my dy sompe yn lokke. Ik priizgje de bêste, libbenste ierlitter dy't hjoed libbet, ik priizgje de grutte bloedsûger fan it gewisse, Zarathustra!" -
Dat sei er; en Zarathustra wie bliid om syn wurden en syn fynfielende, earbiedige toan. "Wa bisto?" frege er en stuts him de hân ta, "tusken ús moat in protte opheldere en opfleure wurde: mar no, tinkt my, komt it sintsje der al by."
"Ik bin de konsjinsjeuze fan geast," andere de oar, "en yn dingen fan 'e geast is gjinien stranger, strikter en hurder as ik, útsein dejinge, dêr't ik it fan learde, Zarathustra sels.
Leaver neat wite as in protte heal! Leaver in gek op eigen manneboet, as in wiis man neffens oaren! Ik - gean oant op 'e grûn:
- wat soe it, oft er grut of lyts is? Oft er sompe of himel hjit? In hânbree grûn is my genôch: as it mar echt grûn en boaiem is!
- In hânbree grûn: dêr kin men op stean. Yn 'e rjochte gewissewittenskip is neat grut, neat lyts."
"Dan bist faaks in kenner fan 'e bloedsûger?" frege Zarathustra: "en giest de bloedsûger nei oant op 'e lêste grûn, do konsjinsjeuze fan geast?"
"Zarathustra," andere de oar, "dat soe al te moai wêze, dêr soe ik my net op foarstean litte doare!
Dêr't ik lykwols master en kenner fan bin, dat is it yntellekt fan 'e bloedsûger: - dat is myn wrâld!
En dat is ek in wrâld! Nim my net kwea-ôf dat no myn grutskens oan it wurd komt, want ik ha op dit mêd myn gelikense net. Dêrom sei ik 'hjir bin ik thús'.
Hoe lang al gong ik dat iene nei, it yntellekt fan 'e bloedsûger, dat de glûpske wierheid my net mear ûntglûpe soe! Dat is myn ryk!
- dêrom smiet ik al it oare fuort, dêrom waard al it oare my lyk; en deun op wat ik wyt hat wat ik net wyt syn swarte kamp opslein.
Myn geastesgewisse wol dat fan my, dat ik ien ding wyt en fan al it oare neat: my wearzgje alle healslachtigen fan geast, alle dwepers, dwylhollen en loftfytsers.
Dêr't myn reedlikens ophâldt bin ik blyn en wol it wêze. Mar dêr't ik wite wol, wol ik ek reedlik wêze, dat is, hurd, strang, strikt, wreed, ûnferbidlik.
Datsto ienris seiste, Zarathustra: 'geast is libben, dat sels yn it libben fiket', dat wie meinimmend, dat naam my yn foar dyn lear. En wier, mei eigen bloed fermeare ik it eigen witen!"
- "Ik sjoch it," foel Zarathustra yn; want noch altyd rûn it bloed oer de neakene earm fan 'e konsjinsjeuze fan geast. Tsien bloedsûgers hiene har dêr fêstbiten.
"Do wûnderlike kammeraat, wat leart it my in soad dit te sjen, ik bedoel dy! En net alles soe ik miskien yn dyn strange earen sizze doare!
Moai! Dan geane wy hjir útinoar! Mar ik soe dy graach wersjen. Dêre rint it paad nei myn hoale omheech: fannacht woe ik dy graach te gast ha.
Graach soe ik it oan dyn lea wer goedmeitsje wolle dat Zarathustra mei hoazzen en skuon oer dy hinne wâde: dat lit ik yn my omgean. Mar it driuwt my, in needgjalp ropt my by dy wei."

Dat sei Zarathustra.
 

De tsjoender (4.5)

1
Doe't Zarathustra by in rots de bocht om gong, doe seach er, net fier ûnder him, op itselde paad, in minske dy't as in wyldeman mei de skonken en de earms sloech en op it lêst plat op 'e bûk op 'e ierde foel. "Ho," sei Zarathustra doe tsjin syn hert, "dy dêre, dat moat wol de hegere minske wêze, by him kaam dy slimme needgjalp wei - ik sil sjen oft ik him helpe kin." Doe't er lykwols derhinne rûn, nei it plak dêr't dy minske op 'e grûn lei, fûn er in rydboskjende âldman mei stoareagen; en hoe't Zarathustra ek besocht dat er oerein komme soe en wer op 'e skonken, it wie fergees. Ek wie it as fernaam de ûngeloksfûgel net dat der ien by him wie; it wie earder sa dat er hieltyd mei oandwaanlike bewegings efter him seach, lykas ien dy't fan alle wrâld ferlitten en feriensume is. Op it lêst lykwols, nei in protte rydboskjen, stûplizzen en yninoar krimpen, begûn er te âljen:

Wa waarmet my, wa hâldt noch fan my?
Jou gleone hannen!
Jou de koalekachel fan it hert!
Langút, triljend,
healdea lykas ien dy't se de fuotten waarmje -
skodzjend, ochearme, fan ûnbekende koartsen,
rydboskjend fan 'e punten fan izige froastpylken,
opjage troch dy, gedachte!
Unbeneamber! Ferhoalen! Ferskriklik!
Do jager efter wolkens!
Delblikseme troch dy,
do húnjend each, dat my út it tsjuster oansjocht:
- sa lis ik,
bûgje my, draai my, tantearre
troch alle ivige martlerijen,
rekke
troch dy, wreedste jager,
do ûnbekende - God!

Reitsje djipper!
Reitsje ien kear noch!
Testek, tebrek dit hert!
Wat betsjut dit marteljen
mei stomppuntige pylken?
Wat gluorkest no wer,
minsketramtaasje net sêd,
mei wjerljochtsjende leedlongerjende goade-eagen?
Deameitsje wolst net,
inkel martelje, martelje?
Wêrfoar - my martelje,
do leedlongerjende ûnbekende God? -

Haha? Komst oanslûpen?
By sok in middennacht,
wat wolst? Sis op!
Twingst my, triuwst my -
Ha! al fiersten te tichtby -
Fuort, fuort!
Hearst my sykheljen,
beharkest myn hert,
do oergeunstige -
mar wêr oergeunstich op?
Fuort, fuort! Wêrom dy ljedder?
Wolst der yn,
ta it hert yn,
yngean, ta myn geheimste
gedachte yngean?
Skamteleaze! Unbekende - dief!
Wat wolst dêr te stellen?
Wat wolst dêr te harkjen?
Wat wolst dêr te folterjen,
do folterer!
Do Boal-God!
Of sil ik as in hûn
foar dy op 'e rêch,
yn oerjefte, bûten mysels,
en wispelje dy leafde ta?

Fergees! Stek mar troch,
wreedste stikel! Nee,
gjin hûn - allinne mar dyn wyld,
wreedste jager!
Dyn heechmoedichste finzene,
do rôver efter wolkens!
Praat ris!
Wat wolst, strûkrôver, fan my?
Do wjerljochtferhoalene, ûnbekende! Sis op,
wat wolst, ûnbekende - God? - -

Wat? Losjild?
Wêrom losjild?
Freegje in soad, is de rie fan myn heechmoed!
En kriem koart - is de rie fan myn oare heechmoed!
Haha!

My - wolst? My?
My - mei ham en gram? ---

Haha!
En martelest my, gek dyste bist,
martelest myn heechmoed oan grom?
Jou my leafde - wa waarmet my noch?
Wa hâldt noch fan my? - Jou gleone hannen,
Jou de koalekachel fan it hert,
jou my, de iensumste,
it iis, ochearme, sânfâldich iis,
op fijannen sels,
op fijannen longerjen lear,
jou, ja ferjou,
wreedste fijân,
my - dy - -

Fuort!
Dêr flechte er sels,
myn lêste, iennichste sel skip,
myn grutste fijân,
myn ûnbekende,
myn Boal-God! -

- Nee! Kom werom,
mei al dyn marteljen,
nei de lêste fan alle iensumen,
och kom werom!
Al myn triennestreamen fine
har rin nei dy ta!
En myn lêste herteflamme -
foar dy lôget se op!
Och kom werom,
myn ûnbekende God! Myn pine! Myn lêste - lok!

2
- Op dat stuit lykwols koe Zarathustra him net langer ynhâlde, ûnderhelle syn stôk en sloech út alle macht op de âljende figuer los. "Hâld dy yn," rôp er him ta, wylst er grimmitich lake, "hâld dy yn, do toanielspiler! Do falskemunter! Do liichbist út 'e grûn wei! Ik ha dy wol troch!
Ik sil dy de skonken waarm meitsje, do slimme tsjoender, ik ferstean bare goed de keunst en lis sokken lykas dy it fjoer nei oan 'e teannen!"
"Hâld op," sei de âld man en sprong oerein, "hâld op fan slaan, Zarathustra! It wie mar in spultsje!
Dat heart by myn keunst; dy sels woe ik útprobearje doe't ik dy dat priuwke joech! En wier, hiest my goed troch!
Mar do ek - joechst my fan dysels gjin lyts priuwke: bist hurd, do wiis man Zarathustra! Hurd slachst derop mei dyn 'wierheden', dyn kneppel twingt my dy wierheid ôf!"
- "Flaaikje net," andere Zarathustra noch altyd oerémis en seach swart, "do toanielspiler út 'e grûn wei! Bist falsk: - wat praatsto - oer wierheid!
Do pau fan pauwen, do see fan idelens, wat spilesto my foar, do slimme tsjoender, yn wa moast ik leauwe, doeste sa te kear gongst?"
"De boeteling fan 'e geast," sei de âld man, "dy - spile ik: do hast dat wurd sels ienris útfûn -
- de dichter en tsjoender waans geast him op it lêst tsjin himsels keart, dy't feroare en dy't oan syn kwea witen en gewisse befriest.
En jou it mar ta: it duorre in hiel skoft, Zarathustra, ear'tst efter myn keunst en ligen kaamst! Do leaudest yn myn need doest myn holle yn dyn beide hannen hiest, -
- ik hearde dy âljen, 'men hat net genôch fan him holden, net genôch fan him holden!' Dat ik dy sa fier yn 'e mist fiere koe, dêr jûchheide de kweadens yn myn binnenste oer.
"Do hast faaks guon te fiter hân dy't finer ynlein binne as my," sei Zarathustra hurd. "Ik bin net op myn iepenst foar ferrifelders, ik moat sûnder foarsoarch wêze: dat wol myn lot fan my.
Mar do - moatst de boel ferrifelje: ynsafier ken ik dy! Do moatst altyd dûbel en twadûbel en trijedûbel wêze! Ek watst my krekt tajoechst, wie my lang net wier en lang net falsk genôch!
Do slimme falskemunter, hoe koest ek oars? Dyn sykte soest noch optutsje ast dy neaken oan 'e dokter sjen lietst.
Sa tuttest niiskrekt dyn geliich foar my op, doeste seist: 'it wie mar in spultsje.' Der siet ek tinken by, do hast echt wat oer dy fan ien dy't boete docht foar syn geast!
Ik ha dy wol troch: alleman begûchelest, mar foar dysels hast gjin ligerij of list mear oer, - do hast dysels ûntgûchele!
De rispinge fan 'e wearze is dyn iennichste wierheid. Gjin wurd oan dy is echt mear, allinne dyn mûle: allinne de wearze dy't oan dyn mûle plakt." - -
- "Wa bist dochs!" balte de âlde tsjoender mei in stimme fol heechmoed, "wa doart sa tsjin my te praten, de grutste dy't hjoed libbet?" - en in griene bliksemslach skeat út syn each wei op Zarathustra ta. Mar dêrmei waard er oars en sei bedimme:
"Zarathustra, ik bin it sêd, ik wearzgje fan myn keunsten, ik bin net grut, wat spylje ik toaniel! Mar, do begrypst it wol - ik socht gruttens!
In grut minske woe ik foarstelle en ik oertsjûge in protte lju: mar de leagen gong my boppe de macht. Troch har brek ik.
Zarathustra, alles is geliich oan my; mar dat ik brek - myn brekken is echt!" -
"It earet dy," sei Zarathustra tsjuster en seach fansiden nei de grûn, "it earet dy datst gruttens sochtst mar it ferriedt dy ek. Bist net grut.
Do slimme âlde tsjoender, dat is it bêste en reedlikste, dat ik oan dy earje, datst dysels sêd waardst en lûdop seist: 'ik bin net grut.'
Dêryn earje ik dy as in boeteling fan 'e geast: en ek al wie it mar foar in flok en in sucht, op dat iene stuit wiest - echt.
Mar sis op, wat sikest hjir tusken myn bosken en rotsen? En doest my dysels yn it paad leist, hokfoar priuw woest doe fan my? -
- wêrom brochtst my besiking en fersiking?" -
Dat sei Zarathustra en syn eagen skeaten fjoer. De âld tsjoender hold him in skoftke stil en sei doe: "Ik dy besykje? Ik - sykje allinne mar.
Zarathustra, ik sykje in echt, rjocht en sljocht minske, alderreedlikst, in fet fan wiisheid, in hillige fan it witen, in grut minske!
Hast it net troch, Zarathustra? Ik sykje Zarathustra."

- En doe wie der in lang stilswijen tusken har; en Zarathustra rekke sa djip yn himsels wei dat er de eagen ta die. Doe lykwols kaam er wer by syn petearpartner werom, pakte de tsjoender by de hân en sei op syn alderleafst en -listichst:
"Moai! Dêre rint it paad omheech, dêr is de hoale fan Zarathustra. Dêr kinst sykje dyst graach fine woest.
En freegje myn bisten om rie, myn earn en myn slange: dy sille dy helpe te sykjen. Mar myn hoale is grut.
Iksels lykwols, ik ha noch gjin grut minske sjoen. Wat grut is, dêrfoar is it each fan 'e fynsten hjoed de dei te grof. De massaminske is baas.
Sa'n protte fûn ik al, dy rutsen harsels út en blaasden harsels op, en de massaminsken rôpen: Sjoch, in greut minske! Mar wat helpe alle blaasbalgen! Op it lêst giet dochs de lucht derút.
Op it lêst spat in froask útinoar, dy't himsels te lang opblaasd hat: dan waait de lucht derút. In opswollen figuer yn 'e bûk prikke, dat fyn ik in aardige ferdivedaasje! Harkje jimme, jonges?
Dit hjoed is fan de massaminske: wa wyt dêr noch, wat grut, wat lyts is! Wa kin dêr ta gruttens slagje? Allinne in gek: it slagget de gek.
Sikest nei grutte minsken, do wûnderlike gek? Wa learde dy dat? Is hjoed de tiid dêrfoar? Do minne siker, wêrom - besikest my?" - -

Dat sei Zarathustra, mei treast yn it hert, en rûn laitsjend fierder op syn paad.
 

Gjin tsjinst mear (4.6)

Net lang lykwols nei't Zarathustra him fan 'e tsjoender losmakke hie, seach er wer ien by it paad sitten dat sines wie, nammentlik in swarte lange man mei in skraal wyt gesicht: dy wie him min nei it sin. "Harrebarre," sei er tsjin syn hert, "dêr sit ferklaaide drôvens, dat liket wol fan de prystersoarte te wêzen: wat moatte dy yn myn ryk?
Hoe no! Mar krekt bin ik dy tsjoender út 'e wei gongen of dêr komt my wer in oare swartekeunstner oer it mad -
- ien oft oare heksemaster mei hânoplizzerij, in tsjustere wûnderdogger fan 'e genede Gods, in salve wrâldkweasprekker dy't de deale meinimme mei!
Mar de deale is nea op it plak dêr't er op syn plak wêze soe: altyd komt er te let, dy ferdulde dwerch en klompfoet!" -
Sa flokte Zarathustra ûngeduldich yn syn hert en betocht, hoe't er mei de holle foardel de swarte man foarby glûpe soe: mar sjoch, it pakte oars út. Want op itselde stuit hie de sittende figuer him yn it each krigen; en net oars as ien dy't in ûnferwachte tafaller taparte wurdt, sprong er op en gong op Zarathustra los.
"Wa'st ek bist, do swalkersman," sei er, "help ien dy't op 'e doele, sykjende is, in âld man dy't samar wat slims oerkomt!
Dizze wrâld hjir is my frjemd en fier, ek hearde ik wylde bisten âljen; en Dy, dy't my behoedzje kind hie, dy is sels net mear.
Ik sykje de lêste fromme minske, it is in hillich man en in kluzener dy't allinne yn syn wrâld noch nea heard hat fan wat alle wrâld hjoed de dei wyt."
"Wat wyt hjoed de dei alle wrâld?" frege Zarathustra. "Faaks dit, dat de âlde God net mear libbet, dêr't alle wrâld ienris yn leaude?"
"Do seist it," andere de âld man tryst. "En ik ha dy âlde God oant yn syn lêste oere tsjinne.
Mar no ha ik gjin tsjinst mear, gjin baas en dochs net frij, ek gjin oere mear fan blydskip, of ik moat al oan it ferline werom tinke.
Dêrom gong ik by dizze berch op, om lang om let wer ris in feest oan te túgjen, lykas in âlde paus en tsjerkeheit takomt: want moatst wite, ik bin de lêste fromme paus - in feest fan from betinken en godstsjinst.
Mar no is er sels dea, de fromste minske, dy hillich man yn it wâld, dy't syn God oan ien trie wei mei sjongen en brommen love.
Himsels fûn ik net mear doe't ik yn syn hut seach - mar wol twa wolven dy't om syn dea gûlden - want alle bisten holden fan him. Doe rûn ik hurd fuort.
Kaam ik dus fergees yn dizze bosken en bergen? Doe besleat myn hert dat ik in oar sykje soe, de fromste fan al dyen dy't net yn God leauwe - dat ik Zarathustra sykje soe!"
Dat sei de âldman en seach mei skerpe eagen dejinge oan dy't foar him stie; Zarathustra pakte lykwols de hân fan 'e âlde paus beet en beseach dy lang mei bewûndering.
"Sjoch ris, earweardige earwearde," sei er doe, "wat in moaie en lange hân! Dat is de hân fan ien dy't altyd seine útparte hat. Mar no hâldt er beet dyst sikest, my, Zarathustra.
Ik bin it, de goddeleaze Zarathustra, dy't seit: wa is goddeleazer as my, dan sil ik graach syn ûnderwizing genietsje?" -
Dat sei Zarathustra en hy boarre mei syn eagen de tinzen en eftertinzen fan 'e âlde paus troch. Lang om let begûn dy:
"Wa't him it meast leafhie en besiet, hat him no it meast ferlern - :
- sjoch, iksels bin fan ús beiden faaks de goddeleaste? Mar wa kin dêr bliid om wêze!"
"Tsjinnest him oant op it lêst?" frege Zarathustra yn tinzen wei, nei't er lang stil west hie, "wytst ek hoe't er ferstoarn is? Is it wier wat men seit dat it begrutsjen him smoard hat,
- dat er seach hoe't de minske oan it krús hong, en dat er it net ferneare koe dat de leafde foar de minske syn hel en op it lêst syn dea waard?" - -
De âlde paus andere lykwols net, mar seach skou en mei in pynlike en tsjustere útdrukking op it gesicht de oare kant út.
"Lit him los," sei Zarathustra nei't er lang neitocht hie, wylst er noch altiten de âld man yn 'e eagen seach.
"Lit him los, hy is wei. En ek al earet it dy datst inkel goeds fan dy deade seist, wytst likegoed as ik wa't er wie; en dat er oer wûnderlike paden gong."
"Under trije eagen" (want hy wie oan ien each blyn), sei de âlde paus wat fleuriger no, "yn dingen Gods bin ik mear op 'e hichte as Zarathustra sels - en dat mei ek wol.
Myn leafde hat him jierren en jierren tsjinne, myn wil rûn al syn wollen nei. In goede tsjinstfeint wyt lykwols alles, en ek in protte dat syn baas foar himsels ferburgen hâldt.
It wie in ferburgen god, fol temûkens. Wier, sels in soan koe er oars net krije as oer slûperspaden. Oan 'e doar fan syn leauwe stiet de troubrek.
Wa't him as in god fan leafde priizget, achtet de leafde sels net heech genôch. Woe dy god ek net rjochter wêze? Mar wa't leafhat, leavet oarekant fan beleanning en ferjilding.
Doe't er jong wie, dy god út it moarnslân, doe wie er hurd en wraaksuchtich en boude him in hel, dat syn feinten en fammen har ferlustigje koene.
Mar op it lêst waard er âld en weak en swak en begrutsjend, earder in pake as in heit, mar it meast noch in bepke, in ûnwissich, âld minske.
Dêr siet er as in slop bledsje yn syn hoekje by de kachel, en stinde op syn swakke skonken om, wrâldwurch, wilswurch en smoarde op in dei yn syn al te grut begrutsjen." -
"Alde paus," foel Zarathustra deryn, "hasto dat mei dyn eigen eagen sjoen? It kin wol sa west ha: sa, en ek oars. As goaden deageane, geane se altyd op in protte manearen dea.
Mar goed! Sa of sa, sa en sa - hy is wei! It wie myn smaak net, neffens myn earen en myn eagen, wat slimmers wol ik net fan him sizze.
Ik hâld fan alles, wat helder út 'e eagen sjocht en reedlike dingen seit. Mar hy, no ja, wytst it wol, hy hie wol wat fan in pryster oer him, krekt lykas dy - hy wie dûbel.
Hy wie ek ûndúdlik. Wat hat er lilk op ús west, dy mâlkop, dat wy him sa min begriepen! Mar wêrom spruts er sels net dúdliker taal?
En soe it oan ús earen lizze, wêrom joech er ús dan earen dy't min hearden? En soene wy stront yn 'e earen ha, wa hat dat der dan yn dien?
Tefolle bruts him by de hannen omt ôf, dy pottebakker dy't net trochleare woe! Mar dat er op syn potten en skepsels wraak naam, om't se him min út 'e hannen kamen - dat wie in sûnde tsjin 'e goede smaak.
Der is ek yn 'e frommens goede smaak: dy wie it dy't lang om let sei: "fuort mei sa'n god! Dan leaver gjin god, dan leaver op eigen manneboet it lot yn eigen hannen nimme, dan leaver gek wêze, dan leaver sels god wêze!"

- "Wat hear ik no!" sei doe de âlde paus dy't mei sân pear earen harke hie; "Zarathustra, do bist frommer ast leaust, mei sok ûnleauwen! Ien oft oare god yn dy hat dy ta dyn goddeleazens bekeard.
Is it net dyn frommens dy't dy net mear yn in god leauwe lit? En dyn bare grutte reedlikens sil dy ek noch oarekant fan goed en kwea meifiere!
Sjoch dochs, wat der noch foar dy yn it fet sit. Hast eagen en hân en mûle dy't sûnt de ivichheid ornearre binne om te seinigjen. Men jout de seine net mei de hân allinne.
By dy, ek al wolst de meast goddeleaze wêze, hein ik in rook fan lange seinigingen op, wijd en woldiedich: dat docht my goed en ek wol sear.
Lit my dyn gast wêze, Zarathustra, foar ien nacht mar. Nearne op ierde befyn ik my sa wol as by dy!" -
"Amen! Dat moat dan wêze!" sei Zarathustra net in bytsje fernuvere, "dêre omheech rint it paad, dêr is de hoale fan Zarathustra.
Graach soe ik mei dy oprinne wolle, earweardige, want ik hâld fan alle fromme minsken. Mar it driuwt my, in needgjalp ropt my by dy wei.
By my mei gjinien wat oerkomme; myn hoale is in goede haven. En it leafst soe ik eltsenien dy't treuret wer op fêste wâl en op fêste skonken sette.
Mar hoe krij ik dy de swiermoedigens fan 'e rêch? Dêr bin ik te swak foar. Lang, wier, soene we wachtsje moatte ear't ien foar dy wer dyn god wekker ropt.
Want dy âlde god dy is net mear: dy is kroandea." -

Dat sei Zarathustra.
 

De ûnsjochste minske (4.7)

- En wer rûnen Zarathustra's fuotten troch bosken en oer bergen hinne, en syn eagen sochten en sochten, mar nearne wie te sjen dy't se sjen woene, dejinge dy't need lijde en de needgjalp útbalten hie. It hiele paad del lykwols jûchheide er yn syn hert en wie tankber. "Wat in goede dingen," sei er, "joech my dizze dei dochs, as fergoeding foar dat er sa min begûn. Wat in seldsume petearders ha ik fûn!
Dy har wurden wol ik lang op omkôgje as op goede nôtkerltsjes; fyn sille myn tosken har mealle en temealle, oant se my as molke yn 'e siele rinne!" -
Mar doe't it paad wer in bocht om in rotsblok hinne makke, waard de wrâld ynienen oars, en Zarathustra kaam yn in lân fan de dea. Swarte en reade klippen wiene yn 'e hichte bestjurre: gjin gers, gjin beammen, gjin fûgellûd. Want it wie in delling dy't alle bisten mijden, ek de rôfdieren; allinne in soarte fan ûnsjogge, dikke, griene slangen gong derhinne om dea te gean. Dêrom joegen de hoeders dy delling de namme: Slangedea.
Zarathustra rekke lykwols yn in swart haadstik út syn ferline wei, want it die him oan as hie er al ris earder yn dy delling west. En in protte dreechs kaam him yn it sin: dat hy rûn hieltyd minder hurd en op it lêst stie er stil. Doe seach er lykwols, doe't er de eagen iepen die, eat dat by it paad siet, dat de foarm hie fan in minske en mar amper in minske like, wat ûnútsprekliks. En op slach krige de grutte skamte dêroer Zarathustra yn 'e besnijing, dat er sokssawat mei de eigen eagen oansjoen hie: rea om 'e holle oant ûnder syn wite hier seach er oare kant út en die in foet fan 'e grûn om út dy slimme oarde wei. Mar doe krige de deade wrâld lûd: út 'e boaiem guorrele en rochele it op, lykas wetter nachts troch ferstoppe wetterpipen guorrelet en rochelet; en op it lêst waard dat in minskestim en minskewurden: - en dy wurden wiene dizze:
"Zarathustra, Zarathustra, los myn riedsel op! Sis op, sis op, wat is de wraak op 'e tsjûge?
Ik lokje dy werom, hjir is glêd iis! Tink derom, tink derom, dat dyn grutskens him hjir net de skonken brekt!
Tinkst datst wiis bist, grutske Zarathustra! Los myn riedsel dan op, do hurde nutekreaker - it riedsel dat ik bin! No, sis op: wa bin ik!"
- Doe't Zarathustra dy wurden heard hie - wat tinke jim dat der doe mei syn siele barde? It begrutsjen krige him yn 'e besnijing; en hy sonk ynienen del lykas in ikebeam dy't lang in protte houtkappers oermânsk wie - dreech, hommels, ysbaarlik sels foar dyen dy't him omhakje woene. Mar dêr kaam er al wer fan 'e grûn oerein en syn antlit wie no hurd.
"Ik werken dy wol," sei er mei in stim fan granyt: "do bist de moardner Gods! Lit my los.
Do ferdroechst him net, dy't dy seach - dy't dy altyd troch en troch seach, do ûnsjochste minske! Naamst wraak op dy tsjûge!"
Dat sei Zarathustra en woe fuort; mar de ûnútspreklike krige him by de klean beet en begûn op 'e nij te guorreljen en om wurden te sykjen. "Hjir bliuwe," sei er lang om let,
"Hjir bliuwe! Gean my net foarby! Ik hie troch hokfoar bile dy tsjin 'e grûn sloech: goed foar dy, Zarathustra, datst wer stietst!
Do hiest troch, ik wyt it mar al te goed, hoe't it him te moede is dy't him dea makke - hoe't it de moardner Gods te moede is. Bliuw hjir! Kom nêst my sitten, it is net om 'e nocht.
Nei wa woe ik ta, oars as nei dy? Bliuw hjir, gean sitten! Mar sjoch my net oan. Hâld sa myn ûnsjoggens yn eare.
Hja ferfolgje my: no bisto myn lêste taflecht. Net mei har hate, net mei har plysje: - och, sokke ferfolging soe ik om laitsje en grutsk op en bliid om wêze!
Hiene net al dyen dy't goed ferfolge waarden, in goed ferfolch? En wa't goed ferfolget, leart maklik te folgjen: - hy rint ommers al - efter! Mar it is har begrutsjen, -
- har meilijen, dêr't ik om flechtsje en nei dy ta woe. Zarathustra, hoedzje my, do myn lêste taflecht, do iennichste dy't my trochhie:
- do hiest troch, hoe't it him te moede is dy't him dea makke. Bliuw hjir! En wolst dochs fuort, do ûngeduldichste, gean dan net oer it paad dat ik gong. Dat paad is min.
Bist lilk op my, dat ik no al sa lang rede-nearje en -narje? Dat ik dy al troch hie? Mar moatst wol wite, ik bin it, de ûnsjochste minske,
- dy hat ek de grutste, swierste fuotten. Dêr't ik bin is it paad min. Ik traapje alle paden dea en te skande.
Mar datst my foarby gongst, stil; datst rea om 'e holle waardst, ik seach it wol: dêr werkoe ik dy oan as Zarathustra.
Alle oaren hiene my har jelmis tasmiten, har begrutsjen, mei each en wurd. Mar dêr - bin ik net bidler genôch foar, dat hiest troch -
- dêr bin ik te ryk foar, te ryk oan gruttens, oan ysbaarlikens, oan ûnsjoggens, oan ûnútspreklikens! Dyn skamte, Zarathustra, eare my.
Mei muoite kaam ik foar it opkringen fan it meilijen wei - ik woe de iennichste fine dy't hjoed de dei leart 'Meilijen is opkringerich' - dat bisto, Zarathustra!
- of it no it meilijen fan in god of fan 'e minsken is: meilijen giet tsjin 'e skamte yn. En net-helpe-wolle kin foarnamer wêze as dy deugd dy't by jin opspringt.
Mar dat neame alle lytse minsken hjoed de dei deugd, it meilijen: - dy ha gjin earbied foar it grutte ûngelok, foar grutte ûnsjoggens, foar grut mislearjen.
Sokken sjoch ik oerhinne, lykas in hûn oer de rêgen fan wimerjende skieppekeppels hinne sjocht. It binne lytse, goedwillige, goedwollige, grize minsken.
Lykas in ielreager ferachtsjend oer flakke fivers yn 'e fierte sjocht, mei de kop yn 'e nekke: sa sjoch ik oer it wimerjen fan grize weachjes en wiltsjes en sieltsjes.
Te lang hat men har gelyk jûn, de massaminsken: dat op it lêst joech men har ek de macht - no leare se: 'goed is wat gewoane minsken goed fine.'
En 'wierheid' hjit hjoed wat de preker sei dy't sels út har fermidden kaam, dy wûnderlike hillige en foarsprekker fan gewoane minsken, dy't fan himsels sei: 'ik - bin de wierheid.'
It komt troch dy ûnbeskiedene dat gewoane minsken al sa lang mei it boarst foarút rinne - hy dy't gjin lytse dwaling learde doe't er learde: 'ik - bin de wierheid.'
Krige in ûnbeskiedene ea in hofliker antwurd? - Mar do, Zarathustra, gongst oan him foarby en seist: 'nee, nee, en nochris nee!'
Wiest de earste dy't warskôge foar syn dwaling, dy't warskôge foar it meilijen - net alleman, net gjinien, mar dy en dyn soarte.
Skammest dy om 'e skamte fan wa't in soad pine hat; en wier, ast seist 'By it meilijen komt in grutte wolke wei, slaan der acht op, minsken!'
- ast learst 'Alle skeppers binne hurd, alle grutte leafde giet boppe har meilijen út': dan, tinkt my, ferstiet Zarathustra de tekens fan it waar.
Mar dysels - warskôgje dysels ek foar dyn eigen meilijen! Want in protte binne nei dy ûnderweis: in protte mei pine, mei twifel, dy't ferdrinke of befrieze -
Ik warskôgje dy ek foar my. Do rettest myn bêste, slimste riedsel, mysels en wat ik die. Ik ken de bile dy't dy omslacht.
Mar hy - moast dea: hy seach mei eagen dy't alles seagen - hy seach minskene djipten en grûnen, al har ferburgen skande en ûnsjoggens.
Syn meilijen koe gjin skamte: hy kroep yn myn smoarchste hoekjes. Dy nijsgjirrichste, al-te-opkringerichste, al-te-begrutsjende moast dea.
Hy seach hieltyd my: sa'n tsjûge woe ik wraak op nimme - of sels net libje.
De god dy't alles seach, ek de minske: dy god moast wol dea! De minske ferdraacht it net dat sa'n tsjûge it libben hat."

Dat sei de ûnsjochste minske. Zarathustra lykwols kaam oerein en makke risselwaasje om fuort: want de grize gie him oer de grouwe.
"Do ûnútspreklike," sei er, "do warskôgest my foar dyn paad. As tank dêrfoar priizgje ik dy mines oan. Sjoch, dêr op 'e hichte leit de hoale fan Zarathustra.
Myn hoale is grut en djip en hat in protte hoekjes en herntsjes; dêr fynt de grutste weikrûper syn weikrûpersplak.
En ticht dêrby binne hûndert slûppaden en skûlhernen foar krûpend, fladderjend en springend dierte.
Utstjittene, do dyst dysels útstatest, do wolst net tusken minsken en minskemeilijen wenje? No, doch dan itselde as ik! Dan learsto ek fan my; allinne dy't wat docht leart.
En praat earst en foar alles mei myn bisten! It heechmoedichste bist en it dapperste bist - dy moatte foar ús beiden wol de rjochte riejouwers wêze!" - -
Dat sei Zarathustra en gie fierder op syn paad, mear yn tinzen wei en minder hurd noch as niiskrekt: want hy frege himsels in protte ôf en koe himsels net maklik andert jaan.
"Wat is de minske dochs earm!" tocht er yn syn hert, "sa ûnsjoch, sa rocheljend, sa fol weikrûpte skamte!
Se sizze tsjin my, dat de minske tefolle fan himsels hâldt: och, hoe grut moat dy eigenleafde wêze! Hoefolle ferachting hat dy leafde tsjin har!
Dy dêre hold ek fan himsels, lyk as er himsels ferachte - in grutte leafdesfeint fyn ik him en in grut ferachter.
Gjinien ha ik noch fûn dy't himsels djipper ferachte: dat is ek heechheid. Blikstiender, soe hy faaks de hegere minske wêze, dy syn gjalp ik hearde?
Ik hâld fan de grutte ferachters. De minske is lykwols wat dat oerwûn wurde moat." -
 

De frijwillige bidler (4.8)

Doe't Zarathustra de ûnsjochste minske efter him litten hie, wie er kâld en hy fielde him allinnich: want der flime him in protte kjeld en iensumens troch it sin, en de lea wiene him ek kâlder wurden. Mar doe't er fierder en fierder omheech rûn, op en del, no ris by griene greiden lâns, dan ek wer by wylde stiennige plakken lâns, dêr't eartiids faaks in ûngeduldige beek syn stream bêde hie: doe waard it sin him ynienen wer waarmer en hertliker.
"Wat is der dochs mei my?" frege er himsels ôf, "wat waarms en libbens ferkwikt my, dat moat by my yn 'e buert wêze.
No al bin ik minder allinnich; ûnbewuste maten en bruorren sweevje om my hinne, har waarm sykheljen beruorret myn siel."
Doe't er lykwols om him hinne digere en om 'e treasters yn syn iensumens socht: sjoch, doe wiene it kij dy't op in lytse hichte byinoar stiene; har oanwêzigens en rook tichtby him hiene syn hert ferwaarme. Mar it like wol as harken de warbere kij nei in sprekker en se sloegen gjin acht op dy't der oan kaam. En doe't Zarathustra deunby wie, hearde er dúdlik in pratende minskestim út 'e midden fan 'e kij weikommen; en sa te sjen stiene de kij allegearre mei de koppen nei de sprekker ta.
Doe sprong Zarathustra fol fjoer tusken har yn en twong de bisten útinoar want hy wie bang dat immen wat oerkommen wie, dat net samar mei it meilijen fan kij ferholpen wie. Mar dêr hied er him fersind; want sjoch, der siet in minske op 'e grûn en prate tsjin bisten, dat se foar him net skou wêze moasten, in freedsum minske en berchpreker, en út syn eagen preke de goedens sels. "Wat hast hjir te sykjen?" rôp Zarathustra fernuvere.
"Wat ik hjir te sykjen ha?" andere er: "itselde datsto sikest, do fredefersteurder, nammentlik it lok op ierde.
Dêrom gong ik by dizze kij yn 'e lear. Want, moatst wite, in heale moarn praat ik al tsjin harren en se soene my krekt andert jaan. Wêrom steurst harren dochs?
As we net omkeare en wês as de kij, dan komme we nea yn it himelryk. Want wy moatte ien ding fan har leare: it wjerkôgjen.
En wier, al wûn de minske ek de hiele wrâld mar lear dat iene net: wat soe it helpe! Hy soe nea fan syn drôvens loskomme,
- syn grutte drôvens: dy hjit hjoed de dei lykwols wearze. Wa hat hjoed de dei net hert, mûle en eagen fol mei wearze? Do ek, do ek! Mar sjoch ris nei dy kij!" -
Dat sei de berchpreker en seach doe nei Zarathustra - want hy hie wylst syn leafdefolle eagen net fan 'e kij ôfhâlde kinnen -: doe waard er lykwols oars. "Wa is dat, dêr't ik mei praat," rôp er kjel en sprong op fan 'e grûn.
"Dat is de minske sûnder wearze, dat is Zarathustra sels, dy is de grutte wearze te boppen kommen, dat binne de eagen, dat is de mûle, dat is it hert fan Zarathustra sels."
En wylst er dat sei, tute er dejinge dêr't er tsjin prate op 'e hannen om, mei de eagen wiet, en hold en droech him hielendal lykas ien dy't in kostber geskink en skat hommels út 'e himel falt. De kij lykwols seagen it oan en ferwûnderen har.
"Praat net oer my, do wûnderlik figuer, do bêste jonge!" sei Zarathustra en warde syn sêftens ôf, "praat earst oer dysels! Bisto net de frijwillige bidler, dy't ienris in grutte rykdom fuortsmiet, -
- dy't him om syn rykdom skamme en om 'e riken, en nei de earmsten flechte dat er har syn oerfloed en syn hert skinke soe? Mar se woene him net oannimme."
"Mar se woene my net oannimme," sei de frijwillige bidler, "ja, do wytst it. Dat ik gie op it lêst nei de bisten en nei dizze kij ta."
"Dêr leardest," ûnderbruts Zarathustra de sprekker, "hoe't it dreger is om gelyk te jaan as gelyk te nimmen, en dat goed jaan in keunst is en de lêste, listichste masterkeunst fan 'e goedens."
"Fral hjoed de dei," andere de frijwillige bidler: "want hjoed de dei is al it legere opstannich en skou en neffens syn aard hofeardich: neffens it aard fan gewoane minsken.
Want de oere is kommen, do wytst it ommers wol, fan de grutte, slimme, lange, stadige opstân fan gewoane minsken en wurkers: dy opstân waakst en waakst.
No makket alle woldwaan en lytse goederjouskens de legere minsken lilk; en de al-te-riken kinne mar better op har iepenst wêze!
Wa't hjoed de dei as in flesse mei in dikke bûk en in te smelle hals dripket: - sokke flessen slacht men hjoed graach de hals ôf.
Gleie begearigens, gallige oergeunst, behurde wraaksucht, de heechmoed fan 'e gewoane minske: dat fleach my allegearre oan. It is net mear wier dat de earmen sillich binne. It himelryk is lykwols by de kij."
En wêrom is it net by de riken?" frege Zarathustra hifkjend, wylst er de kij ôfwarde, dy't de freedsume bidler fertroulik besnúfden.
"Wat hifkest my no?" andere dy. "Wytst it sels better as ik. Wat dreau my ommers nei de earmsten ta, Zarathustra? Wie it net de wearze fan ús ryksten?
- de wearze fan de finzenen fan 'e rykdom, dy't it ûnderste dûbeltsje noch út alle jiskebulten klauwe, mei kâlde eagen, gleie tinzen, de wearze fan dy stjonkerts,
- fan dy falske gewoane minsken mei in gouden rântsje, dy har heiten langfingers of iesfûgels of jiskelju wiene, mei wiven tajouwerich, glei en ferjitlik: - want it binne huorrewiven -
Gewoane-minske-rosmos boppe, gewoane-minske-rosmos ûnder! Wat is hjoed noch 'earm' en 'ryk'! It ûnderskie ha ik ferleard - doe spile ik de wyk, fuort, fuort, hieltyd fierder fuort, oant ik by dy kij kaam."
Dat sei de freedsume en snúfde sels en switte by syn wurden: dat de kij fernuveren har op 'e nij. Mar Zarathustra seach him laitsjend oan doe't er sa hurd prate en skodholle stil.
"Dochst dysels geweld oan, berchpreker, ast sokke hurde taal útslachst. Foar sokke hurdens woeks dy net de mûle, net it each,
en ek, tink ik, de mage net: dy kin al dat skellen en haatsjen en dûm-wêzen net fertarre. Dyn mage wol sêftere dingen: do bist gjin fleisiter.
Earder tink ik bist in plante- en woartelman. Faaks kôgest op nôtkerltsjes. Mar it is moai wis datst ôfkearich bist fan 'e geneuchten fan it ûnderliif en datst fan huning hâldst."
"Hast my goed troch," andere de frijwillige bidler ferromme fan hert. "Ik hâld fan huning, ik kôgje ek op nôtkerltsjes want ik socht wat leaflik foar de mûle is en keine azem jout:
- en wat in protte tiid nimt, in dei en mûle fol wurk foar sêfte omstippers en deidieven.
It fierst ha dizze kij it brocht: dy fûnen it wjerkôgjen út en it yn-'e-sinne-lizzen. Ek dogge se net oan drege tinzen dêr't it hert wynderich fan wurdt."
"Moai," sei Zarathustra, "soest ek myn bisten sjen moatte, myn earn en myn slang - har gelikensen binne der op 'e ierde hjoed de dei net.
Sjoch, dêr rint it paad omheech nei myn hoale: wês fannacht syn gast. En praat mei myn bisten oer it lok fan bisten -
- oant ik sels thúskom. Want it driuwt my no, in needgjalp ropt my by dy wei. Ek silst nije huning by my fine, iiskâlde rategoudhuning: yt derfan!
Nim no fluch ôfskie fan dyn kij, wûnderlik figuer! Bêste jonge! Ek al sil dat dy net tafalle. Want it binne dyn waarmste freonen en learmasters!" -
"Utsein ien dy't my noch leaver is," andere de frijwillige bidler. "Do sels bist goed en better noch as in ko, Zarathustra!"
"Fuort, fuort mei dy, do slimme flaaiker," rôp Zarathustra lilk, "wat dochst no my te bedjerren mei sokke lof en sjerpsmarderij?"
"Fuort, gean by my wei!" rôp er noch ienris en ûnderhelle syn stôk nei de sêfte bidler: dy spile lykwols hastich de wyk.

It skaad (4.9)

Mar krekt hie de frijwillige bidler de wyk spile en wie Zarathustra wer allinne mei himsels of dêr hearde er efter him in nije stim, dy rôp: "Ho, Zarathustra! Wachtsje eefkes! Ik bin it ommers, Zarathustra, dyn skaad!" Mar Zarathustra wachte net, want ynienen fleach de drokte yn syn bergen him oan. "Wêr is myn iensumens bleaun?" sei er.
"No moat it net mâlder; it tilt yn dizze bergen op fan 'e minsken, myn ryk is net mear fan dizze wrâld, ik bin nije bergen brek.
Myn skaad ropt my? Wat soe dat, myn skaad! Lit him my mar neirinne! Ik - sil him der út rinne."
Dat sei Zarathustra tsjin syn hert en rûn hurd fuort. Mar dy, dy't him benei wie, sette him nei: dat dêrmei rûnen trije man efter inoar oan: foaroan de frijwillige bidler, dan Zarathustra en tred en lêst syn skaad. Net lang rûnen se sa of doe kaam Zarathustra ta besinning oer syn sottens en skodde mei ien hoart alle argewaasje en wearze fan him ôf.
"Hoe no!" sei er, "barden net fanâlds de meast healwize dingen by ús, by âlde kluzeners en hilligen?
It is wier, myn sottens woeks heech yn 'e bergen! No hear ik seis âlde narreskonken efter inoar oan ratteljen!
Mar mei Zarathustra wol bang wêze fan in skaad? Boppedat ha ik sa it idee dat er langere skonken hat as ik."
Dat sei Zarathustra mei laitsjende eagen en bûk, hold ho en draaide him fluch om - en sjoch, hast smiet er dêrby syn hjitfolger en skaad op 'e grûn: sa ticht al siet dy him op 'e hûd, en sa swak wied er ek. Want doe't er him mei de eagen opnaam, waard er kjel lykas foar in spoek dat hommels ferskynt: sa tin, sa swartich, hol en útlibbe seach dy hjirfolger der út.
"Wa bisto," frege Zarathustra ferheftich, "wat moatst hjir, en wêrom seist datst myn skaad bist? Ik ha it net op dy stean."
"Ferjou my," andere it skaad, "dat ik it bin; en ast it net op my stean hast, Zarathustra, dan priizgje ik dy en dyn goede smaak.
In swalker bin ik, dy't dy in protte op 'e hakken siet : altyd ûnderweis, mar sûnder doel, ek sûnder thús: dat ik lykje in soad op de ivige joad, útsein dat ik net ivich en ek gjin joad bin.
Hoe no? Moat ik dan hieltyd ûnderweis wêze? Fan alle winen topjage, malkerich, opgisele? Ierde, do waardst my te rûn!
Op alle oerflakken ha ik al sitten, as wurge stof foel ik yn 'e sliep op spegels en finsterbanken: alles nimt fan my, neat jout, ik waard tin - hast lykje ik in skaad.
Mar dy, Zarathustra, fleach en teach ik it langst benei en al ferburch ik my foar dy, ik wie dochs dyn bêste skaad: wêrst ek mar sitten hiest, siet ik ek.
Mei dy ha ik op 'e fierste, kâldste wrâlden omskarrele, as in spoek, dat frijwillich oer winterdakken en snie rint.
Mei dy wrotte en wraamde ik yn al dat ferbean, slim, fier is: en as der wat fan deugd oan my is, dan dit, dat ik fan gjin ferbod bang wie.
Mei dy bruts ik, wat ea myn hert fereare, alle grinsstiennen en bylden smiet ik om, de nuodlikste winsken rûn ik nei - wier, oer eltse wetsbreuk rûn ienris myn paad.
Mei dy ferlearde ik it leauwen oan wurden en wearden en grutte nammen. As de duvel ferfellet, ferfalt dan ek syn namme net? Syn namme is nammentlik ek in feltsje. De duvel sels is faaks - fel.
'Neat is wier, alles mei': dat sei ik ienris tsjin mysels. It kâldste wetter batste ik yn, mei holle en hert. Och, en hoe faak stie ik dêr dan neaken as reade kreeft.
Och, wêr gong alle goedens hinne en de skamte en it leauwen yn 'e goede minsken! Och, wêr is dy ligerige ûnskuld dy't ik ea besiet, de ûnskuld fan 'e goede minsken en har nommel geliich.
Te faak, wier, siet ik de wierheid te ticht op 'e hakken: dan sloech se my foar de holle. Mear as ienris tocht ik dat ik liigde, en sjoch, dan pas rekke ik - de wierheid.
Tefolle klearre op yn my: no giet my neat mear oan. Neat libbet mear dat ik leaf ha - hoe soe ik dan noch mysels leaf ha?
'Libje lykas it my sinniget of hielendal net libje': dat wol ik, dat wol ek de hillichste. Mar och, hoe haw ik noch - sin?
Haw ik - noch in doel? In haven dêr't myn skip hinne sylt?
In goede wyn? Och, allinne dy't wyt wêr't er hinne giet wyt ek hokker wyn goed en syn sylwyn is.
Wat bleau my oer? In hert dat wurch en brutaal is; in malkerige wil; fladderwjukken; in brutsene rêch.
Dat sykjen nei myn thús: Zarathustra, wytst it wol, dat sykjen wie myn besiking, it fret my op.
'Wêr is - myn thús?' Dat frege en socht ik en socht ik, ik fûn it nearne. Ivich oeral, ivich nearne, ivich - fergees!"

Dat sei it skaad en Zarathustra syn gesicht waard almaroan langer by syn wurden. "Bist myn skaad" sei er lang om let, mei treurigens.
"Dyn gefaar is gjin lytsenien, do frije geast en swalker! Hast in slimme dei hân: tink derom dat de jûn net noch slimmer wurdt!
Foar sokke malkerts lykas dy liket op it lêst in finzenis in himel op ierde. Hast wolris sjoen hoe't opsluten misdiedigers sliepe? Se sliepe fredich, noflik yn har nije wissichheid.
Tink derom dat dy net op it lêst in beheind leauwen finzen nimt, in hurde strange waan! Want dy ferlokket en bringt al mar mear yn fersiking datjinge dat beheind en fêst is.
Hast dyn doel ferlern: och heden, hoe silst no dat ferlies fersmite en oerwinne? Dêrmei - hast ek it paad ferlern!
Do earme swalker, swever, do ôfmêde flinter! Wolst fan 'e jûn in thús en rak en dak ha? Gean dan omheech nei myn hoale ta!
Dêr rint it paad nei myn hoale ta. En no wol ik wer hurd by dy wei. It leit al as in skaad op my.
Ik wol allinnich rinne, dat it wer ljocht wurdt om my hinne. Dêrom moat ik noch lang en fleurich op 'e skonken wêze. De jûns lykwols wurdt der by my - dûnse!"

Dat sei Zarathustra.
 

Middeis (4.10)

- En Zarathustra rûn en rûn en fûn gjin minske mear en wie allinnich en fûn hieltyd wer himsels en genoat en sloarpe fan syn iensumens en tocht oan goede dingen - oerenlang. Op de oere fan de middei lykwols, doe't de sinne Zarathustra krekt boppe de holle stie, kaam er by in âlde, krûme en gnodzige beam lâns, dy't troch de rike leafde fan in wynstôk ringjendewei omearme en foar himsels ferburgen waard: dêr hongen giele druven yn it folop foar de swalker. Dêr hied er nocht en ferslaan in lytse toarst en ploaitsje himsels in drúf ôf; doe't er lykwols dêr de earm al foar útstuts, doe hied er in oare nocht dy't grutter wie: nammentlik gean tsjin 'e beam oan lizzen, op 'e oere fan 'e folsleine middei, en doch in knipperke.
Dat die Zarathustra; en mar amperoan lei er op 'e grûn, yn 'e stiltme en smoutens fan it bûnte gers, of dêr hied er ek al syn lytse toarst fergetten en foel yn 'e sliep. Want, lykas it sprekwurd fan Zarathustra seit: it iene giet foar it oare. Allinnich wie it sa dat de eagen him iepen bleaunen: - dy krigen der mar net genôch fan en besjoch en priizgje de beam en de leafde fan 'e wynstôk. By it ynslûgjen lykwols spruts Zarathustra sa tsjin syn hert:

"Stil no, stil. Waard de wrâld niiskrekt net folslein? Wat bart der dochs mei my?
Lykas in sierlike wyn, troch nimmen sjoen, op rimpeljende see dûnset, licht, sa licht as in fearke: sa - dûnset de sliep op my.
Gjin each docht er my ta, de siel mei fan him wekker bliuwe. Licht is er, wier, sa licht as in fearke.
Hy praat my om, ik wyt net hoe, hy roert oan myn binnenste mei flaaikjende hân, hy twingt my. Ja, hy twingt my, dat myn siel him útfiemt: -
- hoe't se my lang en wurch wurdt, myn wûnderlike siel! Kaam foar har de jûn fan 'e sânde dei justjes op 'e middei? Swalke se te lang al optein tusken goede en ripe dingen?
Hja fiemt har lang út, lang - langer, se leit stil, myn wûnderlike siel. Tefolle goeds hat se al preaun, dy gouden treurichheid pranget har, se lûkt mei de mûle.
- Lykas in skip, dat de bocht fan syn stilste hop yn rûn: - no linet it op 'e ierde, wurch fan 'e lange reis en de ûnwisse see. Is de ierde net trouwer?
Hoe't sa'n skip oan it lân oanleit, it oankrûpt: - dan is it genôch dat in spintsje fan it lân ôf har triedsje fan spinreach spint. Gjin sterker tou is dêr brek.
Lykas sa'n skip yn it stilste hop: sa rêst ik no ticht by de ierde út, trou, betrouwend, wachtsjend, mei it tinste triedsje oan har fêstlein.
Hokfoar lok is dit! Wolst faaks sjonge, myn siel? Leist op it gers. Mar dit is de heimnisfolle, steatlike oere dat gjin hoeder op syn floite blaast.
Koestdy, koestdy! Hite middei sliept op 'e fjilden. Sjong net! Stil, de wrâld is folslein.
Sjong net, do gerswjokkelbist, do myn siel! Flústerje net iens! Sjoch dochs - stil, de âlde middei sliept, hy beweecht mei de mûle: drinkt er net krekt in dripke lok -
- in âld brún dripke gouden lok, gouden wyn? It wisket oer him hinne, syn lok laket. Sa - laket in god. Stil -
- 'Foar it lok, hoe'n bytsje is al genôch foar it lok!'. Dat sei ik ea en ik tocht dat ik tûk wie. Mar it wie rabberij: dat ha ik no leard. Tûke sotten prate better.
Krekt it alderlytste bytsje, it sêftste, lichtste, it risseljen fan in gershipper, in suchtsje, in swym, in eachopslach - in bytsje jout de bêste soarte lok. Stil no.
- Wat barde my: harkje! Fleach de tiid sels fuort? Fal ik net? Foel ik net - harkje! - yn 'e boarnen fan 'e ivichheid?
- Wat bart my? Stil. It stekt my - och heden - yn it hert? Yn it hert! Brek oan spuonnen, hert, nei sa'n lok, nei sa'n stek!
- Wat? Waard de wrâld sakrekt net folslein? Rûn en ryp? Och om dy ripe, gouden rûnens - wêr fleant se hinne? Har neirinne! Koestdy!
Stil - - " (en hjir fiemde Zarathustra him út en fielde dat er sliepte).
"Oerein," sei er tsjin himsels, "do sliepkop, do middeissliepkop! Foarút, omheech, âlde skonken! It is tiid en mear as tiid, in bêst ein rinnen wachtet jim noch -
No sliepe jim út, hoe lang dochs? In heale ivichheid! Foarút, omheech, âld hert! Hoe lang meist nedich wêze om nei sok sliepen - wekker te wurden?"
(Mar doe foel er al op 'e nij yn 'e sliep, en syn siel spruts him tsjin en sette it yn 'e kant en gong wer lizzen:) - "Lit my dochs gewurde! Stil! Waard de wrâld sakrekt net folslein? Och om dy gouden rûne bal!" -
"Oerein," sei Zarathustra, "do lytse dievinne, do deidievinne! Wat? Noch altyd dy útfiemje, gapje, suchtsje, efteroer falle yn djippe boarnen?
Wa bist dochs, myn siel!" (en doe waard er kjel want in sinnestriel foel fan 'e himel op syn antlit.)
"Himel boppe my," sei er suchtsjend en kaam heal oerein, "do sjochst nei my? Do harkest nei myn wûnderlike siel?
Wannear drinkst dit dripke dau, dat op alle ierdedingen delfoel - wannear drinksto dizze wûnderlike siel -
- wannear, boarnen fan 'e ivichheid, do blide, gryslike middeisôfgrûn, wannear drinksto myn siel yn dy werom?"
Dat sei Zarathustra en hy kaam oerein fan syn plakje by de beam lykas út in frjemde dronkenens: en sjoch, doe stie de sinne noch altyd krekt boppe syn holle. En dêr mei men mei rjocht en reden út ôfliede dat Zarathustra doe net lang sliept ha koe.
 

It begroetsjen (4.11)

Earst let op 'e neimiddei wie it dat Zarathustra nei lang fergees sykjen en omsweevjen wer by syn hoale thúskaam. Doe't er der lykwols foar stie, noch gjin tweintich stappen der by wei, doe barde it wat er no it minst ferwachte: op 'e nij hearde er de grutte needgjalp. En, om te besauwen, diskear kaam it lûd út syn eigen hoale wei. It wie lykwols in lange, mannichfâldige gjalp, en Zarathustra koe dúdlik fernimme dat er út in protte stimmen gearstald wie: ek al klonk er út 'e fierte as de gjalp út ien inkele mûle.
Doe sprong Zarathustra op syn hoale ta, en sjoch, wat in skouspul wachte him dêr nei it harkspul. Want dêr sieten se allegearre byinoar, dy't er dy deis foarbygongen wie: de rjochter kening en de lofter kening, de âlde tsjoender, de paus, de frijwillige bidler, it skaad, de konsjinsjeuze fan geast, de treurige wiersizzer en de ezel; de ûnsjochste minske hie him lykwols in kroan en twa poarpergurdles oantúgd - want hy hold der fan, lykas alle ûnsjogge minsken, om him te ferklaaien en moai foar te dwaan. Yn 'e midden fan dat drôve selskip stie Zarathustra syn earn, wjerstribbich en ûnrêstich, want hy moast tefolle beanderje dêr't syn grutskens gjin andert op hie; de tûke slange hong him lykwols om 'e nekke.
Dat allegearre seach Zarathustra mei grutte ferwûndering oan; doe hifke er ien foar ien al syn gasten mei freonlike nijsgjirrigens, lies har sielen en ferwûndere him op 'e nij. Underwylst wiene de hegere lju oereinkommen en wachten earbiedich dat Zarathustra prate soe. Dit is lykwols wat Zarathustra sei:
"Jim dy't fertwifele binne, dy't wûnderlik binne! Dat ik hearde jim needgjalp? En no wyt ik ek wêr't ik sykje moat dy't ik om 'e nocht hjoed socht: de hegere minske - :
- yn myn eigen hoale sit er, de hegere minske! Mar wat in wûnder! Haw ik him net sels nei my ta lokke, mei huningoffers en listige lokroppen fan myn lok?
Mar ik fyn dat jim min selskip foar inoar binne, jim meitsje inoar it hert stûf, jim needgjalpers, as jim hjir sa byinoar sitte? Der moat earst ien komme,
- ien dy't jim wer oan it laitsjen kriget, in bêste, blide kluchtemakker, in dûnser en dwylwyn en wyldepûst, ien oft oare âlde sot: - wat tinke jim?
Nim my net kwea-ôf, fertwifele folk, dat ik jim sokke lytse wurden sis, wurden dy't by sokke hege gasten net foech jouwe. Mar jim ha net troch wat myn hert oermoedich makket: -
- jim sels binne it en it skouspul dat jim biede, nim my net kwea-ôf, want eltsenien kriget moed, dy't in fertwifele minske oanskôget. In fertwifele minske tasprekke - dêrfoar tinkt eltsenien dat er sterk genôch is.
Mysels joegen jim dy krêft - in goede jefte, myn hege gasten! In rjochtskepen gastgeskink! Kom, wês no net lilk dat ik jim ek wat fan my oanbied.
Dit hjirre is myn ryk en myn hearskippij: mar wat mines is, foar dizze jûn en dizze nacht sil it jimmes wêze. Myn bisten sille jim tsjinje: myn hoale sil rak en dak foar jim wêze.
By my om hûs en hear sil gjinien fertwifelje, yn myn ryk behoedzje ik eltsenien foar syn wylde bisten. En dat is it earste dat ik jim oanbied: wissichheid.
It twadde is lykwols: myn lytse finger. En ha jim dy te pakken, krij dan dochs de hiele hân beet, en it hert derby! Wolkom hjir, wolkom, bêste gasten!"
Dat sei Zarathustra en lake út leafde en lilkens. Nei dit begroetsjen makken syn gasten wer in bûging en holden har earbiedich stil; de rjochter kening andere him lykwols út namme fan harren.
"Dat, Zarathustra, hoesto ús hân en begroeting oanbeast, dêr werkenden wy dy oan as Zarathustra. Do makkest dysels lyts foar ús; hast diest ús earbied sear - :
- wa lykwols koe him lykas dy mei sokke grutskens lyts meitsje? Dat jout ús wer in rjochte rêch, it is nocht en wille foar ús eagen en herten.
Allinnich al om dat te oanskôgjen teagen wy graach by hegere bergen op as dizze. Want wy kamen mei skôgersnocht, wy woene graach sjen wat drôve eagen wer helder makket.
En sjoch, no al is it dien mei al ús needgjalpen. No al steane hert en sin ús iepen en binne bliid en optein. Noch in bytsje is brek: en it moed wurdt ús oerdwealsk.
Neat bliders, Zarathustra, waakst der op ierde as in hege sterke wil: dat is har moaiste gewaaks. It hiele lânskip ferkwikt him oan ien sa'n beam.
Mei in pynbeam ferlykje ik, dy't lykas dy, Zarathustra, omheech waakst: lang, stil, hurd, allinnich, fan it bêste, bûchsumste hout, hearlik -
- op it lêst lykwols rint er út mei sterke, griene tûken nei syn hearskippij, sterke fragen freegjend oan waar en wyn en wat yn 'e hichten mar thús is,
- sterker anderjend, ien dy't de wet stelt, in oerwinner: och, wa soe net om sa'n gewaaks te sjen by hege bergen op gean?
Oan dyn beam, Zarathustra, lavet him ek de tsjusterling, de mislukkeling, by dyn skouspul wurdt ek wa't malket wis en syn hert wurdt hiele.
En wier, nei dyn berch en beam slaan op it heden in protte de eagen op; in grutte langst hat him iepenbiere en mannichien learde te freegjen: wa is Zarathustra?
En dysto ienris dyn liet en dyn huning yn it ear dripkeste: al de ferburgenen, iensum, twasum, seine ynienen tsjin har hert:
'Libbet Zarathustra noch? It is net mear de muoite wurdich en libje noch, alles is fergees: of - wy moatte mei Zarathustra libje!'
'Wêrom komt er net, dy't him sa lang oankundige?', sa freegje in protte guons; 'slokte de iensumens him op? Of moatte wy faaks nei him ta komme?'
No bart it dat de iensumens sels bros wurdt en brekt, lykas in grêf dat brekt en syn deaden net mear hâlde kin. Oeral sjocht men guons dy't weropstien binne.
No komme de weagen om dyn berch heger en heger, Zarathustra. En hoe heech dyn hichte ek is, in protte moatte nei dy omheech; dyn boatsje sil net lang mear op it droege lizze.
En dat wy mei ús fertwifeling no by dy yn 'e hoale kamen en al net mear yn fertwifeling binne: dat is in wier teken en foarteken dat betteren as wy nei dy ûnderweis binne -
- want hy sels is nei dy ûnderweis, it lêste bytsje fan God ûnder de minsken, dat is: alle minsken fan 'e grutte langst, fan 'e grutte wearze, fan 'e grutte ferfeling,
- allegearre dy't net libje wolle, of se leare wer om te hoopjen - of se leare fan dy, Zarathustra, de grutte hope!"
Dat sei de rjochter kening en naam de hân fan Zarathustra beet en soe dy tútsje; mar Zarathustra warde syn ferearing ôf en skrille tebek, stil en hommels, as flechte er yn wrydske fierten. Nei in lyts skoftke wie er lykwols al wer by syn gasten werom, seach har mei heldere, hifkjende eagen oan en sei:
"Myn gasten, jim hegere minsken, ik wol frysk en frij mei jim prate. Net op jim wachte ik hjir yn dizze bergen."
("Frysk en frij? God, help ús!" sei op dat stuit de lofter kening, sydlings; "men fernimt wol, hy kin de brave Friezen net, dy wize man út it moarnslân!
Mar hy bedoelt 'frysk en boersk' - mar hawar, dat is hjoed de dei net de minste smaak!")
"Jim meie allegearre noch sokke hegere minsken wêze," gong Zarathustra fierder, "mar foar my binne jim net heech en net sterk genôch.
Foar my, dat wol sizze: foar it ûnferbidlike dat him yn my stil hâldt mar dat him net altyd stil hâlde sil. En hearre jim al by my, dan dochs net as myn rjochter earm.
Want dy't sels op sike of swakke skonken stiet, lykas jim, dy wol alderearst, oft er it wite wol of net: dat er sparre wurdt.
Mar myn earms en myn skonken sparje ik net, ik sparje myn striders net: hoe koene jim foar myn striid doge?
Mei jim soe ik alle oerwinningen bedjerre. En mannichien fan jim soe al omfalle, as er it lûd fan myn trommels hearde.
Jim binne my ek net kante kearels genôch en fan goed komôf. Ik ha skjinne, glêde spegels nedich foar wat ik lear; op jim oerflak ferfoarmet myn eigen byld him noch.
Jim skouders drukt mear as ien swierrichheid del, ek yn it ûnthâld; mear as ien drege dwerch heukeret yn jim hoekjes. Ek yn jim skûlet de massaminske.
En jim meie dan heech en fan in heger soarte wêze: in protte oan jim is bryk en mishipt. Der is gjin smid op 'e wrâld dy't jim foar my yn 'e rjochte foarm slaan koe.
Jim binne net mear as brêgen: hegeren sille oer jim hinne nei de oare kant tagean! Jim binne triemmen: dat wês net lilk op wa't oer jim hinne nei syn hichte giet!
Ut jim sie kin my ek ea in echte soan en folsleine erfgenamt waakse: mar dat is noch fier fuort. Jim sels binne net wa't myn erfgoed en namme taheart.
Net op jim wachtsje ik hjir yn dizze bergen, net mei jim mei ik foar de lêste kear nei ûnderen. Allinne as foarteken kamen jim, dat hegeren al nei my ûnderweis binne -
- net de minsken fan 'e grutte langst, fan 'e grutte wearze, fan 'e grutte ferfeling en dat wat jim it lêste oerbliuwsel Gods neamden,
- Nee, nee en nochris nee! Op oaren wachtsje ik hjir yn dizze bergen en wol myn foet net sûnder harren fan 'e grûn ôf dwaan,
- op hegeren, sterkeren, op gruttere oerwinners en mei in better sin, sokken dy't kante kearels binne fan liif en siel: laitsjende liuwen moatte der komme!
Och myn freonen, jim wûnderlike lju - hearden jim noch neat fan myn bern? En dat se nei my ûnderweis binne?
Praat dochs mei my oer myn tunen, oer myn loksillige eilannen, oer myn nije, moaie soarte - wêrom prate jim dêr net oer?
Dat gastgeskink freegje ik fan jim leafde, dat jim mei my oer myn bern prate. Dêr bin ik ryk foar, dêr waard ik earm foar: wat joech ik al net,
- wat soe ik net jaan, as ik ienris hie: dy bern, dy libbene plantinge, dy libbensbeammen fan myn wil en heechste hope!"
Dat sei Zarathustra en hold ynienen midden yn syn rede op: want syn grutte langst krige him yn 'e besnijing, en hy die mûle en eagen ticht om it bewegen fan syn hert. En ek al syn gasten swijden en stiene der stil en ferheard by; allinne de âlde wiersizzer meneuvele mei de hannen en de lea.
 

It jûnsmiel (4.12)

En op dat stuit ûnderbruts de wiersizzer it begroetsjen fan Zarathustra en syn gasten: hy krong nei foaren ta, lykas ien dy't gjin tiid te ferliezen hat, krige de hân fan Zarathustra beet en rôp: "Mar Zarathustra!
It iene giet foar it oare, dat hast sels sein: no, ien ding giet foar my no foar al it oare.
Alles op syn tiid: hasto my net foar it iten útnoege? En der binne hjir in protte guons dy't lang op paad west ha. Wolst ús dochs net de mage foltropje mei wurden?
Fierder joegen jim my allegearre fierstentefolle omtinken oan it befriezen, ferdrinken, fersmoaren en oare needtastannen fan it liif: mar gjinien joech omtinken oan myn needtastân, nammentlik it fan honger omkommen - "
(Dat sei de wiersizzer; doe't de bisten fan Zarathustra lykwols dy wurden hearden, spilen se fan kjellens gau de wyk. Want se seagen wol dat wat se de deis ek thúsbrocht hiene, it wie lang net genôch om dy iene wiersizzer de mûle te stopjen.)
"En fan toarst," gong de wiersizzer fierder. "En ik hear hjir wol wetter by de rotsen delstrûzjen, lykas wurden fan wiisheid; by de rûs en sûnder skoft: mar ik - wol wyn!
Net alleman is lykas Zarathustra in wetterdrinker fan hûs út. Wetter doocht ek net foar wa't wurch en gammel is: ús foeget wyn - dy makket jin hommels better en op slach sûn!"
Op dat stuit, doe't de wiersizzer longere op wyn, barde it dat ek de lofter kening, de swijsume, ris it wurd naam. "Wyn," sei er, "ha wy foar soarge, ik tegearre mei myn broer, de rjochter kening: wy ha mear as genôch wyn - in hiele ezel fol. Dat wy binne neat brek as brea."
"Brea?" sei Zarathustra en lake derby. "Brea is no krekt wat dat kluzeners net ha. Mar de minske libbet net fan brea allinne mar ek fan it fleis fan goede lammen, en dêr ha ik twa fan:
- dy moatte gau slachte wurde en krûdich, mei sealje, taret: dêr hâld ik fan. En ek woartels en fruchten misse net, mear as genôch sels foar swietpriuwers en lekkerbekken; en ek nuten net en oare riedsels om te kreakjen.
Dat wy sille gau in streksum miel tariede. Wa't lykwols dat miel brûke wol, moat ek de hannen brûke, en dat jildt ek foar de keningen. Want by Zarathustra mei in kening kok wêze.
Dat útstel wie alleman nei it sin: allinne dat de frijwillige bidler fleis en wyn en krûden yn it ferkearde kielsgat skeaten.
"Moatst dy lekkerbek fan in Zarathustra ris hearre!" grapmakke er, "siket men dêr hoalen en hege bergen foar op, om sokke miellen ta te rieden?
Mar no begryp ik wol, wat er ús ris learde: 'priizge is de lytse earmoed', en wêrom oft er de bidlers ôfskaffe wol."
"Hâld in goed sin," andere Zarathustra him, "lykas my. Hâld oan dyn gewoanten fêst, treflik figuer, kôgje op dyn kerltsjes om, drink dyn wetter, loovje dyn eigen koken: as er dy mar fleurich makket!
Ik bin in wet allinnich foar wa't mines is, ik bin gjin wet foar alleman. Wa't by my heart lykwols, moat sterke bonken ha en ek lichte fuotten -
- mei nocht oan striid en feest, gjin tsjusterling, gjin loftfytser, ree foar it dreechste as foar syn feest, sûn en geef.
It bêste komt myn striders en mysels ta; en jouwe se it ús net, dan nimme we it: it bêste iten, de helderste himel, de sterkste tinzen, de moaiste froulju!" -
Dat sei Zarathustra; de rjochter kening sei dêrop: "Seldsum! Fernaam men ea sokke ferstannige wurden út 'e mûle fan in wiis man?
En wier, dat is it seldsumste oan in wiis man, as er by alles wat er wyt ek noch ferstannich en gjin ezel is."
Dat sei de rjochter kening en fernuvere him; mar de ezel sei nei syn wurden kwea-aardich I-A. Dat wie it begjin fan dat lange miel, dat "it jûnsmiel" yn 'e skiednisboeken neamd wurdt. Dêrby wie lykwols oars gjin praat as oer de hegere minske.
 

Oer de hegere minske (4.13)

1
Doe't ik foar it earst nei de minsken ta gong, doe doe ik kluzenersdwaasheid, de grutte dwaasheid: ik gong op 'e merk stean.
En doe't ik tsjin alleman prate, prate ik tsjin gjinien. Jûns lykwols wiene toudûnsers myn selskip en liken; en ik sels wie hast in lyk.
Mar mei de nije moarn dage my in nije wierheid: doe learde ik te sizzen "Wat geane merk en massaminsken en it leven fan massaminsken en har lange earen my oan!"
Jim hegere minsken, lear dit fan my: yn 'e maatskippij leaut gjinien yn hegere minsken. En wolle jim dêr prate, moai! Mar de massaminske knypeaget: "wy binne allegear gelyk."
"Hegere minsken," knypeaget de massaminske, "der binne gjin hegere minsken, wy binne allegearre lyk, minske is minske, foar God - binne wy allegearre lyk!"
Foar God! - Mar no is dy God dea. Foar de massaminsken wolle wy lykwols net lyk wêze. Hegere minsken, gean fuort fan 'e merk!

2
Foar God! - mar no is dy god dea! Hegere minsken, dy god wie jim grutste gefaar.
Sûnt hy yn it grêf leit, binne jim pas weropstien. No pas komt de grutte middei, no pas wurdt de hegere minske - baas!
Begripe jim dat, myn bruorren? Jim wurde kjel: wurdt it hert jim dwyl? Wankt jim no de gapjende ôfgrûn? De blaffende bek fan de helhûn?
Kom op, toe, jim hegere minsken! No pas begjinne de bertefleagen fan de berch fan minskene takomst. God is deagongen: no wolle wy - dat de Uebermensch libbet.

3
De soarchliksten freegje hjoed de dei: "Hoe hâlde we de minske yn libben." Zarathustra frege lykwols as iennichste en earste: "Hoe komme we de minske te boppen?"
De Uebermensch leit my nei oan it hert, dy is myn earste en iennichste - en net de minske: net de meiminske, de earmste minske, de begrutlikste minske, de bêste minske. -
Och bruorren, wat ik yn 'e minske leaf ha kin, is dat er in oergong en in ûndergong is. En ek oan jim is in protte dat makket dat ik grutte leafde en hope fiel.
Dat jim ferachten, hegere minsken, dat jout my hope. Want de grutte ferachters binne de grutte ferearders.
Dat jim fertwifelen, dat earet jim ek. Want jim learden net jim te skikken, jim learden de lytse mûklistichheden net.
Want hjoed de dei slane de gewoane minsken foar master op: dy preekje allegearre begrutsjen en beskiedenens en tûkens en flyt en foarsichtigens en it lange en-sa-fuort-hinne fan 'e lytse deugden.
Wa't it aard fan froulju hat, fan tsjinstfeinten en fan it gewoane-minske-rosmos: dat wol no baas wurde en beskikke oer it lot fan it minskdom - dêr wearzgje ik fan!
Dat freget en freget en krijt der net genôch fan: "hoe hâlde we de minske it bêst, it langst, it noflikst yn libben?" Dêrmei - binne se de bazen fan hjoed.
Kom dy bazen fan hjoed te boppen, myn bruorren - dy lytse minsken: dy binne it grutste gefaar foar de Uebermensch.
Kom se te boppen, jim hegere minsken, de lytse deugden, de lytse tûkheden, it sânkerltsjetinken, it wrimel-wrammel fan mychhimmels, it jammerdearlike wolwêzen, it "lok fan 'e measten" - !
En it is better en fertwifelje as dat jim jim skikke. En wier, ik ha jim dêrom leaf, dat jim hjoed net libje kinne, hegere minsken! Want sa libje jim - it bêst!

4
Ha jim moed, bruorren? Ha jim in hert ûnder de rym? Net moed foar tsjûgen, mar kluzeners- en earnemoed, dêr't ek gjin god mear by tasjocht?
Kâlde sielen, mûldieren, bline en dronken sielen ha gjin hert ûnder de rym. Hert hat, dy't bangens ken, mar bangens twingt, dy't de ôfgrûn sjocht, mar mei grutskens.
Dy't de ôfgrûn sjocht, mar mei earne-eagen - dy't mei earneklauwen de ôfgrûn grypt: dy hat moed. - -

5
"De minske is kwea" - dat seine my as treast de wiisten. Och, as it hjoed noch mar wier is! Want it kwea is minskene bêste krêft.
"De minske moat better en kweader wurde" - dat lear ik. It kweadste is nedich foar it bêste yn 'e Uebermensch.
Dat foege dy preker fan 'e lytse lju, dat minskene sûnde him sear en soarch wie. Ik bin lykwols bliid om de grutte sûnde as myn grutte treast. -
Soks is net foar lange earen sein. Alle wurden hearre ek net yn alle mûlen. Dat binne fine, fiere dingen: dêr meie gjin skieppeklauwen nei gripe.

6
Hegere minsken, tinke jim dat ik der bin om goed te meitsjen wat jim ferkeard diene?
Of dat ik jim dy't lije nofliker bêdzje wol? Of dat ik jim dy't wifken, of jim dy't mis rûnen of mis klommen, nije, lichtere fuotpaden sjen litte wol?
Nee, nee en nochris nee! Hieltyd mear, hieltyd betteren fan jim soarte moatte te'n ûnder gean - want jim moatte it slimmer en hurder ha. Sa allinnich -
- sa allinnich waakst de minske de hichte yn, dêr't de bliksem him rekket en brekt: heech genôch foar de bliksem!
In pear dingen, lang en fier wei binne it doel fan myn sin en myn langst: wat giet my jim lytse, mannichfâldige, koarte ellinde oan?
Jim lije my noch net genôch! Want jim lije oan jimsels, jim lijden noch net oan de minske. Jim soene lige as jim wat oars seine! Jim lijden allegearre net oan dat dêr't ik oan lijde. - -

7
It is my net genôch dat de bliksem gjin skea mear oanrjochtet. Net ôfliede wol ik him: hy moat leare foar my - te arbeidzjen. -
Myn wiisheid lûkt him al lang gear lykas in wolke, dy wurdt stiller en tsjusterder. Sa docht alle wiisheid dy't ienris bliksemslaggen op 'e wrâld sette wol. -
Dy minsken fan hjoed wol ik gjin ljocht foar wêze, ljocht foar hjitte. Dy - wol ik blyn meitsje: bliksem fan myn wiisheid, stek har de eagen út!

8
Wol neat boppe jim macht: der is in slimme falskens by sokken dy't wat wolle dat boppe har macht is.
Fral at se grutte dingen wolle! Want se wakkerje mistrouwen tsjin grutte dingen oan, dy fine falskemunters en toanielspilers: -
- oant se lang om let falsk foar harsels binne, skilich, wjirmstek dêr't oer hinne kalke is, mei sterke wurden, etalaazjedeugden, en bylkerige, falske wurken.
Sjoch goed út en om jim hinne, hegere minsken! Want neat is hjoed kostberder en seldsumer as reedlikheid.
Is dit hjoed net fan 'e massaminsken? Dy wite lykwols net wat grut, wat lyts, wat paslik en reedlik is: dy binne ûnskuldich krom, dy lige altyd.

9
Wês hjoed goed mistrouwich, hegere minsken, jim mei it hert heech, jim iepenhertigen! En hâld jim grûnen en arguminten geheim! Want dit hjoed is fan 'e gewoane minsken.
Wat de gewoane minsken ienris sûnder arguminten learden te leauwen, hoe koene jim har dat mei arguminten - út 'e holle prate?
En op 'e merk oertsjûget men mei moaie gebearten. Mar arguminten meitsje de gewoane minsken mistrouwich.
En as ienris in wierheid oerwûn, freegje jimsels dan mei goed mistrouwen ôf: 'hokfoar sterke dwaling hat foar har striden?"
Wês ek op jim iepenst foar de gelearden! Dy haatsje jim: want se binne ûnfruchtber! Se ha kâlde, útdroege eagen, foar harren binne alle fûgels sûnder fearren.
Sokken geane der grut op dat se net lige: mar ûnmacht om te ligen is noch lang gjin wierheidsleafde. Pas op foar harren!
Frij wêze fan koarts is noch lang gjin ynsjoch! Kâlde, bestjurre geasten leau ik net. Dy't net lige kin, wyt net wat wierheid is.

10
Wolle jim omheech, brûk dan de eigen skonken. Lit jim net omheech drage, gean net by frjemd op 'e rêch en op 'e holle.
Mar do klomst op in hynder? Fjouwerest no fluch omheech nei dyn doel? Moai, myn freon, mar dyn lamme foet sit ek by dy op it hynder.
Ast by dyn doel bist, ast fan it hynder ôf springst: krekt op dyn hichte, hegere minske - silst stroffelje!

11
Skeppers, hegere minsken! Men is allinnich fan it eigen bern swier.
Lit jim net beprate, omprate! Hok minske is jim it neist? En al dogge jim dingen "foar de oare minsken" - jim skeppe dochs net foar har!
Lear dat "foar" doch ris ôf, skeppers: jim deugd wol no krekt dat jim gjin ding mei "foar" en "om" en "omdat" dogge. Dy falske, lytse wurdsjes moatte jim dôf foar wêze.
Dat "foar de oare minsken" is allinnich deugd foar de lytse minsken: dêr is it "wy binne allegearre lyk" en "de iene hân wasket de oare": dy ha net it rjocht noch de krêft foar jim eigenbelang!
Yn jim eigenbelang, jim skeppers, is de foarsichtichheid en it foarútsjen fan oankommende memmen! Wat gjinien noch mei eagen seach, de frucht: dy hoedet en mijt en boarnt al jim leafde.
Dêr't al jim leafde is, by jim bern, dêr is ek al jim deugd! Jim wurk, jim wil is jim "meiminske": lit jim gjin lytse, falske wearden oanprate.

12
Skeppers, hegere minsken! Dy't wat op 'e wrâld sette moat is siik; dy't wat op 'e wrâld set hat is ûnkein.
Freegje de froulju: men set net om 'e nocht op 'e wrâld. Pine makket dat hinnen en dichters keakelje.
Jim skeppers, oan jim is in protte ûnkein. Dat komt omdat jim memmen wêze moasten.
In nij bern: och, hoefolle nije smoargens kaam mei op 'e wrâld! Gean oan 'e kant! En dy't wat op 'e wrâld set hat, moat syn siel wer skjinwaskje.

13
Wês net deugdsum boppe jim macht. En wol neat fan jimsels dat net yn 'e rede leit!
Stap yn 'e fuotstappen fan âldfaars deugd! En hoe woene jim heech de hichte yn komme as de wil fan jim foarfaars net mei jim mei omheech gong?
Dy't lykwols earsteling wêze wol, tink derom dat er ek net de lêste wurdt. En yn 'e streken fan jim foarfaars, dêr sille jim net hillich yn wêze wolle.
Dy syn foarfaars it mei froulju holden en mei sterke wyn en wylde bargen: wat soe dat wêze, as dy fan himsels keinens woe?
Dwaasheid soe it wêze! Hiel wat, wier, soe ik it foar sa'n ien fine as er man fan ien of twa of trije froulju wêze soe.
En soe er kleasters stiftsje en skriuw boppe de doar "It paad nei it hillichdom" - ik soe sizze: hoe dat sa! It is in nije dwaasheid!
Hy stifte foar himsels in tucht- en flechthûs: dat it goed bekomme mei! Mar ik leau der net oan.
Yn 'e iensumens waakst wat ien yn him hat, ek it ynderlike bist. Dat sadwaande moat in protte lju de iensumens ôfret wurde.
Wie der ea wat smoargers op 'e ierde as in woastynhillige? Dêr om hinne wie net allinne de duvel los, - - mar ek it bist.

14
Skou, beskamme, ûnhandich, lykas in tiger dy't de sprong mislearre: sa, hegere minsken, seach ik jim faak fuortslûpen. In woarp mislearre jim.
Mar, jim dobbelspilers, wat soe dat! Jim learden net te spyljen en te gekjeien lykas men spylje en gekjeie moat! Sitte wy net hieltyd oan in grutte spilers- en gekjeierstafel?
En as jim wat gruts mislearre, binne jim sels dêrom - mislearre? En binne jim sels mislearre, is dêrom - de minske - mislearre? Mar as de minske mislearre: ê no, hawar!

15
Wat heger de soarte, wat seldsumer slagget in ding. Jim hegere minsken hjirre, binne jim net allegearre - mislearre?
Moed hâlde, wat soe it! Sa'n protte is noch mooglik! Lear om jimsels te laitsjen sa't men laitsje moat!
Wat in wûnder dat jim mislearren en heal slaggen, jim heal-brutsenen! Skopt en stjit yn jim net - minskene takomst?
Minskene fierste, djipste, heger as de stjerren, har fûleinige krêft: brûst en siedt dat net allegear yninoar yn jim krúk?
Wat in wûnder dat mear as ien krúk brekt! Lear te laitsjen om jimsels, sa't men laitsje moat. Jim hegere minsken, sa'n protte is noch mooglik!
En wier, wat in protte is al slagge! Wat is de ierde ryk oan lytse, folsleine dingen, oan wat goed slagge is!
Stel goede, folsleine dingen om jim hinne op, hegere minsken! Har gouden ripens makket it hert wer better. Folsleine dingen preekje de hope.

16
Wat wie hjir op ierde oant no ta de grutste sûnde? Wie it net it wurd fan dejinge dy't sei: "Unk en wee oer sokken dy't hjir laitsje!"
Fûn er sels op 'e ierde gjin grûn en reden om te laitsjen? Dan hat er allinnich mar net goed om him hinne sjoen. In bern fynt hjir noch reden om te laitsjen.
Hy - hy hie net genôch leaf: oars hie er ek fan ús holden, de laitsjenden! Mar hy hate en hune ús, âljen en knerseltoskjen sei er ús ta.
Moat men dan daalks flokke as men net leafhat? Dat - fyn ik gjin goede smaak. Mar sa wie er, dy alles-of-neat-man. Hy kaam út 'e gewoane minsken wei.
En hy hie sels net genôch leaf: oars wie er minder te kear gongen dat men him net leaf hie. Alle grutte leafde wol net leafde: - dy wol mear.
Gean sokke alles-of-neaten út 'e wei! Dat is in earme, sike soarte, in soarte massaminske: dy sjocht mei ferkeardens nei dit libben, se ha it kwea-each foar dizze ierde.
Gean sokke alles-of-neaten út 'e wei! Se ha swiere fuotten en beheinde herten: - se kinne net dûnsje. Hoe soe foar sokken de ierde licht wêze kinne!

17
Mei in bocht geane alle dingen op har doel ôf. Lykas katten meitsje se har de rêch krûm, se spinne fan binnen om it oankommend lok, alle goede dingen laitsje.
De stap ferriedt of ien al yn syn baan is: sjoch my ris gean! Dy't lykwols ticht by syn doel is, dy dûnset.
En wier, ik waard gjin stânbyld, ik stean ek net stôk en stiif lykas in stiennen pylder; ik hâld fan it flugge rinnen.
En al is der op ierde ek woastenije en tsjokke drôvens: dy't lichte fuotten hat, kin oer dridze noch fuortrinne en dûnsje as op skjinfage iis.
It hert heech, myn bruorren, heech, heger! En ferjit ek de fuotten net. Goai de fuotten yn 'e loft, jim goede dûnsers, en better noch: jim geane ek op 'e kop stean!

18
Dizze laitsjerskroan, dizze roazekrânskroan: ik sels sette my dy kroan op 'e holle, ik sels spruts myn laitsjen hillich. Gjin oar fûn ik dêr hjoed sterk genôch foar.
Zarathustra de dûnser, Zarathustra de lichte dy't mei de wjukken winkt, in flechttarieder, dy't alle fûgels de wink jout, reewillich en feardich, in hearlik lichtfeardige: -
Zarathustra de wiersizzer, Zarathustra de wierlaitsjer, gjin ûngeduldige, gjin alles-of-neat-man, ien dy't fan sprongen en sydsprongen hâldt: ik sels set my dy kroan op 'e holle!

19
It hert heech, myn bruorren, heech, heger! En ferjit ek de fuotten net. Smyt de fuotten yn 'e loft, jim goede dûnsers, en better noch: jim geane ek op 'e kop stean!
Der is ek yn it lok in swier soarte bist, dat hat fan it begjin ôf plompe fuotten. Wûnderlik docht er writen, lykas in oaljefant, dy't writen docht om op 'e kop te stean.
Mar it is better en wês gek fan lok as fan ûngelok, better plomp te dûnsjen as lam te wêzen. Dat lear dochs ris myn wiisheid: ek it slimste ding hat twa goede kanten -
- ek it slimste ding hat twa goede dûnsfuotten: dat lear dochs ris jimsels, hegere minsken, de fuotten goed ûnder it gat te setten.
Lear dochs ris ôf dat kleien en kliemen en alle gewoane-minske-treursucht! Och, hoe treurich fyn ik hjoed de dei de gewoane kluchtmakkers noch! Mar dit hjoed is fan 'e gewoane minsken.

20
Doch krekt as de wyn, as er út syn berchhoalen spat: nei syn eigen pipen wol er dûnsje, de seeen grilje en hippelje ûnder syn fuotstappen.
Dy't ezels wjukken jout, liuwinnen melkt, priizgje dy goede, ûnbedimbere geast, dy't foar alle hjoed en alle gewoane minsken as in stoarmwyn komt -
- dy't in fijân is fan stikel- en nifelkonten en alle wilige blêden en ûntúch: priizgje dy wylde, goede, frije stoarmgeast dy't oer woastenijen en drôvens as oer greiden hinne dûnset!
Dy't de tarringhûnen fan gewoane minsken hatet en al it mislearre, tsjustere bret: priizgje dy geast fan alle frije geasten, de laitsjende stoarm, dy't alle swartsjoggers, dreechdoggers stof yn 'e eagen blaast!
Jimme, hegere minsken, it minste oan jim is: jim learden noch net te dûnsjen sa't men dûnsje moat - boppe jimsels út te dûnsjen. Wat soe it, dat jim mislearren!
Sa'n protte is noch mooglik! Dat lear boppe jimsels út te laitsjen! It hert heech, jim goede dûnsers, heech, heger! En ferjit ek it goede laitsjen net!
Dizze laitsjerskroan, dizze roazekrânskroan: jim, myn bruorren, smyt ik dy kroan yn 'e skerte! It laitsjen spruts ik hillich: hegere minsken, lear my - te laitsjen!
 

It liet fan 'e swiermoedigens (4.14)

1
Doe't Zarathustra dat sei, stie er ticht by de yngong fan syn hoale; by de lêste wurden glûpte er lykwols by syn gasten wei en fleach foar eefkes de frijheid yn.
"Och hearlike rook om my hinne," rôp er út, "en wat in hearlike stiltme om my hinne! Mar wêr binne myn bisten? Kom hjir, kom hjir, myn earn en myn slange!
Sis my no ris, myn bisten: dy hegere minsken allegearre - rûke se faaks net goed? Och hearlike rook om my hinne! No wyt en fiel ik pas, hoe't ik jim, myn bisten, leaf ha."
- En Zarathustra sei noch ris: "ik hâld fan jim, myn bisten!" En de earn en de slange krongen by him op doe't er dy wurden sei, en seagen nei him op. Sa stiene se trijeresom stil byinoar en snúfden en sloarpen de goede lucht yn. Want de lucht hjir bûten wie better as by de hegere minsken.

2
Mar krekt wie Zarathustra syn hoale út of dêr kaam de âlde tsjoender oerein, seach slûchslim om him hinne en sei: "Hy is fuort!"
En no al, hegere minsken - as ik jim mei dy lof- en flaainamme kidelje mei, lykas hysels docht - , no al nimt myn slimme ligers- en tsjoendersgeast my yn 'e besnijing, myn swiermoedige duvel,
- dy't út syn aard en grûn wei in fersaker fan dy Zarathustra is: nim it him net kwea-ôf! No wol er foar jim tsjoene, it is krekt syn oere; om 'e nocht fjochtsje ik tsjin dy kweade geast.
Jim allegearre, hokfoar eare oft jim jimsels ek mei wurden betsjûgje, oft jim jim no 'de frije geasten' neame of 'lju fan wierheid' of 'de boetelingen fan 'e geast' of 'it frijmakke folk' of 'de minsken fan 'e grutte langst',
- jim allegearre, dy't oan 'e grutte wearze lije lykas my, foar wa't de âlde god stoar en noch gjin nije god yn 'e widze en ruften leit - jim allegearre binne myn kweageast en tsjoendersduvel dierber.
Ik ken jim, hegere lju, ik ken jim, - ik ken ek dat ûndier dat ik tsjin myn sin leafha, dy Zarathustra: hy sels komt my faker as in moai hillich masker oan,
- as in nij, wûnderlik mom, en dêrom is er myn kweade geast nei it sin, de swiermoedige duvel: - ik hâld fan Zarathustra, tink ik faak, omwille fan myn kweade geast. -
Mar no nimt dy my al yn 'e besnijing, dy drege geast fan swiermoedigens, dy jûntiidstwiljochtduvel: en wier, hegere lju, hy hat der nocht oan -
- doch de eagen iepen! - hy hat der nocht oan, en kom sûnder klean, of manlik, of froulik, dat wyt ik noch net: mar hy komt, hy twingt my, oe wee, doch eagen en earen en alles wiid iepen!
De dei rint ôf, foar alle dingen komt no de jûn, ek foar de bêste dingen; harkje en sjoch no, hegere lju, hokfoar duvel, of man of frou, dy geast fan jûnsswiermoedigens is!" Dat sei de tsjoender, seach slûchslim om him hinne en krige doe syn harpe beet.

3
By opklearre loft,
as de treast fan 'e dau
op 'e ierde del dripket,
net te sjen, ek net te hearren -
want op sêfte skuon giet
de treaster dau, lykas alle treast-mylden - :
wytst dan noch, wytst noch, hetsich hert,
hoesto ea toarstgest
nei himelske triennen en it dripkjen fan dau,
teskroeid en wurch toarstgest,
wylst op giele gerspaden
lilkaardich de jûntiidseagen fan 'e sinne
troch swarte beammen om dy hinne rûnen,
ferblynjende sinnegloedeagen, bliid om skea?

"Frijer fan 'e wierheid? Do? - hunen se -
Nee, bist mar in dichter!
In bist, listich, rôvjend, slûpend,
in bist dat lige moat,
dat wollens en wittens lige moat:
longerje op bút,
bûnt bemaskere,
hy is syn eigen masker,
syn eigen bút -
dat - de frijer fan 'e wierheid?
Nee, bist mar in nar, in dichter!
Kinst allinnich mar bûnt prate,
út narremaskers bûnt omheech âlje,
omheech op ligerige wurdbrêgen,
op bûnte reinbôgen,
tusken falske himels
en falske wrâlden
omdoarmje, omsweevje -
bist mar in nar,
mar in dichter!

Dat - de frijer fan 'e wierheid?
Bist net stil, stiif, glêd, kâld,
in byld wurden,
in pylder Gods,
bist net foar timpels steld,
in doarwachter Gods:
nee, bist in fijân fan sokke stânbylden fan wierheid,
yn alle woastenije earder thús as foar timpels,
fol kattekwea,
troch alle finsters hinne springend,
fluch, yn alle tafal,
alle oerwâld omsnuffeljend,
mei syklike langst omsnuffeljend,
rûnst yn oerwâlden
tusken bûnte rôfdieren
yn sûndige sûnens en bûntens en skientme,
mei longerjende lippen,
sillich húnjend, sillich hellich, sillich bloedbelust,
rûnst te rôvjen, te slûpen, te ligen: -

of as de earn, dy't lang,
lang stiif yn 'e ôfgrûn sjocht,
yn syn ôfgrûn: - -
och, hoe't se har del,
nei ûnderen, nei binnen,
yn hieltyd djippere djipten ringje! -
Dan,
hommels, as in streep,
sigesage,
op lammen ôf,
jei del, hetsich, hongerich,
longerjend op lammen,
lilk op lammesielen,
lilk op alles dat sjocht
skiepsmjittich, lamseagich, kroeswollich
griis, mei lamme- en skieppewolwollen!

Sa
as earn, as panter
binne de dichterslangsten,
binne dyn langsten tusken tûzen maskers,
do, bist mar in nar, in dichter!

Do dyst de minsken seachst
as God en as skiep - :
de God ferskuorre yn 'e minske,
en it skiep yn 'e minske,
en ferskuorrend laitsje -

Dat, dat is dyn silligens!
Silligens fan panter en earn!
Silligens fan dichter en nar!

By opklearre loft,
as de sichte fan 'e moanne
grien tusken poarperrea
en oergeunstich fuortslûpt:
- fijân fan 'e dei,
stap foar stap stikem
lâns roazehingelmatten
fuortmeanend, oant se sinke,
yn 'e nacht feal delsinke: -

Sa sonk ik ienris
út myn wierheidswaansin,
út myn deilangsten,
de dei sêd, siik fan it ljocht,
- del, nei de jûn, nei de skaden:
fan ien wierheid
teskroeid en toarstgjend:
- wytst noch, wytst noch, hetsich hert,
hoesto doe toarstge hast? -
Ik bin ferballe
fan alle wierheid,
alllinnich mar in nar,
alllinnich mar in dichter!
 

Oer de wittenskip (4.15)

Dat song de tsjoender; en alleman dy't dêr wie, rekke lykas fûgels ûngemurken yn it net fan syn slûchslimmich en swiersettich geniet. Allinnich de konsjinsjeuze fan geast wie noch frij: hy naam fluch de tsjoender de harpe út 'e hannen en rôp: "lucht, lit frisse lucht deryn, lit Zarathustra deryn! Makkest de hoale benaud en giftich, do slimme, âlde tsjoender!
Ferlokkest, falske, fyn-ynleine smjunt dyste bist, ta ûnbekende begearten en wyldernissen. En ûnk en wee at sokken lykas dy de wierheid wurd en wêzen stelle wolle!
Unk en wee oer alle frije geasten dy't net foar sokke tsjoenders lykas dy op har iepenst binne! Fuort is dan jim frijheid: learst en lokkest yn finzenissen werom -
- do âlde, swiermoedige duvel, yn dyn kleien is it lûd fan in lokfloite, do likest op sokken dy't mei har lof fan 'e keinens temûk ta gleonheden útnoegje!"
Dat sei de konsjinsjeuze fan geast; mar de âlde tsjoender seach om him hinne en hie wille fan syn oerwinning en slokte dêrom de argewaasje yn dy't de konsjinsjeuze fan geast him jûn hie. "Stil," sei er mei beskieden lûd, "goede lieten wolle goed wjerklinke; nei goede lieten moat men lang stil wêze.
En alleman is no stil, de hegere lju. Mar do hast faaks net folle fan myn liet begrepen? Yn dy is net folle fan in tsjoendersgeast."
"Priizgest my," joech de konsjinsjeuze fan geast beskie, "ast my net mei dy oer ien kaam helje wolst, moai sa! Mar jim oaren, wat sjoch ik? Jim sitte dêr allegearre noch mei longerjende eagen: -
Jim frije sielen, wêr is jim frijheid bleaun! Hast wol, tink ik, lykje jim op guon dy't lang nei slimme, dûnsjende, neakene famkes sjoen ha: jim sielen dûnsje sels!
Yn jim, hegere minsken, moat wol mear wêze fan dat, dat de tsjoender syn kweade tsjoen- en liichgeast neamt: - dat wy moatte inoar wol ûngelyk wêze.
En wier, wy praten en tochten genôch mei-inoar, ear't Zarathustra yn syn hoale thúskaam, as dat ik net wite soe: wy binne ûngelyk.
Wy sykje ûngelikense dingen ek hjir boppe, jim en ik. Want ik sykje mear wissichheid, dêrom kaam ik by Zarathustra. Want dy is noch de steechste toer en wil -
- hjoed, no't alles wifket, no't de ierde bevet. Jim lykwols, as ik de eagen sjoch dy't jim opsette, it liket my hast wol sa ta, jim sykje mear ûnwissichheid,
mear huverjen, mear faaiens, mear ierdbeevjen. Jim longerje, liket it my, nim myn eigenwizens net kwea-ôf, hegere minsken -
- jim longerje op it slimste, faaiste libben, dat my it measte bang makket, op it libben fan wylde bisten, op wâlden, hoalen, steile bergen en dwylgatten.
En net de gidsen dy't jim út it gefaar wei loadse, binne jim it meast nei it sin, mar dy't jim fan alle paden ôfliede, de ferlieders. Mar, at sok longerjen yn jim al echt is, dan liket it my dochs ûnmooglik ta.
Want bangens - dat is minskene erfdiel en grûn fan syn fielen; út 'e bangens kin men beide ferklearje, erfsûnde en erfdeugd. Ut 'e bangens woeks ek myn deugd, dy hjit: wittenskip.
Want de bangens fan wylde bisten - dy waard de minske it langst bybrocht, mei ynbegryp fan it bist dat er yn himsels ferberget en dêr't er bang fan is: - Zarathustra neamt dat "it bist fan binnen."
Sokke lange, âlde bangens wurdt lang om let tûk, geastlik, kriget de geast - hjoed de dei, liket it my, hjit er: wittenskip." -
Dat sei de konsjinsjeuze fan geast; mar Zarathustra, dy't krekt yn syn hoale weromkaam en de lêste rede heard en ret hie, smiet de konsjinsjeuze fan geast in hânfol roazen ta en lake om syn "wierheden." "Hoe no," rôp er, "wat hearde ik niiskrekt? Wier, as ik myn sin sis, is ien fan ús beiden in sot: en dyn 'wierheid' set ik yn in flok en in sucht op 'e kop.
Want bangens - is krekt ús útsûndering. Mar moed en aventoer en nocht oan ûnwissigens, oan wat nea noch weage is - moed liket my it krekte wurd foar de hiele foarskiednis fan 'e minsken ta.
Yn syn oergeunst hat er de wyldste, moedichste bisten al har deugden ôfrôve: sa earst waard er - minske.
Dy moed wurdt lang om let tûk, geastlik, dy kriget de geast, minskemoed mei earnewjukken en slangetûkens: dy, tinkt my, hjit hjoed de dei -"
"Zarathustra," balte alleman út ien mûle en se laken der lûd by; mei it laitsjen foel der lykwols ek in swiere lêst fan har ôf. De tsjoender lake ek en sei tûk: "No, hy is fuort, myn kweade geast!
En ha ik jim net sels foar him warskôge doe't ik sei dat er in ferrifelder wie, in liichgeast dy't jin yn 'e mist fiert?
En fral, as er himsels sûnder klean oan sjen lit. Mar wat kin ik oan syn streken dwaan! Haw ik him en de wrâld makke?
No dan! Lit ús wer goed mei-inoar wêze en in goed sin ha! En ek al sjocht Zarathustra lilk - sjoch him dochs, hy is lilk op my - :
- foar't it nacht is wyt er wer hoe't er my leaf ha en priizgje moat, hy kin net lang libje sûnder sokke dwaasheden út te heljen.
Hy - hâldt fan syn fijannen: dy keunst ferstiet er as gjin oar. Mar hy nimt der wraak foar - op syn freonen!"
Dat sei de âld tsjoender, en de hegere minsken foelen him by: dat Zarathustra rûn fan de ien nei de oar en fûstke mei syn freonen yn lilkens en leafde tagelyk - lykas ien dy't by alleman wat goed te meitsjen en út te lizzen hat. Doe't er lykwols by de yngong fan syn hoale kaam, sjoch, doe hied er al wer nocht oan de goede lucht dêrbûten en oan syn bisten - en hy woe der stil by wei slûpe.
 

Tusken dochters fan 'e woastenije (4.16)

1
"Net fuortgean," rôp doe de swalker dy't him Zarathustra syn skaad neamde, "moatst by ús bliuwe, oars kriget de âlde, dompe drôvens ús wer yn 'e besnijing.
Dy âld tsjoender hat ús ommers al wat fan syn slimste te'n bêsten jûn, en sjoch dochs, de goede, fromme paus hat de triennen yn 'e eagen en is wer hielendal op 'e see fan 'e swiermoedigens skip gongen.
Dy keningen hâlde foar ús it gesicht yn 'e ploai: dat ha sy ommers fan ús allegearre hjoed de dei it bêste leard. Mar as der gjinien by wie, ik doar te wedzjen, dan spile it minne spultsje ek by har wer op -
- it minne spultsje fan de lûkwolkens, de fochtige swiermoedigens, de himel tichtset, de sinne stellen, de âljende hjerstwyn,
- it minne spultsje fan ús âljen en needgjalpen: moatst by ús bliuwe, Zarathustra. Hjir is in protte misêre dy't prate wol, in protte jûnich, in protte wolkigens, in protte dompe lucht!
Do joechst ús sterkemannekost en krêftige spreuken: lit net ta dat ús by it neigesetsje wer weake, froulike geasten oermânsk wurde!
Allinnich do makkest de lucht om dy hinne sterk en klear. Ha ik ea op ierde sokke goede lucht fûn as by dy yn 'e hoale?
In protte lannen ha ik sjoen, myn noas hat leard om in protte soarten lucht op te snuven en yn te skatten: mar by dy ha myn noastergatten har grutste nocht en wille!
Of it moast al wêze - it moast al wêze - , och nim my net kwea-ôf, der komt my wat yn it sin. Der komt my in âld neitaffelliet yn it sin, dat ik ienris tusken dochters fan 'e woastenije dichte ha: -
- want by dyen wie der daalks goede, grille moarnlânslucht: dêr wie ik it fierst by it wolkige, fochtige, swiersettige Ald-Europa wei!
Doedestiids hold ik fan soksoartige moarnlânsfamkes en oar blau himelryk, dêr't gjin wolkens en gjin tinzen hingje.
Jim wolle net leauwe, hoe kreas oft se der by sieten, at se net dûnsen, djip, mar sûnder tinzen, as lytse geheimen, as riedsels yn wynsels, as neigesetsjenuten -
bûnt en frjemd, jawis, mar sûnder wolkens: riedsels dy't har riede litte: út leafde foar sokke famkes betocht ik doe in neigesetsjepsalm."
Dat sei de swalker anneks skaad: en foar't ien him anderje koe hied er de harpe al út 'e hannen fan 'e âld tsjoender nommen, de skonken krúslings oerinoar dien en seach kalm en wiis om him hinne: - mei de noastergatten naam er stadich en freegjend lucht yn, lykas ien dy't yn nije lannen nije frjemde lucht probearret. Doe begûn er mei in soarte fan gebalt te sjongen.

2
De woastenije waakst: wee dejinge dy't woastenijen yn him hat!

- Ha, plechtich,
yndie plechtich,
in paslik begjin,
Afrikaansk plechtich!
Paslik foar in liuw
of in moralistyske brulaap -
- mar neat foar jim,
alderleafste freondinnen,
oan waans fuotten it my
foar de earste kear,
in Europeaan, ûnder palmen
fergund is te sitten. Sela.

Jawis, wûnderlik!
Dêr sit ik no,
ticht by de woastenije en al
sa fier wer der by wei,
ek yn it neat noch teneate,
want opslokt
troch dizze lytste oaze - :
- se die krekt gapjend
har leaflike mûle iepen.
It alderhearlikst rûkende mûltsje:
doe foel ik der yn,
der by del, der troch hinne - tusken jim,
alderleafste freondinnen! Sela.

Leve, leve dy walfisk,
doe't er sa syn gast
te wille wie - jim fersteane
myn gelearde taspiling?
Leve syn bûk
doe't er sa
sa'n leaflike oazebûk wie
lykas dizze hjir: wat ik lykwols yn twifel lûk,
- dêrfoar kom ik út Europa,
dat twifelsuchtiger is as alle
âldske troude wyfkes.
Dat God der wat oan docht!
Amen!

Dêr sit ik no,
yn dizze lytste oaze,
as in dadel,
brún, trochswiete, as in gouden swolm, longerjend
op in rûne famkesmûle,
mear noch lykwols op famkeseftige,
iiskâlde, sniewite, skerpe
snijtosken: want dêr
smachtet it hert fan alle hjitte dadels nei. Sela.

Niisneamde súdfruchten
gelyk, al te gelyk
lis ik hjir, troch lytse
wjukkelkevers
bedûnse en beboarte,
allyksa troch noch lytsere
healwizer, lilkaardiger
winsken en ynfallen, -
omsletten troch jim,
swijende, ferwachtingsfolle
famkes-katten,
Dûdû en Sûleika,
- omsfinkst, as ik yn ien wurd
in protte fielings stopje:
(ferjou my God

dy sûnde tsjin 'e taal!)
- sit hjir, de bêste lucht opsnuvend,
de lucht fan it paradys, jawis,
ljochte, lichte lucht, mei gouden streken,
sokke goede lucht as ea
fan 'e moanne foel -
is it tafal
of oermoed?
lykas de âlde dichters fertelle.
Mar ik twifelman lûk it
yn twifel, dêrfoar kom ik
út Europa,
dat twifelsuchtiger is as alle
âldske echtegenoates.
Dat God der wat oan docht!
Amen!

Dizze hearlikste lucht yndrinkend,
mei de noastergatten swollen as bekers,
sûnder takomst, sûnder ferline,
sa sit ik hjir,
alderleafste freondinnen,
en sjoch nei de palm,
hoe't se, as in dûnsereske
har heupen yn tûzen bochten draait,
- men docht it nei as men der lang nei sjocht!
As in dûnsereske dat, sa wol it my oan,
te lang al, nuodlike lang
hieltyd, hieltyd mar op ien skonk stiet?
- doe fergeat se, sa wol it my oan,
de oare skonk?
Omdoch te'n minsten
socht ik it fermiste
twillings-juwiel
- nammentlik de oare skonk -
yn 'e hillige omkriten
fan har alderleafste, aldersierlikste
waaier- en fladder- en flitterrokje.
Ja, as jim my, moaie freondinnen
hielendal leauwe wolle:
se hat him ferlern!
Hy is fuort!
Foar ivich en altyd!
De oare skonk!
Och sûnde fan dy leaflike oare skonk!
Wêr - mei er wol wêze en yn ferlittenens treurje?
De iensume skonk?
Faaks bang foar in
lilk, giel, ljochthierrich
liuwebist? Of al hielendal
ôfknage, begnobbe -
jammerdearlik, ûnk en wee! begnobbe! Sela.

Och skriem net,
weake herten,
skriem net, jim
dadelherten, molkboarsten,
jim swiethout-hert-
budeltsjes.
Skriem net mear,
bleke Dûdû,
wês in man, Sûleika! Moed, moed!
- Of soe faaks
in fersterkerke, in hertfersterkerke
hjir op syn plak wêze?
In salve spreuk?
In plechtige taspraak? -

Ha! Omheech, noarmen en wearden,
wearden fan deugd, Europeane-wearden!
Blaas, blaas wer,
blaasbalch fan 'e deugd!
Ha,
noch ien kear âlje,
moraal âlje
as moraalliuw
foar de dochters fan 'e woastenije âlje!
- Want âlje om deugd,
alderleafste famkes,
is mear as alles
Europeane-hertstocht, Europeane-honger!
En dêr stean ik al
as Europeaan,
ik kin net oars, God helpe my!
Amen!

De woastenije waakst: wee dejinge dy't woastenijen yn him hat!
 

De opwekking (4.17)

1
Nei it liet fan 'e swalker anneks skaad wie de hoale op slach fol lûd en laitsjen; en om't de gasten dêre allegearre trochinoar praten, en ek de ezel by sokke oanmoediging net stil bleau, oerfoel Zarathustra in lytse tsjinsin en spotsucht tsjin syn besite, al wied er bliid om har fleurichheid. Want dat like him in teken ta dat se al hast better wiene. Dat hy knypte derút de frijheid yn en prate tsjin syn bisten.
"Wêr is no har need?" sei er, en dêrmei wie er al oer syn lytse argewaasje hinne, " - by my ferlearden se, as ik myn sin sis, it needgjalpen!
- mar, spitigernôch, noch net it gjalpen." En Zarathustra hold him de earen ta want krekt mong him it I-A fan 'e ezel wûnderlik mei it jubeljen fan 'e hegere minsken.
"It sin is bêst," begûn er wer, "en wa wit, faaks op kosten fan har weard; en ek al learden se fan it laitsjen, dan is it dochs noch net myn laitsjen dat se learden.
Mar wat soe it! It binne âlde minsken: se wurde better op har manear, se laitsje op har manear; myn earen ha al slimmere dingen meimakke en waarden der net minder fan.
Dizze dei is in oerwinning: hy wykt al, hy flechtet, de geast fan dregens, myn âlde aartsfijân! Wat sil dizze dei in goede ein ha, dy't sa min begûn!
En in ein ha wol er. No al komt de jûn: oer de see hinne komt er oanriden, de goede rider! Hoe't er him widzet, de sillige, de thúskommer, op syn poarperen seal.
De jûn sjocht helder út 'e eagen, de wrâld leit djip: och, al jim wûnderliken dy't nei my ta kamen, it is de muoite wurdich en libje by my!"

Dat sei Zarathustra. En wer kaam it gjalpen en laitsjen fan 'e hegere minsken út 'e hoale: doe begûn er op 'e nij.
"Se bite, myn ies wurket, ek fan harren wykt har fijân, de geast fan dregens. No al learden se it en laitsje om harsels: hear ik dat goed?
Myn manljuskost wurket, myn pittige krêftspreuk: en wier, ik joech har gjin winerige grienten te iten! Mar striderskost, feroverderskost: nije begearten wekte ik op.
Nije hope ha se yn 'e earms en skonken, har hert strekt him út. Se fine nije wurden, gau sil har geast moedwil útstrielje.
Sokke kost is fansels gjin bernekost, en ek gjin kost foar romantyske âlde en jonge wyfkes. Dy moat men op in oare manear fan binnen omprate; dy har dokter en learaar bin ik net.
De wearze wykt fan dy hegere minsken: moai, dat is myn oerwinning. Yn myn ryk wurde se wis fan harsels, alle domme skamte spilet de wyk, se smite him derút.
Se stoarte har hert út, goede oeren komme werom, se feestfiere en wjerkôgje - se wurde tankber.
Dat beskôgje ik as it bêste teken: se wurde tankber. Net lang noch en se tinke feesten út en se rjochtsje tinkstiennen foar har âlde freugden op.
Se wurde better!" Dat sei Zarathustra bliid tsjin syn hert en seach foar him út; syn bisten gongen tsjin him oan stean en earen syn lok en syn stilte.

2
Ynienen waard Zarathustra it ear kjel: want de hoale, dy't oant dan ta fol leven en laitsjen wêst hie, waard op slach deastil; - syn noas rûkte lykwols in geurige smook en wijrook, as wiene se dinapels oan it brânen.
"Wat is dat? Wat heve se út?" frege er him ôf en slûpte op de yngong ta, dat er syn gasten sjen koe sûnder dat se it trochhiene. Mar, wûnder boppe wûnder, wat moast er dêr mei syn eigen eagen sjen!
"Se binne allegearre wer from wurden, se bidde, se binne gek!" sei er en ferwûndere him boppemjittich. En jawol, al dy hegere minsken, de twa keningen, de paus dy't gjin tsjinst mear hie, de slimme tsjoender, de frijwillige bidler, de swalker anneks skaad, de âlde wiersizzer, de konsjinsjeuze fan geast en de ûnsjochste minske: se leine allegearre as bern en fromme âlde wyfkes op 'e knibbels en beaen de ezel oan. En op dat stuit begûn de ûnsjochste minske te goargeljen en te snuven krekt as woe wat ûnútsprekliks yn him opkomme: doe't er it lykwols wurklik ta wurden brocht hie, sjoch, doe wie it in fromme, seldsume litany en lofprizging fan 'e oanbeane en bewiereke ezel. En dy litany gong sa:

Amen! En lof en eare en wiisheid en tank en priizgjen en sterkte foar ús God, fan ivichheid oant ivichheid!
- De ezel rôp lykwols I-A.
Hy draacht ús lêst, hy naam feintefoarm oan, hy is geduldich fan hert en seit noait in kear nee; en dy't syn God leafhat, dy tuchtiget him.
- De ezel rôp lykwols I-A.
Hy praat net: behalven dat er tsjin 'e wrâld dy't er skoep altyd ja seit: sa priizget er syn wrâld. Syn ferstannigens is it dy't net praat: sa hat er selden ûngelyk.
- De ezel rôp lykwols I-A.
Sûnder folle te lykjen giet er troch de wrâld. Griis is de liifskleur dêr't er syn deugd yn klaait. As er geast hat, dan hâldt er him ferburgen; mar alleman leaut yn syn lange earen.
- De ezel rôp lykwols I-A.
Wat foar ferburgen wiisheid is it dat er lange earen hat en allinnich mar ja en gjin nee seit! Hat er de wrâld net nei syn evenbyld skepen, nammentlik sa dom as mooglik is?
- De ezel rôp lykwols I-A.
Do giest rjochte en kromme paden; it is dy suver lyk wat wy minsken rjocht of krom fine. Oarekant fan goed en kwea is dyn ryk. It is dyn ûnskuld datst net wytst wat ûnskuld is.
- De ezel rôp lykwols I-A.
Sjoch dochs hoest gjinien by dy wei jagest, de bidlers net, noch de keningen. De berntsjes meie by dy komme, en as kweajonges dy lokje, dan seist yn alle ienfâld I-A.
- De ezel rôp lykwols I-A.
Do hâldst fan ezelinnen en farske figen, do bist gjin kostferachter. In stikel kitelt dy it hert ast roppich bist. Dêr leit de wiisheid fan in god yn.
- De ezel rôp lykwols I-A.
 

It ezelsfeest (4.18)

1
Op dat plak yn 'e litany koe Zarathustra him langer net bedimje, hy joech sels in gjalp fan I-A, noch hurder as de ezel, en sprong midden tusken syn dwylsinnige gasten yn. "Mar wat heve jim hjir foar brike setten út, jim minskebern," rôp er, wylst er de oanbidders fan 'e grûn omheech skuorde. "It wie net bêst as in oar as Zarathustra dit sjen soe.
Eltsenien soe sizze, jim kinne God mei jim nije leauwe net slimmer misledigje of jim binne gekker as de gekste âlde wyfkes!
En do sels, do âlde paus, hoe kinsto dit mei dysels lykfine, datsto hjir in ezel as God oanbidst?" -
"Och Zarathustra," andere de paus, "nim my net kwea-ôf, mar fan dingen Gods ha ik mear benul as dy. En it sit sjesa.
Leaver God yn dizze foarm oanbidde as yn hielendal gjin foarm! Tink dêr mar ris oer nei, myn hege freon: silst gau trochha, dat it in wiis wurd is.
Dy, dy't sei "God is in geast" - dy makke oant no ta op ierde de grutste stap en sprong nei de ein fan it leauwen: sa'n wurd is op ierde net gau goed te meitsjen!
Myn âld hert springt en hippelt derfan, dat der op ierde noch wat te oanbidden is. Nim dat net kwea-ôf, och Zarathustra, fan in âld, from papehert! -"
- "En do dan," sei Zarathustra tsjin de swalker anneks skaad, "seist en tinkst datst in frije geast bist? En dy brike set dan, dizze ôfgoade- en papetsjinsten?
Slimmere dingen, wier, heefst hjir út as by dy slimme brune famkes, do slimme, nije leauwige!"
"Slimmernôch!" andere de swalker anneks skaad, "hast gelyk: mar kin ik der foar! De âlde god libbet wer, Zarathustra, kinst sizze watst wolst.
It is de ûnsjochste minske syn skuld: dy hat him wer opwekke. En as er seit dat er him deamakke hat, no, dea is by goaden noait mear as in foaroardiel."
- "En do," sei Zarathustra, "do mâle âlde tsjoender, wat diesto! Wa sil yn dizze frije tiid yn dy leauwe asto yn sokke Goade-ezeleftichheden leaust?
It wie dom watsto diest: hoe koesto, in ferstannich minske, sa dom wêze!"
"Och Zarathustra," andere de ferstannige tsjoender, "hast gelyk, it wie in domheid, - it is my ek dreech genôch wurden."
- "En do fral," sei Zarathustra tsjin de konsjinsjeuze fan geast, "besin dy dochs en lis de finger tsjin 'e noas oan! Giet hjir neat tsjin dyn gewisse yn? Is dyn geast net te kein foar it bidden en de wâlm fan dy kwezels?"
"Der is wat hjir," andere de konsjinsjeuze fan geast en lei de finger tsjin de noas oan, "der is wat oan dit toanielspul dat sels myn gewisse goeddocht.
Miskien dat ik net yn God leauwe mei: mar it is wis dat God my yn dizze foarm it oannimlikst liket.
God sil ivich wêze, neffens it tsjûgenis fan 'e fromsten: dy't it sa oan tiid hat, docht it him oan tiid. Sa stadich en sa dom mooglik: dêr kin sa'n ien it noch hiel fier mei skoppe.
En dy't tefolle geast hat, dy kin wol gek wurde fan dom- en gekheid. Gean ris by dysels te riede, och Zarathustra!
Do sels, wier, do koest ek wol út oerfloed en wiisheid yn in ezel feroarje.
Giet de folslein wize man net graach oer de kromste paden? Dat docht wol bliken, Zarathustra, - as we nei dy sjogge!"
- "En do dan," sei Zarathustra en draaide him om nei de ûnsjochste minske, dy't hieltyd noch op 'e grûn lei, mei de earm nei de ezel útstutsen (want hy joech him wyn te drinken). Sis op, do ûnútspreklike, wat hasto dien!
Likest oars no, dyn eagen ljochtsje, de mantel fan it ferhevene leit om dyn ûnsjoggens: wat hasto dien?
Is it dan wier wat se sizze, datsto him wer opwekke hast? En wêrfoar? Hy wie dochs net sûnder grûn ôfmakke en ôflein?
Do sjochst der sels opwekke út: wat hast dien? Wat hasto omkeard? Wêrom hasto dy bekeard? Sis op, do ûnútspreklike!"
"Och Zarathustra," andere de ûnsjochste minske, "bist in smjunt!
Oft Dy noch libbet of wer libbet of folslein dea is, - wa fan ús beiden wyt dat it bêst, freegje ik dy.
Mar ien ding wyt ik, - fan dysels ha ik it ienris leard, Zarathustra: as men wat folslein deameitsje wol, dan kin men it bêste laitsje.
'Net troch lilkens mar troch te laitsjen makket men dea' - hast ienris sein. "Och Zarathustra, do ferburgene, do ferwoaster sûnder lilkens, do gefaarlike hillige - do bist in smjunt!"

2
Doe barde it lykwols dat Zarathustra, fernuvere oer sokke klearebare smjunte-antwurden, nei de doar fan syn hoale werom sprong en tsjin alle gasten mei útset lûd rôp:
"Och jim healwizelingen allegearre, jim grapmakkers! Jim dogge jim oars foar, jim ferbergje jim foar my!
Wat spartele dochs it hert fan eltsenien fan jim fan wille en lilkens dat jim lang om let wer wiene lykas bern, want from, -
- dat jim lang om let wer diene lykas bern dogge, want jim bidden, jim dienen de hannen gear en seinen 'leave God'!
Mar lit my no dit berneboartersplak, myn eigen hoale, dêr't hjoed alle bernichheid thús is. Kuolje hjir bûten ôf mei jim berneoermoed en herteleven!
Wis: as jim net binne as lytse bern, dan komme jim net yn dat himelryk. (En Zarathustra wiisde mei de hannen nei boppen ta.)
Mar wy wolle ek hielendal net yn it himelryk: mannen binne wy wurden - dat wy wolle it ierderyk."

3
En noch ien kear begûn Zarathustra te praten. "Och myn nije freonen," sei er, "jim wûnderliken, jim hegere minsken, wat binne jim my no nei it sin, -
- sûnt jim wer fleurich binne! Jim binne allegearre wier opbloeid: ik soe sizze, sokke blommen lykas jim binne nije feesten brek,
- in lytse dappere ûnsinnigens, ien of oare godstsjinst en ezelsfeest, ien of oare fleurige âlde Zarathustra-gek, in strûzewyn dy't jim ek de sielen skjinblaast.
Ferjit dizze nacht en dit ezelsfeest net, jim hegere minsken! Dat fûnen jim by my, dat beskôgje ik as in goed teken, - dat fine allinnich mar dy't better wurde!
En hâlde jim nochris dit feest, dit ezelsfeest, doch it dan út leafde foar jimsels, doch it ek út leafde foar my! En ta myn oantinken!"

Dat sei Zarathustra.
 

It sliepwannelersliet (4.19)

1
Underwylst wie lykwols de iene nei de oare nei bûten ta stapt, de frijheid en de frisse, earnstige nacht yn; Zarathustra sels rûn lykwols mei de ûnsjochste minske yn 'e earm, dat er him syn nachtwrâld en de grutte, rûne moanne en de sulveren wetterfal by syn hoale sjen litte koe. Doe stiene se lang om let stil, inkel âlde minsken, mar mei de treast fan in dapper hert en fernuvere dat it har op ierde sa goed wie; mar de heimsinnigens fan 'e nacht krige har mear en mear by it hert. En op 'e nij tocht Zarathustra by himsels: "och wat binne se my no nei it sin, dy hegere minsken!" - mar hy spruts it net út, want hy eare har lok en har stilte. -
Doe barde lykwols wat dat op dy bjusterbaarlike, lange dei it bjusterbaarlikst wie: de ûnsjochste minske begûn noch ien kear en foar de lêste kear te goarreljen en te snuven, en doe't er it ta wurden brocht hie, sjoch, doe sprong in fraach him rûn en kreas út 'e mûle, in goede, djippe, kleare fraach dy't alleman dy't him hearden by it hert krige.
"Freonen allegearre," sei de ûnsjochste minske, "wat sizze jim? Omwille fan dizze dei - ik bin foar it earst tefreden dat ik myn libben libbe.
En dat ik dêr fan tsjûgje, is my noch net genôch. It is de muoite wurdich op ierde te libjen: ien dei, ien feest mei Zarathustra learde my om fan 'e ierde te hâlden.
'Wie dat - it libben?' wol ik tsjin 'e dea sizze. 'Kom mar op, noch in kear!'
Freonen, wat tinke jim? Wolle jim net lykas my tsjin 'e dea sizze: 'kom mar op, noch in kear!' - -
Dat sei de ûnsjochste minske; it wie lykwols net lang foar middernacht. En wat tinke jim dat barde? Sagau't de hegere minsken dy fraach hearden, wiene se har ynienen fan har feroaring en better-wêzen bewust, en wa't har dat jûn hie: doe sprongen se op Zarathustra ôf, tankjend, ferearjend, aaikjend of him de hannen tútsjend, neigeraden it aard fan it bistje: dat guon laken en oaren skriemden. De âlde wiersizzer dûnse lykwols, sa bliid wied er; en hy mei dan ek, lykas in protte fertellers tinke, fol fan wyn west ha, hy hat grif noch foller fan it swiete libben west en hie alle wurgens ôfsward. Der binne sels dy't fertelle dat de ezel doe dûnse hat: want net om 'e nocht hie de ûnsjochste minske him earder wyn te drinken jûn. Dat mei sa west ha of ek oars; en as yn wierheid dy jûns de ezel net dûnse hat, dan barden doe dochs wol gruttere en seldsumere wûnderdingen as it dûnsjen fan in ezel is. Koartsein, lykas it sprekwurd fan Zarathustra seit: "wat soe it!"

2
Mar Zarathustra, doe't dat him mei de ûnsjochste minske tadroech, stie der as in dronkeman by: hy koe net mear goed sjen, syn tonge wie tsjok, syn fuotten swalken. En wa soe riede kinne hokfoar tinzen Zarathustra dêrby oer de siel rûnen? Mar syn geast wykte dúdlik tebek en fleach foarút en wie yn wide fierten en as "op in hege berchrêch," lykas skreaun stiet, "tusken twa seeen,
- tusken ferline en takomst as swiere wolken geande." Stadichoan lykwols, wylst de hegere minsken him yn 'e earms holden, kaam er in bytsje ta himsels en warde mei de hannen it kringen fan 'e ferearders en noedhawwers ôf; mar hy prate net. Ynienen draaide er lykwols de holle om, it like derop as hearde er wat: doe die er in finger foar de mûle en sei: "Kom!"
En al gau waard it stil en heimsinnich om har hinne; mar út 'e djipte kaam stadich it lûd fan in klok omheech. Zarathustra harke der nei, en de hegere minsken ek; doe die er lykwols nochris in finger foar de mûle en sei op 'e nij: "Kom! Kom! It rint tsjin middernacht!" - en syn stim wie no oars. Mar noch hieltyd kaam er net fan it plak: doe waard it noch stiller en heimsinniger, en alles harke, ek de ezel en Zarathustra's earebisten, de earn en de slange, en de hoale fan Zarathustra en de grutte, koele moanne en de nacht sels. Mar Zarathustra die foar de tredde kear in finger foar de mûle en sei:
Kom! Kom! Lit ús no rinne. De oere hat slein: lit ús de nacht yn rinne!

3
Hegere minsken, it rint tsjin middernacht: no wol ik jim wat yn 'e earen sizze wat dy âlde klok my yn it ear seit, -
- sa heimsinnich, sa grouwélich, sa oangripend, lykas dy âlde klok it my fertelt, dy't mear belibbe hat as ien minske:
- dy't al jim heiten har hertsearslaggen ôftelde - och, och, wat suchtet se, wat laket se yn 'e dream, de âlde, djippe, djippe middernacht!
Stil, stil, dêr heart men in soad dat oerdei net klinke mei; mar no, yn 'e koele lucht, dêr't ek alle leven fan jim hert stil waard, -
- no praat it, no wurdt it heard, no slûpt it nachtlike, al-te-wekkere sielen yn: och, och, wat suchtet se, wat laket se yn 'e dream!
- hearsto it net, hoe't se heimsinnich, grouwélich, oangripend tsjin dy praat, de âlde, djippe, djippe middernacht?
Och minske, jou acht!

4
Unk en wee, wêr is de tiid bleaun? Waard ik net yn djippe boarnen wei? De wrâld sliept -
Och, och, de hûn âlet, de moanne skynt. Leaver wol ik dea wêze, dea, as dat ik jim sis wat myn middernachtshert tinkt.
No bin ik al dea. It is safier. Spinne, wat spinst om my? Wolst bloed? Och, och, de dauwe dripket, de oere komt -
- de oere dat ik huverje fan 'e kjeld, dy't freget en freget en freget: "wa hat dêr hert genôch foar?
- Wa sil baas fan 'e ierde wêze? Wa sil sizze: sa moatte jim rinne, jim grutte en lytse streamen!"
- dy oere komt tichterby: do hegere minske, jou acht! Wat ik sis is foar goede earen ornearre, foar dyn earen - wat seit de djippe middernacht?

5
It bringt my yn oare sfearen, myn siel dûnset. Deiswurk, deiswurk, wa sil op ierde baas wêze?
De moanne is koel, de wyn is stil. Och, och, fleagen jim al heech genôch? Jim dûnsen: mar in skonk is noch gjin wjok.
Jim goede dûnsers, no is alle wille oer, wyn waard droesem, alle bekers bros, de grêven stammerje.
Jim fleagen net heech genôch: no stammerje de grêven "ferlos de deaden dochs! Wêrom is it salang nacht? Makket de moanne ús net dronken?"
Hegere minsken, ferlos de grêven dochs, wekje de liken op! Och, wat graaft de wjirm noch? Hy komt tichterby, tichterby, de oere, -
- de klok bromt, it hert kreaket, de houtwjirm dolt, de hertewjirm. Och, och. De wrâld is djip.

6
Swiete lier, swiete lier, ik hâld fan dyn toan, dyn dronkene toan fan ûnk - fan hoe lang ferlyn, fan hoe fier wei komt dyn toan op my ta, fier wei, fier wei, by de fivers fan 'e leafde wei!
Do âld klok, do swiete lier! Alle sear fike dy yn it hert, fan heit, fan heiten, fan oerheiten, dyn rede waard ryp, -
- ryp as gouden hjerst en neimiddei, lykas myn kluzenershert - no sprekst dy út: de wrâld sels waard ryp, de drúf wurdt brún,
- no wol er dea, dea fan lok. Jim hegere minsken, rûke jim it net? Der wâlet yn it ferburgene in rook omheech,
- in bewyske en rook fan 'e ivichheid, in roazesillige, brune goudwynrook fan âld lok,
- fan dronken middernacht-deageanslok, dat sjongt: de wrâld is djip en djipper as de dei tocht!

7
Lit my gean, lit my gean, ik bin te kein foar dy. Reitsje my net oan! Waard de wrâld niiskrekt net folslein?
Myn hûd is te kein foar dyn hannen. Lit my gean, do domme, lompe, sleauwe dei! Is de middernacht net helderder?
De keinsten moatte op ierde baas wêze, de ûnbekendsten, sterksten, middernachtssielen, dy't helderder en djipper binne as alle dei.
Och dei, do taastest nei my? Taastest nei myn lok? Fynst my ryk, iensum, in skatier, in goudkeamer?
Och wrâld, do wolst my? Fynsto my wrâldsk, geastlik, godlik? Mar dei en wrâld, jim binne te plomp, -
- haw tûkere hannen, gryp nei djipper lok, djipper ûngelok, gryp nei ien oft oare god, gryp net nei my:
- myn ûngelok, myn lok is djip, do wûnderlike dei, mar dochs bin ik gjin god, gjin goadehel: djip is har sear.

8
Gods sear is djipper, do wûnderlike dei! Gryp nei Gods sear, net nei my! Wat bin ik! In dronken, swiete lier, -
in middernachtslier, in klokke-ûnk, dat gjinien begrypt mar dat sprekke moat, foar dôven, jim hegere minsken! Want jim begripe my net!
Fuort, fuort! Och bernetiid, och middei, neimiddei! No is de jûn en nacht en middernacht kommen, - de hûn âlet, de wyn:
- is de wyn net in hûn? Hy tsjirmet, hy blaft, hy âlet. Och, och, wat suchtet se, wat laket se, wat rochelet en hoastet se, de middernacht!
Hoe't se efkes nofter praat, dy dronken dichteresse! Faaks gong se har dronkenens te bûten? Se waard mear as wekker? Se wjerkôget?
- har sear wjerkôget se, yn 'e dream, de âlde, djippe middernacht, en mear noch har wille. Want wille, ek al sit de pine djip: wille is djipper as hertepine.

9
Do wynstôk, wat dochst my te priizgjen! Ik snie dy ommers! Ik bin wreed, do bliedst - : wat wol dyn lof fan myn dronken wredens?
"Wat folslein waard, al it ripe - wol deagean," dat seisto. Seinige, seinige is it wynboereknyft! Mar al it ûnripe wol libje: wee!
Wee seit: "Fergean, fuort mei dy, wee!" Mar al dat lijt wol libje, dat it ryp wurde sil en fol fan wille en langst,
- fan langst nei fierder, heger, klearder. "Ik wol erfgenamten," seit alles dat pine hat, "ik wol bern, ik wol net my," -
Mar wille wol gjin erfgenamten, gjin bern, - alle wille wol himsels, wol ivichheid, wol weromkomme, wol alles-ivich-oan-himsels-gelyk.
Sear seit: "Brek, blied, hert. Swalkje, skonk, wjuk, flean op! Op, omheech! Pine!" Toe, kom op, och myn âld hert: Sear seit: "gean dea!"

10
Jim hegere minsken, wat tinke jim? Bin ik in wiersizzer? In dreamer? In dronkeman? In dreamútlizzer? In middernachtsklok?
In dripke dauwe? In rook en bewyske fan 'e ivichheid? Heare jim it net? Rûke jim it net? Niiskrekt waard myn wrâld folslein, middernacht is ek middei, -
Pine is ek in wille, flok is ek in seine, nacht is ek in sinne, - gean fuort of jim leare: in wize is ek in gek.
Seine jim ien kear Ja tsjin in wille? Och myn freonen, dan seine jim Ja tsjin al it sear. Alle dingen binne keppele, ferweefd, fereale, -
- woene jim ea ien kear twa kear, seine jim ea ris "do bist my nei it sin, lok! Swymke! Stuit!" dan woene jim alles werom!
- Alles op 'e nij, alles ivich, alles keppele, ferweefd, fereale, och sa hiene jim de wrâld leaf, -
- jim ivigen, haw har ivich leaf en altyd: en ek tsjin it sear sizze jim: gean dea, mar kom werom! Want alle wille wol - ivichheid!

11
Alle wille wol alle dingen ivich, wol huning, wol droesem, wol dronken middernacht, wol grêven, wol grêftriennetreast, wol jûnsrea mei in gouden rântsje -
- wat wol wille net! Se is toarstiger, fûler, hongeriger, skrikliker, heimsinniger as al it sear, se wol harsels, se byt yn harsels, de wil fan 'e ring ringstekt yn har, -
- se wol leafde, se wol haat, se is mear as ryk, skinkt, smyt wei, biddelet dat ien har nimt, tanket dy't har nimt, se soe graach hate wêze, -
- sa ryk is wille, dat se nei sear smachtet, nei hel, nei hate, nei smaad, nei de brykpoat, nei wrâld, - want dizze wrâld, no, dy ken se mar al te goed!
Hegere minsken, nei jim hat se langst, de wille, de ûnbedimbere, sillige - nei jim sear, jim dy't mislearren! Nei it mislearre hat alle ivige wille langst.
Want alle wille wol harsels, dêrom wol se ek hertsear! Och lok, och pine! Och brek, hert! Hegere minsken, lear it dochs, wille wol ivichheid.
- Wille wol de ivichheid fan alle dingen, wol djippe, djippe ivichheid!

12
Ha jim no myn liet leard? Ha jim troch, wat it wol? Toe, kom op, hegere minsken, sjong dan myn omsjongliet!
Sjong no jimsels it liet, dat hjit "noch in kear," dat betsjut "yn alle ivichheid," sjong, hegere minsken, Zarathustra's rûnteliet!

Och minske, jou acht!
wat seit de djippe middernacht?
"Ik sliepte, ik sliepte - ,
út djippe dream kaam ik by: -
de wrâld is djip,
djipper as de dei tocht.
Djip is har sear - ,
wille - noch djipper as hertepine:
sear seit: fergean!
Mar alle wille wol ivichheid - ,
wol djippe, djippe ivichheid!"
 

It teken (4.20)

De moarns lykwols nei dy nacht sprong Zarathustra omheech fan syn sliepplak, die wat om 'e heupen en kaam út syn hoale setten, gleon en sterk, as in moarnssinne dy't út tsjustere bergen komt.
"Do grut stjerreliif," sei er, lykas er ienris sein hie, "wat soe dyn lok wêze ast harren net hiest dyst ljocht joust!
En at se yn har keamers bleaunen wylsto al wekker bist en komst en skinkst en ompartest: wat soe dyn grutske skamte dêr lilk om wêze!
No goed, se sliepe noch, dy hegere minsken, wylst ik wekker bin: dat binne net de maten dy't ik sykje! Net op har wachtsje ik hjir yn myn bergen.
Myn wurk wol ik op ta, myn dei: mar se begripe net wat de tekens fan myn moarntiid binne, myn stap - is foar har gjin wekrop.
Se sliepe noch yn myn hoale, har dream kôget noch op myn middernachten om. It ear dat nei my harket, - it hearrige ear mist yn har lea."
- Dat hie Zarathustra tsjin syn hert sein doe't de sinne opkaam: doe seach er freegjend omheech, want hy hearde boppe him de skerpe rop fan syn earn. "Moai," rôp er omheech, "sa is it my goed en paslik. Myn bisten binne wekker want ik bin wekker.
Myn earn is wekker en earet lykas my de sinne. Mei earneklauwen grypt er nei it nije ljocht. Jim binne myn bisten; ik hâld fan jim.
Mar my ûntbrekke noch de rjochte minsken!" -

Dat sei Zarathustra; mar doe barde it dat er him ynienen lykas troch ûntelbere fûgels omswaarme en omfladdere hearde, - it strûzen fan safolle wjokken en it kringen om syn holle wie lykwols sa grut dat er de eagen tichtdie. En wier, as in wolke foel it oer him hinne, as in wolke fan pylken, dy't him oer in nije fijân útstoart. Mar sjoch, hjir wie it in wolke fan leafde en oer in nije freon.
"Wat komt my no oer?" tocht Zarathustra fernuvere yn syn hert en liet him stadich op 'e grutte stien delsakje dy't nêst de útgong fan syn hoale lei. Mar doe't er mei de hannen om him hinne en boppe him en ûnder him griep en de teare fûgels ôfwarde, sjoch, doe barde him wat noch seldsumers: want hy griep dêrby ûnfoarsjoen yn in ticht en waarm bosk hier; tagelyk klonk der foar him in geâl, - in sêft, lang liuweâljen.
"It teken komt," sei Zarathustra en syn hert waard oars. En yn wierheid, doe't it foar him opklearre, lei in giel, machtich bist oan syn fuotten en flijde de kop tsjin syn knibbels oan en woe net by him wei út leafde en die lykas in hûn dy't syn âlde baas weromfynt. De dowen wiene lykwols mei har leafde net minder iverich as de liuw; en alle kearen dat in do oer de noas fan 'e liuw struts, skodholle de liuw en fernuvere him en lake derby.
By dat alles sei Zarathustra mar ien ding: "myn bern binne tichtby, myn bern" - doe waard er hielendal stil. Mar syn hert wie befrijd, en út syn eagen dripken triennen del en foelen him op 'e hannen. En hy sloech gjin ding mear acht en siet dêr, sûnder te bewegen en sûnder dat er de bisten noch ôfwarde. Doe fleagen de dowen ôf en oan en setten har by him op 'e skouders del en streaken syn wite hier en waarden tearens en blidens net sêd. De sterke liuw slikke lykwols hieltyd de triennen op dy't by de hannen fan Zarathustra del rûnen en âle en bromde der dimmen by. Dat dienen dy bisten. -
Dat alles duorre in lange tiid of in koarte tiid: want, earlik sein, bestiet der foar sokke dingen op ierde gjin tiid - . Underwylst wiene de hegere minsken yn 'e hoale fan Zarathustra lykwols wekker wurden en organisearren mei-inoar in staasje, dat se op Zarathustra ta rinne soene en bied him de moarnsgroet oan: want se ûntdutsen, doe't se wekker waarden, dat er net mear by har wie. Mar doe't se by de doar fan 'e hoale slagge wiene en it lûd fan har stappen foar har út gong, doe wie de liuw bare ferheard, kearde Zarathustra ynienen de rêch ta en sprong, wyld âljend, op de hoale ta; de hegere minsken lykwols, doe't se him âljen hearden, joegen allegearre in gjalp, lykas út ien mûle, en flechten werom en waarden yn in omsjoch wei.
Mar Zarathustra sels, ferdôve en frjemd, kaam oerein fan syn sitplak, seach om him hinne, stie dêr yn fernuvering, befrege syn hert, kaam ta besinning en wie allinne. "Wat hearde ik dochs?" sei er lang om let stadich, "wat is my niiskrekt oerkommen?"
En doe kaam it him wer yn it sin, en hy begriep yn ien opslach alles dat him tusken juster en hjoed ôfspile hie. "Hjir is ommers de stien," sei er en struts him oer it burd, "dêr ha ik justermoarn op sitten; en dêr kaam de wiersizzer op my ta, en dêr hearde ik foar it earst de gjalp dy't ik niiskrekt hearde, de grutte needgjalp.
Och jim hegere minsken, dat it wie oer jim need dat justermoarn dy âlde wiersizzer my wiersei, -
- mei jim need woe er my ferliede en fersykje: 'och Zarathustra', sei er tsjin my, 'ik kom om dy ta dyn lêste sûnde te ferlieden.'
"Ta myn lêste sûnde?" rôp Zarathustra en lake grimmitich om syn eigen wurden: "wat bleau dochs foar my yn it fet as myn lêste sûnde?"
- En noch ien kear sonk Zarathustra yn himsels wei en joech him wer op de grutte stien del en tocht nei. Ynienen sprong er oerein, -
"Meilijen! It meilijen mei de hegere minske!" rôp er út en syn antlit feroare yn granyt. "Moai, dat hat syn tiid hân!
Myn pine en myn meilijen - wat soe dat! Stribje ik dan nei lok? Ik stribje nei myn wurk!
Moai! De liuw is kommen, myn bern binne tichtby, Zarathustra waard ryp, myn oere is kommen: -
Dit is myn moarn, myn dei begjint: omheech no, omheech, do grutte middei!" -

Dat sei Zarathustra en hy ferliet syn hoale, gleon en sterk as in moarnssinne dy't út tsjustere bergen komt.

Ein fan Also sprach Zarathustra
 
 
 
 

120