"Ik wil geen
ruzie!"
Het omgaan met
familieleden is niet altijd een eenvoudige zaak. Zeker niet in een
familiebedrijf. Zakelijke belangen staan vaak lijnrecht tegenover persoonlijke
emoties. Het is geen uitzondering dat tussen bij het familiebedrijf betrokken
familieleden spanningen en irritaties ontstaan. Deze leiden in de meeste
gevallen uiteindelijk tot emotionele uitbarstingen en conflicten. Met alle
gevolgen van dien. De schade die familie en bedrijf bij conflicten oplopen is
niet in geld uit te drukken. Desondanks zien betrokkenen vaak zelf geen
uitweg. Mediation biedt in dergelijke situaties respijt bij het vinden van een
voor alle betrokkenen bevredigende oplossing.
Spanningen en
conflicten in de familiesfeer hebben uiteenlopende oorzaken. In de kern komt
het meestel neer op de onmacht om met elkaar over emoties te praten. De
betrokkenheid van familieleden bij een familiebedrijf maakt het echter nog een
stuk gecompliceerder. Zij hebben buiten de familiesfeer ook met elkaar te
maken in hun arbeidsomgeving. De emotionele binding met het familiebedrijf en
ieders daarin verborgen individuele verwachtingen vormen een vruchtbare basis
voor spanningen en irritaties.
"Ik wil geen
ruzie" sprak onlangs een ondernemer. We zullen hem gemakshalve Hans (31
jaar) noemen, die samen met zijn broer Theo (35 jaar) al jarenlang een
goedlopende drukkerij exploiteerde. "Maar zo doorgaan wil ik ook niet.
Het gaat ten koste van mijn gezondheid. Ik slaap slecht en ga met steeds meer
tegenzin naar mijn werk. Zelfs mijn relatie leidt eronder, want ik ben niet te
genieten de laatste tijd en reageer alles thuis af."
Toen ik Hans vroeg naar de oorzaak van de spanningen tussen hem en zijn
broer, dacht hij lang na. "Ik denk dat onze karakters te veel
verschillen." antwoordde
hij. "Het enige wat we de laatste tijd doen, is elkaar dingen verwijten.
Het lijkt wel of we in een kringetje ronddraaien." Bij verder doorvragen
bleek het zelfs voor hem niet duidelijk te zijn wat nu de echte oorzaak was.
Hans deed in zijn beleving zijn uiterste best om een conflict te vermijden,
maar kon het nu echt niet langer meer opbrengen om zichzelf steeds weer in te
houden of toe te geven. Hij wilde de samenwerking met Theo beëindigen. Maar
hoe?
Het lijkt vreemd,
maar juist het conflictvermijdende gedrag maakt de kans op ruzie alleen maar
groter. Door de angst voor conflicten wordt in veel gevallen helemaal niet
meer gesproken over ‘gevoelige’ onderwerpen. Met de feitelijke ontkenning
van de emoties worden deze echter alleen maar sterker. Men realiseert zich
onvoldoende dat het onderling gedrag in steeds grotere mate wordt beïnvloed
door deze gevoelens. Onbewust
stevenen de betrokkenen regelrecht af op een onvermijdelijke, stevige ruzie.
Toen ik Theo belde
met een voorstel om eens met elkaar te praten was zijn reactie: "We
praten al acht jaar, en het heeft tot niets geleid. Dus ik zie het nut daar nu
ook niet van in." Blijkbaar zat hij met de situatie net zo in zijn maag als
Hans. Hij wilde wel een oplossing, maar geloofde er niet meer in dat hij die
samen met zijn broer kon vinden. Toen ik hem, zoals ik ook met zijn broer had
gedaan, wees op de mogelijkheid om die vicieuze cirkel te doorbreken met
behulp van een – op dat gebied gespecialiseerde – derde, stemde hij
uiteindelijk in met mijn voorstel.
Tijdens ons eerste
gesprek, waarin om te beginnen een aantal ‘spelregels’ werden afgesproken,
kregen beide broers de gelegenheid om hun kant van het verhaal te vertellen.
Vervolgens hielp ik hen bij het benoemen van de afzonderlijke probleempunten.
Natuurlijk werd alles erbij gehaald en ik kon me een aardig beeld vormen hoe
de eerdere gesprekken - zonder een deskundige erbij - waren verlopen: als een
kip zonder kop zoekend naar oplossingen, zonder stil te staan bij elkaars
emoties en zonder een helder (gezamenlijk) doel voor ogen te hebben. Kansloos
dus.
Het koste me veel
moeite om de onderliggende motieven boven tafel te krijgen. Het elkaar
jarenlang dingen te verwijten had het vertrouwen behoorlijk aangetast.
Blijkbaar dusdanig dat geen van beiden zich kwetsbaar durfde op te stellen. De
veiligste weg bestond eenvoudigweg uit het volharden in standpunten, zonder
ook maar een duimbreed toe te willen geven.
Op het moment dat
Hans geëmotioneerd vertelde dat hij jarenlang had ‘geknokt’ om naast zijn
oudere broer te kunnen staan kon de impasse eindelijk worden doorbroken. Hij
knikte - bijna dankbaar - hartgrondig, toen ik hem vroeg of hij daar vroeger
veel moeite mee had gehad. "Ik heb het nooit aan iemand verteld, maar ik
voelde me altijd zijn mindere en dat heeft me veel pijn gedaan."
De verbazing was op het gezicht van zijn broer te lezen toen hij zijn
broer dit hoorde vertellen. Toen ik Theo op zijn beurt vroeg of hij zich, dit
nu wetende, daarbij iets kon voorstellen, zei hij tegen zijn broer: "Ik
snap best dat dat moeilijk voor je geweest moet zijn, maar ik had er geen idee
van en heb jou nooit als mijn mindere beschouwd. Waarom heb je me dat nooit
eerder verteld?"
Het feit dat Theo
tegen Hans zei dat hij zich kon voorstellen dat hij het daar moeilijk mee moet
hebben gehad betekende voor Hans een erkenning van zijn emoties. Dat was eens
iets heel anders dan een verwijt. Aan de hand van de eerder duidelijk gemaakte
afzonderlijke probleempunten begonnen de broers elkaar te vertellen over de
motieven en wat hun emoties daarbij waren. Over en weer vonden ze erkenning
bij elkaar. Mijn rol daarbij werd steeds onbelangrijker. Ze kropen aarzelend
uit hun loopgraven en begonnen echt te praten in plaats met elkaar met
verwijten te bestoken.
Het is
verbazingwekkend om getuige te zijn van de verandering in de manier waarop
conflicterende partijen met verschillen van mening omgaan, op het moment dat
de onderliggende motieven en emoties worden erkend. De rol van de deskundige
is daarbij cruciaal: hij of zij brengt structuur in de grijze mist van het
conflict en helpt de betrokkenen bij het (h)erkennen van elkaars motieven en
emoties. Toen Hans vertelde over zijn gevecht om naast zijn broer te staan,
deed hij dat tegen mij, in de hoop bij mij erkenning te vinden. Het enige wat
ik deed, was die vraag doorkoppelen naar Theo.
Dit had Hans
natuurlijk niet verwacht, evenmin als de reactie van Theo. Daarom zou hij die
opmerking ook nooit gemaakt hebben tijdens een gesprek onder vier ogen met
zijn broer. Daarom had acht jaar praten ook nooit iets opgeleverd.
Het bovenstaande
voorbeeld beschrijft slechts een klein deel van onze praktijkervaring.
Desondanks geeft het de essentie weer van deze benadering van conflicten. De
gehanteerde methodiek is overgewaaid uit de Verenigde Staten en staat bekend
onder de naam Mediation. Letterlijk vertaald ‘bemiddeling’.
Mediation stelt conflicterende partijen in staat om met elkaar een
oplossing te vinden, die voor alle betrokkenen bevredigend is. Er is dus
duidelijk sprake van een win-win situatie, in tegenstelling tot arbitrale
methodieken, waarbij er minstens één verliezer is. Mediation levert een
oplossing met de meeste perspectieven voor alle betrokkenen. Ideaal voor
familiebedrijven dus, want familielid ben je voor het leven.
Overigens, Hans en
Theo hebben uiteindelijk besloten om niet uit elkaar te gaan. Integendeel, zij
hebben het bedrijf van een belangrijke concurrent overgenomen en hun
familiebedrijf floreert als nooit tevoren.
Ed van de Vijver,
NMI mediator
Wil je meer informatie of heb je
vragen over mediation?
Mail
gerust!
