Erik Kluver - Muziek - Gegevensbank van MIDI-bestanden

url
revisie
tijd



Inhoudsopgave   MIDI   Draaiorgels   MIDI-bestanden

Erik Kluver
                                                           

MIDI

MIDI (musical instruments digital interface) is een systeem voor het verzenden, opnemen en afspelen van muziek in digitale vorm.

Bij MIDI is het geluid verdeeld in sporen [eng: tracks].
Die zijn op hun beurt samengevoegd tot kanalen [eng: channels].
Er zijn bij MIDI in totaal 16 kanalen beschikbaar.
Het 10e kanaal is bedoeld voor slagwerkgeluiden.
Per kanaal, dus niet per spoor, zijn zaken als volume, registratie, balans en verdere effecten te beïnvloeden.
Alleen als twee sporen zich ook op aparte kanalen bevinden kunnen ze dus onafhankelijk van elkaar geregeld worden.

Voor het instuderen van koormuziek kan MIDI een uiterst handig hulpmiddel zijn.
Naast een computer heb je dan twee zaken nodig:

  1. een MIDI-programma
  2. een MIDI-bestand

Ad 1.

Er zijn verscheidene programma's op de markt die MIDI kunnen afspelen en vaak ook kunnen opnemen.
In de tabel hieronder worden enige van die MIDI-programma's genoemd met een aantal van hun mogelijkheden.

Cakewalk 4.00 MIDI Orchestrator Plus Vanbasco's Karaoke Player Windows Media Player
Mengpaneel
gescheiden kanalen ja ja ja neen
mute ja ja ja n.v.t.
solo ja ja neen n.v.t.
schuifschakelaars ja ja neen n.v.t.
reverb ja ja neen n.v.t.
pan ja ja neen n.v.t.
Bladmuziek
Gregoriaans neen neen neen neen
gewone bladmuziek ja ja neen neen
F+G-sleutel ja ja n.v.t. n.v.t.
F-sleutel ja ja n.v.t. n.v.t.
F-sleutel 3e lijn neen neen n.v.t. n.v.t.
baritonsleutel neen neen n.v.t. n.v.t.
tenorsleutel ja neen n.v.t. n.v.t.
octaaf-G-sleutel ja ja n.v.t. n.v.t.
altsleutel ja ja n.v.t. n.v.t.
mezzosopraansleutel neen neen n.v.t. n.v.t.
sopraansleutel neen neen n.v.t. n.v.t.
G-sleutel ja ja n.v.t. n.v.t.
G-sleutel 1e lijn neen neen n.v.t. n.v.t.
proportioneel ja neen n.v.t. n.v.t.
tekst bij noten ja neen n.v.t. n.v.t.
Klavarscribo neen neen neen neen
Tekst
tekst zonder noten ja neen ja (1 vaste stem) neen
karaoke ja neen ja neen
Modus
afspelen ja ja ja ja
opnemen ja ja neen neen

Voor het instuderen van koormuziek zijn gescheiden kanalen een vereiste.

Ad 2.

MIDI-bestanden zijn te vinden in de onderstaande lijst.
Deze MIDI-bestanden zijn vrijwel allemaal door mijzelf gedigitaliseerd met behulp van zelf geschreven programmatuur.
De meeste bestanden zijn bedoeld voor het instuderen van koorwerken.
Ook verder op internet zijn MIDI-bestanden te kust en te keur beschikbaar.

Voor het instuderen van koormuziek is het vereist dat de verscheidene stemmen op verschillende sporen staan die elk ook weer op verschillende kanalen staan.
Bij MIDI-bestanden die men elders op internet aantreft is dit lang niet altijd het geval.
De koorwerken die in de onderstaande lijst worden genoemd voldoen hier wel aan.

                                                           

Draaiorgels

In februari 2005 werd ik benaderd door de Achterhoekse draaiorgelbouwer Bennie Ketelaar met het verzoek of ik wilde deelnemen aan een project om zijn draaiorgels geschikt te maken voor digitale aansturing door middel van MIDI.
Vrijwel direct werd duidelijk dat wij niet voldoende elektronica-expertise in huis hadden, maar die werd weldra gevonden in de persoon van de modelvliegtuigbouwer Siegfried Putman.
Het doel van het project was drieledig:

  1. De orgels die Bennie Ketelaar in de loop der jaren had gebouwd moesten geschikt worden gemaakt voor het afspelen via de MIDI-out-poort van een computer.
    Hiertoe moet een orgel worden voorzien van magneetcontacten om de besturing behalve door orgelboeken ook door de computer te kunnen laten plaatsvinden.
    Het streven was daarbij om de extra's zo in te bouwen dat ze in een handomdraai kunnen worden verwijderd, zodat het orgel weer in zijn originele staat komt.
    Hier is een complicatie dat de orgelpijpen en de andere toebehoren weliswaar altijd door lucht met overdruk tot klinken worden gebracht (de hoofdlucht), maar dat de besturing daarvan soms door lucht met overdruk en soms door lucht met onderdruk plaatsvindt (de stuurlucht).

    Draaiorgel m50 Draaiorgel m59
    50-toets straatorgel Carpe Diem
    59-toets kermisorgel naar Fritz Wrede te Hannover

  2. De orgelboeken die Bennie Ketelaar in zijn bezit had of van bevriende draaiorgelliefhebbers kon lenen moesten worden omgezet naar MIDI.
    Hiertoe werd een inleesapparaat voor orgelboeken ontwikkeld, de PIE COM-3.
    Een complicatie die daarbij optreedt is dat er legio formaten van orgelboeken bestaan die onderling verschillen in de breedte van het boek, het aantal sporen in het boek, de plaats waar de diverse sporen in het boek zijn opgetekend en de betekenis van elk spoor.
    Zo'n formaat van een orgelboek wordt een gamma genoemd.
    Het apparaat werkt als volgt:
    Het boek wordt door met een elektromotor aangedreven aandrukrollen in een gelijkmatig tempo getransporteerd.
    Tijdens dit proces bevindt zich boven het boek een lamp en onder het boek een balk met lichtgevoelige transistors (voor elk spoor één).
    Voor elk gamma is een aparte balk vereist.
    Via elektronika worden de gedetecteerde gaatjes in het boek omgezet in een soort MIDI-signaal, dat in de computer verder bewerkt kan worden.

    PIE COM-3, vooraanzicht PIE COM-3, bovenaanzicht
    PIE COM-3, vooraanzicht
    PIE COM-3, bovenaanzicht

  3. Omgekeerd moest het ook mogelijk zijn om vanuit een MIDI-bestand in de computer een orgelboek te vervaardigen.
    Daartoe werd een computergestuurde kapmachine ontworpen, de KAP COM-3.
    Het apparaat werkt als volgt:
    Het boek wordt door met een stappenmotor aangedreven aandrukrollen doorgevoerd.
    Door een tweede stappenmotor wordt de gondel met het ponsgedeelte boven het boek heen en weer bewogen.
    Door middel van luchtdruk wordt op de juiste plaatsen een ponsgat in het boek gemaakt.
    De stappenmotoren en de ponsnippel worden, uitgaande van een MIDI-bestand, vanuit de computer aangestuurd.

    Door de combinatie van 2 en 3 wordt het mogelijk om orgelboeken te kopiëren op een minder tijdrovende manier dan het handmatig en moeizaam overtekenen en vervolgens kappen van alle gaatjes.

    KAP COM-3, vooraanzicht KAP COM-3, bovenaanzicht
    KAP COM-3, vooraanzicht
    KAP COM-3, bovenaanzicht

Gedrieën stortten wij ons op het project.
Groot en talrijk waren de problemen die wij tegenkwamen, maar in augustus 2005 waren wij toch zo ver dat onderdelen 1 (orgel aanpassen) en 2 (boeken inlezen) feilloos werkten met betrekking tot een van de orgels, een 59-toets kermisorgel, door Bennie Ketelaar nagebouwd in 2004.
Het originele orgel werd omstreeks 1910 gebouwd door Fritz Wrede (* Hannover-Kleefeld 1868-07-07, + in zijn werkplaats door een bombardement van de geallieerden 1944-03-28).
Het orgel kwam in het bezit van de Duitse kermisexploitant Feuerriegel, die het in 1972 verkocht aan de heer Nijman te Zelhem.
Korte tijd na deze aankoop overleed de nieuwe bezitter.
Het orgel werd geërfd door zijn dochter M Smees-Nijman en haar echtgenoot H Smees te Zelhem, die op dit moment nog steeds de eigenaars zijn.

In september 2005 volgde onderdeel 2 (boeken inlezen) met betrekking tot de "Carpe Diem" (Latijn voor "Pluk de dag"), een 50-toets straatorgel, door Bennie Ketelaar gebouwd tussen 1996 en 1999 en opgedragen aan zijn kinderen, de tweeling Esmiralda en Mirjam.

In 2006 werd het door uitwisseling van de balk met transistors ook mogelijk vreemde boeken in te lezen.
Zo werden enige boeken van een 61-toets Bruder-orgel ingelezen.
Met de computer werden de ingelezen bestanden zodanig bewerkt dat ze op het 59-toets Wrede-orgel weer konden worden afgespeeld.

Inmiddels had Bennie Ketelaar ook nog een tweetal 20-toets handorgels gebouwd: " 't Kapelleke " (diatonisch in Bes) en " 't Hemeltje " (diatonisch in C).
In december 2007 werd onderdeel 3 (boeken kappen) geïmplementeerd met betrekking tot deze beide handorgels.
Na het geslaagde experiment werd het in principe mogelijk om boeken voor een willekeurig gamma te kappen.

't Kapelleke 't Hemeltje
't Kapelleke
't Hemeltje

Vervolgens deden zich de volgende ontwikkelingen voor:
De "Carpe Diem" en " 't Kapelleke " werden verkocht om ruimte te maken voor volgende projecten.
" 't Hemeltje " werd zodanig omgebouwd dat het in plaats van met papieren rollen wordt aangestuurd met digitale MIDI-bestanden.
Bennie Ketelaar bouwde twee replica's van een serinette.
Dat is een klein orgeltje aangedreven door een bestifte rol en voorzien van loden pijpjes, dat vroeger gebruikt werd om vogels te leren zingen.
Vervolgens begon hij aan twee replica's van een Flötenuhr, een uurwerk dat op de hele en halve uren een orgel in werking zet.

Midden in dit project kregen we het bericht dat Siegfried Putman ernstig ziek was en niet meer zou herstellen.
Op 3 februari 2011, een dag voor zijn verjaardag, sliep hij rustig in.
Wij verliezen in hem een man met een grote technische kennis, maar bovenal een goede vriend bij wie je met technische of persoonlijke problemen nooit tevergeefs zou aankloppen.

Het orgelproject leverde in de loop der jaren een aantal MIDI-bestanden op.
In de lijst hieronder zijn deze bestanden gemarkeerd met respectievelijk (m50), (m59) en (m61).
Dat betekent dus dat die bestanden slechts noten bevatten die ook voorkomen in het genoemde orgel.

Voor vragen en inlichtingen over het project of het digitaal aansturen van pneumatische speelwerken in het algemeen wende men zich tot:

Bennie Ketelaar Bennie Ketelaar (Mechanica) Erik Kluver Erik Kluver (MIDI) Siegfried Putman Siegfried Putman (Elektronica)
* Elten 1950-02-04
+ Silvolde 2011-02-03
                                                           

MIDI-bestanden

Zou u graag zien dat er
(ten behoeve van uw koor)
bepaalde MIDI-bestanden
aan deze lijst worden toegevoegd?
Of wilt u een stuk uit de lijst
getransponeerd hebben
naar een andere toonsoort?
Vraag dan inlichtingen over de gang
van zaken hieromtrent.

Ik verzoek eenieder
die fouten ontdekt
in een van de MIDI-bestanden,
die fouten aan mij te melden
(zo mogelijk met vermelding
van maatnummer),
zodat ik het bestand kan verbeteren.

Verder vraag ik degenen
die opheldering kunnen verschaffen
over de componisten
van het gedeelte @unknown
contact met mij op te nemen.

Erik Kluver

                                                           

Valid XHTML 1.0!