Algemeen
Complicaties
tijdens de zwangerschap
Complicaties
tijdens de geboorte
Complicaties na de
geboorte
Mastitis
(ontstoken melkklieren)
Agalactia
(stagnatie melkproductie)
De Jongen
Algemene
complicaties
Beer
De vruchtbaarheid van de beer kan in
de loop van jaren minder worden. Door het dier tarwe te voeren zou de
vruchtbaarheid verhoogd worden.
Ook kan de beer z'n libido achteruit
gaan als hij niet voor dat hij een jaar is gelegenheid heeft gehad tot paren.
Soms is een beer steriel. Dit
kan je controleren door de penis naar buiten te brengen (door boven de penis te
duwen). Aan het einde van de penis bevinden zich twee hoorntjes. De hoorntjes
behoren van gelijke lengte te zijn. Wanneer ze van ongelijke lengte zijn of er
ontbreekt er een dan kan de beer steriel zijn. Er zijn echter ook beren met
normaal uitziende genitalia steriel.
Zeug
Bij zeugen komt vaak de tijdelijke
onvruchtbaarheid voor. Een zeug kan tijdelijk onvruchtbaar zijn als ze in een
slechte conditie is of nadat ze veel abortussen heeft gehad. Ook kan het
optreden door koude, hitte, vitamine C en E tekort en stress.
Een andere mogelijkheid van
onvruchtbaarheid is de aanwezigheid van cysten aan de baarmoeder.
Wanneer je te lang wacht met een
jong zeugje bij de beer zetten kan ook haar libido achteruit gaan. Ze wil zich
dan niet laten dekken. De beste tijd om haar te laten dekken is vanaf 5 maanden.
Met 10 maanden leeftijd worden ze al minder makkelijk drachtig. Dit kan ook
gebeuren wanneer een oudere zeug die wel al een keer jongen heeft gehad pas weer
na lange tijd bij de beer wordt gezet. De zeug is meestal vet geworden en wordt
vaak niet meer drachtig.
Om te voorkomen dat de zeug
tijdelijk onvruchtbaar wordt moet voor de volgende zaken gezorgd worden:
·
Voldoende vitamine C en E: Vit C (Vit C: 20mg/kg, Vit E: 2.3mg/kg)
·
Niet meer dan 2-3 worpen per jaar
·
Temperatuur rond 20°C
·
Vochtigheid 45-65%
·
Voldoende daglicht. Te weinig daglicht leidt tot onvruchtbaarheid
·
Stress vermijden
Het laten castreren van een beer geeft altijd een risico. In het ergste geval kan het zelfs uitmonden in de dood van de cavia. Het is ook een dure ingreep. In de meeste gevallen is het niet echt nodig om een beer te laten castreren omdat je 2 beren ook heel goed samen kunt houden. Bij een oudere beer (ouder dan 8 maanden) kan een jong beertje worden gezet van 5 - 10 weken oud. Bij een jong beertje kan een beertje van 5 weken worden gezet. Ook kunnen 2 beertjes van de zelfde leeftijd bij elkaar worden gezet, maar dan zal het waarschijnlijk iets langer duren voor de rangorde is bepaald en ze rustig samenleven (afhankelijk van de karakters). Als je 2 cavia's bij elkaar zet zal altijd eerst de rangorde uitgemaakt moeten worden. Dit kan wel enkele dagen duren. Bij zeugjes duurt dit over het algemeen langer dan bij beertjes. Soms mogen 2 cavia's elkaar echt niet (meestal zeugjes) en kan je ze na een week onrust beter uit elkaar zetten.
Wil je je beer toch laten castreren dan is het verstandig naar een dierenarts te gaan die hier positieve ervaring mee heeft.
Complicaties tijdens de zwangerschap
Zwangerschapsvergiftiging is een stofwisselingsziekte. Het kan genetisch bepaald zijn. In bepaalde fokstammen komt het vaker voor dan in andere.
De ziekte treedt meestal op in het
laatste deel van de dracht of 3-7 dagen na de geboorte. Het kan ook voorkomen
bij vette zeugjes die niet drachtig zijn en bij beertjes, maar dan wordt het
acetonemie genoemd.
De kans op zwangerschapsvergiftiging
wordt vergroot door:
·
wanneer een zeug te dik is
·
bij een grote worp (meer dan vier jongen)
·
Stress zoals opwinding, voerverandering, transporteren
·
voedingstekort, water tekort
·
als de zeug ziek is, bijvoorbeeld schurft
Zwangerschapsvergiftiging komt vaak
voor en kan twee oorzaken hebben.
1.
Doordat het dier minder eet door de druk van de jongen op haar maag, gaat
de zeug haar vetreserves aanspreken. De jongen hebben veel voedingsstoffen
nodig. Er is sprake van een negatieve energiebalans. De lever wordt geïnfiltreerd
met vet. Bij een grote hoeveelheid treedt zwangerschapsvergiftiging op. Vette
zeugen en een groot aantal jongen verhogen dus het risico. Een mager dier zal
zijn eiwitten aanspreken en krijgt dus geen zwangerschapsvergiftiging.
2.
Door het grote aantal jongen worden de bloedvaten van de baarmoederwand
afgesloten waardoor de jongen geen zuurstof meer krijgen en sterven. De zeug
gaat zich hierdoor ziek voelen en stopt met eten. Hierdoor ontstaat
zwangerschapsvergiftiging
Zwangerschapsvergiftiging heeft in
de meeste gevallen een fatale afloop. Zowel de jongen als de zeug sterven.
Symptomen
Gebrek aan eetlust, depressief in
een hoekje zitten, gewichtsverlies, temperatuursdaling, stuipen. Binnen 2 tot
vier dagen kan de dood volgen.
Behandeling
Behandeling is zelden succesvol. De
volgende middelen (dierenarts) kunnen in een vroeg stadium gegeven worden:
·
Corticosteroïden, 1mg/kg; bestrijdt de shock. Te hoge dosering
veroorzaakt abortus.
·
Propyleenglycol; vooral in beginstadium
·
Glucose en insuline,
1 IE/kg. Glucose is direct beschikbaar.
·
Heparine, 5000 IE. Kan samen met glucose en insuline gegeven
worden
·
Dwangvoeren: met een spuitje kan Nutrisoja met vitamine C gevoerd
worden.
·
Eventueel Antibiotica.
Preventie
Als de zeug reeds
zwangerschapsvergiftiging ontwikkeld heeft is het meestal al te laat. Het beste
is om het te voorkomen. Vermijdt stress, geen plotselinge veranderingen binnen
het voedsel, laat geen vette zeugen dekken, dieren moeten voldoende voer of
water tot hun beschikking hebben en voldoende bewegingsruimte. Bovendien moeten
de dieren vrij zijn van parasieten of andere ziekten.
Eventueel kan gedurende de laatste
week van dracht en de eerste week van lactatie extra kalk gegeven worden.
In de eerste drie weken van de
dracht kan resorptie plaatsvinden. De vruchten worden afgebroken en opgenomen
door de zeug. Je merkt er meestal helemaal niets van. Het kan komen door
plotselinge dieetveranderingen, slecht voer of schurftmijt.
Bij abortus tot 40 dagen in de
dracht, is bloedverlies het enige wat men opmerkt. De zeug kan wat bloed aan
haar snuitje hebben. Verder hoeft de zeug niet ziek te zijn. Wanneer de zeug
later in de dracht abortus heeft, kan ze veel bloed verliezen wat fataal kan
zijn. De zeug kan ook een deel van haar worp verliezen waarna ze zich
herstelt en van de rest normaal bevalt.
Abortus en ook resorptie kunnen
onder andere veroorzaakt worden door stress, zwangerschapsvergiftiging, Vitamine
C of E tekort, parasieten, en bacterie- of virus infecties. Abortus kan ook
worden opgewekt doordat meerdere zwangere zeugjes bij elkaar zitten. Wanneer er
een gaat bevallen en de anderen helpen mee met het schoonlikken van de jongen
dan kan dit de weeën bij de andere zeugjes opwekken.
Behandeling
Indien de beer aanwezig is, haal
deze weg. Als de zeug erg ziek is, is warmte en goed voedsel noodzakelijk.
Voedsel en vocht kan toegediend worden met een spuitje. Als de cavia niet slikt,
kan overwogen worden het voedsel toe te dienen met een maagsonde. Een vitamine
B12 injectie kan eventueel nodig zijn. Dode vruchten die nog in de baarmoeder
aanwezig zijn kunnen uitgedreven worden door het middel oxytocine te geven. Het
bevordert de weeën. Wanneer de cavia een infectie heeft, wordt antibiotica
gegeven.
Wanneer de jongen te vroeg zijn
geboren, zijn ze klein en zwak, hebben ze kort heel zacht zijdeachtig haar en
witte nagels. De zeug is meestal in slechte conditie. Een bevalling die optreedt
voor de 60e dag van dracht is vroegtijdig.
Vroegtijdige bevallingen kunnen
veroorzaakt worden door stress, slechte conditie van de zeug of wanneer een
zeugje te jong is gedekt (jonger dan vijf maanden).
Behandeling
Als bij abortus. Als de zeug niet te
zwak is, kan ze met de goede verzorging er weer helemaal bovenop komen.
Complicaties
tijdens de geboorte
Dystocia kan verschillende oorzaken
hebben. De jongen zijn te groot of liggen verkeerd en kunnen daardoor niet door
het geboortekanaal, er is onvoldoende ontsluiting (15-22mm), de zeug heeft
onvoldoende persweeën of de jongen zijn misvormd. Ook kan dystocia optreden
wanneer een zeugje pas op late leeftijd haar eerste nestje krijgt. De
bekkenbotten zijn dan uitgehard en er is onvoldoende ontsluiting, waardoor de
jongen niet geboren kunnen worden.
Symptomen
De zeug heeft persweeën gedurende
30 minuten maar er worden geen jongen geboren. Ook kan de zeug al twee uur lang
zo nu en dan weeën hebben gehad en er zijn nog geen jongen geboren. Wanneer een
zeug gedurende een lange tijd in moeilijkheden verkeert, kan ze depressief
raken. Soms komt er een groen-bruinige afscheiding uit haar vagina.
Behandeling
Wanneer de jongen niet goed voor het
geboortekanaal liggen dan kan geprobeerd worden het jong in de goede positie te
krijgen. Wanneer de kop gebogen is, kan men het jong met de pink terug duwen en
de kop recht proberen te krijgen. De kop kan naar buiten gebracht worden door
met de pinknagel achter de voortanden van het jong te brengen. Trek in een
draaiende beweging het jong naar buiten in de richting van de buik en kop van de
moeder. Dus niet naar achter trekken. Bij een stuitligging kunnen de
achterbeentjes naar buiten gebracht worden en daarna kan het jong ook in een
draaibeweging in de richting van de buik van de moeder naar buiten gebracht
worden. Doe het langzaam en voorzichtig. Werk alleen als de moeder weeën heeft.
Bij onvoldoende persweeën en
voldoende ontsluiting kan oxytosine gegeven worden (1-2 IE). Wanneer de jongen
na de injectie met oxytosine niet binnen 15 minuten geboren worden, moet een
andere oplossing gezocht worden.
Een keizersnee kan overwogen worden,
laat dit dan door een specialist doen. De jongen kunnen hier dan misschien gered
worden, de moeder meestal niet. Vaak is het echter ook al voor de jongen te
laat.
Dood geboren jongen komen vaak voor.
Tien procent van de jongen wordt dood geboren, of gaat vlak na de geboorte dood.
Meestal komt dit door een zware bevalling. Een zeer groot jong kan de bevalling
opgehouden hebben. Voeding met een te hoog eiwit gehalte tijdens de
zwangerschap, kan grote jongen veroorzaken die meestal dood worden geboren.
De jongen liggen vaak nog geheel of
gedeeltelijk in hun vruchtvlies. Wanneer de bevalling net heeft plaatsgevonden
en je vindt en jong in het vruchtvlies (bewegingsloos) dan kan men het jong uit
het vruchtvlies halen en opwrijven en masseren. Het jong kan weer gaan ademen.
De achterpootjes van het jong kunnen heen en weer bewogen worden of het jong
wordt in een doek gelegd en heen en weer geslingerd. Doe dit tot het jong ademt
en beweegt.
Complicaties
na de geboorte
Het verstoten komt vooral voor bij
jonge zeugen die hun eerste nest krijgen, ook als een zeug een zware bevalling
heeft gehad kan ze haar jongen verstoten.
Symptomen
De moeder is bang van haar eigen
jongen, ze rent van ze weg. Ze weigert ze te laten drinken.
Behandeling
Leg de jongen rustig bij/onder de
moeder zodat ze aan ze kan ruiken. Een injectie van 1mg diazepam kan gegeven
worden. Dit maakt haar rustig en dan zal ze haar jongen makkelijker accepteren.
Zet de zeug en haar jongen in een klein hokje met een doek erover heen en veel
voedsel (groente).
Mastitis (ontstoken
melkklieren)
Mastitis is een bacterie-infectie in
de melkklieren. Het wordt meestal veroorzaakt door een onvoldoende hygiënische
omgeving. Ook kan het komen door een te ruwe bodembedekking.
Symptomen
De melkklieren en tepels zijn warm,
rood en opgezwollen. De zeug kan een algemeen zieke indruk maken. Verwar het
niet met pijnlijke tepels (zie hieronder).
Behandeling
Effectief is een ruim spectrum
antibiotica voor ten minste een week te geven. Laat onderzoeken om welke
bacterie het gaat en kies daar de antibiotica bij. De tepels moeten goed schoon
gehouden worden. Ze kunnen worden ingesmeerd met Dermisol.
Als de zeug een te grote worp heeft
en ze heeft niet voldoende melk, kunnen de tepels, door het harde zuigen van de
jongen, zeer pijnlijk worden.
Symptomen
Bij het zogen piept de zeug van de
pijn. Ze kan de jongen weigeren te laten drinken. De tepels zijn zeer groot en
het uiteinde is opgezwollen en rood.
Behandeling
Smeer de tepels een paar keer per
dag in met Kammillosan zalf. De zalf kan geen kwaad voor de jongen. Na een paar
dagen zijn de tepels weer normaal.
Ook kunnen de jongen worden
bijgevoerd (zie hoofdstuk fokken).
Agalactia (stagnatie melkproductie)
De melkproductie van de zeug wordt
gestimuleerd door het opeten van de placenta's en door het zuigen van de jongen
aan de tepels.
Door stress kan de zeug geen melk
hebben.
Symptomen
De jongen zitten met gebogen
ruggetjes en ingevallen heupjes. Ze zien er wat plukkig uit. De zeug laat de
jongen niet bij haar drinken. Wanneer de zeug de jongen wel laat drinken kan
gecontroleerd worden of de zeug melk heeft.
Behandeling
De jongen en de moeder worden uit
elkaar gezet als de moeder de jongen afwijst. De jongen worden bijgevoerd (zie
hoofdstuk fokken).
Voordat de jongen 12 uur oud zijn hoeven de jongen niet bijgevoerd te worden.
Stress moet worden vermeden. De moeder moet zo veel mogelijk rust hebben. Geef
haar veel groenvoer en eventueel brood gedoopt in melk (verdunt met water 1:1).
Metritis kan optreden na een abortus
of na een zware bevalling.
Symptomen
Verminderde eetlust en een
bloederig, etterige uitvloeiing uit de vagina.
Behandeling
De antibiotica Sulpha/TMP en
oxytosine kan gegeven worden.
Zie huidziekten: "haarverlies
tijdens zwangerschap"
De
Jongen
Zie fokken: "het
opgroeien van de jongen"