De Adelaar kan er straks weer jaren tegen
Door Melchert Leguyt
WORMERVEER — De reusachtige roofvogel is vleugellam. Aangetast door het weer, roest en betonrot. Het trotse beeld bovenop de voormalige zeepziederij De Adelaar in Wormerveer staat er zieltogend bij. Maar de vogel herrijst. Binnen vijf, zes weken moet de enorme adelaar weer net zo heerszuchtig over de Zaan blikken als hij tientallen jaren heeft gedaan. 'Betonkunstenaar' Johan van der Meer neemt het beeld ingrijpend onder handen.

Johan van der Meer bij de adelaar op het dak van de voormalige zeepziederij aan de Zaan.
(Foto: Melchert Leguyt)
De Adelaar. Een begrip in de Zaanstreek en ver daarbuiten. Een baken voor de scheepvaart, geliefd fotografieobject en een van de pareltjes van het Zaanse industriële erfgoed. Het beeld van de vogel met de uitgespreide vleugels is de blikvanger van het uit 1908 stammende fabriekspand De Adelaar waarin ooit de zeepziederij van Jan Dekker gevestigd was. Later deed het dienst als pakhuis, maar vanaf de jaren tachtig stond het leeg en verpauperde het in hoog tempo.
De redding voor het rijksmonument kwam van de provincie, de gemeente en modebedrijf Vanilia. Deze onderneming kocht het pand in 2006 en laat het momenteel ingrijpend restaureren. Daarvoor kreeg Vanilia een miljoen euro subsidie, opgehoest door de beide overheden. De totale restauratiekosten bedragen tussen de zes en zeven miljoen euro. Vanilia hoopt over een maand zijn intrek te nemen in de voormalige zeepfabriek.
Steigers
Maar nu staat De Adelaar nog in de steigers. Johan van der Meer gaat zijn bezoek voor over ladders en smalle trappetjes naar het dak van de toren aan de Zaan, waarop de roofvogel rust. Er is een tent om de adelaar gebouwd, zodat de 46-jarige Purmerender droog en in de luwte zijn werk kan doen. De enorme vogel is er slecht aan toe. De snavel en deel van de kop zijn afgebrokkeld, uit de vleugels zijn stukken beton verdwenen en de bewapening is op veel plaatsen zichtbaar. Als van der Meer links en rechts op het beeld klopt stuiven er stukjes puin in het rond. "Het is niet verwonderlijk dat het beeld na honderd jaar op instorten staat", zegt de ambachtsman. "Vroeger gebruikten ze veel slechter beton dan nu en ook de bewapening was een stuk minder".
Van der Meer gaat eerst alle slechte stukken verwijderen en de bewapening herstellen. Op sommige plaatsen last hij nieuw ijzer in het beeld. Daarna volgt de opbouw. Als een beeldhouwer geeft de Purmerender de adelaar zijn oude vorm terug. Hij werkt met betoninjecties, mallen en verschillende soorten mortels. Het moeilijkste is de deels verwoeste kop. Daarbij komt zijn 'kunstenaarschap' om de hoek kijken. "Nee, ik heb geen enkele kunstzinnige opleiding gehad. Ik heb het gewoon in mijn vingers. In mijn vrije tijd doe ik ook aan beeldhouwen", zegt van der Meer. "Als het beeld over een paar weken klaar is, kan het er voorlopig weer tegen", stelt de Purmerender. "Dan staat het er weer voor honderd jaar. Nee, voor tweehonderd jaar".

Gedeelte van een artikel uit het Noordhollands Dagblad, Zaanse editie, van 2 april 2008.

Nieuwe kop voor oude Adelaar
Van onze verslaggever
WORMERVEER — De adelaar heeft een nieuwe kop. Het befaamde beeld op de gelijknamige voormalige zeepziederij aan de Zaan blikt weer als vanouds met scherpe blik over de omgeving.

Johan van der Meer op de gerestaureerde kop van de Adelaar.
(Foto: Melchert Leguyt)
'Betonkunstenaar' Johan van der Meer uit Purmerend heeft de enorme vogel onder handen genomen. Hij restaureert het beeld in opdracht van kledingconcern Vanilia, dat binnenkort zijn intrek neemt in het monumentale fabriekspand waarop de vogel staat. De honderd jaar oude Adelaar was er slecht aan toe. Het reusachtige beeld was aangvreten door door weer, roest en betonrot. Vooral de kop was in belabberde staat. Van der Meer verwijderde de complete kop van het beeld en maakte met veel vakmanschap een nieuw hoofd. Hij bestudeerde de foto's van het originele beeld en van adelaars in de natuur. Vervolgens boetseerde hij van klei een nieuwe kop. Dat model zette hij met behulp van van een mal om in een betonnen kop, die nu weer trots op de romp van de vogel staat.

Gedeelte van een artikel uit het Noordhollands Dagblad, Zaanse editie, van 22 april 2008.

De brand van 1906

De geschiedenis van de Adelaar

Vijf voor twaalf voor de Adelaar

De Adelaar rijksmonument?