Definitie
Afzonderlijke, over het algemeen
dichte wolken met scherpe omtrekken, die zich in verticale richting ontwikkelen
in de vorm van kopjes, koepels of torens waarvan het bovenste, opbollende
gedeelte dikwijls op een bloemkool lijkt. De door de zon beschenen delen
van deze wolken zijn meestal verblindend wit; hun onderzijde is betrekkelijk
donker en vrijwel horizontaal. Soms ziet Cumulus er gerafeld uit.
 |
Cumulus humilis, de mooi-weer-cumulus.
(foto: Cloudman) |
Ontstaanswijze
Cumulus ontwikkelt zich in plaatselijk
stijgende luchtstromingen die ontstaan, wanneer het temperatuurverval in
de onderste luchtlagen voldoende groot is. Een dergelijk verval komt meestal
tot stand door contact van de lucht met een warmer aardoppervlak (koude
massa).
Voordat Cumulus zich op wijze vormt
zijn dikwijls nevelige plekken te zien, waaruit zich de wolken ontwikkelen.
Cumulus kan ook ontstaan uit Altocumulus, Stratocumulus of Stratus; het
laatste doet zich vaak in de ochtend boven land voor. Gerafelde Cumulus
van het slechtweer type (pannus)
ontstaat soms onder Altostratus, Nimbostratus, Cumulonimbus of onder een
goed ontwikkelde Cumulus, waaruit neerslag valt.
Samenstelling en uiterlijk
Cumulus bestaat in hoofdzaak uit
waterdruppeltjes; in die delen van de wolk, waarin de temperatuur aanzienlijk
beneden 0 °C is, kunnen ook ijskristallen voorkomen.
Cumuluswolken kunnen op grond van
hun verticale afmetingen in drie klassen worden ingedeeld. De wolken met
de kleinste afmetingen zien er afgeplat uit (Cu humilis) of hebben sterk
gerafelde randen (Cu fractus) en omtrekken, die voortdurend en dikwijls
zeer snel veranderen.
 |
Cumulus fractus van het mooi-weer
type, tesamen met Cumulus humilis.
(foto: J. Baartse) |
De wolken van de middelste groep hebben
kleine uitstulpingen (Cu mediocris),
terwijl de wolken met de grootste verticale afmetingen een sterk
opbollende bovenkant bezitten, die vaak gelijkt op een bloemkool (Cu congestus).
Al deze wolkenvormen kunnen op een zelfde tijdstip voorkomen. Bij snel
groeiende wolken is soms een pileus
waar te nemen.
 |
Cumulus congestus
(foto: J. Baartse) |
Cumuluswolken, in het bijzonder die
van de middelste groep, zijn soms gerangschikt in rijen, vrijwel evenwijdig
aan de windrichting (variëteit radiatus - wolkenstraten).
 |
Cumulus mediocris radiatus, zogenaamde
"wolkenstraten"
(foto: Onbekend) |
Uit Cumuluswolken met aanzienlijke verticale
ontwikkeling kan soms neerslag vallen; in de tropen valt uit deze
wolken vaak overvloedige regen in de vorm van buien.
Voornaamste verschillen
Tussen Cumulus en daarop gelijkende
wolken uit andere wolkengeslachten.
Kleine Cumuluswolken kunnen zo talrijk
zijn en zo dicht naast elkaar voorkomen, dat zij gelijken op een Stratocumulus-
of Altocumuluslaag, vooral wanneer zij dicht bij de horizon worden waargenomen.
Deze wolken moeten als Cumulus worden
beschouwd, zolang hun koepelvormige toppen zichtbaar blijven en hun bases
niet zijn samengesmolten.
Als een zeer grote Cumuluswolk,
waaruit neerslag valt, zich boven de waarnemer bevindt, kan deze wolk voor
Altostratus of Nimbostratus worden aangezien. Het karakter van de neerslag
kan dan een hulpmiddel zijn om de Cumulus van laatstgenoemde wolken te
onderscheiden; als de neerslag een buiïg karakter heeft, is de wolk
een Cumulus.
Aangezien Cumulonimbus gewoonlijk
uit Cumulus ontstaat, is het soms moeilijk Cumulus met aanzienlijke verticale
afmeting te onderscheiden van Cumulonimbus. De wolk moet Cumulus worden
genoemd, zolang de uitgroeiende bovenste gedeelten overal scherp omlijnd
en niet vezelachtig of gestreept zijn. Indien het niet mogelijk is
op grond van andere criteria te beslissen of de wolk een Cumulus of
Cumulonimbus is, moet deze volgens afspraak Cumulus worden genoemd, wanneer
hij niet vergezeld gaat van bliksem, donder of hagel.
Gerafelde Cumulus is te onderscheiden
van rafelige Stratus, doordat hij een grotere verticale afmeting bezit
en gewoonlijk witter en minder doorschijnend is. Verder heeft gerafelde
Cumulus soms ronde of koepelvormige toppen, die altijd ontbreken bij rafelige
Stratus. |