Definitie
Grijze of witachtige wolkenbank
of wolkenlaag, waarin bijna altijd donkere gedeelten voorkomen; de bank
of laag lijkt op een tegelvloer of is samengesteld uit ballen, rollen,
enz., die niet vezelachtig zijn (afgezien van virga) en die met elkaar
versmolten kunnen zijn.
De meeste regelmatig gerangschikte,
kleine elementen hebben een schijnbare afmeting van meer dan vijf graden.
 |
Stratocumulus undulatus
(foto: J. Baartse) |
Ontstaanswijze
Stratocumulus kan ontstaan uit Altocumulus,
wanneer de schijnbare afmetingen van de wolkenelementen toenemen.
Stratocumulus kan zich voorts ontwikkelen
als gevolg van optilling van een laag Stratus of door omvorming van Stratus
als gevolg van convectie of van golvende bewegingen.
Stratocumulus kan ook ontstaan door
het breken van Nimbostratus.
Zeer dikwijls ontstaat Stratocumulus
door het uitspreiden van het bovenste of middelste gedeelte van Cumulus
of Cumulonimbus.
Stratocumulus ontwikkelt zich eveneens
uit Cumuluswolken wanneer deze ineenzakken, hetgeen dikwijls laat in de
middag of s'avonds gebeurt.
Stratocumulus vormt zich niet altijd
uit reeds bestaande wolken. Turbulentie en convectie kunnen leiden tot
de vorming van Stratocumulus onder een inversie.
Ook kan Stratocumulus zich onder
Altostratus of, minder zelden, onder Nimbostratus vormen als gevolg van
het verdampen van neerslag.
Samenstelling en uiterlijk
Stratocumulus bestaat uit waterdruppeltjes;
er komen soms regendruppels of korrelsneeuw in voor, in zeldzamer gevallen
sneeuwkristallen en sneeuwvlokken.
Meestal heeft Stratocumulus de vorm
van een laag of een bank, samengesteld uit elementen gelijkend op die van
Altocumulus, maar op een lager niveau daardoor schijnbaar groter (Sc stratiformis);
afmeting, dikte en vorm van de wolkenelementen lopen sterk uiteen.
Soms komen de elementen in de vorm
van evenwijdige rollen voor, die door open stroken gescheiden kunnen zijn
(variëteit undulatus).
Een enkele maal, en wel voornamelijk
in de tropen, heeft Stratocumulus de vorm van een grote rol (rolwolk).
Zeer zelden vertoont Stratocumulus
min of meer regelmatig gerangschikte ronde gaten, vele met gerafelde
randen; de wolk heeft dan het uiterlijk van een net of een honingraat (variëteit
lacunosus).
Men neemt dikwijls Stratocumuluslagen
waar, op twee of meer niveaus (variëteit duplicatus).
In zeldzame gevallen heeft Stratocumulus
de vorm van langgerekte lens- of amandelvormige schollen of banken met
scherpe omlijning (Sc lenticularis) of van torentjes die van een gemeenschappelijke
horizontale basis oprijzen (Sc castellanus).
De doorschijnendheid van Stratocumuluswolken
loopt sterk uiteen. Soms is het grootste gedeelte van de wolk voldoende
dun om te kunnen zien waar de zon of de maan staat (variëteit translucidus);
in andere gevallen is de wolk zo ondoorschijnend dat de zon er geheel achter
schuil gaat (variëteit opacus).
De onderkant van ondoorschijnende
Stratocumuluslagen bezit dikwijls een onregelmatig reliëf, waarin
de vormen van de afzonderlijke elementen zich duidelijk aftekenen.
Uit Stratocumulus valt soms lichte
neerslag in de vorm van regen, sneeuw of korrelsneeuw.
Bij zeer koud weer kunnen uit Stratocumulus
talrijke ijskristallen vallen, die valstrepen vormen, waarin haloverschijnselen
zichtbaar kunnen zijn. In dunne Stratocumulus wordt soms een krans of paarlemoeren
glans waargenomen.
Voornaamste verschillen
Tussen Stratocumulus en andere daarop
gelijkende wolken uit andere wolkengeslachten.Stratocumulus kan bij zeer
lage temperatuur vergezeld gaan van talrijke valstrepen, die uit ijskristallen
bestaan, waarin soms een halo te zien is. Een dergelijke Stratocumulus
is niettemin te onderscheiden van Cirrostratus door het feit dat er nog
steeds afzonderlijke elementen in de vorm van ballen, rollen, enz. in zichtbaar
zijn. Bovendien is Stratocumulus minder doorschijnend dan Cirrostratus.
Stratocumulus kan soms verward worden
met Altocumulus, die donkere gedeelten bezit. Indien de meeste van de regelmatig
gerangschikte elementen, wanneer zij op een hoogte van meer dan 30 graden
boven de horizon worden waargenomen, een schijnbare afmeting hebben van
meer dan 5 graden, is de wolk Stratocumulus.
Stratocumulus enerzijds en Altostratus,
Nimbostratus en Stratus anderzijds zijn van elkaar te onderscheiden doordat
er in Stratocumulus altijd nog afzonderlijke wolkenelementen zijn op te
merken. Bovendien heeft Stratocumulus, in tegenstelling tot Altostratus,
nooit een vezelachtig uiterlijk, behalve bij zeer lage temperatuur. Soms
verschaffen in aanvulling op bovengenoemde criteria, het karakter van de
neerslag en de aard van de neerslagdeeltjes enige aanwijzing omtrent de
identiteit van de wolk; neerslag uit Stratocumulus is altijd licht.
Stratocumulus verschilt van Cumulus
doordat de elementen van Stratocumulus gewoonlijk in groepen of banken
voorkomen en in het algemeen een vlakke bovenkant hebben. Indien de bovenkant
van Stratocumulus echter koepelvormige toppen vertoont, rijzen deze,
in tegenstelling tot de toppen van Cumulus, uit een aaneengesloten basislaag
op. |