EEN  VLIEGRAMP  IN  BUSSUM

 

Piloot Rezk Mohamed

Op donderdag 14 november 1957 omstreeks half twaalf in de ochtend maakte op de Amerikaanse vliegbasis in Soesterberg een 25-jarige piloot van het 32nd TFS Wolfhounds squadron zich gereed voor een oefenvlucht in zijn F100 Super Sabre gevechtsstraaljager. De piloot was de eerste luitenant Rezk Moses Mohamed, afkomstig uit Southampton in de Amerikaanse staat New York. Hij was Amerikaan met Egyptische voorouders en verbleef al 4 jaar in Nederland.

In oktober 1956 vloog Mohamed met een Super Sabre boven de provincie Noord-Brabant toen hij door motorstoring gedwongen werd zijn vliegtuig te verlaten. Hijzelf kwam ongedeerd neer terwijl zijn vliegtuig bij Oosterhout in het Wilhelminakanaal stortte.

Voor Rezk Mohamed is ook 1957 al enerverend geweest. Op 28 oktober maakte hij vanaf de vliegbasis Soesterberg een oefenvlucht met een F-100C straaljager. Boven Friesland moet hij wegens brandstofgebrek wederom per schietstoel zijn toestel verlaten. Hij kwam ongedeerd terecht in een weiland terwijl zijn vliegtuig in het IJsselmeer stortte. In oktober vindt voor hem een heel wat prettiger gebeurtenis plaats: Hij trouwt in Loosdrecht met de 18-jarige Nederlandse Willie Schouten.

Mohamed in nood

Even na twaalf uur steeg Mohamed op. Hij was op nauwelijks 400 meter hoogte toen rook en vuur zijn cabine binnendrongen. Mohamed doet zijn zuurstofmasker op, werpt zijn reservetank af en keert terug naar zijn basis. In eerste instantie probeert hij weer te landen maar als de slang van zijn zuurstofmasker doorschroeit doet de uitstromende zuurstof het vuur oplaaien. Door de rook en benauwdheid beseft Mohamed dat hij geen zichtlanding kan maken en besluit zijn schietstoel te gebruiken. Daarvoor klom hij door naar grotere hoogten die hij boven Hilversum bereikte. In frakties van secondes deed hij dan het volgende: Hij waarschuwde via de radio zijn basis, zette zijn toestel in de richting IJsselmeer en verliet voor de derde keer in 14 maanden zijn toestel met een schietstoel. Nog steeds boven Hilversum verliet Mohamed zijn schietstoel en daalde hangend aan zijn parachute naar de grond. Mohamed maakte zich nog de meeste zorg waar de parachute met zijn schietstoel terecht zou komen, hij was er van overtuigd dat zijn vliegtuig in het IJsselmeer zou stortten. Mohamed zelf landde op het dak van het rusthuis "Villa Carla" aan de Boslaan in Hilversum. Van hier uit belde hij eerst zijn vrouw, vertelde haar in een paar woorden wat er gebeurd was en belde hierna naar zijn basis. De schietstoel kwam terecht op het dak van het huis van de familie Edelstein in de Coehoornstraat 36 te Hilversum en sloeg daar een gat in het dak van de keuken en de WC. (Toevallig staan in die tijd alle kranten bol van de eerste russische Spoetnik en een kind dat de parachute ziet neerkomen gaat schreeuwend naar huis dat "de kunstmaan is neergestort"). 

Het vliegtuig stort neer

Helaas maakte de Super Sabre zijn spookvlucht naar het IJsselmeer niet vol. Het vliegtuig raakte al meteen na het verlaten door de piloot in een duikvlucht naar de grond en stortte neer op het terrein van de kolonel Palmkazerne in Bussum.

Even na 13.00h liepen 4 net afgeloste militairen tussen de manschapsgebouwen 2 en 3 door. In gebouw 2 is de B-batterij gevestigd en in gebouw 3 de C-batterij. De straaljager stortte tussen de 2 gebouwen tegen de linkerhoek van gebouw 3 neer. De gevolgen waren verschrikkelijk. De 4 nog jonge soldaten, J.A. Daalhuizen, J. van Doesburg, P.C. Voshol  en J. de Bruin waren op slag dood. In het gebouw kwam wachtmeester Eenkhoorn om het leven en werden de Wachtmeesters J.D.F. Van Helde en H. Ekhart zwaar gewond, Van Helde dusdanig dat hij 4 maanden later alsnog overleed. Alle slachtoffers behoorden tot de manschappen van de C-batterij.

Het neergestorte toestel sloeg een grote krater in de grond. De tanks van de straaljager zaten nog bijna geheel vol met kerosine. Een enorme vuurbal zette de twee gebouwen in brand.

Ooggetuige Ben Zwerink vertelt in 2004: Het vliegtuig craste om 13.08h en kwam neer onder in de linkerhoek van het laatste gebouw aan de linkerkant van de appélplaats (tegenwoordig gebouw 3). De kerosine zorgde ervoor dat het gebouw grotendeel in brand vloog. Drie Wachtmeesters, Eenkhoorn, Van Helde en Ekhart waren samen op de onderofficierskamer boven het inslagpunt bezig met de voorbereiding van een punt50 les die na het middagappèl gegeven zou worden. Door de heftigheid van de klap brak de betonvloer af en zowel Van Helde als Ekhart zijn naar beneden gegleden in de ontstane krater. Ze liepen als brandende fakkels op de appèlplaats waar ze zijn opgevangen en verzorgt. Helaas is Van Helde na circa vier maanden alsnog in het hospitaal in Utrecht aan zijn brandwonden overleden. Wachtmeester Eenkhoorn kreeg een stuk van het vliegtuig door zich heen, sloeg achterover op een bed en is daar verbrand. Ik heb hem moeten identificeren op dat bed. Op het moment van de inslag liep ook de aflossing van de wacht op hetzelfde punt. Zij waren de andere slachtoffers. Ze waren volkomen verminkt, ze kunnen onmogelijk nog beseft hebben wat er gebeurde.  

Ooggetuige Frits van den Broek vertelt in 2005 Als dienstplichtig soldaat van lichting 56/6 heb ik de hele ramp meegemaakt, een verschrikkelijke ramp die ik nooit meer zal vergeten. Ik vergeet  nooit meer de enorme paniek vlak nadat het vliegtuig (wat we nooit hebben horen aankomen) zich op het terrein van de Palmkazerne de grond in boorde.

Het was net in die tijd dat er grote politieke spanningen waren, o.a. de Russische inval in Hongarije en de Suezkwestie. Wij dachten en dat werd ook door de sergeant geroepen, dat er een bom op onze kazerne was gegooid. Alles stond in brand, tot de bomen aan toe. Ik weet nog dat ik verstijfd aan de tafel ben blijven zitten terwijl andere soldaten onder hun bed doken.

Ooggetuige Henny Ditzel vertelt in 2007: 14 november 1957 een paar minuten over 1 uur ’s middags. We waren net terug van een oefening en nog bepakt en bezakt. Een enorme knal klonk door de kazerne. Helm weer opgezet, we vlogen naar buiten om te kijken wat er was gebeurd. Geen flauw idee had je van wat er gebeurd was. Gebouwen in brand, militairen die we uit het raam zagen springen, de klok op een gebouw die stil was blijven staan op 8 minuten over 1. Er was een groot gat in het exercitie terrein en er was een enorme ravage. Er was een straaljager neergestort op de kazerne! Omdat de motoren al uit waren had niemand hem aan horen komen. De piloot was er al uitgesprongen.

Die had het dus gered, maar de soldaten die net de wacht hadden afgelost en over het exercitie terrein liepen waren door het vliegtuig gegrepen en waren op slag dood. Ook militairen die zich nog in één van de getroffen gebouwen op de verkeerde plek bevonden waren dood.

Het was verschrikkelijk, maar wonder boven wonder viel het aantal doden eigenlijk wel mee. De straaljager was vlak over de officiersmess gevlogen waar tientallen mensen verbleven. Hij was schuin tegen twee gebouwen aangevlogen, een kwartier later hadden daar zo’n 30 man op appèl gestaan. Was het dus een kwartiertje later gebeurd dan hadden veel meer mensen, waaronder ik, het niet kunnen navertellen.

Brandende brokstukken van de straaljager en straatstenen waren vele meters weggevlogen. Toen ook nog eens de boordmunitie begon te ontploffen vlogen brokstukken weg en kwamen zelfs op de naast de kazerne gelegen rijksweg terecht waar automobilisten en andere voorbijgangers haastig dekking zochten in de berm. De heftigheid van de klap deed op de kazerne even alles verstommen maar toen deden oefeningen en militaire discipline zich gelden. Alles en iedereen kwam aangesneld en werd ingezet om gewonden te helpen en de branden te bestrijden.

Ooggetuige Ben Zwerink vertelt in 2004: Toevalligerwijs waren nagenoeg alle officieren van onze batterij aan het lunchen op de vlakbij gelegen Legerplaats Crailo, waardoor de eerste verantwoordelijken op dat moment de onderofficieren waren. Ik miste bij het eerste appèl veel mensen.

Ooggetuige Frits van den Broek vertelt in 2005: Op het moment van de crash was er inderdaad geen enkele officier in de kazerne. Hulde aan de sergeants van toen die meteen ingrepen en hulde voor de brandweerkorpsen uit Crailoo die onmiddellijk ter plaatse waren. De 4 omgekomen mannen van het wachtpersoneel waren mijn kameraden van onze kamer. We hebben als kamergenoten hun begrafenissen (met militaire eer) bijgewoond. Dat heeft me toen erg aangegrepen, zoiets vergeet je je hele leven niet meer. Ikzelf heb toen mazzel gehad dat ik niet op wacht stond. Als het toestel tijdens het middagappèl was neergestort was de ramp niet te overzien geweest.

Ooggetuige Henny Ditzel vertelt in 2007: Een gelukkige bijkomstigheid was dat in legerkamp Crailo de opruimings- en reddingstroepen van de Mobiele Colonne net klaar stonden voor een oefening, ze gingen dus meteen aan de gang. Een paar dagen later stond de piloot al kauwgum kauwend de ravage te bekijken!

Ooggetuige en gewonde H.Kitzen vertelt in 2007: Nadat ik uit het gebouw was gekomen wilde ik deel gaan nemen aan de bluswerkzaamheden, ik was in mijn woonplaats ook lid van de brandweer. Mijn haar en handen waren verbrand maar omdat ik met mijn handen voor het gezicht had gedaan was mijn gezicht niet verbrand, alleen mijn neus en oren hadden schade. Ik heb diverse huidtransplantaties gehad maar er verder geen trauma’s aan overgehouden. Wel heb ik nog steeds last van winterkou op de plaatsen van de transplantaties.

De heer Majoor uit Bussum vertelt in 2007: mijn vader was als vrachtwagen-chauffeur werkzaam bij de firma W. de Boer uit Huizen. Hij reed over het kazerneterrein. Op dat moment sloeg op minder dan 5(!!) meter naast hem de straaljager in. Hij is volkomen versuft uit zijn wagen gekomen, zijn haren waren verzengd, maar in feite mankeerde hij niets!! Op de foto is goed te zien dat zijn vrachtwagen een enorme klap heeft gehad en op de rand van de inslagkrater staat. Ik was toen  9 jaar oud en weet nog dat mijn vader thuis kwam en alleen maar stamelde “jullie willen niet geloven wat mij vandaag overkomen is”. En inderdaad, als je de foto bekijkt en de schade ziet is het ongelofelijk dat mijn vader er heelhuids afgekomen is, hij heeft die dag een bijzondere beschermengel op zijn schouder gehad.

Ooggetuige Cees Spanjer in 2007:  Ik stond toevallig in de luwte van gebouw 1 toen er een enorme knal klonk. We keken voorzichtig om de hoek wat er gebeurd was. Ik zag de chauffeur uit de vrachtwagen springen en helemaal versuft weglopen. Wij dachten op dat moment dat hij chauffeur van een munitiewagen was en dat de lading geëxplodeerd was. We gingen langzaam dichterbij tot de boordmunitie van de straaljager begon te ontploffen. We zochten dekking en hadden er op dat moment nog steeds geen idee van dat er een straaljager neergestort was.             

                                                                                                                                                                                                            Dezelfde plaats 50 jaar later. Een container op het inslagpunt

Ooggetuige Jan Vijfvinkel: Ik was toendertijd 13 jaar en zat op de Timotheusschool in Bussum. Aangezien ik op de Ruysstraat woonde lunchte ik tijdens de middagpauze thuis en ik kan me nog herinneren dat ik de tuindeuren hoorde trillen vanwege de luchtverplaatsing. Ik wist toen nog niet wat er aan de hand was, maar al snel ging het gerucht dat er een straaljager was neergestort. Ik was toen al luchtvaart enthousiast en wist al snel dat het om een super-sabre F100 ging. Ik had daar een plastic model van. Bij de school aangekomen trof ik er niemand aan, iedereen was naar de plaats des onheils gegaan, alleen de leraar was aanwezig. Mijn vader als rijksambtenaar op de kolonel Palmkazerne werkzaam, maar was op het tijdstip van de ramp niet aanwezig op het terrein, hij was elders gaan eten.

De ijlings opgetrommelde officieren onder leiding van waarnemend kazernecommandant Majoor Zijlman (Ridder M.W.O.4) nemen de leiding van het redding en bergingswerk op zich.

Brandweer komt snel in actie 

Op het moment dat Mohammed zijn toestel verlaat staat bij het bussumse stadhuis de bode H.Cornege buiten. Cornerge is tevens lid van de bussumse brandweer. Hij ziet aan de rook dat het toestel in nood is en merkt tevens op dat het toestel snel begint te dalen. Achter het bussumse stadhuis is een dependance van de brandweer. Cornege wacht niet af of het toestel neerstort, hij rukt meteen uit in de richting waar de straaljager heen vloog en is al op het kazerneterrein als bij de brandweerkazerene de eerste meldingen van het ongeluk binnenkomen. Ook de rest van de bussumse brandweer arriveerde spoedig met al zijn materieel.

Op de kazerne was ook een burgerbeambte aanwezig, de 45-jarige G.Schouten, schoonvader van Rezk Mohamed. Hij ging op de klap af en herkende aan de brokstukken de straaljager als een Super Sabre. Hij wist dat zijn schoonzoon die dag een oefenvlucht met een Super Sabre moest maken. Schouten rende weer naar binnen en belt zijn dochter in Loosdrecht. Die had net de hoorn neergelegd na het telefoontje van haar man. 

Schouten vernam dus van zijn dochter dat de neergestorte straaljager inderdaad het vliegtuig van zijn schoonzoon was maar dat deze ongedeerd was.

De bussumse- en de kazernebrandweer waren bijna 2 uur bezig voor men de brand meester was. Naast de 5 dodelijke slachtoffers waren er 14 licht gewond en 2 zwaar gewonden. Twee manschapgebouwen hadden zware schade opgelopen. Nagenoeg alle ruiten van de kazerne waren gesneuveld. De klap van de neerstortende straaljager is te horen geweest tot in Hilversum, Naarden en Huizen. De rookwolken van de daarop volgende brand zijn te zien geweest tot in Baarn en Muiden. Familieleden van kazernepersoneel dat in de buurt van de kazerne woonden kwamen hevig ongerust naar de kazerne toe. Daar reden de ambulances en andere hulpvoertuigen af en aan. De materiële schade aan de kazerne beliep ongeveer ƒ300.000, voor die dagen een aanzienlijk bedrag.

Een commissie onder leiding van de Amerikaanse brigade-generaal J.E. Roberts deed een onderzoek naar de oorzaak van de ramp maar heeft deze niet kunnen achterhalen. Uiteraard nam men ook in ogenschouw dat Mohamed voor de derde keer in nog geen anderhalf jaar tijd een straaljager van 3,5  miljoen gulden per stuk had verspeeld, maar de commissie kon Mohamed geen enkele schuld aanrekenen en deed het af als louter toeval.

Jaren later, bij de 50-ste verjaardag van de crash, zijn er nog opmerkingen gemaakt over de route die het toestel nam alvorens te crashen. Op TV werd gesuggereerd dat het toestel rakelings over de kantine is gevlogen en daarna zich in het gebouw boorde. Ik, de auteur dit artikel, hang meer het idee aan dat het vliegtuig a.h.w. tussen de 2 gebouwen doorvloog voor het tegen de hoek van het gebouw terechtkwam. Daarvoor neem ik in ogenschouw de plaats waar de schietstoel en de piloot zijn terechtgekomen. Binnen dat gebied heeft de piloot zijn toestel verlaten. Op een landkaart uit kan men vanuit dit punt een rechte lijn trekken naar de 2 gebouwen alsmede naar het IJsselmeer, in welke richting Mohamed  zijn toestel gedirigeerd had. Maar als het toestel eerst over de kantine was gevlogen had het toestel boven Bussum een bocht van 120graden moeten maken, en dat lijkt me onwaarschijnlijk.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De schade aan de achterzijde van gebouw 2 na de crash.                                                                                                                                                                                      Dezelfde plaats 50 jaar na dato

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De foto van Frits van den Broek in 1957.                                                                                                                                                                         Dezelfde plaats in 2007 gefotografeerd door Koos Ruijzendaal

Een commissie onder leiding van de Amerikaanse brigade-generaal J.E. Roberts deed een onderzoek naar de oorzaak van de ramp maar heeft deze niet kunnen achterhalen. Uiteraard nam men ook in ogenschouw dat Mohamed voor de derde keer in nog geen anderhalf jaar tijd een straaljager van 3,5 miljoen gulden per stuk had verspeeld, maar de commissie kon Mohamed geen enkele schuld aanrekenen en deed het af als louter toeval.

Hoe het verder met Rezk Moses Mohamed ging:

Rezk Mohamed werd op 3 april 1932 in Manhatten (N.Y.) geboren uit Egyptische ouders. Hij diende 23 jaar bij de amerikaanse luchtmacht. Mocht zijn carriëre in Nederland ongelukkig zijn geweest door 3 crashes, in de Vietnamoorlog groeide Rezk Mohamed uit tot een levende legende. Hij vloog meer dan 100 missies met een F105, Hij werd gedecoreerd met het "Distinguished Flying Cross", "Bronze Star Medal", de "Meritorious Service Medal" en de "the Air Medal with Ten Oak Leaf Clusters". T.g.v. de 50-ste verjaardag van de crash in Bussum zijn er E-mails naar Rezk Mohamed gestuurd maar op geen van deze mails heeft hij gereageerd.

Ook na zijn vertrek als Luitenant-Kolonel (overste) bij de USAAF bleef hij actief in de luchtvaart. Hij  hertrouwde  Donital L. Mohamed. Rezk Mohamed overleed op 30 juli 2010 op 78-jarige leeftijd in Las Vegas.

 

Trivia: op de krantenfoto die bij dit artikel is opgenomen staat dat Rezk "nog ontdaan van de gebeurtenissen door zijn vrouw wordt gekust". Nadere informatie leert echter dat de dame op de foto niet zijn toenmalige vrouw is geweest, maar de amerikaanse sexbom Jane Mansfield die in 1957 op tournee door Europa op de amerikaanse vliegbasis Soesterberg langskwam.

 

 

 

Lijst van slachtoffers:

Dodelijke slachtoffers:
Wachtmeester G.J. van Eenkhoorn (21) uit Kampen
Wachtmeester J.D.F. Van Helde (21) uit Enschede (na 4 maanden overleden)
Soldaat J.A. Daalhuizen (20) uit Odijk,
Soldaat J. van Doesburg (19) uit Waardenburg,
Soldaat P.C. Voshol (21) uit Rotterdam
Soldaat J. de Bruin (20), uit Rotterdam

Gewonden:
Wachtmeester H. Ekhart (21) uit Amsterdam
Wachtmeester H.C.H. Kitzen (21) uit Zaandam
Wachtmeester H.Lenderink (21) uit Den Haag
Wachtmeester A.H.J. Lucassen (21) uit Almelo
Wachtmeester S.A. de Groot (20) uit Naarden
Wachtmeester J.J. van Tol (20) uit Rotterdam
Sergeant N.Nauta (21) uit Arnhem
Korporaal P. v.d.Rol Brouwer (20) uit Amsterdam
Soldaat1 M.Meijboom (20) uit Rotterdam
Soldaat C.Schouten (21) uit Gouda
Soldaat J.Holleman (20) uit Berkel
Soldaat A.Hamersma (19) uit Amsterdam                                                                                                                  

Macaber! Een vuilniscontainer op het inslagpunt. Hier overleden 4 jonge militairen.

Op de bovenverdieping stierf Van Eenkhoorn

Goed bezien had het allemaal nog slechter kunnen aflopen. Als de straaljager op de kantine was gestort dan was de ramp helemaal niet te overzien geweest, de kantine zat op het moment van de ramp boordevol met soldaten. De soldaten die in de geraakte gebouwen waren hadden net de gebouwen verlaten voor het middagappèl Als de onbemande straaljager enige seconden langer was doorgevlogen dat was hij midden in Huizen neergestort. De afgeworpen tank met kerosine sloeg in een weiland bij Hooglanderveen bij Amersfoort op 50mtr afstand van café v.d.Hoef een gat van 3 meter breed en 1 meter diep maar ontplofte niet, anders had ook dit café in vlammen opgegaan

Met dank aan de heren Ben Zwerink (overleden september 2007), Frits van den Broek en Henny Ditzel  die reageerden op dit artikel en waarvan ik hun ervaringen in dit artikel mocht verwerken en voor de foto's die de hr.v.d.Broek beschikbaar stelde. In 2007 reageerde ook de hr.Ekhart die mij toen liet weten nog steeds helemaal gezond te zijn. Helaas is de hr.Ekhart op 15 juli 2011 overleden.

In de aanloop van de 50-ste verjaardag van de crash werd mij toegestaan vergelijkingsfoto’s op het terrein te maken. De Palmkazerne was toen al 2 jaar buitendienst gesteld en overgedragen aan de Rijksdomeinendienst in afwachting van een toekomstige bestemming of (gedeeltelijke) sloop.

DE RAMP NA 50 JAAR IN DE MEDIA

Regionaal werd er aan de 50-ste verjaardag flink aandacht besteed. In ‘De Gooi- en Eemlander’ stond op 14 november 2007 een grote foto van de ramp op de voorpagina en een uitvoerige beschrijving van de een beetje in de vergetelheid geraakte crash.

Dit was voor de makers van het RTLprogramma "Het Zesde Zintuig" aanleiding om de crash als inzet voor hun programma te maken. In februari 2008 waren de opnames. Aanwezig zijn ooggetuige Henny Ditzel en Lies Schothorst-Daalhuizen, zuster van de omgekomen soldaat Joop Daalhuizen. Nieuwe inzichtpunten leverde dit programma echter niet op.

 

Reacties naar : Koos Ruijzendaal

                                                                terug naar index