Hoofdstuk 7.

“Tot Nut van het Algemeen”.

Deze titel willen we dit hoofdstuk meegeven. Het gaat over stichtingen, verenigingen en groeperingen die zich bezighouden met het “culturele” leven in ons dorp. Ieder houdt zich op eigen wijze bezig met het iets voor elkaar betekenen. Wanneer begrip en respect voor elkaars “anders zijn” aanwezig is, zal het zeker tot nut van het geheel zijn.

De Vereniging Voor Dorpsbelangen.

Op 22 november 1935 vond de oprichting plaats in het Boschhuis. Het voor-lopig bestuur werd gevormd door J. v.d. Meulen en B. Stenekes. Er waren 19 leden en de contributie werd op 2 x 25 cent per jaar gesteld. Door een leden-werfaktie waren er begin 1936 al 192 leden, terwijl erop de eerste ledenver-gadering 70 leden aanwezig waren. (Wat een tijden mensen. De eerste jaren kwamen aan de orde: straatver lichting, betere postbestelling, waarschuw-ingsborden voor de beide scholen, verharding Veldmansreed, plaatsnaam-borden, betere waterlossing en dat soort zaken. In 1937 werkte de vereniging mee aan de oprichting van een geitenfokvereniging. Op de eerste keuring werden 80 geiten aangevoerd. Na de oorlog werden plannen voor een dorps-huis besproken evenals een reinigingsdienst, demping van sloten langs de oostkant van de Zevenhuisterweg en een consultatiebureau voor zuigelingen. Uit de notulen valt op te maken dat in 1950 de Stateheide en het Tsjerke-paed nog niet op de waterleiding waren aangesloten. In 1959 werd een hulppostkantoor bij de familie A. Nicolai aan huis geopend. In vele dingen die er in het dorp gebeurden heeft “Dorpsbelang” een inbreng gehad. Het is in de loop der jaren een goede schakel gebleken tussen gemeentelijke overheid en bevolking. Tegenwoordig is de wisseling van bestuursleden wat anders ge-regeld dan vroeger. Met name twee bestuursleden hebben vele jaren de vereniging gediend. Wiebe M. Kloetstra is 30 jaar bestuurslid geweest en Sape W. de Vries 40 jaar. Hij kreeg de titel “burgemeester van Bergumerheide” vaak toegedicht. Onvermoeibaar heeft hij in al die jaren bij allerlei instanties steeds weer de belangen van het dorp bepleit. Ook bij het organiseren van feesten en uitstapjes heeft hij voortrekkerswerk verricht. Samen met H. Haitsma heeft hij vele jaren de sfeer van de bejaardentochten bepaald.

Ypey Stichting.

Deze stichting begon haar aktiviteiten in 1873. De doelstellingen zijn al eerder genoemd. Het mag bekend verondersteld worden dat het streven van mr. Age Looxma Ypey, om de heidebewoners te helpen zich zelfstandig te ontwikkelen tot volwaardige burgers, belangrijk heeft bijgedragen aan het tot stand komen van de stichting. De bezittingen bestonden aanvankelijk uit het schoolge-bouw, maar men bezat ook Russische aandelen. In de jaren 1890-1900 werden deze verkocht. Van de opbrengst werden landerijen gekocht. Net op tijd naar later zou blijken, omdat deze aandelen waardeloos werden. De landerijen vormen nu een waardevolle basis voor het voortbestaan van de stichting.

fanfarekorps

 

 

 

Fanfarekorps"de Heideblom"bij de Schierstins te Veenwouden (1920)

bestuur ijsclub

 

Bestuur ijsclub “Eensgezindheid”

Staand v.l.n.r.:
Th. Dijkman,
W. Feitsma,
R. Koop,
A. v.d. Kooi.

Zittend v.l.n.r.:
A. Hietkamp,
P. Zuidema,
I. van Zwienen.

 

Het beheer van de naai-, brei- en latere kleuterschool is vele jaren de be-langrijkste taak van het stichtingsbestuur geweest. Ook in de jaren dat de school zonder subsidie werkte heeft het de bevolking altijd weinig geld gekost om de kinderen hier naar toe te laten gaan. Dat het schoolgeld voor de meisjes van de naaischool in 1903 vijf cent per week bedroeg is al eerder genoemd. Voor de kinderen die in 1920 naar de bewaarschool gingen moest er zo mogelijk 10 cent per week betaald wor den. In oude stukken van de stichting kwamen we ook een reisverslag tegen van de meisjes naar Zwarte-wegsend, waar ze door de familie Ypey getrakteerd werden. Het plaatselijk muziekkorps profiteerde in 1913 al van de steun van de stichting. Ze kregen een subsidie van t 25,--. Wegens brandstofgebrek en inkwartiering moest de school in 1944 gesloten worden.
Begin 1985 heeft de stichting een lange historie afgesloten, door de verkoop van het oude schoolgebouw. De laatste jaren profiteren vele “neutrale” verenigingen in ons dorp van de financiële steun van de stichting. Op een jaarlijkse spel- avond kunnen de leden van deze verenigingen hun kas “spekken”.

IJsclub “Eensgezindheid”.

De oprichting van de ijsclub vond op 25 februari 1907 plaats. Het dagelijks bestuur werd gevormd door B. Kooistra, G. Hoekstra, J. Buma en K. Popma. Begonnen werd met 44 leden. De wedstrijden werden verreden op onderge-lopen land of, wanneer het ijs dik genoeg was, op de Zwemmer. In het seizoen 1910-'11 werd een kleedtent aangeschaft en door groei van de vereniging in 1913 al een tweede tent. Prijsuitreikingen vonden plaats in het Boschhuis of ook wel in “Quatrebras”, vaak met medewerking van het fanfarekorps “De Heideblom”. In 1927 kreeg men toestemming van de sticht-ing Toutenburg een ijsbaan van 150 x 30 meter aan te leggen achter de bos-wachterswoning. Op 21 december 1927 kon daar de eerste rijderij gehouden worden. Mensen die op klompen kwamen kijken bij de wedstrijd betaalden half tarief. Dit bleef zo tot 1940. In 1949-50 waren er al 300 leden en ook kwam er verlichting op de baan. In combinatie met de Balstien werd er een ver-sterker aan geschaft en zo kwam er in 1967 muziek. Plannen om de baan te verbreden gingen niet door, maar er werd uitgekeken naar

plaats voor een nieuwe baan. In 1974 kwam de goedkeuring hiervoor. Door slechte weers-omstandigheden duurde het nog tot 31 januari 1976 voor de nieuwe baan geopend kon worden door wethouder Gosse Terpstra. Deze fraaie baan kreeg de naam: “Freark en Marije Poel”. Wij willen geen waardeoordeel over de verschillende verenigingen geven, maar het valt wel op dat in kranteverslagen de organisatie van wedstrijden steeds geroemd wordt.

Begrafenisvereniging “Bergumerheide”.

Op 15 maart 1913 werd deze vereniging opgericht. Begonnen werd onder lei- ding van meester R. Kooistra (voorzitter), Jan J. de Vries (secretaris) en Jochem Roosma (penningmeester). De eerste jaren werd gebruik gemaakt van een gewone wagen, maar in 1916 werd er een echte Iijkwagen aangeschaft (zie kwitantie). De eerste bode was Johannes H. van Akker, later Jan van Meekeren en sinds 1965 is het Alle IJtsma die deze funktie vervult. In 1975 is de naam van de vereniging gewijzigd in “Uitvaartvereniging Bergumerheide en omstreken”. Een eigen aula kon in 1978 in gebruik genomen worden. De ver-eniging is aangesloten bij de Federatie van Uitvaartverenigingen in Friesland.


Chr.Brassband "Bernlef" in 1949

Onderste rij v.l.n.r.: Jouke de Vries, Veenstra, Lutzen Dijkstra, onbekend, Gerke Bosma, Gerke Postma, S/men Klompstra, onbekend, Meine Sikkema, Marten Kloetstra, Jochem Vonk, onbekend, Jeltje Nicolai, Maaike Bosma, onbekend, onbekend.
Tweede rij v.I.n.r.: Klaas Vlieger, Heine van der Heide, Fokke de Vries, Sipke Bosma, Fokke Hoekstra, A. Hietkamp (dirigent), André (tamboermaitre), Lodewijk Steendam, Tjisse Bosma, Jan van der Hoek, onbekend, Griet Wagenaar, Hinke de Graaf, T/te?, onbekend.
Derde rij v/.n.r.: A. Bosma, Joh. Boonstra, Renze van der Wal, Berend Andringa, Geert Procee, Klaas van der Wal, Thomas Hoekstra, Sijbe Bijlsma, Berend F. Andringa, Teake van der Hoek, Marie Klompstra, Sj. Vonk?, Goske van Akker, Jikke Djurrema, Jeltje?, letje van Akker.
Vierde rij v./.n.r.: Oeds de Vries, Je/le Venema, Tjeerd van der Wal, Henk de Vries, Sape Bijlsma, Geert Postma, Harm van der Meer, Joh. de Vries, Jaap Admiraal, Marten Westerhof, onbekend.
Achterste rij v. 1. n. r.: Hannie Polet, Wijtze de Jager, Bein lJtsma, Joh. Veenstra, Joh. Herder, Riekele Westerhof, Pieter Venema, Fokke de Graaf, Sjoukje Boonstra, Dokkema, Wim lJtsma, A ttie Veenstra, Hinke? , onbekend, Tjitske Djurrema.

kwitantie

Het fanfarekorps “De Heideblom” kreeg in 1913 al financiële steun van de Ypey Stichting en werkte mee bij de prijsuitreikingen van de ijsclub. Het schijnt zo te zijn dat er in die tijd meerdere groepen toeterden, of dat men nogal eens wisselde van samenstelling. Misschien dat het karakter van het heidevolk hier in meespeelde? Hoe dan ook, zeker is wel dat meester Bos vele jaren voor de oorlog het muziekleven in ons dorp heeft geleid.

Chr. Brassband “Bernief”.

In 1946 is de Christelijke Muziekvereniging “Bernlef” opgericht. V66r die tijd was het een mondharmonikaclub. Muzikale prestaties zijn voor een muziek-vereniging belangrijk. Al naar gelang de inzet van spelers en dirigent geeft dit meer of minder successen bij concoursen en concerten. En die successen zijn steeds wisselend geweest. Belangrijk is echter ook de stimulerende werking die het bestuur van de vereniging uitstraalt. Op het informatieformulier dat we van “Bernlef” terug kregen staat: “De grote drijfveer toen was Geert Postma, ook wat opleiding van leerlingen betrof”. Dit was in de “vette” vijftiger jaren. Men trok door het dorp voorafgegaan door een tamboer en pijperkorps, totaal meer dan 80 man/vrouw sterk. Ging men naar concoursen, dan trok een deel van de bevolking mee. Vele jaren zijn er festivals gehouden in het bos bij Nieuw Toutenburg. Dit trok duizenden mensen naar Noordbergum op Pinkster-maandag. Het “batig saldo” van deze dagen zorgde er voor dat men geen financiële zorgen had. Nadien zijn die zorgen wel gekomen en waren subsidies nodig om uit te komen. Tegenwoordig komen veel leden van buiten het dorp om bij de, wat nu dan heet brassband, te spelen.

zangkoor

Chr. Gemengd Zangkoor “Ta Gods Eare”

Boven v.l.n.r.: M. Reen, W. Tangerman, W. Koonstra, E. van Akker, H. Veenstra,
E. Melchers, F. Venema, A. Dijkstra, D. Bruinsma, K. Noordstra, I. Seinstra, B. v.d. Kooi, B. Luimstra, Joh. Dijkstra, F. de Boer.

Onder v.l.n.r.: M. Rauwerda, Tj. van Akker, H. Vaatstra, H. Brouwer, M. Broersma, G.Ytsma, G. Hoekstra, E. de Graaf, M. Everts, W. Kloetstra, S. Visser, J. v.d. Velde, dirigent: J. Vogelzang.

Chr. Gemengd Zangkoor “Ta Gods Eare”.

Op 6januari1969 werd een hervormd kerkkoor opgericht. Het doel was om samen zingend het evangelie te verbreiden, medewerking te verlenen bij kerk diensten, tehuizen en verpleeginrichtingen en uitvoeringen te geven.
In 1971 werd de naam veranderd in “Chr. Gemengd Koor”, omdat er ook “anderskerkenden” in meezongen. In 1974 voegde men daar nog aan toe:
“Ta Gods Ea re”. In datzelfde jaar werd men ook lid van de Federatie van Zang- en Muziekverenigingen in Tietjerksteradeel. Door gebrek aan mannelijke leden werd het koor in die eerste jaren menigmaal met opheffing bedreigd. Later ging het beter, zodat men op 5 juni 1977 medewerking kon verlenen aan een radio-kerkdienst vanuit de Baptistenkerk. Op 18 maart 1979 kon het
10-jarig bestaan gevierd worden met een grootse uitvoering met als gasten: de gebroeders Brouwer en het koor “Maranatha” uit Drogeham. Samenwerken doet men graag met Bern lef en New Born uit ons dorp. Zo werd er in 1984 samen met “Ta Gods Eare” uit Oostermeer een Kerstcantate uitge voerd.

Toneelciub “Noardburgum”

Bij de verschillende kerken werd vroeger wel wat aan toneel gedaan. Vooral de zogenaamde Jongelingsverenigingen hielden zich hier graag mee bezig. Doel was uiteraard het “eigen publiek” te vermaken met “een stuk met een strekking”. In 1983 is er echter een heuse toneelclub opgericht. Intussen zijn er al enkele succesvolle uitvoeringen geweest. De laatste keer met “Heech yn'e holle” van de eigen regisseur Durk Hemrica.

Volksdansgroep Noordbergum.

Volksdansen doen alleen de dames in ons dorp. Ze zijn er in 1973 mee be-gonnen. Van “opgericht” kunnen we niet spreken, want een vereniging is het niet. Een bestuur is er zelfs niet eens, toch is men al ruim 12 jaar enthousiast bezig.

Ook geen vereniging vormen de leden van de
Ontspanningscommissie.

Dezen stellen zich ten doel: De bevordering van cultureel werk in het dorp. Het zou dus een coördinerende taak kunnen zijn tussen al de genoemde verenigingen en groepen. Met zoveel mogelijkheden zouden er per seizoen toch wel enkele “dorpsavonden” gehouden kunnen worden. Maar dat kost in-spanning en dat is wat anders dan ontspanning. In 1980 kon de 50-jarige zelfstandigheid van het dorp ge vierd worden. Thans wordt er om de vijf jaar een groot dorpsfeest gevierd.

Volièrevereniging “Zanglust”.

Dit is een echte hobbyvereniging. Het doel is: van elkaar Ieren, er samen overpraten, wedstrijden organiseren en door dit alles betere kwaliteit vogels kweken. Op 25 november 1966 werd deze vereniging in de Balstien opgericht. Het initiatief hiertoe werd genomen door enkele oud-leden van de opgeheven afdeling Bergum. In 1967 waren er reeds 27 leden. Ter gelegenheid van de eerste lustrumviering

 

feestgangers

Feestgangers 1937.
v.l.n.r.:
J Stekkingwerf - Boersma, J Koop-Westerhof, H Nicolai - Wielinga, A Djurrema v.d-.Veen, T Stenekes - Blom, J Atema - de Jager.

warber

 


Een van de vele activiteiten van jeugdsoos ‘Warber” o./. v. Hiltje Hoekstra. V.l.n.r.: G. Hoekstra, F. Postma, J. Bosma, Y. Koopmans, H. Hoekstra, 8. Hofstra.

was er een tekenwedstrijd voor de schooljeugd uitgeschreven. In 1976 waren er al 46 leden. Regelmatig worden er door de leden successen op diverse ten-toonstellin gen in de omgeving behaald. Ook in het 3e lustrumjaar 1981 zijn er vele kampioenen onder de leden. De vereniging staat hoog aangeschreven in het rayon, men kweekt vogels van een goede kwaliteit. In 1984 telt de ver-eniging 67 leden, van wie velen van buiten het dorp komen.

Middenstandsvereniging “Hawink”.

Deze vereniging wil de belangen van haar leden behartigen, wat dit ook mag zijn. In de jaren 1950-'60 merkte het publiek tijdens de Sinterklaasweken het meeste van het bestaan van deze vereniging. Er werden dan “bonnen” gege-ven om het kooplustige publiek zoveel mogelijk binnen het dorp te houden. Dat Sinterklaas een bezoek aan ons dorp bracht was meestal te danken aan de bemiddeling van de Hawinkleden.
Ook zorgde men er voor dat op 30 april, Koninginnedag, feest gevierd kon worden. Zonder anderen tekort te willen doen kan de naam van Sape de Vries ook hier, als de meest stuwende figuur uit die jaren, niet onvermeld blijven. Door het steeds verder uitdunnen van het winkelbestand in ons dorp, worden er de laatste jaren niet veel gezamenlijke akties meer gehouden.

Jeugdsoos “Warber”.

In het seizoen 1977/'78 was de Vereniging Voor Dorpsbelangen deelnemer in het projekt “Opbouwwerk”. Hieruit is het initiatief ontstaan iets voor de jeugd te doen. Het resultaat was dat in 1978 de oprichting plaatsvond van jeugd-soos “Warber”. Het daarna volgende jaar is er een begin gemaakt met ver-schillende aktiviteiten. Doel is: De jeugd aktief en kreatief bezig te houden door middel van disco, vis- wedstrijden, filmvoorstellingen, dans en nog veel meer, al naar gelang de smaak van de jeugd.
Aanvankelijk kon men in de oude 0.L. school terecht maar dit bleek een slechte huisvesting te zijn. Een gasverslindende verwarming en een slechte staat van onderhoud zorgden voor steeds weer nieuwe problemen. Na het beschikbaar komen van de chr. school is daar met behulp van veel vrijwilligers een gezellig honk voor de jeugd ontstaan. De exploitatie van dit “Heidestee” is in handen van een beheers commissie waarvan “Warber” deel uitmaakt. Een vaste kern van vrijwilligers zorgt er nu voor dat alles bij “Warber” gladjes verloopt.

Vrouwenvereniging “Nim it sa it is”.

In februari 1934 werd deze vereniging door een zestiental dames opgericht tijdens een ouderavond van de openbare lagere school. Doel was om vanuit de vereniging de helpende hand te bieden aan gezinnen die het financieel erg slecht hadden. Als eerste bestuursleden fungeerden: mevr. Bos, presidente en de dames Wassing en Roosma als bestuursleden. De bijeenkomsten werden gehouden in de openbare school. Contributie werd er in de beginjaren niet betaald. Men voorzag in de financiële behoefte door middel van een inteken-lijst. Van dit geld werd breigaren en stof gekocht, waarvan sokken, hemdjes en rokjes werden gemaakt. Rond Kerstmis werden deze artikelen bezorgd in gezinnen waar ze het ergst nodig waren.

vrouwenvereniging
Nim It sa it is ‘ Vrouwen vereniging
Achterste rij, v.I.n.r.: 1-1. Mast, J. Dillema, T. Hofstra, W. Pitstra, T. Storm, S. Wierstra,
K. Wijbenga, C. v.d. Veen, S. Bosma.
Derde rij v.I.n.r.: S. Vonk, K. v.d. Ploeg, A. Elzinga, A. Veenstra, J. Klopstra, T. van Akker, E. Koonstra, W. Schotanus, G. Bouma,
I. Everts. Tweede rij v.l.n.r.: R. Pietersma, A. Beek, A. Djurrerna, B. v.d. Kooi, J. Koopmans, A. de Vries, C. van Mastright.
Eerste rij v.l.n.r.: R. de Haan, G. Fokkinga, S. Feitsrna, A. Vriesinga, P. Martens, T. v.d. Woude, M. Everts, S. Bekkema, A. v.d. Meer.

In de oorlogsjaren kwam er van het verenigingsleven niet veel, maar in 1946 ging men met nieuwe moed verder. Waren de bijeenkomsten aanvankelijk in de lagere school, later verhuisde men naar de voormalige kleuterschool, wat een hele vooruitgang betekende. Het werd nu gezelliger en er kon een kopje thee worden geschonken. Nog later verhuisde men naar de Balstien, waar eerst eens per week, later eens per 14 dagen een gastvrij onderdak werd gevonden in een van de kleine zaaltjes. Naarmate de tijden beter werden, veranderde ook de opzet van de verenigingsavonden. De meegenomen brei- en handwerkjes zijn nu meestal eigen werkjes. Rond Kerstmis worden de alleenstaande 65-plussers vereerd met een bezoekje van een van de leden. Zij ontvangen dan een kleine attentie, meestal in de vorm van een mandje fruit. Ieder jaar wordt een afwisselend programma samengesteld, bestaande uit o.a. boekbespreking, kwissen, bingo, dia- of filmavonden. In mei wordt het jaarlijkse uitstapje van de leden gehouden, meestal een hoogtepunt. De kas van de vereniging krijgt maandelijks aanvulling door de oud papier opbreng-sten. Het ledental schommelt de laatste jaren rond de 40 dames .

 

met bernlef op stap

Met “Bernief” op mars, omstreeks 1965.


bewaarschool

Kleuters van de"bewaarschool" omstreeks 1932

Achterste rij v.l.n.r.:mevr. L. Hansma(naaischool-juf), Gjait Bosma, Hendrik Koop, Douwe van der Meer, Jaap van Akker, Roei. J. Roosma, Pier Pietersma, Jouke de Vries, mevr. G. Boonstra-Veenstra (leidster).
Tweede rij v,i.n.r.: Korneiia Vink, Jacoba A. Steneker, Jeltje Bos, Engeltje Roosma, Geertje van der Meer, Tine Grijpstra, Dirkje J. Stenekes.
Derde rij v.i.n.r.: Gepke Vink, Jikke Zagemans, Anneke Zagemans, Freerkje Hoekstra, Teuntje Roosma, Anneke Gunstra, Bet. W. de Boer, Setske Dragstra.
Zittend v.l.n.r.: Kees Bosma, Niesje Keizer, Marijke Vriesinga.

kleuterschool

Wegens verbouwing van de school werden de kleuters tijdelijk in het voormalige arm buis ondergebracht.
Achterste rij v.l.n.r.: F. de Wal, J. Dijkman, G. Schurer, K. Jansma, S. de Vries, M. Bosma, S.H. Koop, S. Diliema, D. Veenstra, J. Dijkman.
Derde rij v.i.n.r.: W. Kloetstra, H. Schotanus, A.J. Veen, H. Kiers, A. van Dijk, H. Rinzema, S.P. Koop, C. v.d. Werf.
Tweede rij v.l.n.r.: J. Dijkman, J. Stenekes, J. Jager, A. Hollema, T. v.d. Meer, D. Venema, T. Boonstra.
Voorste rij v.i.n.r.: J. Boonstra, H. Roosma, L. v.d. Werf, A. Kloetstra, S. Kloosterman. M. Herder, J. Djurrema, P. Buis. Leidster: E. Koonstra-Koop.

 

 

top