Hoofdstuk 9.

De schoenmaker die niet bij z'n leest bleef.

Klaas was al vroeg wees en werd daarom opgenomen in het weeshuis te Franeker. Daar konden de jongens een vak leren en Klaas werd schoenmaker. Naast het vak dat hij later ook uitoefende studeerde hij ook nog voor evange-list. We hebben het over Klaas Koopmans, die in 1910 naar Bergumerheide kwam en hier tot 1934 als evangelist en voorganger werkte. Hij bleef dus niet bij z'n leest. Dat deden anderen vôôr hem ook niet, schoolmeesters en hulp-predikers die zich inzetten voor de bevolking van deze streek. Het werd hen niet altijd in dank afgenomen.
In dit boekje willen we ook over de kerken in ons dorp schrijven, soms is er niet zoveel te verhalen, soms wat meer. Voor velen van ons gaat het toch om een belangrijk deel van hun bestaan.

Hervormde kerk Noordbergum.

De pastorie welke dateërt uit 1849, is aanvankelijk gebouwd met één verdiep-ing, schuin oplopend dak met 2 schoorstenen, waarop zoals dat vroeger veel voor kwam, schoorsteenborden waren aangebracht. Kort na 1900 schijnt er te weinig ruimte te zijn geweest, want toen is er een bovenverdieping op gebouwd en verdween een stukje oud bouwwerk, n.l. de schoorstenen met de borden. Intern zijn in een later stadium wel enkele wijzigingen aangebracht. Aan de buitenkant is nog hetzelfde houtwerk e.d. aanwezig; een bewijs hoe degelijk destijds werd gebouwd. De dakgoten daarentegen zijn wel vernieuwd. Het gebouw dateert van 1850 en was voor die tijd op de arme heide een vrij groot gebouw. Los van de kerk werd tegelijk de consistorie (tevens verenig-ingsgebouw) gebouwd. Door mr. Age Looxma Ypey werden in verscheidene plaatsen in Friesland kollektes gehouden die er mede toe hebben bijgedragen dat de kerk tot stand kwam. Gedurende een reeks van jaren vond de evan-geliebediening plaats vanuit Bergum, waartoe de gemeente van Bergumer-heide in die tijd behoorde. De preekstoel was bij de bouw aan de westgevel

 

hervormde pastorie
Hervormde pastorie.

aangebracht. In 1951 is de kerk intern verbouwd. De stoelen verdwenen ge-heel en de preekstoel, een geheel ander type, kwam terecht aan de noord-gevel, met kerkeraadsbanken aan de westgevel.
De luidklok verdween tijdens de Duitse bezetting (1940-1945). Na de bevrijding werd, met financiële hulp van de burgerij, een nieuwe klok aangebracht; eerst met hand-, later met elektrische bediening. Het orqel is in 1907 geplaatst aan de noordzij de van de kerk en bij de restauratie in 1951 verplaatst naar de zuidzijde. In 1968 ver toonde o.a. de vloer veel mankementen en werd de kerk opnieuw gerestaureerd. Het liturgisch centrum heeft daardoor een grotere ruimte gekregen. Aanvankelijk werd de kerk verwarmd door één grote kachel, gestookt met cokes, later kwamen er gas-kachels en nu is het gebouw voorzien van centrale verwarming. De bediening wordt geregeld via een computer.
Na de 2e wereldoorlog breidde het verenigingsleven zich uit en kwam er be- hoefte aan een ruimere lokaliteit. Op 1 september 1962 werd gestart met de bouw van het “herv. centrum”, geheel door een vrijwilligerskorps. Op 1 sep-tember 1964 is het gebouw in gebruik genomen. De kerk, de consistorie en het verenigingsgebouw zijn nu met elkaar verbonden.

Predikanten die de hervormde gemeente in

1854 - 1892 ds. U. W; Thoden van Velzen 
1897 - 1940 ds. A. Rodenburg
1942 - 1944 ds. J. L. Couvée
1944 - 1946 ds. M. H. Geertsma
1946 - 1952 ds. S. Kooistra
1953 - 1958 ds. C. Boogaard
1959 - 1965 ds. C. Vijfhuizen
1965 - 1971 ds. A. W. Kok
1972 - 1980 ds. H. Dijkstra
1980 - 1985 ds. J. Timmer
1985 - ds. H. J. van Haarlem
hervormde kerk
   
Hervormde Kerk
  
 
 
 
 
 

Nederlands Hervormde Vrouwenvereniging “Dient elkander door de liefde”.

In 1945 was het ds. Geertsema, de toenmalige predikant, die het fundament legde voor de oprichting van deze vereniging, aldus de eigen opgave.
Men ging met 16 leden van start. Doelstelling van de vereniging is de geest-elijke, maatschappelijke en culturele vorming van de vrouw te bevorderen en daarbij het besef te versterken en verdiepen dat men tot de kerk van Christus behoort. Een en ander krijgt vorm op de verenigingsavonden door middel van overdenkingen en thema's die besproken worden. Gemeentewerk wordt ge-daan door bezoek aan zieken en bejaarden te brengen. Rommelmarkten en bazars behoren ook tot de aktiviteiten van de dames. Op 20 september 1985 is het 40-jarig jubileum van de vereniging gevierd. De trouw van de leden moge blijken uit het feit dat 3 dames sinds de oprichting lid zijn geweest. Op deze dag werden ze met nog enkele anderen, die 30 jaar lid waren, in het zonnetje gezet. De vereniging telt thans 29 leden.

 

jongelingen vereniging

Meisjes- en Jongelingsvereniging van de hervormde gemeente op reis.

Bovenste rij v.l.n.r.: A. Veenstra, E. van Akker, Tj. Roosma,
Staand v.I.n.r.: B. Reitsma, S. Eldering, F. Procee, T. Faber, J. Bos,
W. Spoeistra, D. Bosma, A. Veenstra IJ. Terluin, W. Pietersma, B. Djurrema, B. Kramer, F. de Vries, F. Spoor, T. Vink, S. Terluin.
Zittend midden v. l. n. r.: meester Meulenbelt, L. Meulenbelt-v. d. Bos, Mevr. Rodenburg, R. Terluin.

Voor v.l.n.r.: Andries? , H. Djurrema, IJ van Akker, A. Rodenburg,
IJ. Rodenburg, A. Pietersma, M. Terluin, D. Dillema.


baptistenpastorie

 

 

 

Oude baptistenkerk met pastorie aan de Zecenhuisterweg

 

 

 

jeugdgroep

Jeugdgroep van de Baptistengemeente in 1937.

Achterste rij v.l.n.r.: T. Boonstra, J. Tol, ds. G. Visser, G. Bijlsma, H. Vlasma, M. van Akker, J. Nicolail, F. van Akker.
Derde rij. T. de Vries, W. Veenstra, S. Koop, T. Koop, T. de Vries, H. v.d. Meulen, Sj. Veenstra, F. Sikkema.
Tweede rij; G. Venema, F. de Boer, J. Veenstra.
Voorste rij; N. v. d. Meer, H. v. d. Meer, F. Venema, W. de Vries, B. Nicolai.

 

 

Baptisten Gemeente.

Het valt niet precies na te gaan wanneer de arbeid van deze gemeente hier is begonnen. Vast staat wel, dat Joh. Broersma op de plaats waar de huidige gebouwen staan reeds in 1885 evangelisatie-arbeid verrichtte waarvoor hij financiële steun kreeg van enkele goed gesitueerden elders in het land. Blijkens de koopakte van de grond waarop gebouwd is, was er toen al sprake van een “Vereniging tot Evangelisatie te Bergumerheide”, met Joh. Broersma, zonder bepaald beroep, als voorzitter, Philippus Taekes Roorda, werkman onder Veenwouden, als secretaris en Sake Fokkes Antonides, broodbakker te Veenwouden, als penningmeester. Waar mee gezegd wil zijn: duidelijke in-breng van “buitenaf”. Het valt niet na te gaan wanneer er is gebouwd en in welke omvang, duidelijk is wel dat het kleine kerkje later nog is vergroot tot wat we op de foto kunnen zien
In 1890 volgde Johannes Kuipers uit Makkum Broersma op. Voordien had
Kuipers, met name op de eilanden, als reizend colporteur gewerkt. In de tijd dat Kuipers hier als evangelist werkte heeft de vereniging nauwe betrekkingen met de “Gemeente van Gedoopte Christenen” te Franeker onderhouden. (Zo werden de Baptisten aanvankelijk genoemd.) Dat men in die tijd niet alleen kerkdiensten hield blijkt wel uit de Bergumer Courant van 1900. In de lijst van predikbeurten kan men lezen dat er bij de Evangelisatie Bergumerheide naast prediking om 9 uur ‘s morgens, ‘s middags om half 2 zondagschool was en om 5 uur nog een geheelonthouders volkssamenkomst. En dit was elke zondag zo. Tot in de twintiger jaren is er ook zondagschool op de Zomerweg gehouden. In tegenstelling tot wat men zou verwachten, werd ons bij onze naspeuringen door iemand stellig verzekerd dat de Baptistenkerk vroeger de “heidetsjerke” werd genoemd. Want daar kregen de arme heidekinderen met kerstfeest chocolade en een sinaasappel. Die kerk was voor de armen.

 

baptistenkerk


De baptistenkerk vlak na de bouw in 1936

In de tijd dat ds. Hartman Visser in Bergumerheide is worden de statuten van de vereniging gewijzigd en de naam veranderd in: Vereniging, “Gemeente van Gedoopte Christenen”. In 1910 komt Klaas Koopmans de gemeente dienen. Tijdens zijn arbeidstijd maakt men zich los van Franeker en stelt zich onder de hoede van de gemeente te Leeuwarden. Voordien moest men ook naar Franeker om gedoopt te worden. Pas in 1920 komt ter sprake dat men hier zelf een doopvont zou moeten hebben.
De Baptisten Gemeente is in 1930 zelfstandig geworden, geinstitueerd zoals dat heet. Hier wordt tevens mee aangegeven dat men zich aansloot bij de Unie van Baptisten Gemeenten in Nederland. Volgens de gemeente van Leeuwarden maakte men zich reeds in 1919 los van deze gemeente.
In 1933 kon voorganger Koopmans wegens ziekte zijn werk niet langer doen. Een arbeidzaam leven lag achter hem. Hij kwam in elk huis op de heide zo zei men. Na hem kwam ds. Gerard Visser. In de nu komende jaren golfde een geweldige op wekking door de Friese Wouden. Het kleine kerkje bleek vaak de toegestroomde “hoorders” niet te kunnen bevatten. Ondanks de crisisjaren, die ook deze streek teisterden, werd er een grote kerk gebouwd. In 1936 kwam de kerk - goed voor ruim 400 zitplaatsen - gereed. De gemeente telde eind 1936, 220 leden. Nadat het hoogte punt van de opwekking in het eind van de dertiger jaren is bereikt, volgen er rustiger jaren. Tijdens de oorlog mag ds. L. de Haan nog met zegen werken. In 1949 wordt er een nieuwe pastorie gebouwd. Was de gemeente voor de oorlog ook werkzaam in Zandbulten, in 1953 wordt ds. B. Posthuma ook belast met werk in Dokkum. (In 1961 zelfstandig.) In de tijd dat ds. B. Fabrie de gemeente dient beleeft men weer iets van de opwekkingssfeer uit de dertiger jaren. De bijgebouwen worden dan ook flink uitgebreid zodat er ook meer ruimte komt voor het dan bloeiende jeugdwerk. De zestiger jaren zijn vol van voorgangers wisselingen. Op 1 januari 1970 telt de gemeente 136 leden. In de periode dat ds. J. H. Blenkers hier is krijgt men in Bergum een eigen gebouw waar diensten worden gehouden en clubwerk wordt gedaan. Om deze reden heeft men vanaf 1980
‘s zondags een keer dienst in de Baptistenkerk. Uit dit relaas moge blijken dat deze gemeente er sterk op gericht is naar buiten te werken. Om die reden houdt men meestal ‘s zomers tentsamenkomsten of i.d. Het aantal leden bedraagt in 1985 ruim 150. Het zondagschoolwerk is al genoemd, dit wordt nog altijd als belangrijk beschouwd. Verder zijn er nog jeugdclubs in twee leeftijdsgroepen. De knapen en jongedochtersverenigingen zijn er niet meer. Wel zijn er bijbelstudiegroepen voor de jeugd.
De Baptisten Gemeente heeft door de jaren heen ook diverse zangkoren opgeleverd. Alles heeft zo zijn tijd, ook deze groepen. De foto's zullen hun eigen verhaal moeten vertellen, er is niet veel meer over bekend. Hoewel de gemeente de laatste jaren ook weer een eigen zangkoor heeft noemen we hier tot besluit nog:

De zang- en muziekgroep New Bom.

Aangestoken door het enthousiasme van medewerkende groepen aan een tent-evangelisatiecampagne, ging een groepje jeugd in 1972 aan de gitaarstudie. Mede door de stimulerende kracht van de toenmalige predikant ds. J. H. Blenkers werd er al snel een zanggroepje gevormd. Jouke de Vries kreeg de leiding hierover. Na zijn vertrek naar Sneek in 1973 werd dit over-genomen door Bram Postma. Aan vankelijk ging men naamloos door het leven, maar in de loop der jaren werd er de naam “New Bom” aan gegeven. Nu in 1985 telt de groep ruim 30 leden. Zij werkt regelmatig mee in verschillende kerkdiensten e.d. Hoewel de thuishaven de Baptisten gemeente is kan ieder-een die achter de naam en haar doelstelling staat mee zingen of -spelen.

De Vrouwenver. “Zusterhulp”.

Deze vereniging bestaat in 1985 zestig jaar. Haar taak bestond door de jaren heen uit het bevorderen van het onderling kontakt en daardoor innerlijke ver-rijking. Het bezoeken van zieken en bejaarden, kortom waar het nodig was zusterhulp te bieden. In de praktijk bleek het ook nog erg vaak dat de “zusters” over onvermoede financiële middelen beschikten en bij verbouw-ingen en/of opknapbeurten van kerk en pastorie altijd wel iets nuttigs hadden aan te bieden. Hun onvermoeibare pogingen om van restjes wol e.d. toch nog borstrokken te maken, evenals de vele gehouden bazars, mogen natuurlijk niet onvermeld blijven.

baptisten vrouwenvereniging

De Baptisten vrouwenvereniqing omstreeks 1960.

Bovenste rij v.ln.r.: S v.d. Veenn, T. Kloetstra, A. Klornpstra, M. Atema.
Vierde rij, G. Zandbergun, S. Postrna, R. Boonstra, S. Kloetstra, Mevr. Posthurnus, D. de Vries, S. Boskma
Derde rij: H, de Vries, R. v d Meulen, S. Veenstra (chauff.), IJ. Veenstra.
Tweede rij: T Dockmna, M Koop, F. Feenstra, C. Boonstra,.. Loonstra,
T. Bosrna.
Voorste rij: D. Veenstra, J. Westerhof, T. Kloosterman, S. Sikkema,
A. Venema, T. Sikkema.


gereformeerde kerk

 

 

De gereformeer-de kerk (vrijgemaakt) aan de Rijks-straatweg.

 

 

 

geref.vrouwenvereniging
Vrouwenvereniging geref. gemeente (vrijgem.) in 1945.

Achterste rij v.l.n.r.: Y. v.d. Bii, .. de Jong, M. Postma, F. Vriesinga, A. de Jong.
Middelste rij: Y. v.d. Veen, .. Westerhôf,.. de Wal,.. Wedzinga, A. van Meekeren, T. Dockuma.
Voorste rij: Y. v.d. Wal, Tj. vd. Wal, .. Brouwer, H. Polet, P. cd. Veen.


Gereformeerde kerk vrijgemaakt (Rijksstraatweg).

Vanaf 8 december 1850 konden de gereformeerden van Bergumerheide naar Bergum om daar diensten bij te wonen. Later kon men ook naar Veenwoud-sterwal. Op 15 oktober 1939 is de gemeente geinstitueerd d.w.z. zelfstandig geworden en beschikt men over een eigen kerkgebouw aan de Rijksstraatweg. Ds. Joh. v.d. Wal werd in 1940 de eerste predikant. Op 30 september 1945 vond de vrijmaking plaats. Dit wil zeggen de genoemde predikant ging met een deel van kerkeraad en gemeente over naar de zgn. vrijgemaakte kerken. Het gebouw werd ook aan deze groep toe gewezen. Er is verder niet veel bekend omtrent deze kerk, zij draagt een vrij besloten karakter. Onder deze kerk ressorteren ook de dorpen Bergum, Hardegarijp, Veenwouden, Suawoude en een deel van Tietjerk. Het kerkgebouw is in 1974 en 1981 verbouwd en uit-gebreid. Het ledental bedraagt nu rond de 380.

 

voor de preekstoel

 

Voor de preekstoel in het evangelisatiegebouw (later geref. kerk) aan de Ri/ksstraat weg.

Staand v.l.nr.: Architect A. Veninga, W. Postma, J. Vonk, S. de Vries,
G. Sikkema.
Zittend: J. v.d. Leest, S,. Douma, H. Boonstra, P. IJtsma.

knapenvereniging

 

Knapen vereniging van de gereformeerde gemeente.

Boven v.l.ri.r.: J.W. Dijkstra, D.S. Koop, J. Zaagmans, Th. Sangers,
A.S. Bijlsma.
Midden: J. Sangers, leider, G. Vriesinga, S. v.d. Kooi, J. Douwes, L. lJtsma,
L. Dijkstra, leider, G. Sikkema, leider.
Onder: Chauffeur Pieter, H.J. Vonk, B. ljtsma, A. v.d. Veen, Joh. v.d. Veen.

 

geref.vrouwenvereniging

 

Gereformeerde vrouwen vereniging “Monica “ t.g.v. het 40-jarig bestaan in 1981.

Achterste rij v.l.n.r.: S. WiIlemsma, A. v.d. Ploeg, W Koonstra, D. de Jong, M. Rauwerda, T. Sibma, A. ljtsma, J. Wagenaar.
Middelste rij: T. van Akker, A. Dijkstra, G. Dijkstra, G. Hiet kamp, A. Polet,
H. Sikkema, G. Koop. J. Bosma, E. de Graaf.
Zittend: H. Vonk, M. Ketellapper, T. de Jong, E. Douma.

gereformeerde kerk

Gereformeerde kerk Zevenhuisterweg

 

Na de afscheiding in 1945 maakte men eerst nog gebruik van de kerk aan de Rijksstraatweg. Op 26 november 1949 kan echter de eerste steenlegging plaatsvinden voor de bouw van een nieuwe kerk en pastorie aan de Zeven-huisterweg. De steenlegging wordt gedaan door ds. Vonk van Ommen
(v.h. Veenwoudsterwal). Hij preekt over “Dat de broederlijke liefde blijve”. Op 19 mei 1950 wordt de nieuwe kerk in gebruik genomen. Ds. H. J. Bouwhuis wordt de eerste predikant, die op 7 december van datzelfde jaar in de nieuwe pastorie zijn intrek neemt. Hij blijft tot 20 februari 1955.
De vakante periode duurt niet zo lang, want op 4 september 1955 komt ds. J. 0. Kruithof naar Noordbergum. Tot 1959 gaan ook de gereformeerden van Hardegarijp hier naar de kerk. Op 20 juni 1959 wordt de kerk daar zelfstandig. Dit betekent voor de gemeente hier een flinke aderlating, ongeveer de helft van de leden raakt men op deze manier kwijt. Op 16 september 1962 wordt men weer vakant en dit duurt tot 10 maart 1963. Dan doet ds. F. Boonstra zijn intrede. Deze blijft tot zijn emeritaat. Op 29 augustus 1971 neemt hij afscheid. De halvering van de gemeente is nog steeds goed merkbaar. Daarom is men in 1972 genoodzaakt een pastoraal werker in deel tijd te nemen. Dhr. de Jong wordt op 29 augustus 1972 bevestigd. Na zijn vertrek in 1975 blijft de gemeente lange tijd herderlôos. Het werk staat echter niet stil. Verschil-lende verbouwingen en uitbreidingen vinden in deze jaren plaats. Het jeugd en verenigingswerk vraagt steeds meer ruimte. De nieuw bijgebouwde zaal wordt op 15 oktober 1979 feestelijk in gebruik genomen en tevens wordt dan het 40-jarig bestaan gevierd.
In 1979 worden ook de eerste stappen gezet om te komen tot samenwerking met de gemeente van Eestrum, om samen een predikant te beroepen. Deze pogingen slagen want op 17 oktober 1982 doet ds. L. Adema zijn intrede. Sindsdien verricht hij zijn werk in beide gemeenten.

 

 

straatmakers

Straatmakers.
v.l.n.r.: Wiebe Feitsma, Durk v.d. Wal, Johannes Djurrema

 

Tafereeltje in de omgeving van Oudeschoot

V.l.n.r.: Joh. B. van Akker, Auke Stenekes en Auke v.d. Meer.

Hier zit een verhaaltje aan vast: Een paartje op zoek naar een rustig plekje. had zich toegang tot de schaftwagen verschaft. “Strúnders” zetten het hele zaakje toen op z'n kant. De Volgende morgen voorzagen de “heidemannen” de keet Van een opschrift en haalden daarmee de krant.

 

 

top