Leo Achterbergh

 

Tekenen en schilderen

 

Leo Achterbergh is op 5 juli 1921 geboren in Paree, in Indonesië (voormalig Nederlands-Indië). Na de H.B.S. in Bandung bracht hij zijn diensttijd door bij de bergartillerie in Cimahi. Daarna ging hij naar de kweekschool voor onderwijzers en vervolgens naar het seminarie van de paters Jezuïeten bij de stad Magelang (Midden-Java). Daarmee leek zijn leven eindelijk het door hem gekozen pad te gaan volgen. Maar, het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog veroorzaakte een abrupte wending. In januari 1942 vielen de Japanners Nederlands-Indië binnen. Leo werd samen met zijn vader geïnterneerd in het Jappenkamp. De gevangenschap ging gepaard met honger en vernederingen. De verschrikkingen van het kamp vormden een ingrijpende ervaring, die de rest van zijn leven een grote invloed hebben gehad. Vooral de gevoelens van machteloosheid en onrechtvaardigheid zouden hem later parten spelen, maar ook een bron van inspiratie vormen.

 

Na het vallen van de atoombom werd de Tweede Wereldoorlog beëindigd, maar brak in Indië de vrijheidsstrijd uit; de Republik Indonesia werd uitgeroepen. Leo besloot zijn geboorteland te verlaten om in Nijmegen psychologie te gaan studeren. Na zijn afstuderen werkte hij bij het Gemeenschappelijk Instituut voor Toegepaste Psychologie te Tilburg. In 1950 trouwde hij met zijn vrouw, Jet van Looveren. In 1952 ging hij bij de DAF in Eindhoven werken, en in 1958 behaalde hij zijn doctorstitel met het proefschrift ‘Achtergronden van prestige kwesties’.

 

Na zijn 50e begonnen de oorlogservaringen steeds meer hun tol te eisen. Tot 1978 was hij hoofd van de psychologische dienst bij DAF, maar moest toen toch vervroegd met pensioen gaan.

Al van jongs af aan had hij een zeker talent voor tekenen, maar voor zijn pensionering was er, mede als gevolg van de vele maatschappelijke activiteiten, slechts beperkt tijd voor schilderen en tekenen. Ná zijn pensioen kon hij zich echter volledig op deze nieuwe bezigheid storten. Aanvankelijk bij de wekelijkse tekenclub op de woensdagavond bij Hugo Brouwer in Nuenen, maar later ook met tal van andere groepen.

 

Kenmerkend voor het werk van Leo is, dat het niet een vaste stijl, vorm of onderwerp kent, maar zich voortdurend ontwikkelt. Aanvankelijk vooral gericht op het treffen van een zo groot mogelijke gelijkenis, later vaak ook meer abstract werk. Olie, acryl, krijt, potlood, ets, droge naald; alle materialen en technieken worden gebruikt.

Hoewel autodidact, heeft hij zich tijdens zijn ‘zoektocht’, zoals hij het zelf noemt, laten leiden door tal van ‘inspirerende wegwijzers’. Wegwijzers, in de vorm van ontmoetingen met mensen, het bezoeken van tentoonstellingen en het doornemen van instructieboeken.

Met name het boek van Frederic Franck ’The zen of seeing’ was een belangrijke wegwijzer op zijn zoektocht; tekenen als een vorm van meditatie. Schilderen werd niet een middel om een schilderij te maken, maar werd ‘schilderend bezig zijn’, een vorm van leven. En niet alleen een vorm van leven, maar ook van overleven; het verwerken van zijn oorlogsverleden en vaak ook een aanklacht tegen onrechtvaardigheid.

Zijn 85e verjaardag vond Leo Achterbergh een goede gelegenheid om via een boek een aantal van deze werken, die uit bewogenheid zijn ontstaan, toe te lichten: 'Tekenen en schilderen' (ISBN 90-9021355-4).

 

Son, 29 oktober 2006