Handboek filologie: Z

Zarzuela
Een Spaans gezongen toneelstuk (eerder neigend naar operette dan naar opera) in drie of vier bedrijven (oorspronkelijk twee).
Bijvoorbeeld: El golfo de las Sirenas van Calderon (1657).

Zedenroman
Het episch genre waarbij de schrijver zeden en leefgewoonten van een bepaalde tijd wil oproepen. Het meest grandioze voorbeeld van zedenromans vinden wij in de grote roman-cyclus van Honoré de Balzac: La comédie humaine (1829-1848). Ook in de Nederlandse literatuur werd dit genre veelvuldig beoefend, zoals in Eline Vere (1889) van Louis Couperus en Het ivoren aapje (1909) van Herman Teirlinck.

Zelfcorrectie
De stijlfiguur waarbij de schrijver of spreker opzettelijk een fout maakt en die corrigeert. Hierdoor wordt de aandacht sterker op een bepaald feit gevestigd.

Zelfnoemfunctie
Het gebruik van een woord in een uitspraak omtrent dit woord zelf. Zie metataal.

Zeugma
Een juk; een overspannen samentrekking. Eén werkwoord kan bijvoorbeeld worden verbonden met twee of meer voorwerpen, terwijl grammaticaal een tweede werkwoord nodig is, zodat er sprake is van een ongelijk juk. Afgeleid van het Griekse zeugnumi (onder een juk brengen). Vergelijk syllepsis. Zie diazeugma, hypozeugma, mesozeugma en prozeugma.
Bijvoorbeeld: 'Hij zag de flitsen, het licht en de rollende donder.' De rollende donder is niet te zien, maar de persoon nam deze waar met zijn oren. Grammaticaal gezien is deze zin niet correct zonder tweede werkwoord ('hoorde'), maar aangezien deze niet voorkomt is er sprake van een zeugma.
Bekend is het grapje 'Hier zet men koffie en over' dat als opschrift aan een veerhuis hing.

Zuiver attributief
Het gebruik van het participium waarbij het louter een bijvoeglijke bepaling is van het substantivum waaraan het is toegevoegd en waarmee het congrueert. Dit kan vertaald worden in het Nederlands door:

  1. het overeenkomstige Nederlandse deelwoord;

  2. een bijvoeglijke bijzin, dat wil zeggen een bijzin ingeleid door een betrekkelijk voornaamwoord.

Zwak
Regelmatig.
Antoniem: sterk.

 

  © Maurice van Elburg
Niet zonder toestemming kopiëren.
 
  << Naar Y  of  Naar Bronnen >>  
  Terug naar de homepage