De erve wed. S. Melfers´ vanouds oprechte Amsterdammer Almanak
In het hart van het Amsterdamse stadswapen staan drie zogenaamde Andrieskruizen. Tegenwoordig weten nog maar weinig mensen wie deze Andries (Andrew in het Engels) was. In de middeleeuwen wist iedere christen dat man in kwestie de apostel Andreas was, die aan een dergelijk kruis de marteldood zou zijn gestorven. In die dagen waren het de heiligen die voor genezingen zorgden. Dries was een belangrijke heilige.

WATERBEDDENCONCURRENT[MokumTV logo]

De kruizen in het wapen van Amsterdam

Andries z´n kruis

Andries was een simpele visser uit het Palestijnse Bethsaida en de eerste discipel (volgeling) van de joodse rebbe Joshua ben Maryam, wiens geboorte met kerstfeest gevierd wordt en die later bekend zou worden als Jezus Christus. Van de twaalf apostelen was Dries de eerste die inging op het verzoek om met Jezus door het leven te gaan. Dries was de eerste van de miljoenen die later zouden volgen die geloofde dat Jezus de langverwachte moshiagh, redder van het joodse volk, zou zijn. De christenen geloven dat Jezus inderdaad de voorspelde verlosser was. Joden wachten nog steeds op de moshiagh (verbastert tot messias), want een echte messias kon niet ter dood worden veroordeeld door de Romeinen. Ook de moslims wachten nog steeds op de door hen als Mehdi aangeduidde messias, hoewel zij Jezus wél als profeet erkennen. Zonder daar overigens aan vast te knopen dat hij daardoor tevens de Zoon van God zou zijn geweest, zoals bij de christenen het geval is.

Van de Dries die met zijn kruis in het Amsterdamse stadswapen belandde is historisch weinig bekend. Dat hij de broer van Sint Pieter was is zo´n beetje alles wat er over hem gezegd wordt in het Nieuwe Testament, met uitzondering dat toen hij Johannes de Doper hoorde vertellen dat Jezus de zoon van god zou zijn, Dries naar zijn broer Pieter rende om hem te vertellen dat hij de messias had gevonden. En dat Dries de discipel was die de jongen vond met een paar broden en vissen, die toen Jezus deze begon uit te delen, voldoende waren om duizenden toeschouwers te voeden. Dries zou de geschiedenis als Eerste onder de Apostelen zijn ingegaan, ware het niet dat Jezus later de broer van Sint Andries uitkoos als favoriet. Broertje Simon Peter ( Sint Pieter) zou de eer te beurt vallen als eerste paus de eeuwigheid in te gaan en boven zijn graf ´s werelds grootste kerkt te krijgen.Volgens de traditie werd Dries gekruisigd in het Griekse Patras op dat X-vormig kruis. Vervolgens werd zijn lichaam naar Istanbul overgebracht. Dries genoot een populariteit die in onze tijd alleen door posterren wordt geevenaard. stond in de middeleeuwen bekend als Eerst Geroepene. Onder deze titel wordt Andries nog steeds vereerd dor de Orthodoxe Kerk. In het Armeens wordt er naar Andries verwezen als Nakhagoch (=eerst gevraagd). Maar ook hier werd de heilige razend populair onder de christenen.

Dries was niet alleen de beschermheilige van Constantinopel, de toen machtigste stad op aarde, ook de Schotten kozen Dries tot patroon. Andries was ongetwijfeld ook de favoriete heilige van Jan van Persijn, heer van Waterland en Aemstelle. Deze bezat veel land in Amsterdam en omgeving. Niet één maar drie Andrieskruizen zette hij fier op zijn wapenschild. Zo gebeurde het dat het kruis van Dries zowel in het Amsterdamse stadswapen als op de Schotse vlag is het Andrieskruis te vinden is.

De oorsprong van het Amsterdamse wapen

Het wapen van Amsterdam komt al als zodanig voor sinds begin 15e eeuw. De oorsprong van het stadswapen is niet bekend. De zwarte baan zou het water kunnen verbeelden waaraan de stad is gelegen. In andere Hollandse steden als Dordrecht en Delft is dat ook het geval. Verder is het waarschijnlijk afgeleid van het wapen van Jan van Persijn, heer van Waterland en Aemstelle die ooit veel land bezat in Amsterdam en omgeving. Het kent mede daardoor overeenkomsten met de wapens van Amstelveen, Ouder Amstel en Waverveen, die ook Andrieskruisen in hun wapen voeren. Ook wordt wel gedacht dat de paal de rivier de Amstel voorstelt, waarbij de kruisjes uit het wapen van Persijn zijn aangebracht ter onderscheiding van andere paalwapens, zoals Delft en Gouda.

De kroon van keizer Maximiliaam

In Holland woedde in de vijftiende eeuw een strijd tussen de landadel, die haar macht zag afnemen en de opkomende steden, de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Landsheer Maximiliaan, die aan de kant stond van de steden, trachtte zijn gezag te vestigen in Rotterdam en Woerden, die in handen waren van de Hoekse adel. Amsterdam steunde Maximiliaan met enkele grote geldleningen.

Drie jaar later kreeg de toen kleine koopmansstad Amsterdam het recht boven haar simpele wapen de keizerskroon van het Heilige Roomse Rijk te voeren. De Rooms-koning Maximiliaan van Oostenrijk, verleende de stad dat recht als dank voor de ruime steun die de bevolking hem had verleend, en zo wil het verhaal, maar dat is nimmer bewezen, als dank voor een wonderbaarlijke genezing van de keizer na een bezoek aan het heiligdom van het Amsterdams Mirakel in de kapel ter Heilige Stede in de Kalverstraat. In die tijd was dit meer dan een symbolisch gebaar, maar het bewijs van keizerlijke bescherming was voor de Amsterdamse kooplieden in het buitenland een gewichtige aanbeveling. De verleende kroon was niet de keizerlijke kroon, maar de koninklijke kroon, Maximiliaan was immers nog geen keizer. Op oude kaarten en documenten wordt het wapen dan ook afgebeeld met de koningskroon. In 1508 werd Maximiliaan keizer en werden alle kronen vervangen. Waarschijnlijk is dit ook gebeurd met het wapen van Amsterdam. Het stadswapen komt met de oorspronkelijke 16e eeuwse keizerskroon oa voor op de bodebus (het onderscheidingsteken van de officiele gemeentebode) uit 1548. Op deze bus stond de voorstelling zoals die ook op het stadszegel werd gevoerd

In de zeventiende eeuw was Amsterdam al lang een machtige handelsstad in een inmiddels protestant land, dat in 1648 bij de vrede van Münster ook formeel het Heilige Roomse Rijk zou verlaten. De zogenaamde Rudolphinistische keizerskroon werd pas een eeuw later ontworpen toen keizer Rudolf II zijn kroon een nieuwe vorm liet geven. Ook Amsterdam haastte zich om die nieuwe versie boven haar wapen te gaan voeren. Het is die keizerskroon die thans de Westertoren siert en boven het wapen van de stad staat afgebeeld. Er zijn geen documenten bekend, waarin Rudolph de stad het recht verleend om met zijn nieuwe kroon te pronken. Wel is de macht van Amsterdam het grootst tijdens de regering van deze keizer. Het was niet gebruikelijk dat steden hun kroon vervingen bij iedere nieuwe keizer. Waarom in 1898 dan ook gekozen is voor de Rudolphinistische keizerskroon is niet geheel duidelijk. De maximiliaans keizerskroon zou een beter keuze geweest zijn.

Literatuur : Amsterdammer Almanak, 1877; Van den Bergh, 1878; Klönne, 1899; Sierksma, 1962; Campardon, 1889; Agterberg, 1980; Ewe, 1972, Hartemink, 1997

Bezoek ook het digitale museum van de Amsterdammer Almanak!

Home

Daycounter ©™