Volksverhalen in The 10th
Kingdom
Thema’s en motieven uit
sprookjes en sagen
Theo Meder

- De intro van de tv-serie
toont elfjes, een reus, wolkenkrabbers die veranderen in kastelen en dergelijke:
mensenwereld en sprookjeswereld beginnen door elkaar te lopen.
- De helden Virginia, haar
vader Tony, en Wolf moeten een moeilijke avonturentocht (queeste, reis) in
de Andere Wereld doorstaan. Uiteindelijk zullen held en heldin elkaar als
levenspartners vinden: en ze leefden nog lang en gelukkig.
- Het belangrijkste thema is
het verhaal van Sneeuwwitje (AT 709, Snow-White). De nieuwe boze koningin
zit in het begin dan ook niet voor niets gevangen in de Snow White
Memorial Prison.
- Toverschoenen bieden
onzichtbaarheid (hetgeen verslavend blijkt te werken). De toverschoenen
behoren in eerste instantie toe aan de trollenkoning Relish, maar de
heldin, Virginia, weet ze te stelen. De trollen beschikken ook over een
stof waarmee ze mensen in slaap kunnen maken.
- De nieuwe boze koningin en
stiefmoeder speelt de stereotiepe boosaardige rol uit het sprookje. Haar
stiefzoon prins Wendell is de kleinzoon van Sneeuwwitje. (Op zeker moment
dreigt de koningin dat ze de trollen elkaars harten zal laten opeten,
zoals in sprookjes organen van slachtoffers worden gegeten. Aan het slot
suggereert de boze koningin dat ze haar ziel verkocht heeft.)
- De prins wordt door de boze
koningin - die bevrijd is door de trollenkoning - betoverd in een hond,
terwijl haar toverhond de prins wordt: hond en mens ruilen dus van leven.
Het dier als betoverde prins is een veelvuldig voorkomend sprookjesmotief.
- De held, Wolf, is een
weerwolf: half mens half wolf (hij heeft een staart, is altijd hongerig en
ondergaat veranderingen onder invloed van de volle maan). Held en heldin
hebben sprekende namen: Virginia & Wolf.
- Toverspiegels spelen een
belangrijke rol: men kan ermee naar een Andere Wereld reizen, er wordt
gecommuniceerd via spiegels, en spiegels kunnen de waarheid onthullen.
- Het Tiende Koninkrijk is in
feite de mensenwereld: de andere negen koninkrijken zijn de
sprookjesrijken. In deze andere rijken geldt de mensenwereld als een
mythe.
- De vader van de heldin,
Anthony/Tony, krijgt van Wolf een toverboon, waarmee hij zes wensen kan
doen, die in vervulling gaan. Tony gebruikt de wensen nogal lichtvaardig
en dom: wenst familie van zijn baas tot slaaf, wenst een onuitputtelijke
hoeveelheid bier in de koelkast, laat de stofzuiger automatisch
schoonmaken, wenst een miljoen dollar en wenst te ontsnappen aan de
politie. Alleen de laatste wens komt hem goed van pas: hij leert de taal
van de hond Prins (de betoverde prins) verstaan. Vgl. het sprookje van het
type AT 750A, The Wishes.
- Wolf kan de verleiding
bijna niet weerstaan en wil de grootmoeder van Virginia opeten; vgl. AT
333, The Glutton (Red Riding Hood). Ook over Virginia biecht hij op aan de psychiater: “I’m not sure
whether to love her or eat her.”
- De domme trollen denken in
de afdalende lift in de mensenwereld in de onderwereld terecht te komen.
- Tony wordt er door de
politie van verdacht iets met drugs te hebben, en wel met paddo’s (magic
mushrooms); dit is een verwijzing naar het slot van het verhaal, als hij
inderdaad onder invloed dreigt te raken van de paddo’s (sprekende
paddestoelen), ondanks het nadrukkelijke taboe.
- Als de helden via de
toverspiegel (vgl. Alice in Through
the Looking Glass) eenmaal in het sprookjesrijk zijn aanbeland, zien
ze een kaart van de wereld met negen rijken, waaronder dat van de Schone
Slaapster/Doornroosje (AT 410) en Red Riding Hood. Alle rijken verwijzen
naar sprookjes en sagen.
- Tony belandt in Snow White Memorial Prison
in een cel met Acorn the Dwarf (dwerg) en Clayface the Goblin (kobold). De
tandarts in de gevangenis is de Tandenfee (Tooth Fairy).
- Als Virginia in de macht
van de trollen is geraakt, heeft zij een merkteken op haar buik gekregen
met het opschrift Troll’s Toy (vgl. AT 701, The Giant’s Toy). Ze dreigen
met dezelfde marteling als in Sneeuwwitje: de gloeiende ijzeren schoenen.
- Wolf maakt nogal eens een
toespeling op het sprookje van de Wolf en de Drie Biggetjes (AT 124A*,
Pigs Build Houses of Straw, Sticks and Iron). Hij zegt regelmatig “Huf
puf” waarmee gedoeld wordt op het omblazen van het huis. Ook noemt hij
iets zo veilig als een stenen varkenshok.
- Er is een bos van
bonenstaken, waar gewaarschuwd wordt voor reuzen. Jack, die ooit een reus
versloeg, was de eerste burgemeester van Beantown. Vgl. AT 328, The Boy Steals the Giant’s
Treasure; Jack and the Beanstalk.
- De trollen gebruiken als
drugs geen paddo’s maar dwergenmos; eentje zegt hierdoor drie dagen elfjes
te hebben gezien. Favoriete uitdrukking van de trollen is “Suck an elf”.
- Wat men aanraakt, wordt van
goud, nadat men zijn vinger in de bek van de Golden Riverfish heeft
gestopt. Tony doet dit en zal later Prins en drie trollen in goud
veranderen. Vgl. AT 775, Midas's Short-sighted Wish.
- Clayface is kennelijk
helderziend, want hij snijdt een beeldje van drie mensen en een hond die
de negen koninkrijken zullen redden. Het blijkt een correcte toekomstvoorspelling.
- De Jager vervult een
boosaardige rol; hij is loyaal aan de koningin en zit de helden
voortdurend op de hielen. De Jager beschikt over een magische kruisboog:
de pijl raakt altijd het hart van een levend wezen. Om de boog te
verwerven, moest de Jager eerst schieten: hij bleek daarmee zijn eigen
zoon dood te schieten (en hij aanvaardt dit als zijn noodlot).
- Een arme oude vrouw vraagt
de helden in een bos om wat voedsel: als Virginia zich barmhartig toont, geeft
de vrouw de goede raad om van het pad af te gaan. De helden gaan nu door
het Disenchanted Forrest, het ontgoochelde (onttoverde) bos.
- Daar treffen ze zigeuners,
die leven als stropers. Een oude zigeunervrouw doet aan tarotkaarten
leggen, toekomstvoorspellen, handleeskunde en magie. De zigeunervrouw
blijkt een kleinzoon te hebben, die ook een weerwolf is.
- Tovervogels die mensentaal
spreken, worden gevangen gehouden in kooitjes door de zigeuners. Als
Virginia de vogels bevrijdt, tonen ze hun dankbaarheid door als
dierhelpers op te treden.
- Als wraak spreekt de
zigeunervrouw een vloek uit: door haarmagie zal het haar van Virginia
achter elkaar blijven groeien, en niet op een normale manier af te knippen
zijn (vgl. Rapunzel).
- Op de vlucht door het bos
komen de helden in het verloren gewaande huisje van Sneeuwwitje en de
Zeven Dwergen. Wolf vertelt hier over de vijf belangrijke vrouwen, die de
geschiedenis van vijf koninkrijken veranderd hebben: Sneeuwwitje (AT 709),
Assepoester (AT 510), Rapunzel (AT 310), Grietje (AT 327A) en Roodkapje
(AT 333). Naar verluid, zou Assepoester nog leven, en is ze 200 jaar oud.
Bij het huisje van Sneeuwwitje groeit een appelboom, mogelijk gegroeid uit
de pitten van de vergiftigde appel, en dus met giftige appels.
- Een dankbare tovervogel als
dierhelper geeft oplossing: het haar van Virginia kan alleen geknipt
worden met de magische bijl.
- Als Virginia wordt gevangen
door de Jager, houdt hij haar vast in een boom met een magische deur.
- Er wordt een blinde
houthakker gevonden die de magische bijl bezit. Wolf en Tony mogen de bijl
hebben, als ze de naam van de houthakker kunnen raden. Tony denkt het te
weten: Repelsteeltje (vgl. AT 500, The Name of the Helper). Maar het
antwoord blijkt onjuist. Allerlei namen worden geraden, maar de goede naam
zit er niet bij. Net als Wolf dreigt onthoofd te worden, leest de
tovervogel de naam in de hoed en fluistert hem Tony in: de houthakker heet
Juliet.
- Tovervogel geeft als
dierhelper een raadselachtige clue op over de plaats waar Virginia
gevangen zit: de boom is geen boom, de deur is geen deur.
- Wolf klimt uiteindelijk de
boom in aan het haar van Virginia, na het roepen van “Laat je haar naar
beneden” (Vgl. Rapunzel, AT 310, Maiden in the Tower).
- Bij volle maan krijgt Wolf
last van zijn weerwolvenaard, en hij begint onder meer te huilen naar de
maan, en uiteindelijk zal hij ook kippen verslinden, en vraagt hij
Virginia om hem vast te binden om zijn wolven-karakter in toom te kunnen
houden.
- Ze zijn juist in
Lammetjesdorp (Little Lamb Village). Wolf noemt zich daar Wolfson. Het
dorp heeft een wensput, die vroeger geluk bracht, toen er nog water in de
magische bron zat. Als onderdeel van de folklore op het festival loopt er
’s avonds een man rond, verkleed als een wolf, terwijl de herderinnetjes
“wolf, wolf” gillen (vgl. AT 1333, The Shepherd who Cried
"Wolf!" too often). Eén van de herderinnetjes is Sally Peep, die
plagerig vraagt of Wolf (huf puf) haar kleren uit zal blazen.
- Het magische water uit de
wensput blijkt te zijn gestolen door de familie Peep: het magische water
heeft de kwaliteit om alles schoonheid en perfectie te geven, en het
blijkt ook te kunnen onttoveren. Tony kan met het water de dubbel
betoverde hond Prins onttoveren uit zijn gouden gedaante.
- Op het festival moeten
schapenliedjes gezongen worden: Baba Black Sheep, en Bo Peep (twee
traditionele Engelse volksliedjes).
- Na de moord op Sally Peep
krijgt Wolf de schuld. Hij krijgt een scherts-proces: de jury bestaat uit
schapen, en het hok ‘guilty’ staat vol voer (vgl. Alice in Wonderland). Uiteindelijk dreigt Wolf op de
brandstapel te belanden.
- Na hun vlucht belanden de
helden in Kissing Town, waar onder andere een kleine Cupido rondloopt.
Boven het stadje is een berg waar nog altijd de glazen kist van
Sneeuwwitje staat. Virginia gaat er even in liggen, en Wolf wil haar
wakker kussen.
- De toverspiegel waarmee
teruggekeerd zou kunnen worden naar de mensenwereld, wordt teruggevonden
op een veiling. Een elf taxeert de spiegel op “late Naked Emperor, early
Cinderella” (vgl. de Nieuwe Kleren van de Keizer: AT1620, The King’s New
Clothes).
- De boze koningin bezoekt
het lijk van haar voorgangster en spreekt met haar geest, die haar
adviseert om met gif te werken.
- Wolf koopt voor Virginia
een magische zingende ring. Omdat Virginia hem afwijst vanwege de
geldverspilling, gooit Wolf de ring teleurgesteld in het water, waar hij
opgeslokt wordt door een vis (in een later stadium zal de ring weer
terugkeren als de vis geserveerd wordt; vgl. het Vrouwtje van Stavoren; AT
736A, The Ring of Polycrates).
- De boze koningin doodt
trollenkoning Relish en zijn leger met vergiftigde appels (spreekwoord:
“an army marches on its stomach”).
- Door gestuntel breekt Tony
de toverspiegel, hetgeen hem het spreekwoordelijke ‘zeven jaar ongeluk’
bezorgt (telkens als er ongeluk aankomt, is er aanzwellend hoefgetrappel
te horen).
- De gouden trollen worden
door smelten onttoverd.
- De magische spiegel blijkt
gemaakt te zijn door de dwergen van de Drakenberg. Op de Drakenberg zaten
vroeger echt draken; bij de ingang ligt nog een drakenschedel, omringd
door lansen met vanen en skeletten van ridders; vgl. AT 300, The Dragon
Slayer.
- Het dwergenrijk bestaat uit
mijnen en onderaardse gangen in de Drakenberg. De dwergen maken er
magische spiegels, waaronder een ‘Truthmirror’ voor de kroning van de
prins.
- De waarheidsspiegel toont
dat de hond eigenlijk de prins is. Bij de dwergen bestond al een
voorspelling, dat ze ooit de prins zouden aanschouwen op vier voeten.
- Er wordt een oude
toverspiegel geraadpleegd, die de naam Gustav draagt: de vragen moeten in
rijm worden gesteld, en ook de antwoorden zijn berijmd.
- Door het ongeluk dat bezit
heeft genomen van Tony, breekt hij vervolgens alle spiegels van de
dwergen.
- Virginia vindt het graf van
Sneeuwwitje in een ijspaleis en ze heeft een ontmoeting met de geest van
de (corpulente) Sneeuwwitje. Vlakbij het ijzige graf is Snow White Falls.
De geest van Sneeuwwitje vertelt dat ze nu af en toe als petemoei
optreedt, en dat ze ook de helden heeft beschermd. Sneeuwwitje vertelt
haar levensgeschiedenis nog eens (AT 709). Ze geeft Virginia de opdracht
om op zoek te gaan naar de vergiftigde kam. Virginia mag van Sneeuwwitje
één wens doen: ze wenst dat het ongeluk van haar vader opgeheven wordt.
Sneeuwwitje geeft haar ook een toverspiegeltje. In het spiegeltje ziet ze
voor het eerst de boze koningin, en het blijkt haar weggelopen moeder te
zijn.
- De boze koningin heeft het
plan opgevat om bij de kroning op het bal alle gasten te vergiftigen, om
zo de macht over alle negen koninkrijken over te kunnen nemen.
- Virginia en Tony nemen de
korte weg naar het kasteel, maar wijken daarmee van het gebruikelijke pad
af (vgl. Roodkapje). Ze belanden in de Deadly Swamp, waar lichtjes elfjes
blijken te zijn. De elfjes maken melding van een drietal taboes: niet het
water drinken, geen magic mushrooms eten en niet in slaap vallen. De
elfjes scheiden hierna het tweetal.
- Virginia komt bij het huis
van de moerasheks, die echter allang overleden blijkt te zijn. Nu is het
de schuilplaats van Acorn de Dwerg, die voor moerasheks speelt. De heks
blijkt de boze stiefmoeder van Sneeuwwitje te zijn geweest, die zich na de
marteling met de gloeiende schoenen in het moeras heeft teruggetrokken.
Het lijk ligt nog altijd in de kelder; Virginia haalt de giftige kam uit
de hand van het lijk.
- Als Virginia Tony weer
vindt worden de taboes doorbroken: ze drinken water, eten de paddestoelen
en vallen in slaap. Virginia heeft een hallucinerende droom: ze ligt o.a.
als kind onder een dekbed met appel-motief. Ook droomt ze dat ze een
prinses in een witte jurk is, en dat ze stikt in een giftige appel.
- Virginia en Tony worden in
hun magische slaap overwoekerd met magische planten, maar Wolf redt hen
nog net. Aldus vinden held en heldin elkaar weer: de liefde is nu
wederzijds, en ze bedrijven ook de liefde.
- Inmiddels trekken allerlei
sprookjesfiguren naar het hof voor de kroning, onder andere Old King Cole
(“was a merry old soul”; traditioneel Engels liedje).
- In het kasteel worden de
helden geconfronteerd met een sprekende kikker die hen een raadsel opgeeft:
ze moeten kiezen uit twee deuren. De ene deur is de goede, de andere leidt
naar de ondergang. Ze mogen één vraag stellen, en de kikker liegt altijd.
Tony heeft echter geen zin om het raadsel op te lossen, en werpt de kikker
voorbij een deur, hetgeen het dier fataal blijkt te zijn. Dus kunnen ze de
andere deur kiezen.
- Op het bal zijn onder meer:
de Naakte Keizer, Red Riding Hood III, Assepoester (200 jaar oud),
Blauwbaard en de Koningin der Elfen.
- Uiteindelijk wordt Virginia
geconfronteerd met haar boze moeder, die haar verwijt een Lelijk Eendje
(Ugly Duckling) te zijn. De bekende formule wordt voor de spiegel weer
gesproken: “Spiegeltje spiegeltje aan de wand, wie is de schoonste van het
land?”
- Virginia en Tony belanden
in de kerker. Op een houten balk staat een inscriptie: “Wilhelm Grimm,
1805. Wenn Sie fliehen wollen, müssen Sie die Hebel drehen”. De suggestie
is natuurlijk dat Grimm ook in de sprookjeswereld is geweest, en dat hij
die nadien beschreven heeft in zijn Kinder-
und Hausmärchen (1812-1814).
- Dierhelpers dienen zich
aan: sprekende muizen blijken Duits te hebben geleerd van Wilhelm Grimm en
kunnen de hint vertalen.
- Voordat de nep-prins
gekroond kan worden, wordt hij op de proef gesteld en moet hij drie vragen
beantwoorden, die getuigen van moed, wijsheid en nederigheid.
- Dan volgt de
Cinderella-wals, en een lakei draagt het glazen muiltje op een kussen.
- Alle gasten vallen neer
door de vergiftigde drank van de boze koningin – later blijkt het
slaapverwekkend trollenstof te zijn, en komen alle gasten weer bij hun
positieven.
- In een gevecht verwondt
Virginia haar boze moeder met de vergiftigde kam, waarna de koningin
sterft.
- Onttovering van de prins en
de hond: de twee wisselen weer van gedaante.
- De prins geeft Wolf als
beloning een rehabilitatie van alle wolven (die in de sprookjeswereld een
slechte reputatie hebben; vgl. Roodkapje).
- Er wordt op het diner een
visgerecht geserveerd, en Virginia treft er de zingende verlovingsring in
aan (AT 0736A, The Ring of Polycrates). Ditmaal aanvaardt ze de ring. Tony
blijft in de sprookjeswereld, Wolf en Virginia keren via een toverspiegel
terug naar de mensenwereld.