Volksverhalen in The 10th Kingdom

Thema’s en motieven uit sprookjes en sagen

Theo Meder

• De intro van de tv-serie toont elfjes, een reus, wolkenkrabbers die veranderen in kastelen en dergelijke: mensenwereld en sprookjeswereld beginnen door elkaar te lopen.
• De helden Virginia, haar vader Tony, en Wolf moeten een moeilijke avonturentocht (queeste, reis) in de Andere Wereld doorstaan. Uiteindelijk zullen held en heldin elkaar als levenspartners vinden: en ze leefden nog lang en gelukkig.
• Het belangrijkste thema is het verhaal van Sneeuwwitje (AT 709, Snow-White). De nieuwe boze koningin zit in het begin dan ook niet voor niets gevangen in de Snow White Memorial Prison.
• Toverschoenen bieden onzichtbaarheid (hetgeen verslavend blijkt te werken). De toverschoenen behoren in eerste instantie toe aan de trollenkoning Relish, maar de heldin, Virginia, weet ze te stelen. De trollen beschikken ook over een stof waarmee ze mensen in slaap kunnen maken.
• De nieuwe boze koningin en stiefmoeder speelt de stereotiepe boosaardige rol uit het sprookje. Haar stiefzoon prins Wendell is de kleinzoon van Sneeuwwitje. (Op zeker moment dreigt de koningin dat ze de trollen elkaars harten zal laten opeten, zoals in sprookjes organen van slachtoffers worden gegeten. Aan het slot suggereert de boze koningin dat ze haar ziel verkocht heeft.)
• De prins wordt door de boze koningin - die bevrijd is door de trollenkoning - betoverd in een hond, terwijl haar toverhond de prins wordt: hond en mens ruilen dus van leven. Het dier als betoverde prins is een veelvuldig voorkomend sprookjesmotief.
• De held, Wolf, is een weerwolf: half mens half wolf (hij heeft een staart, is altijd hongerig en ondergaat veranderingen onder invloed van de volle maan). Held en heldin hebben sprekende namen: Virginia & Wolf.
• Toverspiegels spelen een belangrijke rol: men kan ermee naar een Andere Wereld reizen, er wordt gecommuniceerd via spiegels, en spiegels kunnen de waarheid onthullen.
• Het Tiende Koninkrijk is in feite de mensenwereld: de andere negen koninkrijken zijn de sprookjesrijken. In deze andere rijken geldt de mensenwereld als een mythe.
• De vader van de heldin, Anthony/Tony, krijgt van Wolf een toverboon, waarmee hij zes wensen kan doen, die in vervulling gaan. Tony gebruikt de wensen nogal lichtvaardig en dom: wenst familie van zijn baas tot slaaf, wenst een onuitputtelijke hoeveelheid bier in de koelkast, laat de stofzuiger automatisch schoonmaken, wenst een miljoen dollar en wenst te ontsnappen aan de politie. Alleen de laatste wens komt hem goed van pas: hij leert de taal van de hond Prins (de betoverde prins) verstaan. Vgl. het sprookje van het type AT 750A, The Wishes.
• Wolf kan de verleiding bijna niet weerstaan en wil de grootmoeder van Virginia opeten; vgl. AT 333, The Glutton (Red Riding Hood). Ook over Virginia biecht hij op aan de psychiater: “I’m not sure whether to love her or eat her.”
• De domme trollen denken in de afdalende lift in de mensenwereld in de onderwereld terecht te komen.
• Tony wordt er door de politie van verdacht iets met drugs te hebben, en wel met paddo’s (magic mushrooms); dit is een verwijzing naar het slot van het verhaal, als hij inderdaad onder invloed dreigt te raken van de paddo’s (sprekende paddestoelen), ondanks het nadrukkelijke taboe.
• Als de helden via de toverspiegel (vgl. Alice in Through the Looking Glass) eenmaal in het sprookjesrijk zijn aanbeland, zien ze een kaart van de wereld met negen rijken, waaronder dat van de Schone Slaapster/Doornroosje (AT 410) en Red Riding Hood. Alle rijken verwijzen naar sprookjes en sagen.
• Tony belandt in Snow White Memorial Prison in een cel met Acorn the Dwarf (dwerg) en Clayface the Goblin (kobold). De tandarts in de gevangenis is de Tandenfee (Tooth Fairy).
• Als Virginia in de macht van de trollen is geraakt, heeft zij een merkteken op haar buik gekregen met het opschrift Troll’s Toy (vgl. AT 701, The Giant’s Toy). Ze dreigen met dezelfde marteling als in Sneeuwwitje: de gloeiende ijzeren schoenen.
• Wolf maakt nogal eens een toespeling op het sprookje van de Wolf en de Drie Biggetjes (AT 124A*, Pigs Build Houses of Straw, Sticks and Iron). Hij zegt regelmatig “Huf puf” waarmee gedoeld wordt op het omblazen van het huis. Ook noemt hij iets zo veilig als een stenen varkenshok.
• Er is een bos van bonenstaken, waar gewaarschuwd wordt voor reuzen. Jack, die ooit een reus versloeg, was de eerste burgemeester van Beantown. Vgl. AT 328, The Boy Steals the Giant’s Treasure; Jack and the Beanstalk.
• De trollen gebruiken als drugs geen paddo’s maar dwergenmos; eentje zegt hierdoor drie dagen elfjes te hebben gezien. Favoriete uitdrukking van de trollen is “Suck an elf”.
• Wat men aanraakt, wordt van goud, nadat men zijn vinger in de bek van de Golden Riverfish heeft gestopt. Tony doet dit en zal later Prins en drie trollen in goud veranderen. Vgl. AT 775, Midas's Short-sighted Wish.
• Clayface is kennelijk helderziend, want hij snijdt een beeldje van drie mensen en een hond die de negen koninkrijken zullen redden. Het blijkt een correcte toekomstvoorspelling.
• De Jager vervult een boosaardige rol; hij is loyaal aan de koningin en zit de helden voortdurend op de hielen. De Jager beschikt over een magische kruisboog: de pijl raakt altijd het hart van een levend wezen. Om de boog te verwerven, moest de Jager eerst schieten: hij bleek daarmee zijn eigen zoon dood te schieten (en hij aanvaardt dit als zijn noodlot).
• Een arme oude vrouw vraagt de helden in een bos om wat voedsel: als Virginia zich barmhartig toont, geeft de vrouw de goede raad om van het pad af te gaan. De helden gaan nu door het Disenchanted Forrest, het ontgoochelde (onttoverde) bos.
• Daar treffen ze zigeuners, die leven als stropers. Een oude zigeunervrouw doet aan tarotkaarten leggen, toekomstvoorspellen, handleeskunde en magie. De zigeunervrouw blijkt een kleinzoon te hebben, die ook een weerwolf is.
• Tovervogels die mensentaal spreken, worden gevangen gehouden in kooitjes door de zigeuners. Als Virginia de vogels bevrijdt, tonen ze hun dankbaarheid door als dierhelpers op te treden.
• Als wraak spreekt de zigeunervrouw een vloek uit: door haarmagie zal het haar van Virginia achter elkaar blijven groeien, en niet op een normale manier af te knippen zijn (vgl. Rapunzel).
• Op de vlucht door het bos komen de helden in het verloren gewaande huisje van Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen. Wolf vertelt hier over de vijf belangrijke vrouwen, die de geschiedenis van vijf koninkrijken veranderd hebben: Sneeuwwitje (AT 709), Assepoester (AT 510), Rapunzel (AT 310), Grietje (AT 327A) en Roodkapje (AT 333). Naar verluid, zou Assepoester nog leven, en is ze 200 jaar oud. Bij het huisje van Sneeuwwitje groeit een appelboom, mogelijk gegroeid uit de pitten van de vergiftigde appel, en dus met giftige appels.
• Een dankbare tovervogel als dierhelper geeft oplossing: het haar van Virginia kan alleen geknipt worden met de magische bijl.
• Als Virginia wordt gevangen door de Jager, houdt hij haar vast in een boom met een magische deur.
• Er wordt een blinde houthakker gevonden die de magische bijl bezit. Wolf en Tony mogen de bijl hebben, als ze de naam van de houthakker kunnen raden. Tony denkt het te weten: Repelsteeltje (vgl. AT 500, The Name of the Helper). Maar het antwoord blijkt onjuist. Allerlei namen worden geraden, maar de goede naam zit er niet bij. Net als Wolf dreigt onthoofd te worden, leest de tovervogel de naam in de hoed en fluistert hem Tony in: de houthakker heet Juliet.
• Tovervogel geeft als dierhelper een raadselachtige clue op over de plaats waar Virginia gevangen zit: de boom is geen boom, de deur is geen deur.
• Wolf klimt uiteindelijk de boom in aan het haar van Virginia, na het roepen van “Laat je haar naar beneden” (Vgl. Rapunzel, AT 310, Maiden in the Tower).
• Bij volle maan krijgt Wolf last van zijn weerwolvenaard, en hij begint onder meer te huilen naar de maan, en uiteindelijk zal hij ook kippen verslinden, en vraagt hij Virginia om hem vast te binden om zijn wolven-karakter in toom te kunnen houden.
• Ze zijn juist in Lammetjesdorp (Little Lamb Village). Wolf noemt zich daar Wolfson. Het dorp heeft een wensput, die vroeger geluk bracht, toen er nog water in de magische bron zat. Als onderdeel van de folklore op het festival loopt er ’s avonds een man rond, verkleed als een wolf, terwijl de herderinnetjes “wolf, wolf” gillen (vgl. AT 1333, The Shepherd who Cried "Wolf!" too often). Eén van de herderinnetjes is Sally Peep, die plagerig vraagt of Wolf (huf puf) haar kleren uit zal blazen.
• Het magische water uit de wensput blijkt te zijn gestolen door de familie Peep: het magische water heeft de kwaliteit om alles schoonheid en perfectie te geven, en het blijkt ook te kunnen onttoveren. Tony kan met het water de dubbel betoverde hond Prins onttoveren uit zijn gouden gedaante.
• Op het festival moeten schapenliedjes gezongen worden: Baba Black Sheep, en Bo Peep (twee traditionele Engelse volksliedjes).
• Na de moord op Sally Peep krijgt Wolf de schuld. Hij krijgt een scherts-proces: de jury bestaat uit schapen, en het hok ‘guilty’ staat vol voer (vgl. Alice in Wonderland). Uiteindelijk dreigt Wolf op de brandstapel te belanden.
• Na hun vlucht belanden de helden in Kissing Town, waar onder andere een kleine Cupido rondloopt. Boven het stadje is een berg waar nog altijd de glazen kist van Sneeuwwitje staat. Virginia gaat er even in liggen, en Wolf wil haar wakker kussen.
• De toverspiegel waarmee teruggekeerd zou kunnen worden naar de mensenwereld, wordt teruggevonden op een veiling. Een elf taxeert de spiegel op “late Naked Emperor, early Cinderella” (vgl. de Nieuwe Kleren van de Keizer: AT1620, The King’s New Clothes).
• De boze koningin bezoekt het lijk van haar voorgangster en spreekt met haar geest, die haar adviseert om met gif te werken.
• Wolf koopt voor Virginia een magische zingende ring. Omdat Virginia hem afwijst vanwege de geldverspilling, gooit Wolf de ring teleurgesteld in het water, waar hij opgeslokt wordt door een vis (in een later stadium zal de ring weer terugkeren als de vis geserveerd wordt; vgl. het Vrouwtje van Stavoren; AT 736A, The Ring of Polycrates).
• De boze koningin doodt trollenkoning Relish en zijn leger met vergiftigde appels (spreekwoord: “an army marches on its stomach”).
• Door gestuntel breekt Tony de toverspiegel, hetgeen hem het spreekwoordelijke ‘zeven jaar ongeluk’ bezorgt (telkens als er ongeluk aankomt, is er aanzwellend hoefgetrappel te horen).
• De gouden trollen worden door smelten onttoverd.
• De magische spiegel blijkt gemaakt te zijn door de dwergen van de Drakenberg. Op de Drakenberg zaten vroeger echt draken; bij de ingang ligt nog een drakenschedel, omringd door lansen met vanen en skeletten van ridders; vgl. AT 300, The Dragon Slayer.
• Het dwergenrijk bestaat uit mijnen en onderaardse gangen in de Drakenberg. De dwergen maken er magische spiegels, waaronder een ‘Truthmirror’ voor de kroning van de prins.
• De waarheidsspiegel toont dat de hond eigenlijk de prins is. Bij de dwergen bestond al een voorspelling, dat ze ooit de prins zouden aanschouwen op vier voeten.
• Er wordt een oude toverspiegel geraadpleegd, die de naam Gustav draagt: de vragen moeten in rijm worden gesteld, en ook de antwoorden zijn berijmd.
• Door het ongeluk dat bezit heeft genomen van Tony, breekt hij vervolgens alle spiegels van de dwergen.
• Virginia vindt het graf van Sneeuwwitje in een ijspaleis en ze heeft een ontmoeting met de geest van de (corpulente) Sneeuwwitje. Vlakbij het ijzige graf is Snow White Falls. De geest van Sneeuwwitje vertelt dat ze nu af en toe als petemoei optreedt, en dat ze ook de helden heeft beschermd. Sneeuwwitje vertelt haar levensgeschiedenis nog eens (AT 709). Ze geeft Virginia de opdracht om op zoek te gaan naar de vergiftigde kam. Virginia mag van Sneeuwwitje één wens doen: ze wenst dat het ongeluk van haar vader opgeheven wordt. Sneeuwwitje geeft haar ook een toverspiegeltje. In het spiegeltje ziet ze voor het eerst de boze koningin, en het blijkt haar weggelopen moeder te zijn.
• De boze koningin heeft het plan opgevat om bij de kroning op het bal alle gasten te vergiftigen, om zo de macht over alle negen koninkrijken over te kunnen nemen.
• Virginia en Tony nemen de korte weg naar het kasteel, maar wijken daarmee van het gebruikelijke pad af (vgl. Roodkapje). Ze belanden in de Deadly Swamp, waar lichtjes elfjes blijken te zijn. De elfjes maken melding van een drietal taboes: niet het water drinken, geen magic mushrooms eten en niet in slaap vallen. De elfjes scheiden hierna het tweetal.
• Virginia komt bij het huis van de moerasheks, die echter allang overleden blijkt te zijn. Nu is het de schuilplaats van Acorn de Dwerg, die voor moerasheks speelt. De heks blijkt de boze stiefmoeder van Sneeuwwitje te zijn geweest, die zich na de marteling met de gloeiende schoenen in het moeras heeft teruggetrokken. Het lijk ligt nog altijd in de kelder; Virginia haalt de giftige kam uit de hand van het lijk.
• Als Virginia Tony weer vindt worden de taboes doorbroken: ze drinken water, eten de paddestoelen en vallen in slaap. Virginia heeft een hallucinerende droom: ze ligt o.a. als kind onder een dekbed met appel-motief. Ook droomt ze dat ze een prinses in een witte jurk is, en dat ze stikt in een giftige appel.
• Virginia en Tony worden in hun magische slaap overwoekerd met magische planten, maar Wolf redt hen nog net. Aldus vinden held en heldin elkaar weer: de liefde is nu wederzijds, en ze bedrijven ook de liefde.
• Inmiddels trekken allerlei sprookjesfiguren naar het hof voor de kroning, onder andere Old King Cole (“was a merry old soul”; traditioneel Engels liedje).
• In het kasteel worden de helden geconfronteerd met een sprekende kikker die hen een raadsel opgeeft: ze moeten kiezen uit twee deuren. De ene deur is de goede, de andere leidt naar de ondergang. Ze mogen één vraag stellen, en de kikker liegt altijd. Tony heeft echter geen zin om het raadsel op te lossen, en werpt de kikker voorbij een deur, hetgeen het dier fataal blijkt te zijn. Dus kunnen ze de andere deur kiezen.
• Op het bal zijn onder meer: de Naakte Keizer, Red Riding Hood III, Assepoester (200 jaar oud), Blauwbaard en de Koningin der Elfen.
• Uiteindelijk wordt Virginia geconfronteerd met haar boze moeder, die haar verwijt een Lelijk Eendje (Ugly Duckling) te zijn. De bekende formule wordt voor de spiegel weer gesproken: “Spiegeltje spiegeltje aan de wand, wie is de schoonste van het land?”
• Virginia en Tony belanden in de kerker. Op een houten balk staat een inscriptie: “Wilhelm Grimm, 1805. Wenn Sie fliehen wollen, müssen Sie die Hebel drehen”. De suggestie is natuurlijk dat Grimm ook in de sprookjeswereld is geweest, en dat hij die nadien beschreven heeft in zijn Kinder- und Hausmärchen (1812-1814).
• Dierhelpers dienen zich aan: sprekende muizen blijken Duits te hebben geleerd van Wilhelm Grimm en kunnen de hint vertalen.
• Voordat de nep-prins gekroond kan worden, wordt hij op de proef gesteld en moet hij drie vragen beantwoorden, die getuigen van moed, wijsheid en nederigheid.
• Dan volgt de Cinderella-wals, en een lakei draagt het glazen muiltje op een kussen.
• Alle gasten vallen neer door de vergiftigde drank van de boze koningin – later blijkt het slaapverwekkend trollenstof te zijn, en komen alle gasten weer bij hun positieven.
• In een gevecht verwondt Virginia haar boze moeder met de vergiftigde kam, waarna de koningin sterft.
• Onttovering van de prins en de hond: de twee wisselen weer van gedaante.
• De prins geeft Wolf als beloning een rehabilitatie van alle wolven (die in de sprookjeswereld een slechte reputatie hebben; vgl. Roodkapje).
• Er wordt op het diner een visgerecht geserveerd, en Virginia treft er de zingende verlovingsring in aan (AT 0736A, The Ring of Polycrates). Ditmaal aanvaardt ze de ring. Tony blijft in de sprookjeswereld, Wolf en Virginia keren via een toverspiegel terug naar de mensenwereld.