Bethlehemshofje
Levendaal 109-111
Gesticht in 1630
In 1811 verenigd met “De
Houcksteen”
Aan de buitenzijde vernieuwd in 1897
Restauratie in de jaren 1978-1979
Bestuur: College van regenten.
Foto © Marinus Klein
De geschiedenis van het Doopsgezinde
Bethlehemshofje is uitermate ingewikkeld en dat heeft alles van doen met de
geschiedenis van kerkelijk Nederland. Oorspronkelijk stond er een
Bethlehemshofje aan de Langegracht ter hoogte van de Bolwerksteeg. Dat hofje werd
in 1630 gesticht door de Leidse koopman Gerrit van Frankensz. Van Hoogmade.
Gelet op zijn naam een man van goede komaf. Hij was belijdend lidmaat van de
Waterlandse Doopsgezinde Gemeente. Twee zoons van hem en een medelidmaat van
zijn kerkelijke gemeente werden de eerste regenten over een hofje dat bestemd
was voor zijn geloofsbroeders en zusters. Bij de toewijzing van de huisjes
moesten familieleden van de stichter voorrang genieten. Als naam voor het hofje
koos de stichter Bethlehem, dat betekent “Broodhuis.”
In de 17e eeuw was er Leiden
nog een andere Doopsgezinde Gemeente, de Vlaamse Doopsgezinde Gemeente. Ook
deze gemeente deed aan armen-, bejaarden- en ziekenzorg. Deze gemeente kwam
bijeen in de Bogaardsteeg, een zijstraatje van het Levendaal. Lidmaten van deze
gemeente kochten in 1660 een stuk grond aan het Levendaal tussen de Gortestraat
en de Kraaierstraat en men liet er een hofje bouwen met de bijbelse naam “De
Houcksteen.“
In 1701 werden de beide doopsgezinde
gemeenten samengevoegd. Het bestuur over de hofjes bleef gescheiden. Toen
echter de inkomsten van de gemeente terugliepen konden de regenten het bestuur
over twee hofjes in 1811 niet meer aan. De regenten van het Bethlehemshofje aan
de Langegracht verkochten hun hofje voor de som van fl. 1.300. ==. Zij namen De
Houcksteen met fondsen en al over. Het hofje aan het Levendaal kreeg de naam
Bethlehem. Merkwaardig is wel dat het hofje aan de Langegracht nog anderhalve
eeuw onder die naam door particulieren werd bewoond.
In 1897 werd het Bethlehemshofje aan het
Levendaal drastisch verbouwd. Het gedeelte aan het Levendaal kreeg een
eigentijdse gevel met een bovenverdieping. Binnen in het hofje met de dubbele
pomp veranderde er niets, dat bleef 17e eeuws. Rond 1978 werd het
hofje opnieuw gerestaureerd. Het is nu nog een alleraardigst en intiem hofje.De
afbeeldingen dateren van juli 2002 .