Zuidelijke straalstroom
Terugdenkend aan de vele honderden weerkaarten die ik de afgelopen maanden heb bekeken is de vrijwel continu zeer zuidelijk gelegen straalstroom het kenmerk van de afgelopen winter geweest. De zuidelijke straalstroom zorgde ervoor dat echt zachte lucht Nederland vrijwel niet heeft kunnen bereiken en maakte steeds weer terugkerende uitvallen van koude lucht mogelijk. Hoewel er tijdens alledrie de wintermaanden veel vaker dan normaal van oostelijke tot noordoostelijke winden sprake was, ontbraken krachtige sturende hogedrukgebieden boven Scandinavië. Het was depressie-activiteit ten zuiden van ons land in combinatie met veelal zwakke en zeker niet honkvaste hogedruk boven noordelijk Europa die voor de continue aanvoer van koude lucht zorgde. De hoofdrol voor zuidelijk gelegen depressies verklaart niet de alleen de grote hoeveelheden sneeuw die er de afgelopen winter zijn gevallen, maar ook het ontbreken van echte kou. Een werkelijk langgerekte noordoostelijke stroming en daarmee de aanvoer van transportkou ontbrak deze winter. We hebben veelal te maken gehad met stralingskou of vrieskou die vanuit Duitsland Nederland binnenlekte. Doordat veel nachten bewolkt verliepen, bleef de afkoeling veelal beperkt tot enkele graden onder het vriespunt. De geringe vrieskou in combinatie met de vele sneeuwdagen zorgde ervoor dat op uitgebreide schaal schaatsen op natuurijs in grote delen van het land niet mogelijk is geweest. Laten we eens terugkijken op de drie afzonderlijke wintermaanden.
December 2009: twee gezichten
De maand december kende twee gezichten: de eerste decade verliep (evenals de gehele maand november) zacht en nat, maar vanaf het begin van de tweede decade duikelde het kwik omlaag onder invloed van drukstijgingen boven de Noordzee en Scandinavië. In eerste instantie was er sprake van een krachtig hogedrukgebied ten noorden van ons land, maar lagedrukgebieden die vanuit het hoge noorden over Scandinavië naar het zuiden kwamen afzakken verstoorden de hogedrukopbouw en zorgden vanaf 17 december voor toenemende wisselvalligheid. De stroming bleef echter veelal oostelijk, waardoor de kou niet werd verdreven en de Assendelftse ijsbaan aan het begin van de kerstvakantie voor het derde seizoen op rij geopend kon worden. Vanaf de 17e viel er vrijwel dagelijks sneeuw, wat uiteindelijk leidde tot de eerste officiële witte kerst sinds 1981. Vlak voor de kerst begon het echter te dooien, waardoor er van een werkelijk mooie witte kerst geen sprake was. De meeste sneeuw was in Noord-Holland op Tweede Kerstdag al verdwenen. Een lagedrukgebied dat ten zuiden van ons land richting het oosten koerste zorgde ervoor dat de kou nog voor het einde van het jaar weer terug was. December kwam uiteindelijk op een gemiddelde temperatuur van 2.2 graden uit, terwijl 4.0 graden de norm is.
Januari 2010: een echte wintermaand
Januari scoorde in De Bilt een gemiddelde temperatuur van -0.5 graden en was daarmee de eerste maand sinds de 'Elfstedenjanuari' van 1997 die een negatief maandgemiddelde scoorde. Vooral de eerste helft van de maand verliep koud: in De Bilt kwam de gemiddelde etmaaltemperatuur pas op de 14e voor het eerst boven nul uit. Van stabiel winterweer was opnieuw geen sprake. Sterker nog, op woensdag 6 januari viel er in grote delen van Noord-Holland juist tijdens de avondspits een pak sneeuw van tussen de 10 en 20 centimeter wat tot grote overlast voor het verkeer leidde. Rondom Amsterdam ontstond die woensdagavond een enorm verkeersinfarct, waardoor honderden mensen pas ruim na middernacht thuis waren. In het weekend van zaterdag 9 en zondag 10 januari zorgde een krachtige oostenwind in combinatie met sneeuwval in het noorden van het land voor sneeuwjachten, maar in Noord-Holland viel het allemaal wel mee. Na dit weekend draaide de stroming als gevolg van opdringerige oceaandepressies en zich van Scandinavië naar Rusland terugtrekkende hogedruk steeds meer naar zuidelijke richtingen, waardoor het kwik geleidelijk omhoog ging en het vanaf donderdag de 14e tot algemene dooi kwam. Voor die tijd waren op de Assendelftse ijsbaan echter al de clubkampioenschappen en ook het NK kortebaan voor junioren A en neosenioren dames gehouden. Het Assendelfts priksleekampioenschap kon op vrijdag 15 januari nog nipt gehouden worden, maar daarna was het door de inzettende dooi gebeurd met de ijspret. Enigszins onverwacht keerde de winter tijdens het weekend van 23 en 24 januari alweer terug onder invloed van een hogedrukgebied dat zich vanuit Rusland in de richting van Scandinavië uitbreidde. Aan de zuidflank van dit hoog werd een portie koude lucht op transport gezet richting Nederland. Deze derde kou-inval van de winter ging in grote delen van Noord-Holland opnieuw met een pak sneeuw gepaard en dinsdag 26 januari werd een zeer koude maar zonnige winterdag waarop de maximumtemperatuur (na een nacht met minima van onder de -10 graden!) rond de -5 graden bleef steken. In de loop van de volgende dag was het echter uit met de pret toen de stroming naar het westen draaide en de dooi het land veroverde. De maand eindigde met flinke sneeuwbuien en op veel plaatsen opnieuw een sneeuwdek van enkele centimeters.
Februari 2010: aanhoudend winter
Vroig jaar verliep de eerste helft van januari net als dit jaar koud, wat leidde tot een prachtig schaatsweekend waarin we voor het eerst in jaren weer eens op uitgebreide schaal de Noord-Hollandse polders op schaatsen konden doorkruisen. Na die prachtige start van het jaar was het toen gebeurd met de winter, iets dat dit jaar zeker niet het geval was. Ook februari 2010 verliep met een gemiddelde temperatuur van zo'n 1.5 tegen normaal 3.0 graden te koud en kende van de 8e tot en met de 17e een vorstperiode. Ook deze vorstperiode werd echter gekenmerkt door regelmatige sneeuwval, waardoor een mooie ijsvloer er niet in zat. De Assendelftse ijsbaan is nog even open geweest, maar door de slechte kwaliteit van het ijs was het geen pretje om daar te schaatsen. Wel kon in Warmenhuizen op zaterdag de 13e het NK priksleeën op natuurijs georganiseerd worden, waar een groot aantal Assendelvers aan deelnam. Ook werd op woensdag 10 februari op het Drentse Zuidlaardermeer voor het tweede jaar op rij het NK marathon op natuurijs georganiseerd. Na de 17e was het eigenlijk gebeurd met de winter, al viel er zaterdag de 20e in Assendelft nog een flinke hoeveelheid sneeuw die echter al snel weer wegdooide.
Hoewel de meteorologische winter voorbij is, blijft de lente voorlopig ver weg. Na het natte en onstuimige laatste weekend van februari neemt hogedruk ten noorden van ons land in de loop van de eerste week van maart het heeft in handen. Het gevolg is een oostelijke tot noordoostelijke stroming en de aanvoer van koude lucht. Het kwik gaat in de loop van de week dan ook gevoelig omlaag en de nachtvorst keert weer terug. Op termijn behoren maxima van enkele graden boven het vriespunt en minima van rond of onder de -5 tot de mogelijkheden, waardoor het koudegetal (dat tot en met 31 maart doorloopt) zelfs nog wat verder richting de 100 punten op kan lopen. Ook sneeuw behoort zeker tot de mogelijkheden. De winter weet van geen wijken!
Evaluatie W10
De winter van 2009-2010 was de derde winter op rij waarin ik op natuurijs heb kunen schaatsen. Het was deze winter zelfs in alledrie de wintermaanden mogelijk, iets dat voor het laatst in de winter van 1995-1996 mogelijk was. Het schaatsen op natuurijs bleef in grote delen van het land echter beperkt tot de ijsbanen en wat slootjes. Toertochten zijn er zeker in het westen van het land nauwelijks georganiseerd en de sneeuw maakte het ronduit gevaarlijk om op eigen houtje het veld in te gaan. Het ontbreken van een stabiele vorstperiode is toch wel een smetje op de mooie winter van 2010. Voor mij persoonlijk was deze winter desondanks een topper. In tegenstelling tot andere jaren was het dit jaar vrijwel steeds een genot om mijn weerbericht te schrijven om de simpele reden dat de winter steeds weer terugkeerde en er op weerkaartengebied altijd wat te beleven viel. De situatie is geen moment uitzichtloos geweest en in de meeste van mijn weerberichten kon ik sneeuw en/of vorst aankondigen. Ook voor de vrijwilligers van IJsvereniging Assendelft moet deze winter een feest zijn geweest. Zeker van half december tot en met half januari is de ijsbaan op veel dagen open geweest en hebben honderden mensen daar gebruik van gemaakt. De draaiboeken voor de Watertorentocht zijn echter ook dit seizoen weer in de kast blijven liggen en zo langzamerhand worden deze wel erg stoffig. Zal het er in de winter van 2010-2011 dan eindelijk van komen? Ik heb er alle vertrouwen in en hoop dat mijn weerberichten ook volgend jaar weer door veel mensen gelezen worden. Het seizoen 2009-2010 was ook wat het aantal bezoekers van de site van IJsvereniging Assendelft betreft een topseizoen. Bedankt voor de aandacht en de vele leuke reacties die ik heb mogen ontvangen en tot in november!
Jaap-Jan
Achtergrondinformatie
Onderstaande
links verwijzen naar word- of excel-documenten met allerlei verschillende
vormen van achtergrondinformatie. Zo is er bijvoorbeeeld een uitleg over
het lezen van weerkaarten te vinden. Verder is er informatie te vinden
over koudegetallen, winters uit het verleden etc. etc. Neem eens een kijkje!!
Wintergerelateerde
artikelen:
Overzicht
van de winter van 2004-2005Overzicht
van de winter van 2003-2004Hoe
lees ik weerkaarten?Strenge
winters: iets uit het verleden?
Wintervergelijkingen
Alles over ijsaangroei
en ijsdikteDe
NAO-index en winterweerDe
winter van 1944-1945
De gemiddelde
wintertemperatuur van alle winters sinds 1735!De
gemiddelde wintertemperatuur van alle winters in grafiekvormKoudegetallen
van 1901 tot en met 2005De
koudegetallen van 1901 tot en met 2005 in grafiekvorm
Overige
Informatie:Fotoverslag
beginnende shelfcloud 4 juli 2005 Prachtige
foto's shelfcloud (rolwolk) 3-6-2005
Links:
www.nlweer.com
: op deze site is allerlei overzichtelijke informatie te vinden over het
klimaat in Nederland sinds 1901. U kunt er bijvoorbeeld vinden wanneer
de laagste maximumtemperatuur in Nederland is gemeten en wat het temperatuursverloop
van de zeer koude winter van 1963 is geweest. Deze site is beslist een
bezoekje waard!
http://www.schaats-en-skate.nl/cees/wintercees.htm
: op deze site publiceert een een collega schaats- en winterfan regelmatig
zijn 'winterbulletins'. Deze zijn zeker de moeite van het lezen waard!
Colofon:
De informatie op deze site wordt verzorgd door Jaap-Jan Schavemaker.