Upper Palaeolithic

(40,000 - 10,000 bp)

Material culture varies in time and space; large number of sites

Human expansion into jungle, desert, tundra, remote islands and last continents

Technology requires (part-time) specialists: knappers, miners, artists

Language, culture, cognition (certain)

Actieve vuurbeheersing verbonden met vuurspecialisten (shamaan, steensmid)

Tribale oorlogsvoering - rituele territoriale afbakening, diplomatie

Elite (blijkt uit graven) van bepaalde families; wijst op het bestaan van clans en chiefs, kinship

Afslagcultuur, knapping (klingen geklopt uit een voorbewerkt steenbrok, met hamersteen op aanbeeld, bijschrapen)

Upper palaeolothic revolution, great leap forward, standard model, new stone age (Afrika)

Ruilhandels ketens (grondstoffen en siervoorwerpen)

Vermogen verschillende soorten van habitat te exploiteren

Leerlooien, naaien, vlechten

Bewerkt materiaal leer, touw, vlechtwerk

Samengesteld gereedschap

Afslagatelier, steengroeves, specialisten en manufactuur

Hout, bot en gewei (hoorn) bewerking

Speer, harpoen, strik, vallen, netten, vishaak, slinger, boemerang, bolas, speerstok, pijlstrekker, pijl en boog (later), kano

Megalieten, rotskunst, rotstempels

Semipermanente dorpen; bouwtechniek (hutten met houten stutten etc)

Venusbeeldjes, amuletten, fetish (mobiele kunst), rotskunst (immobiele kunst)

Ruimtelijke verdeling over soorten samenlevingen: verschillen naar gelang de habitat

Xenofobie (dankzij cultuurverschil)

Traditie, rituelen - overlevering van kennis en vaardigheden, stabiliteit en legitimatie

Georganiseerde jacht (grote kuddes)

Tuinieren (bloemen)

Baby sling (speculatief maar zeer waarschijnlijk)

Kleding, hutten

Afvalbergen

Langere levensduur en taal maken overlevering mogelijk

Passief kuddebeheer, Passief gewasbeheer (vuur, plantselectie)

Kleurstofbewerking (oxidatie met vuur- en of maaltechnieken van o.a. oker)

Delven van vuursteen e.a. vanaf oppervlakte (eenvoudige steengroeves)

Assymetrische overspel wetgeving, tot en met verminking van vrouwen

Obsidiaan, agaat, jaspis gewilde handelswaar (eenvoudiger te bewerken en sterker materiaal)

Piercings, rituele verminking

Kanovaren voor handel en visserij

Water en voedsel gedragen in leer, bladeren, bamboe, hout, eierschalen, huiden, schedels, horens etc

Actieve vuurbeheersing, met rotshaarden, vuurputten, lampen, vuurboren, ijzerpyriet, snel vlamvattende vezels (lychens, houtpulp)

Uitbreiding dierlijk dieet (kleine wild, vis en gevogelte, groot wild op reguliere basis) door gereedschapskist, kook- en conserverings techniek

Kettingen, hoofdbanden, armbanden, ringen, broches, moeilijk te verkrijgen veren, schelpen

Stamp- en maaltechnieken

Graafstok (voor verzamelen wordels etc)

Uitbreiding plantaardig dieet met groenten en granen door kooktechnieken (en verzamel- en voorbewerkings methoden met nieuw gereedschap)

Graven voor elite families (inclusief kindergraven), met grote culturele variatie

Conservering (drogen, roken, invriezen, in as leggen) door vuurgebruik

Met vuur bewerkte vuurstenen speerpunten (beter te bewerken)