Dat kan je pas ontdekken door het te proberen. Het gaat om je eigen ervaring. Neem dus één of twee proeflessen om te kijken of yoga bij jou past. Je hoeft er ook niet bijzonder lenig of sterk voor te zijn. Iedereen kan aan yoga doen. Soms moeten de oefeningen aangepast worden aan de specifieke vragen van de leerling. Dat is meetal wel mogelijk in mijn kleine klassen en zeker tijdens individuele lessen (yogatherapie) of bij de lessen voor speciale doelgroepen (bv. voor reumapatiënten).
Het is het prettigst om een leraar in je woonplaats te vinden. Dan is het makkelijker om de lessen te volgen. Je vindt leraren op internet, in de gouden gids, in folders bij de bibliotheek of via mond tot mond reclame. Ook kan je de VYN vragen om een lijst met docenten in jouw buurt. Een leraar die lid is van de VYN heeft een erkende opleiding en is verplicht tot het volgen van bijscholingen. Het is ook een kwestie van de juiste "klik" met de leraar, de stijl van de lessen, de groep en de locatie. Volg daarom altijd een proefles voordat je je vastlegt voor een reeks lessen.
Mijn klassen zijn niet groter dan 12 leerlingen. Zo is er voldoende tijd voor persoonlijke aandacht.
Hatha yoga is een tak van yoga. Hatha yoga houdt zich voornamelijk bezig met het lichaam. Hatha yoga omvat lichaamshoudingen, ademhalingsoefeningen en ontspanning. In het westen wordt hatha yoga vaak zelfstandig beoefend voor de gezondheid en de ontspanning. Dat is ook de manier waarop ik veelal les geef. Als leerlingen er belangstelling voor hebben vertel ik over de achtergronden van yoga.
Volgens een landelijke bekende zorgverzekeraar is yoga fantastisch!
Luister naar jezelf - signaleer spanning en voorkom stress
Versterk jezelf - verbeter je houding en rompspieren
Verruim jezelf - souplesse, lenigheid en balans
Gun jezelf ademhaling, energie en kalmte
Daar heb ik weinig aan toe te voegen.
Ja. Hatha yoga is een zeer veilige manier van bewegen. Aan hatha yoga doen is net zo veilig als aerobics, fietsen en lopen (zie tabel). Hatha yoga is vele malen veiliger dan sporten.
Toch is een heel klein risico niet helemaal uit te sluiten. Het kan wel verminderd worden. De yogavorm, de houding van de leerling en de deskundigheid van de docent spelen hierbij een rol. Met betrekking tot de yogavorm: dynamische vormen zoals Ashtanga, Bikram en power yoga zijn wat riskanter dan de zachtere Anusara, Dru en Hatha yogastromingen.
Als leerling kan je veel doen voor je eigen veiligheid. Luister goed naar je lichaam en ga niet voorbij je grenzen. Een licht gevoel van rekking of van inspanning is prima, maar ga niet naar de pijngrens. Tracht niet de zogenaamde "ideale" yogahouding te vinden. Vergelijk jezelf nooit met anderen. Het is heel gezond om een oefening over te slaan als die niet goed voor je voelt. Desgevraagd kan de docent alternatieven aanbieden. Als je gezondheidsproblemen hebt, meld die dan aan de docent zodat er rekening mee kan worden gehouden in de les. Bij ernstige gezondheidsproblemen, zwangerschap of operaties is het belangrijk om je arts te raadplegen.
Met betrekking tot de docent: de docent dient zich terdege bewust te zijn van de risico's en contra-indicaties van iedere houding. De docent dient de oefeningen aan te passen aan de mogelijkheden van de leerlingen. Omdat ik les geef aan mensen met gezondheidsproblemen (yogatherapie) ben ik voorzichtig bij het samenstellen van mijn lessen. Deelname van de oefeningen blijft echter altijd voor je eigen risico.
|
Sport |
Aantal blessures per 10 000 keer dat de sport beoefend wordt |
|
Boxen |
52 |
|
IJshockey |
37 |
|
Voetbal |
24 |
|
Tennis |
11 |
|
Hardlopen |
6 |
|
Fietsen (fitness) |
3 |
|
Aerobics |
2 |
|
Yoga |
2 |
|
Lopen (fitness) |
1 |
|
Trainen met gewichten |
1 |
|
American Sports Data, Inc (2002). Alle blessures zijn meegeteld zelfs als er geen behandeling voor nodig was. |
|
Yoga houdt zich niet alleen met het lichaam bezig, zoals de hatha yoga. Yoga is de verzamelnaam voor de spirituele voorschriften en technieken die gedurende duizenden jaren in India zijn ontstaan. Het woord yoga is afkomstig van het Sanskriet Yuj, dat juk betekent. Yoga betekent dus onder het juk brengen, verbinden, verenigen. Omdat er veel yogateksten bestaan zijn er ook veel definities:
Yoga is de beëindiging van de identificatie met de wervelingen van de geest. (Yoga Sutra I-2)
Yoga is het verenigen van de individuele zelf met het hogere Zelf. (Yoga Yajnavalkya I-43)
Yoga is extase (samadhi). (Yoga Bhashya I-1)
Yoga is evenwicht. (Bhagavad Gita II-48)
Yoga is vaardigheid in handelen. (Bhagavad Gita II-50)
Yoga is het beëindigen van de identificatie met het lijden (Bhagavad Gita VI-23)
Ik voel mij het meest thuis bij de definitie uit de Yoga Sutra's: yoga is de beëindiging van onze identificatie met de wervelingen van de geest. In beeldspraak: wij denken dat wij de golven van de geest zijn - gedachten, gevoelens, impulsen, herinneringen, het ego. In werkelijkheid zijn wij niet deze onrustige golven maar een oceaan van rust. Onze ware bestemming is om dat te ervaren, waardoor we in staat zijn de dingen te zien zoals ze zijn en ons lijden te beëindigen. Yoga is tegelijkertijd een doel als een weg naar dat doel - een praktische bevrijdingsweg. Het is een ervaringswetenschap. Yoga is primair iets dat beoefend dient te worden.
De belangrijkste beoefening is meditatie. Yogameditatie is meestal het herhalen van een mantra (japa). Andere methodes zijn het mediteren op beelden (een kaarsvlam, een geometrische figuur, een godheid), meditatie op een lichaamsgebied (bv. het hartcentrum) of op klanken (nada). Mijn eigen meditatie bestaat uit het volgen van de ademhaling. Er zijn vele wegen naar Rome. Ook het cultiveren van wijsheid, het liefhebben van god of het onbaatzuchtig handelen zijn belangrijke yogarichtingen. Hatha yoga - met haar lichaamshoudingen en ademhalingsoefeningen - kan een stevig fundament leggen voor alle yogastromen.
Neen. Yoga kan los van iedere godsdienst beoefend worden. Hatha Yoga-oefeningen zijn bedoeld om de gezondheid te bevorderen. Gezondheid in de breedste zin - fysiek, mentaal, sociaal en spiritueel. Ze passen bij iedere godsdienst, want iedere godsdienst kent een kern van spiritualiteit. De klassieke yoga (van Patanjali) staat overigens heel tolerant tegenover elke religie. In Yoga Sutra I-39 krijgt de leerling het advies om te mediteren zoals gewenst. Dat laat de mogelijkheid vrij om te mediteren op elk onderwerp dat in overeenstemming is met de eigen culturele of religieuze achtergrond. De beoefening van yoga heeft velen in staat gesteld om een diepere band aan te gaan met hun eigen godsdienst. Of met hun humanistische idealen zoals mededogen en liefde.
Dit neemt niet weg dat yoga is ontstaan in India, een land waarin het Hindoeïsme altijd één van de belangrijkste religies is geweest. Zelfs de klassieke yoga wordt erkend als één van zes hindoeïstische filosofieën. Andere yoga vormen zijn zelfs theïstisch, bijvoorbeeld de middeleeuwse hatha yoga die floreerde in groepen die Shiva vereerden.
Ik ben me bewust van deze historische achtergronden, maar ze spelen geen rol in mijn lessen. Ik onderwijs hatha yoga als een beoefening om de gezondheid te bevorderen. En als basis voor de beoefening van meditatie.
Integendeel. Yoga is een pad van bewustwording en dat rijmt niet met opgelegde regels. Je kunt je laten inspireren door leraren, andere leerlingen en teksten. Maar dat zijn slechts hulpmiddelen bij het vinden van je eigen weg. Ook moed, vertrouwen en een onderzoekende geest zijn belangrijke hulpmiddelen op het pad. De moed om te oefenen en om je leven onder ogen te zien. Vertrouwen in het bestaan van een weg. Maar geen blind vertrouwen of geloof, want het is goed om je ervaringen telkens kritisch te toetsen. Je eigen ervaring is primair. Yoga is een vooral een beoefening.
Jawel. Echte yogi volgen de morele voorschiften van de klassieke yoga. Deze yoga kent vijf voorschriften voor het welzijn van de maatschappij en vijf voorschriften voor het welzijn van de beoefenaar. Het belangrijkste voorschift van allemaal is het betrachten van geweldloosheid (ahimsa) tegenover alle voelende wezens. Verder: niet stelen, waarachtigheid, respectvol seksueel gedrag en vrijheid van hebzucht. De individuele leefregels omvatten reinheid en tevredenheid en de drie belangrijke accenten voor de beoefening: zelfdiscipline, studie en devotie. Deze tien punten zijn voorschriften of geloften. Het zijn geen geboden waaraan een straf of schuldbesef is gekoppeld. Mocht je falen in het volgen van een voorschrift, begin dan gewoon opnieuw. Het zijn regels om mee te oefenen.
Er zijn talloze boeken over yoga. De Yoga Sutra's zijn de belangrijkste tekst voor de klassieke yoga. Slechts 195 korte zinnen heeft de auteur Patanjali (2e eeuw) nodig om yoga uiteen te zetten. Het is een handleiding voor de beoefening en een omschrijving van het resultaat van de beoefening. Het is zeker geen tekst om in te geloven, eerder een tekst te overdenken en mee te oefenen. Naarmate je beoefening vordert ga je steeds meer in de tekst ontdekken.
Een methode om de geest tot rust te brengen zodat zij kan verblijven in haar ware aard. Meditatie is een beproefde methode, niet iets zweverigs. Het lijkt zo eenvoudig: ga zitten met een rechte rug en volg je ademhaling. Word je gewaar van de adembeweging op één plaats in het lichaam, bv. de buik of het neuspuntje. Begin met je uitademing te tellen, van één tot tien. Telkens als je afgeleid wordt keer je vriendelijk terug naar het tellen van de ademhaling 1. Steeds maar weer. Als je de tel kwijt raakt begin je weer bij één. Blijkt dit helemaal niet zo eenvoudig te zijn! Doe dit zo'n 25 minuten lang, liefst tweemaal per dag. Je zult er beslist de vruchten van plukken. Meditatie leert je om alert maar ontspannen aanwezig te zijn in het nu.
In mijn hatha yogalessen leg ik al een basis voor meditatie door de aandachtsoefeningen aan het begin en einde van elke les. Soms onderwijs ik yoga nidra. In de meditatielessen is ademhalingsmeditatie de voornaamste techniek. Ik laat mij hierbij inspireren door de yoga sutra's van Patanjali (klassieke yoga) en mijn eigen beoefening van zenmeditatie.
De meditatieles ziet er zo uit: inleiding (techniek en achtergronden); mediteren (maximaal 25 min, korter in het begin), gelegenheid voor uitwisseling en vragen.
_________________________________
{1} Zodra je vertrouwd bent met het tellen van de ademhaling kan je overgaan tot het alleen maar volgen van de adembeweging. Je laat het tellen dan achterwege.
Voorlopig gaan we elke eerste lesavond van de maand mediteren:
19:30 uur |
hatha yoga |
|
20:45 uur |
thee |
|
21:00 uur |
meditatie |
|
21:45 uur |
einde |
De meditatieles ziet er zo uit: inleiding (techniek en achtergronden); mediteren (maximaal 25 min, korter in het begin), gelegenheid voor uitwisseling en vragen.
In Zuphen bij Ajapajapam in de Spittaalstraat. Via internet bij www.yogashop.nl.
Yogatherapie maakt gebruikt van de technieken van yoga (houdingen, ademhalingsoefeningen, ontspanning, enzovoort). Maar bij yogatherapie geldt:
De leerling heeft meestal gezondheidsklachten en wil daar zelf aan werken
De leraar is opgeleid om mensen met gezondheidsproblemen te begeleiden
De lessen zijn individueel of bestaan uit zeer kleine groepen van mensen met dezelfde aandoening
Er zijn maar weinig opleidingen voor yogatherapie. In Nederland bestaat er (nog) geen. In het buitenland (VS, Londen, Ierland, India, Duitsland) wel.
Muikunda Stiles start binnenkort een opleiding in Californië. Bij de laatste peiling (juli 2010) waren er in Nederland helaas onvoldoende geïnteresseerden. In Londen bestond de opleiding van de Biomedical Trust van Robin Munro. Deze opleiding is na 15 jaar helaas opgeheven. Er zijn nog wel workshops yogatherapie bij www.yogacampus.com In de VS kan je bij Phoenix Rising, Integrative Yoga Therapy en het American Viniyoga Institute terecht, in Duitsland bij Weg der Mitte, in India (en internationaal) bij K. Desikachar vanuit de Krishnamacharya mandiram. Opleidingsduur, kosten en achterliggende filosofie wisselen per school. Sommige richtingen zijn (westers) medisch georiënteerd zoals Biomedical Trust, anderen meer op de emoties gericht (Phoenix Rising). Mukunda Stiles combineert ayurveda, anatomie en klassieke hatha yoga. Het is allemaal een kwestie van smaak. Het beroep yogatherapeut heeft (nog) geen vastomlijnde opleidingseisen. Dat blijkt ook uit de website van de IAYT = International Association of Yoga Therapists.
In Nederland is yogatherapeut een heel nieuw beroep. Dat maakt het opstarten van een praktijk moeilijker dan dat van bv. een yogadocent. Therapeuten met de (enigszins vergelijkbare) opleidingen Mensendieck, Cesar, of psychosomatische fysiotherapie hebben het veel makkelijker. Het is trouwens sterk aan te bevelen om al ervaring met groepslessen te hebben voordat je begint met individuele lessen (yogatherapie). Per slot van rekening is een yogatherapeut eigenlijk een heel goede yogadocent die yoga weet aan te passen aan een leerling met pijn.
<< Een gediplomeerde yogaleraar is door het vuur van de discipline van zijn eigen leraar gegaan en heeft de vereiste examens afgelegd. Ongeacht hoe langdurig of hoe moeilijk deze onderneming is, het is een teken van toewijding. Verzeker je ervan dat de persoon bij wie je les neemt toestemming heeft om les te geven en zich ook blijft scholen. .... Een yogi is heel iemand anders. Hij is iemand die heel duidelijke weet dat zijn weg een spirituele reis naar God is en hij brengt dat ook tot uitdrukking .... >> (Stiles, Yogatherapie voor Lichaam en Geest, 2000, p.53).