Parenteel van Claes Harmens "offte Knoll"

Johan Claessen verkreeg het gilderecht in 1538 en komt voor in het rekeningboek van de kloostergoederen.
Hij was provinciemeyer d.w.z. hij huurde ca. 100 grazen land van de provincie uit het landbezit van het voormalige klooster Rottum.
Hij komt in 1595 voor het eerst voor als Johan Claessen.
Reeds in 1596 wordt vermeld Luytyen, de weduwe van salige Johan Claessen. Johan zal dus in 1595 of begin 1596 overleden zijn.

Jan Clasen, landbouwer te Rottum & ouderlingde, zoon van Jan Clasen en Luitien Knol voerde pas op latere leeftijd de achternaam van zijn moeders familie Knol. Hij huwde Duyrke Harmens en zij woonden op de heerd van zijn ouders. Hun grafzerken liggen bij de kerk van Rottum.
"Anno 1662, den 30 apryll, is den eerbareb Jan Claessen Knol seer chrystentlycken in den heeren gerust, verwachtende een salige opeerstandinge in christo".
26-03-1653: Kocht Hayemaheerd te Warffum van Feyo Sickinghe. De boerderij met een beklemming van 88,5 juk (±44 ha) kostte 13.490 Caroli gulden, plus 2 gouden ducaten met vee en beslag.
04-06-1654: verkoopt aan zoon Derck Jans Knol en vrouw Aaltjen Jacobs, die als meyers door Feyo Sickinge worden aangenomen.

Spanheim:
Ao 1658 Claes Jans Knol en Bouke
Ao 1673 de kinderen
Ao 1689 Hovink Stienhuisen en Cathrina
Ao 1711 Catharina getr. an Evert Feckens

Ommelander Geslachten I-III - pagina 21 vermeldt:
De bisschoppelijke volkeren van Keulen en Munster vielen in de provincie, spookten in de Ommelanden rond en belegerden de stad. Te Wirdum werden zij met succes bestreden door Claes Jans Knol, eigenerfde boer op de kloosterboerderij ’Ter Borgh’ aldaar. Hij stierf kort daarna op 3 september 1672. De heer Steenhuis Geertsema, de latere eigenaar van ’Ter Borgh’, bezat een manuscript, een ’Rouwbeklagt’ op dat overlijden, waarin bovengenoemd feit aldus wordt vermeld:

Helaas, nu is hij dood; ik smelt bijna van spijt.
Zijn zoontjes alle vier mogen met regt wel klagen
Omdat haar vader stierf in deez’bedroefde dagen,
Bezonderlijk omdat alsnog de vijand wreet
Het Munstersche gespuis ons hoofd tot spitse biedt,
Waartegen hij onlangs met Wirdum heeft gestreden,
Zoodat hij op zijn post den vijand heeft gekeerd,
Omdat hij zijnen volk in order had geleerd,
Waar dat het noodig was met wagten uit te zetten
Wist hij met goed beleid ten nauwste op te letten,
Zoodat door zijn bestuur veel afbreuk is gedaan
En dat de vijand zelfs met schaamte terug moest gaan.

In 1653 koopt vader Jan Claessen Knol de boerderij Hayemaheerd te Warffum van Feyo Sickinghe, 88.5 juk (±44 ha) voor 1.3490 Caroli gulden en 2 gouden Ducaten.
Op 4-6-1654 verkopen ze Hayemaheerd aan hun zoon Derck Jans Knol en diens vrouw Aaltjen Jacobs.
Na Derck en Aaltjen kwam hun dochter Duircke, gehuwd met Berend Cleveringa op de Hayemaheerd.

Euwe Jacobs van Kloosterheerd in Warffum. Landbouwer op Warffumerklooster. Warffumer Klooster was in oude tijden genaamd: Onningamanniheert.
Eeuwe Jacobs komt in het huwelijkscontract voor als Euwe Knol; hij schijnt dus, evenals zijn kinderen, de naam Knol te hebben aangenomen.
bron: Ommelander geslachten V - pagina 316

Op 1 mei 1708 werd de noordoostelijke van de twee boerderijen op "Ernstheem" (nu de Eenrumerweg 51 - 9951 TX Winsum) door de provincie Groningen verkocht aan Jacob Eeuwes en Elisabeth Writzerts voor 3.550 Caroli gulden (zie koopakte uit 1708). "Ernstheem" ligt tussen Eenrum en Baflo. De boerderij is in 1901 afgebroken.
Van Jacob Eeuwes en Elisabeth Writzerts stamt af de familie Knol van Enstheem.
Zie ook de link: "de familie Knol en "Ernstheem"

Op 08-10-1730 kwam Jan met attestatie naar de kerk te Usquert.
Ze kochten Hayemaheerd in 1744 van Freerk Berents Cleveringa voor 3.000 Caroli gulden. Het is een vroegere terpboerderij, Oosterstraat 10 te Warffum, de gebouwen die er nu staan dateren van 1875.

Spreuk glas-in lood: "Jan Remges en Jantjen, egte-luiden Woonagtig tot Warffum op Hajemaheert, Anno Domini 1745. Wel 80 Beesten hebben wij dit Jaar verloren maar wij wenschen selfs te sterven Gods uitverkoren".
bron: http://gw.geneanet.org/eockels

Harm (Jans) Knol en Anje Alberts kochten eene boerderij, gelegen op de Westermee, -met het voile beslag van Jacob Cornelis’ en Dietie Peters. Op Westermee waren vroeger 2 boerderijen, behoorende aan her klooster te Warffum en aan de kerk van Baflo.
Bron: Ommelander Geslachten V - pagina 308.

03-05-1786; RA XLVI. c. Frouke Jeltes, weduwe van Schepper Edze Jacobs, maakt ene scheiding betreffende de nalatenschap van haren man, met diens erfgenamen Eeuwe Jacobs en Derk Jacobs voor hen zelvs, Trijntje Haikes, wed. Jan Michiels. Lisabeth Haikes, wed. R. Barkla, Grietje Haikes en de Heer Hopman J. van Bolhuis, kinderen van Aaltje Jacobs, Elysabeth Eylkes en de Ontvanger Rense Sinia en de E. Jacob Eylkens als kinderen van wijlen Eylke Jacobs; de eigendom van de plaats Ernstheem, groot 331 gl. 10 st. wordt mandelig gehouden.
Grafschrift: gedenksteen van den achtbaaren Edze Jacobs, in leven schepper van Baflo en Rasquert, huisman op Ernstheem en laast in Eenrum, overleden op den 1sten maart 1785 in het 61ste jaar synes ouderdos en legt alhier begraven en zal mede opstaan ten laatsten dage uit het stof der aarden.

door den dood van hier genomen
ben ik in dees plaats gekomen
en verhuist na lichaams stand
totdat eens de heeres hand
ziel en lichaam weer zal paren
och mocht hy my dan vergaren
met zijn volk in ’t hemels hof
om hem daar te syn tot lof.

Wapen: gedeeld: I huismerk nr. 901, vergezeld van onderen van drie klaverbladen, 1 en 2; II drie knollen met afgesneden loof, 1 en 2.

Edze Jacobs koopt in 1771 het eigendom van Ernstheem. Edze en Frouke zijn kinderloos gebleven. Edze verkoopt op 6-11-1781 de beklemming van 110.5 juk (±55 ha) aan zijn broer, de landbouwer en kerkvoogd Derk Jacobs en diens vrouw Eike Enjes van Adorp, voor 12.000 gulden. Hun zoon Jacob Derks bewoont de boerderij.
R.A. XXXVIII.d. 10-05-1765. Claas Eyes, Jacob Hindriks, J.J. Tempel en Pieter Harms als gevolmachtigden over de boedel van wijlen Berent Eijes en desselvs nagelaten weduwe Anje Sijgers verkopen aan Edze Jacobs en Frouke Jeltes, Ehel. woonachtig op Ernstheem 20 jukken (±10 ha) buitendijksland, gelegen in het meene uiterdijk zijnde voor desen door den overleden koopman Berend Eijes gebruikt. Koopsom 2.246 Caroli gulden.
bron: http://gw.geneanet.org/eockels

Grafschrift: gedenksteen van de eerbare Frouke Jeltes, weduwe van wylen den achtbaren Edze Jacobs, in haar leeven woonagtig op Ernstheem en laast in Eenrum, aldaar overleden den 30 december 1788 in het 84ste jaar haar ouderdoms en is alhier begraven en zal mede opstaan uit het stof der aarden.

eens waar ik op de aarde groot
eens moest ik smaken de bittre dood
eens moest ik dalen in het graf
eens moest ik van de waarelt af
eens zal ik voor den regter staan
eens zal het oordeel ook ontsaan
eens kryg ik ook van mynen god
voor eeuwig heil of kwalyk lot

Wapen: Gedeeld: I een halve adelaar; II drie klaverbladen onder elkaar.

Na haar dood wordt het mandeelig gehouden deel van Ernstheem door Menne Pieters Glas en Lysabeth Berends voor f 7000,- verkocht aan Derk Jacobs onder Adorp.
bron: http://gw.geneanet.org/eockels

1 mei 1802. Voor Mr. Johan Wichers, Drost van het Hunsingokwartier. Anje Harms Knol, wed. Jan Freerksverkoopt aan Pieter Jacobs en Henrijkjen Bruins hare beide Boerenplaatsen op Werstermee onder Rasquert gelegen, met de Beklemminge van 103 Jukken land, doende aan diverse eigenaren tot Huure in genere 311 gl. 10 st. met het beslag volgens de inventaris, tezamen voor 19.692 gd.
Bron: Ommelander Geslachten V - pagina 312

Historicus P. Noomen (momenteel als wetenschappelijk onderzoeker verbonden aan de Fryske Academie) voerde de talrijke luisteraars mee naar de eerste jaren van de geschiedenis van Winsum-Obergum tijdens de Hoge Middeleeuwen, de jaren rond 1000.
In zijn, met verhelderende sheets geïllustreerde lezing trachtte hij inzicht te geven in de aard, ligging, omvang en het beheer van het kerkelijke en koninklijke (nl. dat van de Duitse keizer/koning) grondbezit in onze regio. Uit een goederenregister van de, door St. Ludger gestichte Benediktijnerabdij te Werden (aan de Ruhr), dat dateert uit de jaren rond 1000, blijkt een groot aantal dorpen en buurtschappen hier tot het bezit van deze abdij te behoren: Winsum, Obergum, Valkum, Tijum, Ranum, Maarhuizen, etc.

Om een antwoord te geven op de achtergronden en betekenis van deze vroege schenkingen aan de Werdense abdij besprak Noomen achtereenvolgens de oudste gegevens over kerken en grootgrondbezitters te Garnwerd, Baflo en Winsum.
De twee oudste kerken in de provincie, waarschijnlijk reeds voor het jaar 800 gesticht, blijken die van Groningen en Usquert te zijn geweest.
De oerparochie Usquert moet zich in die tijd hebben uitgestrekt van de Waddenkust tot aan de stad Groningen.
Nog in de late Middeleeuwen blijkt de proost Usquert een leidende rol te spelen binnen de kerkelijke rechtspraak. Wat later (9e en 10e eeuw) ontstonden de kerken van Garnwerd (gewijd aan St. Ludger!) en van Baflo (gewijd aan St. Laurentius). Nadat aldus de oudste kerkelijke indeling was toegelicht, concentreerde Noomen zich op hetgeen uit deze vroege tijden bekend is met betrekking tot het grondbezit van diverse abdijen en wereldlijke groten in en rond de beide kerkelijke centra Garnwerd en Baflo.

Over grondbezit te Garnwerd zijn reeds zeer vroege gegevens bekend. In het jaar 820 schenkt een zekere graaf Diederick land, o.a. te Antum, Feerwerd en Krassum, aan de door St. Bonifatius gestichte abdij Fulda. In 855 schenkt een zekere Folker, naar alle waarschijnlijkheid familie van de genoemde Diederick, landerijen, eveneens o.a. te Feerwerd, Antum en Krassum, aan de abdij Werden. De kerk van Garnwerd behoorde, evenals die van Winsum, toe aan de abdij Werden. Uit de patroonkeuze van de kerk van Garnwerd, St. Ludger, blijkt uiteraard de nauwe band met de abdij Werden. De pastoors van Garnwerd en Winsum fungeerden in die tijd als een soort rentmeesters, die de inkomsten uit de omliggende abdijgoederen inden voor de Werdense abt. Tevens hadden zij de plicht de abt en zijn gevolg onderdak en voedsel te verschaffen, wanneer deze op bezoek kwam.

Uit het jaar 950 is een oorkonde bewaard met betrekking tot grondbezit te Baflo. In dat jaar namelijk schenkt de Duitse koning Otto 1 koningsgoed, o.a. te Baflo, Rasquert, Schilligeham, Lutke Saaxum en Ernstheem, aan het klooster Pöhlde in de Harz. Naar alle waarschijnlijkheid bezat Otto dit goed in en rond Baflo uit de nalatenschap van zijn grootmoeder (van moederszijde), Reginhilda, die van Deens-Friese afkomst was.
Koning Hendrik III zal later de kerk te Baflo overdragen aan de bisschop van Münster. De oorspronkelijke kerktienden van Baflo werden in 1042 geschonken aan de abdij Ueberwasser te Münster.
Baflo kende naast koningsgoed dus ook een bisschoppelijk (Münsterse) hof, waartoe land behoorde onder o.a. Lutke Saaxum, Ernstheem en Schilligeham. De patroon van de Bafloër kerk, St. Laurentius, was bij de Ottonen zeer geliefd.

Naast het koningsgoed en de goederen van de abdijen te Fulda, Pöhlde, Werden en Münster in onze regio is ook nog een schenking bekend, die in 970 gedaan werd door een zekere (graaf) Wichman van Hameland aan het door hemzelf gestichte vrouwenklooster van St. Vitus op de Elterberg bij Elten.
Deze schenkt dan met toestemming van Otto 1 al datgene wat hij in Marne, Hunsingo, Fivelgo en Middag in bezit of van de koning in leen had. Mede op grond van de patroon van de kerk te Kantens, eveneens St.Vitus, kwam Noomen tot de voorzichtige hypothese dat dit ‘Eltense’ goed wellicht in en rond Kantens, Middelstum en Stitswerd gezocht moet worden. De tienden van dit deel van de oude parochie Baflo waren later in bezit van de abdij Ueberwasser te Münster. Ook hier zou het dan kunnen gaan om oorspronkelijk koningsgoed.

Tenslotte lichtte Noomen de Middeleeuwse situatie te Winsum nader toe. Globaal blijkt grondbezit, dat later bij de oostelijke Ripperdaborg behoorde, reeds omstreeks 1000 bezit te zijn geweest van de abdij te Werden.
De kerk van Winsum en het omliggende terrein vormden samen met dit goederencomplex één geheel (Wie zou toch de patroon van de Winsumer kerk zijn geweest?). Het door koning Hendrik IV in 1057 aan Winsum verleende markt-, tol- en muntrecht lag in ieder geval buiten dit Werdense eigendom. Wellicht moet dit grafelijke domein, dat in die jaren beheerd werd door graaf Ecbertus van Brunswijk, gezocht worden aan de westzijde van de Hoofdstraat, op het terrein van de latere westelijke Ripperdaborg. Oorspronkelijk zou hier dan ook sprake geweest kunnen zijn van koninklijk bezit, wellicht ook uit de nalatenschap van de Ottonen.

Uit "Boerderijen in het Halfambt" (p. 517):
In 1832 staat Trientje Onnes Vennema, weduwe van Jakob Derks Knol, ingeschreven met 55.78 ha en 11.30 ha kwelder. Die kwelder grond wordt in 1836 verkocht aan Klaas Harms Wijk en zijn vrouw Grietje Meertens Sijbolts, de buren op de zuidwestelijke boerderij van "Ernstheem" (nu de Eenrumerweg 52 te Winsum).

7 Nieuwjaarswens aan Enje Jacobs Knol & Eike Jacobs Knol vanuit "Ernstheem" [click picture to enlarge]

18-2-1837: Voor Notaris Mr. H.H. Brongers te Winsum scheiden Trienje Onnes Vennema, Eike Jacobs Knol, Derk Jacobs Knol, Frouke Jacobs Knol, Onne Jacobs Knol, Trientje Jacobs Knol, Enje Jacobs Knol en de vijf kinderen van wijlen Edze Jacobs Knol: Onne Edzes, Eilke Edzes, Jacob Edzes, Frouke Edzes & Trienje Edzes de nalatenschap van wijlen Jacob Derks Knol.
De boerderij op Enstheem (nu de Eenrumerweg 51 te Winsum), met 55,25 ha grond, wordt voor f 16.225 toegescheiden aan Enje Jacobs Knol en zijn zusters Eike Jacobs Knol en Trientje Jacobs Knol.
Deze vermaken hun bezit achtereenvolgens aan elkaar.

Na de dood van Enje in 1896 vererft het goed op de nazaten van Derk Jakobs, Onne Jakobs en Edze Jakobs.

31 July 1824. Voor Mr. H. H. Brongers, notaris te Winsum en Mr. H. van Bolhuis, notaris te Leens.
Verkooping ten verve van Jacob Derks Knol, landbouwer op Ernstheem onder Maarhuizen en Siert Reindets Wiersema landbouwer op den Hoorn, uit de nalatenschappen van wijlen Enje Derks Knol en Trijnitje Reinders Wiersema, ehel. te Adorp en aldaar overleden, van eene welbetimmerde capitale boereplaats met annexen, geteekend no. 1 met de altoosdurende en onopzegbare beklemming van plm. 33 bunders, 8 roeden en 50 ellen en 8 palmen groen en bouwland, huur aan Mevr. Wed. Koning te Groningen 200 gl. met en benevens de vaste altoosdurende en onopzegbare beklemming van plm. 22 bunders, 38 roeden, 59 ellen en 2 palmen groen en bouwland, huur doende aan Jacob Derks Knol, hiervoren genoemd, 138 gulden, alles staande en gelegen te Adorp en de legersteden aldaar bij de plaats behorende; verkocht aan Siert Remders Wiersema voor 11090 gl, den welken de halfscheid van het verkogte zelven toebehoort.
Bron: http://www.novosite.nl/editor/assets/Franskrom/Derk Jacobs Weersema3.pdf

Op 4-2-1825 sloeg de bliksem in de toren van Eenrum. De Provinciale Groninger Courant van 8-2-1825 bericht:
"Eenrum, den 4 Februarij. Heden nacht, tusschen 1 en 2 uren, sloeg de bliksem in het bovenste gedeelte van den toren alhier. Kort daar na stond hetzelve in vollen vlam; doch was reeds, binnen 2 uren, door de spoedig aangebragte hulp der zamengevloeide menigte, welke alle lof verdienen, en waar van R.T. Zeef, K.J. Borman, L.H. Leuven, J.Ch. Fokkelman en D.B. Reenders bijzonder hebben uitgemunt, volkomen gebluscht; zoo dat de schade, welke onberekenbaar had kunnen worden, niet zeer groot is."

On Monday, October 14th, the marriage took place at Mombasa of Mr. C. Forres Rijn, Joint Manager of N.V. Twentsche Overzee Handel Maatschappij, Nairobi, and Miss Anneke Boddé.
The ceremony was performed by Mr. Boulderson, Provincial Commissioner, while Mr. N.R.A.M. Oostdam and Mr. A.M.L. Winkelman acted as witnesses.
The bride made a delightful picture in her medieval gown of tucked georgette, the full shirt of which ended in a long graceful train, and her ruched headdress edged with orange blossom over which a net veil fell in soft folds to the train of her gown. She carried a sheaf of blush pink carnations.
After the reception, which was held at the residence of Mrs. Oostdam, the bride changed into a smart travelling suit of powder blue flecked tweed, with hat, shoes and bag to match.
Bron: Mombasa Newspaper