Persoonlijke verhalen 43 t/m 63
43. Hij zei: ‘Tot
ziens’. We konden nooit afscheid nemen
Nicolaas
Lodewijk Herman van Dijkhuizen (16 maart 1910, Düsseldorf - 27 januari 1945,
Hurl-Empel)
Belasting-ambtenaar uit Velp fietste op 2 december 1944 voor zaken naar
Deventer en wilde daarna voedsel halen in Putten. Werd onderweg slachtoffer van
Apeldoornse razzia en stierf nauwelijks twee maanden later in Rees. Ook na
zestig jaar is het onduidelijk wat hij er meemaakte en waardoor hij overleed.
Zelfs zijn provisorische graf werd gebombardeerd. Werd herbegraven op
Nederlandse Erebegraafplaats in Düsseldorf.
Brief van dochter, mevrouw C.M. van Dijkhuizen (Leusden)
Kaart van het terrein van Kamp Rees.
44. Berend Plant
bleef in dezelfde houding zitten
Alex
van Polen (1926)
Met broer door SS’ers in schuilkelder ontdekt en meegenomen. Na
treinbeschieting bij Werth vader ontdekt; die was ziek op transport gesteld.
Vanuit Zevenaar alleen in colonne naar Rees. Ontdekte broer pas toen die op
kiepkar werd geknuppeld; hij kwam daar nooit meer bovenop. Sadistische
Gruppenführers. Droeg verkleumde Apeldoorner naar kachel in boerderij, waar hij
bleek te zijn overleden. Bang voor risico’s van vluchten. Toch gedaan, samen
met broer, tijdens een bombardement. Geholpen door verzet in Achterhoek.
Apeldoorn bereikt, maar vader eind 1945 overleden.
Interview met ex-dwangarbeider A. van Polen
45. Hertrouwen
moeder na overlijden vader probleem
Albertus
Bosch (1909)
Weggevoerd naar Rees. Moeder fietste regelmatig naar Gendringen om haar man te
bezoeken. Hoorde in februari 1945 dat hij tijdens een transport was overleden.
Onduidelijk blijft of dat was op weg naar ziekenhuis of tijdens een
ontsnapping. Omdat juiste datum en plaats onbekend waren ging hertrouwen van
weduwe niet zonder problemen.
Interview met zoon G. Bosch (Apeldoorn)
46. Zijn moeder
heeft nooit over Hendrik kunnen praten
Broers
Gerrit en Hendrik Koller
De vader en drie zonen Koller werden op verschillende plaatsen in Duitsland
tewerkgesteld. Gerrit en Hendrik werden opgepakt tijdens de razzia van 2
december en moesten naar Rees. Hendrik is in Rees overleden door een granaatscherf
tijdens een beschieting. Piet moest naar Duisburg en Marius naar Essen. Zij
hebben de oorlog overleefd.
Brief van mevrouw W. Koller, dochter van Marius.
47. Verbijsterend
ooggetuigeverslag in brieven
Daan
Jansen (17 jaar)
Begon al in de trein met het schrijven van brieven aan zijn ouders en zus en
hield dat vol tot kamp Rees eind februari 1945 vrijwel was opgeheven, maar kwam
korte tijd later om bij brand. Zestig jaar later geven ze een huiveringwekkend
ooggetuigeverslag van het uitzichtsloze leven in het dwangarbeiderskamp. Ze
zijn desondanks een getuigenis van een onwankelbaar Godsvertrouwen. Zie ook: Daan Jansen (17):
Blijmoedige dwangarbeider
met onwankelbaar Godsvertrouwen
Vijftien brieven uit Kamp Rees
48. Mannen uit
Rees is groot onrecht aangedaan
Hendrikus
Johannes Marsman (1910)
Vader afgevoerd naar Rees. Wist tijdens treinbeschieting vege lijf te redden
door uit de trein te springen. Kreeg in Rees besmettelijke ziekte en werd
heengezonden, 40 kilo zwaar. Moest hele route lopend afleggen. Zakte in elkaar
en werd verpleegd in Dieren. Na oorlog werden Rees-gangers met de nek
aangekeken, omdat ze voor de Duitsers hadden gewerkt.
Brief van zoon, Frans Marsman.
49. Vader was wel
erg stil geworden
G.A.
Elbertsen (1907 - 1967)
Gezin uit Arnhem werd na de Slag om Arnhem geëvacueerd en kwam via Loenen in
Apeldoorn terecht. Vader werd daar op decembermorgen opgehaald; ook oom en een
neef moesten naar Rees. Vader kwam vrij door gezondheidsproblemen en heeft
haast nooit over de periode-Rees gesproken. Stierf toen hij pas zestig was.
Neef had z’n hele leven in de winter last van een ‘open been’ omdat dat
bevroren was geweest.
Brief van dochter van Arnhemse evacué en ex-dwangarbeider, mevrouw
W.Troelstra-Elbertsen
50. Met
tuberculose lopend naar Apeldoorn
Hermanus
Marinus Gerritsen (1908)
Vader gedeporteerd naar Rees en ontslagen vanwege tbc. Naar Apeldoorn gelopen.
Heeft nooit willen praten over treinbeschieting en dwangarbeiderskamp.
E-mail van zoon, Herman Gerritsen (Apeldoorn)
51. Afgekeurd en
lopend naar huis
Johannes
Cramer (1908)
Zag lijk op straat liggen bij eerste razzia. Vader afgevoerd op 2 december,
beschoten, moest graven in Elten, ziek aangekomen in Rees, naar ziekenhuis,
afgekeurd, naar Doetinchem, lopend terug naar Apeldoorn. Na de bevrijding werd
niet meer over Rees gesproken.
Interview met zoon, de heer P.L. Cramer
De 'Zieglerei Boers', de dakpannenfabriek in Rees in 1906. Bijna veertig jaar later zou dezelfde plaats veranderen in een hardvochtig Nazi-dwangarbeiderskamp (Foto archief gemeente Rees) >
52. Vader ging in
Rees met de dag achteruit
Willem
Gradus van der Vegt (1907 – 1949)
Er was een schuilplaats op 2 december 1944, maar de dreiging van Duitse
soldaten was groter. Vader zat in de trein die beschoten werd en kwam later in
Rees terecht. Gezondheid ging daar zienderogen achteruit. Kreeg medische
verklaring waarmee hij mocht vertrekken en is lopend naar huis gekomen, al gaf
af en toe een boer met paard en wagen een lift. Meer dood dan levend kwam hij
thuis. Daar knapte hij op, maar hij is vier jaar later alsnog overleden.
Brief van zoon, de heer Van der Vegt (Hengelo)
53. Vergeefse
speurtocht naar dwangarbeiders
Jan
te Boekhorst (1882)
Was eigenaar van boerderij in Gendringen waar zich in januari 1945 drie vrouwen
meldden. Ze waren op zoek naar hun mannen in kamp Rees: Gerrit Bosch, Leen
Kristelijn en Van de Werf. Speurtocht had geen succes, maar mevrouw Bosch is
een paar dagen gebleven. In 1990 stond zoon van Gerrit Bosch voor de deur; had
briefje bij zich met adres omdat vader door bewoners was geholpen.
Interview met getuige, Christina Wilhelmina Geertruida te Boekhorst
(Gendringen)
54. Zoektocht
naar broer in Rees
Vader
en broer (1924)
Tijdens razzia was moeder al erg ziek. Vader en broer naar Rees afgevoerd.
Vader gauw weer terug. Toestand moeder verslechterde. Arts vroeg zus haar broer
op te sporen voor bezoek aan doodzieke moeder. Werd bij Rees herkend door
buurmannen; dwangarbeiders waren zelf onherkenbaar smerig. Broer niet gevonden,
maar die werd tijdens haar terugreis uit het kamp gehaald. Was op tijd terug
voor moeder, die op 10 mei 1945 overleed.
Interview met dochter/zus, die anoniem wil blijven.
55. Vader naar
huis dankzij de Ortskommandant
Johannes
Huisman (1905 - 1989)
Vader opgepakt; ondanks verwonding bij Werth tewerkgesteld in Rees. Situatie
voor moeder wanhopig, met tien kinderen zonder man. Zoon trekt stoute schoenen
aan en gaat naar Ortskommandant. Wordt toegelaten en krijgt belofte: ‘Sagt
ihren Mutti: ihr Pappi kommt bald zurück'.
Interview met zoon, de heer H.W. Huisman (Apeldoorn)
56. Hij riep mijn
naam en ik rende naar huis
Jan
Thijssen (33 jaar)
Op transport naar Rees, maakte treinbeschieting mee en vertelde dat hij in Rees
wel eens slaag had gekregen; veel meer heeft hij nooit verteld. Duitse vrouw
hielp hem vluchten en op ‘klompvoeten’ kwam hij lopend naar huis. Dochter
schrok van zwerver in vieze kleding die haar naam riep.
Brief van dochter, mevrouw Nijkamp-Thijssen
57. Een
vluchteling werd doodgeknuppeld
Jan
Aarsen (41 jaar)
Opgepakt op 2 december, maakte treinbeschieting mee, was dwangarbeider in kamp
Rees. Daar werd geknuppeld en soms iemand doodgeslagen. Wist te ontsnappen en
kwam ondervoed thuis.
Interview met dochter, mevrouw Van Meteren-Aarsen.
58. Ze noemden
ons ‘Dreckschweine’. Zo zagen we er uit
Wim
Stam (1913)
Werd afgevoerd op 2 december 1944 en maakte de volgende dag de treinbeschieting
mee. Kampeerervaring kwam te pas tijdens verblijf in Rees. Kreeg na enige tijd
‘kleine Fritz’ als Gruppenführer, die de slechtste niet was en het soms voor
zijn mannen opnam. Later voor graafwerk min of meer afgekeurd en belast met
klusjes in het kamp. Op een dag stond z’n vrouw bij ingang van het kamp en hij
mocht met haar mee naar huis.
Interview met ex-dwangarbeider W. Stam.
59. ‘Mee? Ik laat
mezelf niet doodschieten!’
Gerard
Huisman (41 jaar) en Frans Schimmel (39 jaar)
De vaders werden op 2 december op transport gesteld. Vader Huisman was boven de
40 en moest in Elten blijven en werd er samen met een buurman door dochter
Martha en buurjongen opgehaald. Andere buurman Schimmel moest naar Rees. Martha
en buurvrouw wisten het kamp te bereiken en namen hem mee naar huis. ‘Het lijkt
zo´n gewoon en eenvoudig verhaal maar we stonden onderweg vele doodsangsten
uit’.
Interview met dochters, Martha Veenhuizen-Huisman en Dicky Jacobs-Schimmel,
door Peter Rouwenhorst en Cor Tijink
60. Toen ik thuiskwam woog ik 75 pond
Een
neef, Dikkie van Breenen, zat ook in Rees en werd daar letterlijk opgegeten van
de luis. Hij overleed een dag na terugkomst in Apeldoorn in het St.
Luduina-ziekenhuis. >
Nicolaas
Vincenten (1925 – 2003)
Slachtoffer van beide razzia’s. Via Zevenaar naar Rees. Ziek geworden. Na
veertien dagen in ziekenbarak samen met andere patiënten opgehaald. Verpleging
op verschillende adressen in de Achterhoek. Woog 75 pond toen hij thuiskwam.
Een neef overleed als gevolg van de luizen in Rees.
Interview met ex-dwangarbeider de heer Vincenten
61. Ik herkende
hem aan zijn stem
Gerrit
van Holten (1905)
Als melkbezorger ontsnapt aan eerste razzia; moest ‘werken voor
voedselvoorziening’. Bij tweede razzia wel opgepakt. Naar Rees. Maagklachten
door ontberingen. Naar huis gebracht via Technische Noodhulp. Thuis aangekomen
op Kerstavond 1944.
Interview met zoon, Herman van Holten.
62. Grote baas
Röhrig bedankte hem persoonlijk
Mijnt
Albert Jan Kloosterboer (1908 - 1998)
Leden Rode Kruisgroep dachten bij de razzia naar huis te worden gestuurd, maar
moesten naar Duitsland. Kloosterboer zat in trein die bij Werth werd beschoten
en verleende eerste hulp. Verschikkingen in Rees. Hollaender was lichtpuntje.
Pleitte bij Duitse leiding voor vrijlating en haalde hem naar Apeldoorn. Grote
baas Röhrig wilde bij afscheid zelfs een hand geven.
Interview met zoon, heer H. Kloosterboer (Apeldoorn)
63. Door
dysenterie van de hel naar de hemel
Hendricus
Doppenberg (1928)
Samen met buurjongen naar kamp Rees gedeporteerd. Beschrijving van barbaarse
omstandigheden. Met ernstige verzwakkingsverschijnselen opgenomen in
ziekenbarak, opgehaald door een auto via de heer Hollaender, in klooster
bijgekomen. Na de bevrijding nog getolkt voor de Canadezen.
Interview en brief van ex-dwangarbeider H. Doppenberg (Heerenveen)
Terug naar begin | Verder naar persoonlijke
verhalen 64-84
Andere websites:
World
Webcam Monitor | Publicaties | Arnhem
Spookstad | 100 jaar Apeldoornse Courant | Mijn
boekwinkeltje