Forumbezoek aan het Horlogeatelier van Christiaan van der Klaauw te Heerenveen

            17 december 2004

Deelnemers:

Het Nederlandstalige horlogeforum wordt bezocht door een gestaag groeiende groep van liefhebbers van (voornamelijk) mechanische horloges. Éen van de deelnemers aan het forum, JohnSr, vond Dhr. van der Klaauw bereid om een kleine groep deelnemers te ontvangen in zijn horlogeatelier te Heerenveen. Geïnteresseerden konden zich opgeven bij JohnSr, en zijn vrouw trad als notaris op en mocht letterlijk enkele deelnemers uit de hoge hoed toveren.

v.l.n.r. Jûrgen, Mark, Jörgen, JohnSr.

Aan tafel in het horlogeatelier te Heerenveen. Links op de foto de atronomische tafelklok, en rechts een display met enkele CvdK horloges.

Christiaan van der Klaauw:

Christiaan van der Klaauw is Nederlands bekendste en internationaal bezien de belangrijkste horlogeontwerper en -bouwer sinds tijden. Sinds 1989 is hij lid van de AHCI, de zeer selecte groep van onafhankelijke meesters in de uurwerkkunst. Het werk van Dhr. van der Klaauw staat vaak in het teken van astronomische verschijnselen. Verdere informatie over werk van Dhr. van der Klaauw kunt u lezen op een pagina die ik eerder over zijn werk maakte.

Het bezoek:

Dhr. van der Klaauw heette ons welkom, en we mochten aan een centraal opgestelde tafel in zijn atelier plaatsnemen. Zijn atelier is niets te groot, en is wars van enig onnodig vertoon. Alles is er functioneel en efficient opgesteld. Er is duidelijk sprake van een systeem van "management by memo", getuige de vele tientallen gele Post-It plakvelletjes die op en rondom de computer hangen.

Op de tafel stond aan de ene kant zijn astronomische tafelklok, en aan de andere kant een display met daarop de meeste van zijn huidige modellen horloges. Ik stond echt versteld van de schoonheid van de tafelklok. Aan alle 4 de zijden heeft de klok een functie. Waaronder een heus Astrolabium. Dhr vd Klaauw vertelde over de hoofdbrekens die het ontwerpen en de fabricage van deze klok met zich mee bracht. Allereerst waren er de verhoudingen die maar niet wilden kloppen. Juist toen Dhr. van der Klaauw wanhopig begon te worden, kwam er hulp van buitenaf die hem adviseerde om de klok te bouwen in de verhoudingen van de gulden snede   (een klassieke  verhouding 1 : 0,618034. Deze verhouding komt in de natuur zeer vaak voor, en ook de Romeinen maakten in hun architektuur reeds gebruik van deze verhoudingsgetallen). Het advies werd opgevolgd, en het resultaat was een prachtig geproportioneerde klok.

Een ander groot probleem was de wereldbol die bovenop de klok stond. Hoe rond Dhr. van der Klaauw de wereldbol ook maakte (hij liet ook een prototype zien) op de klok zag het er altijd uit als een rugbybal. Ook voor dit probleem kwam hulp van buitenaf. Als de wereldbol nu eens niet recht op de klok plaatste, maar optisch gekanteld…. Et voila, de wereldbol toonde zich op die manier perfect rond.

Ook vermeldenswaard is het feit dat de ornamenten, de figuren die de wereldbol torsen, gevormd zijn door een meubelmaker. Hoe klein ook, de knielende figuren hebben precies de juiste proporties.Op mijn vraag of Dhr. van der Klaauw nog in overweging zou nemen om deze klok weer in productie te nemen was zijn antwoord kort en duidelijk. "Nooit en te nimmer, voor geen geld ter wereld."

Door de globe heen is te zien hoe Dhr. van der Klaauw enkele berekeningen maakt op de rekenmachine. Hij is konstant in de weer met astrologische getallen, en hoe deze te vertalen naar telkens weer nieuwe komplicaties in zijn horloges. Links naast de klok is een klein notitieboekje te zien waarin Dhr. van der Klaauw de adresgegegens heeft staan van de eerste eigenaren van zijn klokken.

De klokken van Dhr. van der Klaauw maken op mij een even zo grote indruk als zijn horloges. Ze werden verscheept naar alle uithoeken van deze wereld. Dhr. van der Klaauw koopt ook klokken die hij zelf gemaakt terug van de eigenaren. Hij laat een aantal kleine notitieboekjes zien waarin de adresgegevens staan van de kopers van al zijn klokken. Na verloop van tijd worden de eigenaren (veelal oudere mensen destijds) benaderd met de opmerking dat het misschien wel eens goed is om de klok te laten servicen (niet alleen horloges hebben zo nu en dan een service beurt nodig). Soms krijgt Dhr. van der Klaauw dan de weduwe aan de lijn van de inmiddels gestorven eigenaar. Het kan dan wel eens voorkomen dat de klok dan teruggekocht kan worden.

En dan is er nog het verhaal over een ander incident met Glashütte. In die tijd adverteerde Dhr. van der Klaauw in diverse horlogebladen met de slogan "Hollands vernuft met Zwitserse precisie."Op de eerstvolgende beurs in Basel nodigde de direkteur van Glashutte, Dhr. Pfeiffer Dhr. van der Klaauw uit op zijn stand. Hij ging daar op een verschrikkelijke manier tekeer tegen Dhr. van der Klaauw. Wat hij wel niet dacht, en hoe hij het zich in zijn hoofd haalde…..Het moet echt een genante vertoning geweest zijn. Sedertdien worden er geen Glashutte uurwerken meer gebruikt in van der Klaauw horloges.  En nog even later werd Glashutte overgenomen door de Swatch groep (dit dateert de anekdote terug tot 1999/2000)  We kregen nog een doosje te zien met de laatste Glashutte uurwerkjes erin.

Overigens brengt het deelnemen aan de beurs te Basel (Zwitserland) ook wel praktische problemen met zich mee. Zeker als je, zoals Dhr. van der Klaauw, overnacht in een hotel in Duitsland. Dat betekend iedere dag voor een behoorlijk kapitaal aan horloges over de grens heen en weer transporteren. Tsja, en als dan de papieren niet helemaal in orde zijn…….En als je dan ook nog eens krokodillenleer (de horlogebandjes van alle Klaauw horloges komen met een krokodillenlederen band) over en weer meeneemt……..Inmiddels is dat allemaal goed geregeld, maar Dhr. van der Klaauw heeft in het verleden weleens een narrow escape gehad.

Een probleem van het populairder worden van arbeidsintensieve kwaliteitsproducten is dat de productie maar moeilijk stand kan blijven houden bij de alsmaar stijgende vraag. Zowel Jochen Benzinger als Dhr. van der Klaauw zitten aan de tax van hun productie. Meer lukt gewoonweg niet. Ondanks het feit dat Dhr. van der Klaauw nu voor 2 dagen in de week hulp heeft van een horlogemaker zullen er niet meer van der Klaauw horloges geproduceerd kunnen worden. 2004 was zijn topjaar, maar het totaal aantal geproduceerde horloges bleef nog net onder de 100 !!!

Sterker nog, het zullen er in de toekomst alleen maar minder worden, want Dhr. van der Klaauw gaat het wat kalmer aan doen. Vanwege gezondheisproblemen gaat hij het (zeer terecht !!!!) rustiger aan doen. Hij gaat enige dagen per week vrijaf nemen.

Ook krijgen we de bouwwijze van de kasten zien van de meeste van zijn horloges. Zo’n kast bestaat uit 3 basiselementen: Een verschroefbare achterkant. Een middenbody die afhankelijk van het gebruikte uurwerk en de gebruikte complicaties eenvoudig aan te passen valt aan verschillende diktes. En een Verschroefbare voorkant met lunette. Hierdoor wordt het onderhoud een stuk eenvoudiger. Zeer efficient, en de kast lijkt ook nog eens prachtig klassiek.

Nivelacuso (Hans) en Jörgen luisteren aandachtig naar de anekdotes van Dhr. van der Klaauw

Jörgen had op verzoek van één van de bezoekers zijn onlangs verworven van der Gang horloge om (met blauwe wijzerplaat). Jorgen is in de gelukkige omstandigheid om maar liefst 3 verschillende uitvoeringen van het eerste model van Wybe van der Gang te bezitten. Toen dit terloops (toevallig??) tijdens het gesprek ter sprake kwam wilde Dhr. van der Klaauw graag het horloge eens nader bekijken. Hij bestudeerde het horloge aandachtig van alle kanten. Dhr. van der Klaauw ziet in Dhr. van der Gang een zeer kundig horlogebouwer. Ook het horloge kan zijn goedkeuring zeker verdragen. Een zeer goed gebouwd horloge. Maar Dhr. van der Klaauw heeft ook een tip voor van der Gang: Voor relatief weinig extra investeringen kan het horloge kwalitatief NÓG beter worden.

Hij waarschuwt ook voor de hoge kosten die gedaan moeten worden om een werkplaats in te richten met goede apparatuur en gereedschappen. Je moet dan wel flink wat horloges verkopen tegen een goede prijs om je staande te kunnen houden in het keiharde horlogewereldje.

Dhr van der Klaauw geeft aan dat het het kleinschalige en zelfstandige ondernemersschap niet allemaal rozengeur en maneschijn is: Zelfstandig en onafhankelijk horlogemaker zijn heeft natuurlijk voordelen, maar zakelijk gezien is het erg zwaar. Als je bij een groot concern bent aangesloten zijn er aparte afdelingen die horloges ontwerpen, afdelingen die ze bouwen, een marketing afdeling die helpt verkopen, en een afdeling voor de garantie afhandeling en de After-Sales service. Een zelfstandig en onafhankelijk horlogemaker moet al deze disciplines in 1 persoon vertegenwoordigd hebben. Dat is lastig, en ook erg zwaar.

Dat was bijna het getal 18,61, wat weer exact de tijd in jaren is die de maan nodig heeft om weer op precies dezelfde locatie te komen staan. Dit heeft te maken met het feit dat de maansbaan niet alsmaar in het vlak van de Ecliptica ligt. De werkelijke maansbaan snijdt de Ecliptica. En wel op een zodanige manier (onder een hoek van 5 graden) dat na 18,61 jaren de maan telkens weer precies dezelfde stand heeft. Dit is echter hogere wiskunde voor mij en ik denk de meeste onder ons. In ieder geval kon hij deze berekening gebruiken bij het ontwerpen van zijn Eclips horloge.

astronomische klok met links de afbeelding van Eise Eisinga (1755-1828) en rechts Johannes Kepler (1571-1630)

Als afsluiting kregen de bezoekers nog rijkelijk informatie mee over enkele modellen, de nieuwe brochure en enkele tijdschriften en andere uitgaven waarin het de horloges van CvdK staan. We bedankten Dhr. van der Klaauw hartelijk voor dit onvergetelijke bezoek.

Ik heb ook de indruk dat Dhr. van der Klaauw het een goed bezoek vond. Hij had in ieder geval een zeer geinteresseerde publiek, met een meer dan gemiddelde interesse in horloges, de schoonheid ervan en de techniek erachter.

Hij stelde zelfs voor om in de toekomst nog eens zo'n bezoek te organiseren voor 5 andere bezoekers van het nederlandstalige horlogeforum.... !!!!!!

Ik wil nogmaals JohnSr bedanken als initiator van dit bezoek, en natuurlijk Dhr. van der Klaauw voor het gastvrije ontvangst en de onvergetelijke middag.

Hans Mennink (aka Nivelacuso) december 2004.