Samenvatting Hoofdstuk 9: Landenrisico en landenanalyse

9.1 De keuze van de internationaliseringvorm

De twee hoofdmotieven voor internationaliseren zijn:

1 Verhoging van het rendement op het geïnvesteerd vermogen

2 Stabiliseren van het rendement op het geïnvesteerd vermogen

Export kan worden onderscheiden in twee vormen:

Directe export: de onderneming bewerkt de buitenlandse markt zelfstandig

Indirecte export: de contacten met buitenlandse afnemers komen tot stand door inschakeling van een agent

Manieren van internationaliseren zijn:

-         Licentieverlening: een licentiehouder krijgt tegen betaling het recht om gebruik te maken van een octrooi, een merk of kennis van de licentieverlener

-         Joint venture: een samenwerkingsverband met buitenlandse bedrijven

-         Directe investering: het verwerven van zeggenschap in een buitenlandse onderneming via het opstarten van een dochteronderneming of het overnemen van een buitenlandse onderneming

Bij het exporteren van een product moet rekening gehouden worden met een kostennadeel. Dit moet gecompenseerd worden door een eigendomsspecifiek voordeel. Voorbeelden hiervan zijn:

-         superieure kwaliteit

-         technologie

-         sterke markeringformule

-         bekende merknaam

Export is te verkiezen boven een vestiging in het buitenland zolang er geen landenspecifiek voordeel is. Voorbeelden hiervan zijn handelsbelemmeringen of hoge transportkosten. Een andere reden van het verplaatsen van de productie kan het verschil in kostprijs tussen de thuismarkt en de buitenlandse markt zijn. Nadelen van een licentie of joint venture zijn dat een onderneming zijn eigendomsspecifieke voordelen kwijtraakt. Een tweede nadeel van deze vormen is dat er onderhandeld moet worden. Als er onderhandelt moet worden over iets dat niet direct in geld uit te drukken is zullen de onderhandelingskosten erg hoog zijn.

9.2 Uitgangspunten en opzet van een landenanalyse

Voor de keuze van een internationaliseringvorm gaat de analyse van de mogelijke afzet en productie gebieden vooraf. Alle kansen en bedreigingen worden op een rijtje gezet, dit is de landen analyse. Een landen analyse zal bij een directe investering veel grondiger moeten zijn dan bij export omdat hier het risico veel hoger ligt.

9.2.1 Uitgangspunt: het rendements / risicoprofiel

Het rendement dat een onderneming in een bepaald land kan behalen hangt  samen met de omvang van de bevolking, de koopkracht van de bevolking en de economische positie van het land.

Bij veel landen scenario’s wordt naar twee dingen gekeken:

-         De economische groei: dit geeft kort gezegd het te behalen rendement  weer.

-         De maatschappelijke consensus: dit geeft een beeld van het risico

9.2.2 De opzet en inhoud van een landenanalyse

De landenanalyse bestaat uit twee delen:

1 Macrofilter: De globale selectie van landen aan de hand van macro-economische gegevens

2 Mesofilter: Na de globale selectie moet de exporteur het land gaan onderzoeken op bedrijfstakniveau

9.3 Indicatoren voor het verwachte rendement

Indicatoren voor het te verwachten rendement op macroniveau zijn:

-         Het economische systeem: de hoeveelheid overheidsregels die een ondernemer in het buitenland kan verwachten.

-         Het bruto binnenlands product

-         De sectorale samenstelling: geeft inzicht in de stabiliteit en in de sterke en zwakke kanten van de economie

-         Koers van de nationale valuta

-         Inflatie

9.4 Indicatoren voor het verwachte landenrisico

Landenrisico: risico dat door de overheidsmaatregelen de ingezetenen van een bepaald land niet in staat zijn aan hun internationale verplichtingen te voldoen. Dit kan voorkomen als de overheid wordt geconfronteerd met een deviezentekort, wat meestal een gevolg is van een structureel tekort aan concurrentievermogen op de wereldmarkt. Dit kan ook voorkomen als de overheid de betalingen aan het buitenland blokkeert wat wel eens voorkomt als er calamiteiten zijn.

9.4.1 Het landenrisico voor een exporteur: de landenrisicoanalyse van de Nederlandse Credietverzekeringsmaatschappij

De Nederlandse Credietverzekeringsmaatschappij verricht onderzoek naar het landenrisico van alle landen in de wereld. Het NCM let op de volgende dingen:

-         De politieke en sociale stabiliteit: van belang voor het deviezengenerend vermogen van een land

-         De toestand van de binnenlandse economie: evenwichtige economische groei

-         De externe positie: is afhankelijk van drie factoren: 1 De omvang van de internationale reserves

                                                                                        2 De buitenlandse schuld

                                                                                        3 De betalingsbalans

9.4.2 Het landenrisico van een multinational: de Beri-index

Als een onderneming een dochteronderneming in het buitenland heeft zijn de volgende risico’s van belang:

-         Het transferrisico: het risico dat de onderneming geen geld mag overmaken naar het buitenland

-         De nationalisatierisico: het kwetsbaar zijn van de fysieke aanwezigheid van de onderneming

Deze risico’s worden allemaal bekeken in de Beri-index. Waar voor elk risico een bepaalde weging is vastgesteld.

9.4.3 Het landenrisico van een bank: de ABN Amro-landenranking

De bank volgt net als bij een gewone kredietverlening de kredietwaardigheid van de geldvrager, alleen bij een internationale kredietverlening kijkt de bank ook naar de kredietwaardigheid van een land. Deze hangt af van de mate waarin een land zowel aan haar korte als lange termijn verplichtingen kan voldoen. Om de kredietwaardigheid van een land te kunnen beoordelen onderscheid de bank de volgende clusters:

-         economie

-         politiek

-         betalingsbalans

-         buitenlandse schuld

9.5 Beheersing van het landenrisico

9.5.1 Beheersing van landenrisico’s door exporteurs

Een exporteur kan landenrisico’s beheersen door:

-         De keuze van de betalingsvorm: -vooruitbetaling eisen

                                                           -documentair krediet; de vordering op de buitenlandse exporteur 

                                                             gaat over op een vordering op de bank

-     Het sluiten van een exportverzekering bij de NCM: Dit is niet voor alle landen mogelijk, het NCM                                                                                   

                                                                                        publiceert elk kwartaal haar landenbeleid.

-         Grafische spreiding van de afzet:: naar meerdere landen exporteren, dan wordt het risico gespreid

9.5.2 Beheersing van landenrisico’s door multinationale ondernemingen

Een MNO heeft minder mogelijkheden om het landenrisico te verminderen. Wat een MNO wel kan doen is kijken naar de toe en uittredings kosten, zijn deze laag dan zal een MNO bereid zijn om een groter risico te nemen. Net als een exporteur heeft een MNO de mogelijkheid tot geografische diversificatie. Wat een MNO ook kan is het delen van het risico door samen te werken met andere ondernemingen.

9.5.3 Beheersing van landenrisico’s door het bankwezen

Banken kunnen het landenrisico beheersen door:

-         Landenrisicovoorziening

-         Variabele kredietlimieten

-         Verkorting van de looptijd

-         Het spreiden en delen van risico’s

-         Syndicaatlening