|
|
| |
| De informatie
hieronder hoef je alleen te
lezen wanneer je zelf lesjes aanmaakt waarvan de woorden spellend, in fonemen moeten worden
uitgesproken. Een normaal gebruiker van LEESLAB
kan dit hoofdstuk rustig overslaan. |
| |
| Bij spellend
lezen worden de fonemen
door een menselijke stem uitgesproken. De programma's van
LEESLAB spreken deze fonemen in de
meeste gevallen juist uit, en herkennen zonder meer lange
klanken als "oo" en "ee",
tweeklanken als "oe", "ui",
en ook "ch", "schr",
en dergelijke. |
| Aan bepaalde
lettergroepen wordt automatisch een foneem toegekend. Zo
wordt dt op het einde van een woord
uitgesproken als t en worden dubbele
medeklinkers als "bb", "kk"
en "mm" enkel uitgesproken. |
Een tekst
zomaar fonetisch laten lezen werkt meestal niet goed. In
bepaalde gevallen moet immers een aanduiding over het
juiste foneem worden gegeven, bijvoorbeeld bij ongedekte
klinkers als "a" in "rapen",
die kort worden geschreven, maar lang uitgesproken, - en
ook over de doffe en heldere "e".
Hiertoe is een rudimentair noteringssysteem uitgewerkt,
dat gebruik maakt van letters met diacritische tekens die
in het Nederlands niet voorkomen, en van speciale tekens.
Deze tekens dienen uitsluitend als foneem-informatie en worden dus niet op het scherm getoond. |
| Speciale
tekens of lettertekens die niet direkt op het klavier
zijn weergegeven kunnen via de Alt-toets
en het kleine numerisch toetsenbord (rechts van het
klavier) toch worden ingebracht. Zo wordt ê (alt-136) bijvoorbeeld ingebracht door het
indrukken van de Alt-toets, het
indrukken van achtereenvolgens 1, 3,
6 op het numerisch toetsenbord, en het
weer loslaten van de Alt-toets. |
| ongedekte (lange)
a |
= |
à |
(alt-133) |
| ongedekte (lange)
A |
= |
À |
(alt-183) |
| ongedekte (lange)
e |
= |
è |
(alt-138) |
| ongedekte (lange)
E |
= |
È |
(alt-212) |
| ongedekte (lange)
i |
= |
ì |
(alt-141) |
| ongedekte (lange)
I |
= |
Ì |
(alt-222) |
| ongedekte (lange)
o |
= |
ò |
(alt-149) |
| ongedekte (lange)
O |
= |
Ò |
(alt-227) |
| ongedekte (lange)
u |
= |
ù |
(alt-151) |
| ongedekte (lange)
U |
= |
Ù |
(alt-235) |
| heldere e |
= |
ê |
(alt-136) |
| doffe e |
= |
e |
(niet gewijzigd) |
franse ieu (vb. milieu)
(dus niet het nederlandse
ieu, vb.nieuw) |
= |
ìeu
ièu
ieù |
(of elke
combinatie
hiervan) |
dof uitgesproken ee
(bvb.
in het lidwoord "een") |
= |
èe
eè
èè
Eè |
|
|
| Sommige
accenten dienen als foneem-informatie en worden bovendien ook op het scherm getoond. |
| lange é |
(alt-130) |
uitgesproken als |
ee |
| lange É |
(alt-144) |
uitgesproken als |
Ee |
| ë (vb. neuriën) |
(alt-137) |
uitgesproken als |
je |
| lange ô (vb. jôh) |
(alt-147) |
uitgesproken als |
oo |
| ï (vb. ruïne) |
(alt-139) |
uitgesproken als |
ie |
|
| Speciale
tekens worden gebruikt om bepaalde fonemen voor te
stellen. Op het scherm worden die tekens vervangen door
de normale letters. |
| i |
uitgesproken als |
doffe e |
= |
í |
(alt-161) |
(bvb.
"aardig") |
| y |
uitgesproken als |
ie |
= |
ÿ |
(alt-152) |
(bvb.
"gym") |
| ij |
uitgesproken als |
doffe e |
= |
íj |
(alt-161)+j |
(bvb.
"heerlijk") |
| e |
uitgesproken als |
je |
= |
æ |
(alt-145) |
(bvb.
"mooie") |
| u |
uitgesproken als |
halflange u |
= |
û |
(alt-150) |
(bvb.
"augustus") |
| t |
uitgesproken als |
s |
= |
¢ |
(alt-189) |
(bvb.
"vakantie") |
| C |
uitgesproken als |
S |
= |
Ç |
(alt-128) |
(bvb.
"Centraal") |
| c |
uitgesproken als |
s |
= |
ç |
(alt-135) |
(bvb.
"cerebraal") |
| b |
uitgesproken als |
p |
= |
ß |
(alt-225) |
(bvb.
"hebt") |
| s |
uitgesproken als |
z |
= |
§ |
(alt-245) |
(bvb.
"museum") |
| ch |
uitgesproken als |
sj |
= |
c§ |
c+(alt-245) |
(bvb.
"choco") |
| Ch |
uitgesproken als |
Sj |
= |
C§ |
C+(alt-245) |
(bvb.
"Choco") |
| sj |
uitgesproken als |
sj
(tesamen) |
= |
s§ |
s+(alt-245) |
(bvb.
"meisje") |
| Sj |
uitgesproken als |
Sj
(tesamen) |
= |
S§ |
S+(alt-245) |
(bvb.
"Sjaal") |
| j |
uitgesproken als |
dzj |
= |
½ |
(alt-171) |
(bvb.
"jet") |
| J |
uitgesproken als |
Dzj |
= |
¼ |
(alt-172) |
(bvb.
"Jet") |
| th |
uitgesproken als |
t |
= |
t§ |
t+(alt-245) |
(bvb.
"theoloog") |
| Th |
uitgesproken als |
T |
= |
T§ |
T+(alt-245) |
(bvb.
"Theo") |
| g |
uitgesproken als |
zj |
= |
÷ |
(alt-246) |
(bvb.
"asperge","jury") |
| w |
uitgesproken als |
v |
= |
² |
(alt-253) |
(bvb.
"wrak") |
| W |
uitgesproken als |
V |
= |
· |
(alt-250) |
(bvb.
"Wrak") |
| d |
uitgesproken als |
t |
= |
° |
(alt-248) |
(bvb.
"hardleers","word") |
| g |
uitgesproken als |
ch |
= |
µ |
(alt-230) |
(bvb.
"bergstroom","wurg") |
|
| Normaal
wordt de spatie
gebruikt om woorden van mekaar te scheiden, en deze
woorden worden ook afzonderlijk uitgesproken. In sommige
gevallen echter moeten twee (of meer) woorden samen
worden uitgesproken, bvb. bij 's morgens.
In dat geval vervang je de spatie door het percent-teken %. Het percent wordt als spatie
getoond, maar de woorden die het verbindt worden toch als
één geheel uitgesproken en aangeduid. |
| Het
meegeleverd bestand "voorbeeld_spellend.ezi" illustreert al deze codes en
hun uitspraak in LEZER, maar dezelfde
regels gelden ook voor de andere programma's van LEESLAB. |
| Opgelet: de fonetische uitspraak zal
uiteraard onjuist zijn wanneer per ongeluk lesjes die
niet op de beschreven manier zijn gecodeerd, toch worden
aangeboden met de optie "spellend lezen". |
| De
klankbestanden ("*.wav") met de fonemen bevinden zich normaal
in de map "C:\Program Files\Leeslab\Fonemen". Als je om een of andere
reden één of meer van deze fonemen niet goed vindt
(bvb. te regionaal gekleurd) dan kan je rustig zelf
andere bestanden inspreken via een microfoon en een
klankkaart, deze dezelfde naam geven (bvb. "doffe e.wav") en ze vervolgens in
dezelfde of in een alternatieve map (bvb. "C:\Program
Files\Leeslab\MijnFonemen" opslaan. Bij gebruik van een
alternatieve map wel niet vergeten deze map in te stellen
via het Instellen-scherm, op het blad "Bestanden". |
| |
|
