Spraaksynthese is
het softwarematig produceren van gesproken taal. Spraaksynthese is niet alleen
van belang voor slechtzienden of blinden maar kan ook een belangrijke rol spelen
bij het verwerken van taal van iedereen, die om welke reden dan ook moeite heeft
teksttot zich te nemen. Daarnaast
zal vaak spraaksynthese een essentieel onderdeel vormen van een
communicatiehulpmiddel; in een wereld die totaal is gericht op het gesproken
woord, heeft gesproken woord immers meer kans opgepikt te worden als de vraag te
kijken naar een plaatje.
Ook bij het
aanleren van taal,zowel bij het aanleren van de juiste spelling als van het
lezen kan het een waardevol hulpmiddel zijn: het kind kan telkens controleren of
zijn of haar eigen begrip van de tekst klopt met hetgeen voorgelezen wordt; wel
moet de situatie zo ingericht worden dat het kind weet en verwacht dat het zelf
mee moet lezen.
De kwaliteit van
spraaksynthese is intussen zo goed dat
verstaanbaarheid geen probleem meer is.
Van alles wat ik gehoord heb,
vind ik op dit moment (april 2003) RealSpeak van het inmiddels helaas
failliete Lernout&Hauspie de beste. Een demopagina
met de mogelijkheid zelf tekst in te voeren en de taal te bepalen vind je hier.
Het
wordt o.a. toegepast in het spraakherkenningprogramma Dragon Naturally Speaking
XP Edition en het scanprogramma Omnipage 12. Aanschaf van deze programma's is de
goedkoopste manier om aan Realspeak te komen. Voorwaarde is wel een snelle
processor (minimaal Pentium 2, 400mhz).
Omdat spraakherkenning en –synthese een
onderdeel zijn gaan vormen van de vernieuwing van standaard softwarepakketten als
Windows, is het ook betaalbaar geworden. Zo is de Microsoft “Text-to-Speech” Sapi
speechengine met een Nederlandse spraak uitvoer gratis te downloaden (de MS
Sapi 4.0 bij Microsoft hier,
onder Text-to-speech engines). Het Centre
for Speech Technology Research van de uni van Edinburgh heeft een hele goede
gratis spraaksynthesizer ontwikkeld voor Linux, die helaas nog niet in het Nederlands
beschikbaar is.
Aan de slag
Als je aan de slag wilt
met spraaksynthese kun je het best beginnen met de workshop Elk
document praat. Het fijn regelen van de spraaksynthese is een voorwaarde
voor een goed gebruik; daarvoor heb je een programma nodig. In de workshop
Klembord voorgelezen wordt uitgelegd hoe je het gratis Deskbot daarvoor
gebruikt. Uitleg over wat je precies moet instellen vind je hier: Tips
voor het gebruik van Spraaksynthese.
Als je wilt
weten of en wat voor spraakmachines jij nu al op je pc hebt, open dan deze
pagina; meer info (screenshot) hier.
Hieronder volgt
een korte inventarisatie van de mogelijkheden:
De goedkoopsteen tegelijk de meest veelzijdige
oplossing verloopt via Microsoft, waar je Ms Agenthier kan
downloaden; Agents zijn animaties van poppetjes die een tekst uitspreken met of
zonder tekstballon; de keuze van het poppetje is natuurlijk belangrijk en mag
niet te afleidend zijn; er bestaat trouwens een agent in de vorm van een
nauwelijks zichtbare punt
(download via rechtsklik en doel opslaan als). Het voordeel van de animatie is, dat men instructies
(zowel via de tekstballon als via spraakuitvoer -of/of, en/en )
kan geven die niet in de
tekst staan en zo het lezen didactisch kan begeleiden; de tekstpagina wordt
opgeslagen in Html code;de Agent scripts kunnen zowel in Java als in Visual
Basic geschreven worden;daarvoor hoeft men niet te kunnen programmeren; Mass
(workshop) is een prima gratis WYSIWYG-editor, die het zeer eenvoudig maakt
de fraaiste animaties en (Nederlandse) teksten te laten uitspreken; zo kan men
pauzes inlassen bij het voorlezen wanneer men wil, de leestekens uit laten
spreken, enfin, alles wat je maar kunt bedenken. Er bestaat trouwens ook de
mogelijkheid binnen Powerpoint met MS Agent te werken (download een
voorbeeldscript hier:powerpoint
2000 ;met Nederlandse spraakuitvoer hier en powerpoint97
) je kunt zo een heel programma maken met opeenvolgende pagina’s; met telkens
wisselende animaties enz. In de vijfde workshop Pratende
Powerpoint Presentatie wordt je op weg geholpen.Omdat de
mooiste oplossingen met MS Agent tegelijk de bewerkelijkste is, zou het goed zijn,
als ook hiervan een database komt met allerlei leuke en goede Htmlpagina’s of
Powerpointpresentaties . De cursus met
de muis er over geeft een heleboel voorbeelden en werkbare sjablonen,
die je zelf aan kunt passen met bijvoorbeeld tweetalige pagina's! Meer
suggesties voor het fijn
afstellen van agents hier.
er bestaat een Word sjabloon
Word agent,
dat als je het opent een gedeelte of de gehele tekst in het Nederlands
voorleest ( als je tenminste MS Agent en de Nederlandse spraakmachine hebt
geïnstalleerd;bediening via een klein menuutje; dit kleine sjabloontje zet in
zijn eenvoud een hoop dure programma's in zijn hemd. Het leek
me leuk als meer mensen dit gaan gebruiken; daarom heb ik voor installatie
en gebruik een workshop
Wordagent gemaakt!
Daarnaast heb je een aantal eenvoudige
programmaatjes die de spraakmachine aan kunnen sturen; zelf gebruik ik o.a. Shadisoft Speak and Mail, een programma dat er vooral op gericht is op E-mail
te lezen, maar ook alle tekst, die op het klembord staat, voorleest; die tekst
kan uit allerlei programma’s komen; het nadeel hiervan is dat de uit te
spreken tekst telkens door iemand op het klembord moet worden gezet; een gratis
versie van een klembordlezer is Deskbot
(workshop).
gratis en net iets makkelijker is het
door, net als Word Agent door Costas Andriotis gemaakte Agent Powertoy; als je
het installeert (zie hier
voor de engelse versie), verschijnt er bij rechtsklikken op de html pagina
in het contextmenu de optie "read it"; als je hierop klikt wordt de tekst
voorgelezen; nadeel ten opzichte van het Shadisoftprogramma is dat je aan de
spraakuitvoer (taal of snelheid) alleen via de code iets kunt veranderen en dat
is nogal omslachtig; ik heb wel voor de belangstellenden een versie gemaakt
met Nederlandse spraakuitvoer [Nederlands is in code: &413 of &H413;
&H409 is Engels] (met dank aan C.Andriotis; download hier, maar
bekijk beter nog de workshop; ook aan het installeren en configureren hiervan is een workshop
Powertoy gewijd). Voordeel
is dat er geen tekst geselecteerd hoeft te worden en het gemakkelijk genoeg is
voor leerlingen om zelf te bedienen;elk word document is eenvoudig op te slaan
als Html pagina en heeft verder als voordeel dat de lettergrootte of
presentatie zeer overzichtelijk zijn te maken via diverse Javascripts
(zie hier en druk op
open window).
de
beste voorlezer van webpagina's is het IE
Page-Reader Bar (onderaan)(25 euro); in deze workshop elke webpagina
voorgelezen vind je nog andere
alternatieven;
Clicker 4 is hét programma om een
flexibele inhoud met spraakuitvoer te maken; ik heb hier zelf een
communicatiesysteem mee opgebouwd ,wat prima werkt met Nederlandse
spraakuitvoer. Ik gebruikte daar vóór Realspeak de gratis Nederlandse Lernout&Hauspie
spraakmachine voor, die op de Ms agent pagina te downloaden is (zie boven).
Niet
iedereen weet dat dit mogelijk is; zelfs de maker van Clicker zélf heb ik er
op moeten wijzen. Het nadeel van Clicker is dat de gemaakte grids alleen door
het programma zelf te lezen zijn;hoewel het programma Internet Explorer
gebruikt en de grids in html staan.(meer info hier).
Het
Belgische Leeslab is het programma,dat op de meest geavanceerde
manier gebruik maakt van spraaksynthese. Uitvoeriger hier.
Maar kijk eerst even op Tips
voor het gebruik van Spraaksynthese .
Zoomtext is een erg goed maar ook duur
programma voor (zeer) slechtzienden; het vergroot het venster of deel van het
scherm en teksten kan het op verschillende zeer goede manieren vergroten; in
de level 2 van dit programma zit ook spraakuitvoer; een onmisbaar programma
voor slechtzienden.Supernova is zeker gelijkwaardig en lijkt iets
stabieler; allerlei programmamenu's kunnen worden uitgesproken.
TextAloud MP3 maakt
het mogelijk bestanden in .txt formaat niet alleen uit te laten spreken (ook
Nederlands, snelheid instelbaar), maar dit op te slaan in wav of mp3 bestanden
(met allerlei opties wat betreft geluidskwaliteit); je kunt zo je eigen
voorleesboeken maken; het omzetten naar geluidsbestanden gaat erg snel.
Op mijn site vind je overal andere programma's
met en mogelijkheden van spraaksynthese. Dit is slechts een eerste kennismaking
Naar mijn stellige
overtuiging biedt spraaksynthese veel mogelijkheden binnen het (speciaal)
basisonderwijs. Ook bij andere lesinhouden als taal kan spraaksynthese een
nuttige optie zijn als het lezen van de tekst bijv. te veel van de leerling
vraagt om zich goed op de inhoud van de tekstte kunnen concentreren; tegelijk kan zo
weer impliciet door het meelezen van de leerling het taallezen geoefend,
geautomatiseerd en
verbeterd worden. In het begin van het pc gebruik werd geluid als een lastige
optie gezien in klassikaal verband; nu headsets erg goedkoop zijn geworden is
dit geen factor van betekenis meer.
Ook voor volwassenen is
het een alternatief, als je geen zin hebt een lang document van het scherm te
lezen. Zeker als je een goed instelde RealSpeak spraaksynthese gebruikt.