Eindeloos bruikbaar BAMBOE
De gebruiksmogelijkheden van bamboe zijn haast onbeperkt. Je kunt er mee bouwen, van
eten, mee weven, sterke drank van stoken, papier van maken en alle mogelijke andere
gebruiksvoorwerpen van maken. In Zuidoost-Azië weet men dat al vele eeuwen. Maar inmiddels
wordt bamboe ook in het Westen steeds populairder.
Het is weer bamboes vandaag. Deze uitdrukking stamt uit de tijd dat bamboe
"indisch riet' werd genoemd en duidt op gemeen, ruw weer met storm en regen.
De laatste paar jaren wordt bamboe steeds populairder in onze tuinen: de
planten roepen een vergeten, tropische sfeer op.
Nog altijd wordt bamboe in de tropen voor zo ongelooflijk veel producten
gebruikt, dat de plant daar niet meer weg te denken is en een grote rol
speelt in Zuidoost-Azië. In India staat bamboe bekend als 'het hout van de
armen', in China als 'de vriend van de mensen' en in Vietnam als 'de broeder'.
In 30 jaar kun je van een bamboesbos 20 keer oogsten
Bamboescheuten worden niet alleen door reuzenpanda's, maar ook door de plaatselijke
bevolking gegeten. 'De beste manier om bamboe onder controle te houden is het
door op te eten.' Eén hectare bamboe kan een opbrengst van 10000 kilo bamboescheuten
leveren. Van bamboezaad wordt sake, een alcoholhoudende drank gemaakt en de
Chinezen maken al meer dan 2000 jaar papier van bamboe. Dit gebeurt met de
hand en de beste kwaliteit wordt gemaakt van jonge, nog bladerloze scheuten.
Het grovere papier wordt gemaakt van restproducten van de bamboe-industrie.
India is een grote producent van bamboepapier. In vergelijking met papier
dat van hout wordt gemaakt, heeft bamboepapier grote voordelen. Een dennenbos
doet er dertig jaar over om gekapt te kunnen worden en is dan helemaal
verdwenen. Bamboe is na drie tot zes jaar oogstbaar en verdwijnt dan niet,
maar kan in diezelfde dertig jaar die dennen nodig hebben, wel twintig keer
een oogst geven. Bovendien heeft bamboe geen bast die verwijderd moet worden.
Bouwsteigers van bamboe zijn vele malen sterker dan de gewone westerse
bouwsteigers en worden in Zuidoost-Azie gebruikt voor immens grote bouwwerken.
Deze steigers worden niet op de grond geplaatst, maar vastgemaakt aan de
bouwgevels, zodat ze zware tyfoons kunnen weerstaan.
Bamboestengels zijn bijna net zo sterk als staal
Bamboeplanten geven niet alleen dieren beschutting, maar ook mensen, die bamboe
op grote schaal gebruiken voor de bouw van hun huizen. Japanners gebruiken
gespleten bamboe als dakbedekking en Chinezen weefden zeilen voor boten van
smalle stroken bamboe. Al in 1000 v. Chr. hadden de Chinezen bamboe-pijpleidingen
voor gas, dat gebruikt werd voor de zoutproductie. Bruggen van bamboe,
manden van bamboe, muziekinstrumenten, keukengerei, bamboehekken... je kunt
het zo gek niet bedenken of je kunt het van bamboe maken. Bamboestengels
zijn zo sterk, dat ze wel worden vergeleken met staal. Het is geen wonder
dat de mens een magisch verbond met bamboe sloot: de plant inspireert
hoveniers, ambachtsmensen, schilders, dichters en filosofen.
De kaheki verjaagt vogels met een hard klapgeluid
Door de oplevende belangstelling voor bamboeplanten in de tuin en voor
Japanse tuinen zien we ook weer hoe mooi die eenvoudige tonkinstokken zijn.
Voor hengels allang vervangen door kunstof, voor tuinen nog steeds
gewaardeerd als steunmateriaal. Tonkinstokken waren vroeger afkomstig
uit de streek Tonkin, nu Vietnam, waar alleen nog de Golf van Tongking aan
de bamboestokken doet denken. De prachtige Japanse tuinhekken waar geen
spijker aan te pas komt, kunnen ook onze tuinen sieren. Bij deze hekken en
schuttingen zijn de bamboestaken aan elkaar verbonden door touw dat op een
bepaalde manier is geknoopt. Deze elementen zijn onmisbaar in een Japanse
tuin. Eenvoudiger zijn tonkinschermen, waarbij dunnere tonkinstokken in een
bepaald patroon dicht tegen elkaar een mooie afscheiding vormen. Bij een
kaheki of dierenverschrikker loopt water uit een bamboepijp naar een stukje
bamboe dat, gevat tussen twee bamboestokjes, om kan klappen. Als dit
bamboestukje genoeg water bevat, slaat het om en geeft een klakgeluid,
waardoor vogels schrikken en wegvliegen. In de stenen waterbekkens, die in
Japan bij de traditionele theeceremonie worden gebruikt, stroomt het
bronwater uit een bamboepijp. Op dit watervat ligt een bamboelepel. Voordat
de theeceremonie begint, gieten de Japanners eerst wat water over hun handen.
Daarna schenken ze wat in hun hand en spoelen daar hun mond mee, zodat ze
symbolisch innerlijk en uiterlijk gereiningd het theehuis kunnen betreden.
Bamboetuinen bezoeken in binnen- en buitenland
Japan is ver weg, Zuid Frankrijk iets dichterbij. Daarom wijs ik u graag op de
Bambuseraie de Prafrance in Anduze, waar u een schitterende bamboetuin kunt
bewonderen die in 1885 is aangelegd door Eugène Mazel. In dit bamboebos is het
niet moeilijk om je enigzins een voorstelling te maken van de kracht van bamboe.
Nog dichter bij huis zijn de bamboetuin in Valkenswaard bij bamboekwekerij Kimmei
van Jos van der Palen en die in Steenwijkerwold bij de bamboekwekerij De Groene Prins van
Hans Prins. In Schellinkhout is zelfs een bamboe-informatiecentrum. Eigenaar Charley Younge
heeft daar niet alleen een bamboetuin en -kwekerij, maar is een ware bamboe-ambassadeur, die
niet uitgepraat raakt over de fantastische eigenschappen van deze plant. Hij neemt
deel aan bamboecongressen over de hele wereld en stimuleert mensen in Aziatische landen
om bamboe te kweken, bamboeproducten te maken en te exporteren. Niet voor niets noemt
hij dit het bamboe-informatie-centrum, want mensen kunnen hier niet alleen voor bamboeplanten
en bamboehekken terecht, maar ook voor bamboeparket en zelfs voor diplomatenkoffertjes
van bamboe. Het bamboeparket is samen met The Subtropical Forestry Research Institute of China
ontwikkeld.
Wie zittend op een bamboestoel onder wuivende bamboes, luisterend naar een bamboe windgong,
een vogel in het bamboevogelhuisje ziet verdwijnen, raakt als vanzelf in de ban van bamboe.
Er zijn maar weinig planten die op zo'n veelzijdige manier gebruikt kunnen worden, peinzen
we 's winters zittend in een bamboestoel op het bamboeparket, terwijl ons kind tevreden
in een bamboebox met een bamboebal speelt. En dit bamboese gevoel heeft weinig met storm en
regen te maken...
Met toestemming overgenomen uit Groei & Bloei, het maandblad
van de Koninklijke Maatschappij Tuinbouw en Plantkunde,
Postbus 87910, 2508 DH DEN HAAG (tel. 070-4161410)
Tevens met toestemming van de auteur Hanneke van Dijk.
Dit artikel is eerder verschenen in Groei & Bloei
juni 1997 (blz. 21).
|