De beste keus in Bamboe
Steeds vaker krijgt bamboe een plaats in onze tuin. Toch roept deze plant nog steeds veel vragen op: Welke bamboes woekeren? Wat is de beste groeiplaats en hoe zit het met de mysterieuze bloei? Met de hier volgende tips wordt de toepassing van bamboe in de tuin een stuk makkelijker. Ook passeren zeventien belangrijke en goed verkrijgbare soorten de revue.
Wie een bamboe koopt, wil meestal in de eerste plaats weten of de plant van zijn keuze woekert, want dat kan erg hinderlijk zijn. Lang niet alle bamboes hebben echter last van uitbreidingsdrang. Er zijn twee groeitypen: woekerend en niet-woekerend. Niet-woekerend bamboe blijft goed op zijn, vormt nooit ondergrondse uitlopers en is daarom geen bedreiging voor folievijvers, bestrating of buren. Bij winterharde bamboes, die ook in wat strengere winters groen blijven, vindt je dit groeitype alleen bij het geslacht Fargesia (vroeger: Arundinaria of Sinarundinaria). Deze bamboe uit de bergen van Midden-China is te herkennen aan de vrij dunne halmen en het fijne blad. De nieuwe halmen komen steeds dicht bij oorspronkelijke plant uit de grond. In kleine tuinen, voor wintergroene hagen en bij folievijvers is dit type de beste keuze. Bij alle andere bamboes die in ons klimaat winterhard zijn, moet rekening worden gehouden met een min of meer grote, ondergrondse uitbreidingsdrang. Tot deze groep behoren alle bamboes met dikke halmen. (Phyllostachys, Semiarundinaria), alle soorten met grote bladeren ((Indocalamus, Pseudosasa, Sasa, Sasaella) en alle lagere typen (Pleioblastus, Sasa).
WOEKEREN
Een volwassen bamboe met kleurige, dikke halmen is een imposante plant, die
mensen weet te verleiden om er zelfs in een kleine tuin een plaatsje voor
te reserveren. Dan dient zich al gauw een probleem aan, want hoe houd
je zo'n woekerende bamboe op zijn plaats? Voor een antwoord op deze vraag
moet je eerst weten hoe bamboe groeit. Een boom wordt elk jaar hoger aan de
top en dikker door nieuwe jaarringen. Maar een nieuwe bamboehalm groeit in
twee tot drie maanden uit tot zijn uiteindelijke hoogte en dikte. De halmen
houden dit formaat voor de rest van hun leven. Daarna zorgen de nieuwe scheuten
van het volgende groeiseizoen weer voor nog hogere en dikkere halmen. De
hoogste, polsdikke halmen van de imposante bamboe Phyllostachys vivax
bijvoorbeeld, zijn dus niet de oudste, maar juist de jongste van de plant.
Ze hebben in amper acht weken tijd hun indrukwekkende formaat bereikt.
Voor een hogere bamboe moet je minimaal 1 m² humusrijke grond reserveren. De
echt hoge hebben het drie- tot vijfvoudige nodig. Hieromheen moet een
wortelbegrenzer ofwel rhizoom-barrière van 50 tot 60 centimeter diep
worden ingegraven. Dit kunnen golfplaten of ander hard materiaal zijn, maar
het gemakkelijst in gebruik is de kunststof polyethyleen. Dit materiaal
is ondoordringbaar voor de uitlopers en tegelijkertijd soepel, dun en
weerbestendig. Deze goed werkende barrière is op dit moment alleen
verkrijgbaar bij de meeste in bamboe gespecialiseerde kwekers. Vaak
wordt anti-worteldoek aangeraden, maar dit materiaal is voor dit doel absoluut
onbetrouwbaar! Het is van belang dat de rhizoom-barrière ongeveer 2 centimeter
boven de grond uitsteekt. Anders kunnen de net onder de oppervlakte
groeiende uitlopers alsnog ongezien ontsnappen. Ook bij de lagere
woekerende soorten is dit een betrouwbare methode.
DE SNOEI
De eerste paar jaar neemt een hogere bamboe genoegen met z'n begrensde plek.
Ingrijpen is nog niet nodig. Het is zelfs beter om de plant zoveel mogelijk
met rust te laten. Daarna moet de plant door snoei onder controle worden
gehouden. Op een klein oppervlak kunnen nu eenmaal geen honderd halmen staan
en het effect van acht tot vijftien mooie en gezonde halmen is minstens zo
groot. Elk jaar moet het groen dat boven de grond uitsteekt in evenwicht
worden gebracht met de wortels. De snoei bestaat uit twee fasen. In het late
voorjaar, wanneer de nieuwe scheuten ruim 50 centimeter boven de grond staan,
laat je de tien of vijftien mooiste en dikste scheuten doorgroeien. De rest wordt
tot de grond toe terug gesnoeid. In de late herfst of het vroege voorjaar snoei
je de tien tot vijftien oudste en lelijkste halmen en de dunne nagroei weg.
Zo blijft het aantal halmen in evenwicht en verjongt de bamboe zich. Ook in de
kleine tuinen van Japan is dit de manier om bamboe met dikke halmen te controleren.
In het vroege voorjaar kan er met een organische meststof (bijvoorbeeld Culterra)
worden bijgemest.
DE BLOEI
Soms bloeit bamboe. De kans daarop is niet groot: de bloei van de niet-woekerende
Fargesia's vindt plaats om de honderd tot honderdtwintig jaar. Per soort bloeien
ze allemaal en overal tegelijk. Daarna sterven ze af. De nieuwe zaailingen zorgen
voor een nieuwe generatie die, na honderd jaar, eveneens zal gaan bloeien.
Woekerende soorten sterven niet af na de bloei. Weliswaar breekt er een moeilijke
tijd aan voor deze bamboes, maar meestal weten ze zich weer te herstellen.
WINTERHARD ?
Niet alle bamboes zijn even winterhard. Er worden vier categorieën onderscheiden:
niet winterhard, matig winterhard, goed winterhard, en zeer winterhard. De in dit
artikel beschreven soorten behoren tot de laatste twee categorieën. Een 'goed winterharde'
bamboe verdraagt bovengronds -15 tot -20 °C. Bladschade kan optreden vanaf -13 °C,
afhankelijk van wind en zon. Bij 'zeer winterharde' soorten overleven de bladknoppen
aan de uitgerijpte takken temperaturen tussen -20 en -23 °C. Het blad zelf is is meestal
niet tegen zulke lage temperaturen opgewassen.
De belangrijkste soorten
Bamboe is er in soorten en maten: met groot of juist fijn blad, met dunne of dikke halmen in verschillende kleuren, voor schaduw of juist voor zon. De hier genoemde soorten hebben er in ons klimaat al een behoorlijke proeftijd opzitten. Meestal zijn ze vrij goed verkrijgbaar.
VOOR DE KLEINE TUIN
Fargesia's. Deze bamboes woekeren niet en zijn goed winterhard.1 Fargesia murieliae. Deze aantrekkelijke bamboe met frisgroene bladeren is weer helemaal terug van weggeweest. Het is een van de meest winterharde bamboes, maar het blad kan bij harde wind in de winter wat indrogen. Vrijwel alle Fargesia murieliae van de oude generatie hebben zich in de laatste acht jaar dood gebloeid. Met de nieuwe generatie zaailingen is er de eerste 100 jaar geen enkel risico van bloei. Van veel zaailingen is de groeikracht en vitaliteit ronduit slecht. Slechts een klein deel van de zaailingen is goed genoeg om verder te worden opgekweekt zoals de selecties : 'Jumbo' Kranich' en 'Bimbo'. In de handel is heel wat door elkaar geraakt en pronken slechte zaailingen vaak ten onrechte met een van de bovenstaande namen. Schaf deze variëteiten daarom bij een betrouwbare kweker aan. De variëteit 'Jumbo' heeft vrij smalle bladeren en wordt ruim 3 meter hoog. 'Jumbo' staat het beste op een plek in de halfschaduw maar verdraagt op rijke vochthoudende grond zon. Een goede soort voor wintergroene hagen.
'Kranich' is een groeikrachtige selectie die tot 4 meter hoog wordt. De bladeren zijn wat groter dan van 'Jumbo'. Halfschaduw tot zonnig.
'Bimbo' is een nieuwere selectie uit Denemarken met fijne bladeren en een opgaande groeiwijze. Deze kleinste niet-woekerende bamboe wordt niet veel hoger dan 1 meter. Halfschaduw tot zonnig.
2 Fargesia nitida lijkt op de vorige soort maar de nieuwe jonge scheuten vertakken zich pas in het tweede jaar. Deze zeer winterharde bamboe wordt tot 4 meter hoog. Foto.
3 Fargesia nitida 'Nymphenburg' is een echte schaduwvorm en heeft hetzelfde formaat als F. nitida. Het smalle blad aan de wat doorhangende takken rolt zich op bij vorst en zon. Let op : het is beter om deze twee bamboes niet te massaal aan te planten omdat er een bloeiperiode wordt verwacht. Halfschaduw.
4 Jiu 1'(Fargesia subsp. 'Jiuzhaigou 1'). Deze bamboe is een aantal jaren geleden op avontuurlijke wijze als zaailing meegenomen uit de bergen van Midden-China. De groene halmen kunnen in de voorjaarszon naar dieprood en vervolgens in de zomerzon naar oranje verkleuren. Het sierlijke fijne blad lijkt vorstgevoelig, maar is goed tot zeer winterhard. De tot ruim 2 meter hoge halmen zijn vrij opgaand. Wanneer de bodem niet te droog is, verdraagt deze bamboe zon. Ook de bloei is nog een mensenleven lang weg. Deze kleurrijke bamboe, die gemaakt is voor onze kleinere tuinen, zal in de nabije toekomst goed verkrijgbaar zijn. Nu alleen nog bij meer gespecialiseerde kwekerijen te koop.
5 Fargesia robusta. De witte schutbladen aan de jonge halmen van Fargesia robusta zorgen in het voorjaar voor een bijzonder decoratief effect. Deze belangrijke niet woekerende soort wordt ruim 3 meter hoog en is goed winterhard. De jonge scheuten kunnen in het voorjaar last hebben van late nachtvorst. Latere, nieuwe introducties van deze soort uit China hebben groter blad, worden hoger en zijn wat vorstgevoeliger. Foto.
6 Fargesia 'Rufa'. Een bamboe met een bliksemcarrière. Pas zes jaar geleden vonden enkele plantjes vanuit de bergen in Midden-China hun weg naar Europa. Door een snelle vermeerdering wordt deze soort nu in grotere aantallen als nieuwe tuinbamboe in Nederland, Duitsland, en België aangeboden. De glanzende, sierlijke bladeren aan de wat overhangende takken blijven ook in onze strengere winters intens groen. Hoewel deze bamboe niet woekert en dus geen ondergrondse uitlopers maakt, heeft hij toch vrij veel plaats nodig. Fargesia 'Rufa' kan goed tegen de zon en wordt ruim 2 meter hoog. Foto.
MET DIKKE HALMEN
Winterharde bamboes met dikke halmen zijn meestal Phyllostachys. De volgende soorten
zijn goed tot zeer goed winterhard.7 Phyllostachys aureosulcata. De olijfgroene halmen met gele lengtestrepen maken aan de basis soms een merkwaardige bocht. Deze uitstekende winterharde bamboe voelt zich in ons klimaat goed thuis en wordt zo'n 5 tot 7 meter hoog. Voor koude en minder beschutte zonnige plaatsen is dit dé bamboe. Kleurige halmen zijn er bij de volgende sublieme variëteiten: 'Aureocaulis' (diepgeel), 'Spectabilis' (groene lengestrepen op de gele halmen).
8 Phyllostachys bissetii. De eigenschappen en toepassingsmogelijkheden van de zeer winterharde P. bissetii komen grotendeels overeen met Phyllostachys aureosulcata. De jonge halmen en de bladeren zijn diepgroen. Deze soort is in ons klimaat een beduidend betere keuze dan de populaire, weinig winterharde soort Phyllostachys aurea.
9 Phyllostachys nigra. Deze opvallende soort met naar zwart verkleurende halmen heeft moeite met onze strengste winters. Wordt ruim 5 meter hoog. Een beschutte groeiplaats is belangrijk. Foto.
10 Phyllostachys vivax 'Aureocaulis'. Dit is momenteel de meest imponerende soort, met een explosieve groei. De dikke gele halmen met willekeurige, groene lengtestrepen kunnen in ons klimaat tot ruim 8 meter hoog worden. Ook deze bamboe houdt niet van lange vorstperioden met veel wind, maar kan op een zonnige plaats gemakkelijk uitgroeien tot tropische dimensies. De cultivar 'Huanwenzhu' heeft groene halmen met gele lengtestrepen. Foto.
11 Semiarundinaria fastuosa is een sterk opgaande, goed winterharde bamboe die ook genoegen neemt met halfschaduw. Kan ruim 6 meter hoog worden. De variëteit 'Viridis' heeft een nog krachtigere groei en is beter winterhard.
BODEMBEDEKKERS
In Japanse tuinen gebruikt men bamboe ook als bodembedekker, als een soort
vervanging van gras. Ook in ons land wordt, vooral in het openbaar groen, bamboe
steeds vaker voor dit doel aangeplant. Snoei bodembedekkende bamboes in het voorjaar
terug. Daarbij worden de oudere, beschadigde halmen verwijderd, zodat de jonge frisse
uitlopers de ruimte krijgen. Twee soorten, die veel ondergrondse uitlopers maken en
geschikt zijn als bodembedekker zijn :12 Pleioblastus pygmaeus, een lage woekerende bamboe met klein blad. Foto.
13 Pleioblastus viridistriatus. Het jonge, felgele blad van deze 60 centimeter hoge bamboe verkleurt in de zomer naar vaalgroen.
GROOTBLADIG
14 Indocalamus tesselatus. Van de winterharde bamboes heeft deze soort het grootste blad.
De plant wordt niet veel hoger dan 1 meter. Geschikt voor een plaats in de schaduw of halfschaduw.15 Pseudosasa japonica. Deze oudste en bekendste bamboe heeft vrij grote, sierlijke bladeren. Wordt tot 5 meter hoog, maar kan in strenge winters terugvriezen. Foto.
16 Sasa kurilensis. De vrij grote glanzende bladeren van deze bamboe zijn goed wintergroen. De plant wordt ruim 1 meter hoog.
17 Sasaella massamuneana 'Albostriata'. De nieuwe bladeren in het voorjaar zijn geelbont gestreept. Wordt net als Sasa kurilensis ruim 1 meter hoog.
Met toestemming van de auteur Jos van der Palen gepubliceerd. Dit artikel is eerder verschenen in Groei & Bloei, augustus 2001
