Vlag van het Koninkrijk der Nederlanden   Bergen op Zoom Nedstat Basic - Free web site statistics

 

Start
Herkomst van namen
Genealogie
Links
Bergen op Zoom
Berkel & Rodenrijs
Breda
Den Haag

 

Inleiding

Door de ligging aan de Schelde was Bergen op Zoom lange tijd een welvarende handelsstad. De Markiezen van Bergen op Zoom hadden het in een groot deel van Brabant voor het zeggen. Het Markiezenhof, hun prestigieuze onderkomen, is nog altijd het grootste middeleeuwse stadspaleis van West-Europa.

Ontstaan

Bergen op Zoom is waarschijnlijk in de 12de eeuw ontstaan. Al vrij vroeg zijn drie kernen te onderscheiden die de latere stad zouden gaan vormen: het oude hof van de heren van Bergen op Zoom (het latere Markiezenhof) met zijn agrarische omgeving, de Grote Markt en de omringende straten: het handelscentrum, de haven en de Dubbelstraat, waar de nijverheid (zoutziederijen, meekrapstoven, potbakkerijen) zich concentreerde. De twee eerstgenoemde kernen zijn omstreeks 1330 ommuurd. De Lievevrouwepoort vormde de westelijke toegang. Aan het einde van de 15e eeuw werd ook het daarbuiten gelegen havenkwartier in de omwalling opgenomen.

Stadsrechten

Omstreeks het midden van de dertiende eeuw heeft Bergen op Zoom stadsrecht verkregen. De plaats groeide in de volgende decennia uit tot een volwaardige stad, die bestuurscentrum werd van het Land van Bergen op Zoom (ruwweg West-Brabant) dat in 1287 een afzonderlijke heerlijkheid was geworden. De heren verleenden talrijke voorrechten die tot een voorspoedige ontwikkeling van de stad bijdroegen. Vooral door de jaarmarkten (de Paasmarkt en de Koude Markt in november) kreeg Bergen op Zoom internationale betekenis. Kooplieden uit geheel handeldrijvend Europa bezochten de stad. De bloei kwam onder meer tot uiting door de groots opgezette uitbreidingen van de St. Gertrudiskerk.

Markiezaat

In 1533 werden Stad en Land van Bergen op Zoom tot markiezaat verheven. Inmiddels was echter aan de bloei van de stad een einde gekomen: de betekenis van de jaarmarkten verminderde door de expansie van Antwerpen. Ook verloor de stad een belangrijk achterland door de overstroming van beide Schelde-oevers waarbij onder meer oostelijk Zuid-Beveland onder de golven verdween. Wat nog aan welvaart was overgebleven, werd weggevaagd door de gebeurtenissen in de Tachtigjarige Oorlog, vooral tijdens de langdurige belegeringen van 1588 (door de Hertog van Parma) en 1622 (door Spinola).

Vestingfunctie

Na de vrede van 1648 blijft de vestingfunctie van Bergen op Zoom de voornaamste factor in het stedelijk leven. Gedurende meer dan twee eeuwen zou dit ook zo blijven. Hoewel Bergen op Zoom de faam genoot een onneembare vesting te zijn, slaagde het Franse leger er in 1747 toch in om de stad in te nemen. Daarbij werden de grote kerk en het zuidoostelijke deel van de stad volledig in puin geschoten.

Als Bergen op Zoom in 1867 zijn vestingfunctie verliest, kan de stad zich voor het eerst sedert eeuwen uitbreiden. Met uitzondering van het Ravelijn op de Zoom worden de vestingwallen geslecht en de grachten gedempt. Kenmerkend voor de stadsuitbreiding was de aanleg van de singels die parallel liepen met de ronde vorm van de oude binnenstad. Het militaire element boette aan belang in en industriŽle en commerciŽle functies krijgen de overhand. De grootste uitbreiding krijgt de stad echter pas na 1945.

Gemeente Wapen

Bergen op Zoom kreeg waarschijnlijk kort voor 1213 vrijheidsrechten, later overgegaan naar stadsrechten, aangezien in 1297 een stedelijke raad bekend is, in 1282 een schout en in 1263 schepenen. Het oudst bekende zegel wordt genoemd in 1260, maar de eerste afbeelding dateert uit 1276. Het vertoont het wapen van Breda-Schoten, namelijk 3 Sint Andrieskruisen. Als tegenzegel een burcht, bestaande uit een gekanteelde muur, waarbinnen 3 gehelmde torens, de middelste de hoogste en gedekt met een kruis. Een nieuw grootzegel, met afdrukken uit 1354-1372, vertoont hetzelfde schild, nu boven vergezeld van een vogel, en aan de kanten van draken. Dit zegel is binnen 20 jaar weer vernieuwd, zonder grote wijzigingen. Het contrazgel is gelijk gebleven. Een nieuw grootzegel uit 1450 geeft nu ipv de vogel een derde draak. Het tegenzegel geeft een iets andere muur en de torens zijn vrijwel even hoog. Een zegel ter zaken uit 1365 vertoont het wapen gehouden door een wildeman en wildevrouw, beide naakt, Het wapen werd in de 16e eeuw voor het eerst voorzien van de drietoppige berg. Het komt echter noet voor op officiŽle stadszegels, maar op bedelpenningen en penningen van het schermersgilde. Langzamerhand wordt het door de stad overgenomen en verschijnt op een stedelijke gedenkpenning uit 1588. In 1622 werd de stad ontzet en werden er beloonpenningen uitgegeven. Er bestaan hiervan 2 typen, beide met het wapen met berg en 2 wildemannen. Op het ene type houden ze het vast aan koorden, op het andere typen steunen ze op het wapen, dat gedekt is met een markiezenkroon. In de loop der 17e eeuw zijn deze beide typen ook op stadszegels overgenomen. In de 18e eeuw wordt een voetstuk met dekkleed toegevoegd. Over de kleuren van het wapen is niet veel bekend. De afbeelding, die in 1816 werd opgestuurd, was een ingekleurde tekening uit een boek uit 1788. De stadskleuren waren echter zwart-wit. Sommige manuscripten beelden de kleuren gespiegeld af, terwijl de stad zelf de huidige kleuren scheen te gebruiken.

 

Op de site van Cees van Popering vindt u ook informatie over Bergen op Zoom.

Bergen op Zoom 1773
 
 

 

Start | Herkomst van namen | Genealogie | Links | Bergen op Zoom | Berkel & Rodenrijs | Breda | Den Haag

Deze site is voor het laatst bijgewerkt op zondag 15 januari 2006