Spoetnikliefde, Haruki Murakami

 

Spoetnikliefde draait om drie mensen: de ikfiguur, K., leraar; Sumire, een naÔeve jonge vrouw die haar studie heeft afgebroken en schrijfster wil worden; en Mioe, de werkgeefster van Sumire. K. is verliefd op Sumire, een verliefdheid die onbeantwoord blijft, want Sumire is verliefd op Mioe – die getrouwd is. Vriendschap en liefde tussen hen blijken uiteindelijk maar schijn.

K. is de verteller in Spoetnikliefde. Sumire vertelt hem op zekere dag dat zij verliefd is op Mioe, een Koreaanse vrouw die zij op een bruiloft heeft ontmoet. Kort daarna treed Sumire bij Mioe in dienst en ze vertrekken samen op zakenreis. Mioe importeert Europese wijnen en regelmatig brengt zij een bezoek aan wijnboeren in Frankrijk en ItaliŽ. Aan het einde van hun reis zullen Mioe en Sumire nog een paar weken vakantie houden op een Grieks eiland. Daar verdwijnt Sumire van de ene op de andere dag spoorloos. K. vertrekt naar het eiland zodra hij van Sumires verdwijning op de hoogte is gebracht, maar na een week intensief zoeken moet hij onverrichter zake terugkeren naar Japan – het nieuwe semester begint en hij kan in Griekenland niets meer doen: Sumire blijft onvindbaar.

Boeken met een fantastisch, magisch-realistisch element kunnen nogal eens ongeloofwaardig uitpakken. Tenzij er een echte schrijver aan het werk is. Dan accepteer je de waanzinnigste gebeurtenissen zonder enig voorbehoud. Zo ook in Spoetnikliefde.

Mioe vertelt Sumire op een zeker moment hoe op een nacht haar ‘ik’ in tweeŽn is gesplitst en die ene helft haar heeft verlaten. Dit element komt nog een paar keer terug in het boek. Er is ‘een andere wereld’, een wereld ‘aan de andere kant’.

Aan het einde van het boek lijkt Sumire plotseling te zijn teruggekomen. Ze belt haar vriend K. op vanuit een telefooncel. Murakami gebruikt allerlei woorden om te benadrukken dat dit echt, werkelijk, in de echte wereld gebeurt. Ze zien immers beiden dezelfde maan. Maar natuurlijk blijft in het ongewisse of hun gesprek wel werkelijk heeft plaatsgevonden, of dat het zich alleen maar in K.’s hoofd heeft afgespeeld.

De personages in Spoetnikliefde staan allen aan de zijlijn. K. schrikt ervoor terug uitspraken over zichzelf te doen, omdat hij inziet dat een mens nooit op een objectieve manier naar zichzelf kan kijken. Bewust trekt hij een scheidslijn tussen de wereld en hemzelf. Sumire is (door de ogen van K. gezien) ‘een onverbetelijke romanticus, ze was koppig en cynisch, of, vriendelijk geformuleerd, nogal naÔef. […] Ze kon zo door haar gedachten in beslag worden genomen dat ze vergat te eten. Ze was zo mager als een oorlogswees in een oude Italiaanse film en haar ogen puilden uit.’ Mioe, ten slotte, laat zich al helemaal niet kennen. Ze is niet in staat banden met anderen aan te gaan – of het nu om vriendschap gaat of om liefde. Mioe blijft in het boek een ongrijpbare figuur.

Het boek ademt een dromerige sfeer uit. Maar het zijn bepaald geen zoete dromen die de lezer  voorgeschoteld krijgt. K., Sumire en Mioe zijn en blijven eenzaam. ‘Ik vroeg me af waarom iedereen zo ontzettend eenzaam moest worden. Wat was daar de noodzaak van? Er zijn zoveel mensen op deze wereld en ze willen allemaal iets van een ander. Waarom moeten we dan in zo’n isolement verkeren? Waarvoor? Zou deze planeet soms draaien op onze desolaatheid?’ Dat is in wezen het hoofdthema in het boek. Uiteindelijk staat iedereen er alleen voor, moet iedereen het helemaal zelf doen. Ook de onderlinge relaties tussen de drie hoofdpersonen in het boek blijken uiteindelijk maar schijn. K., Sumire en Mioe zijn drie eenzame zielen die om elkaar heen draaien als satellieten in de ruimte, zonder echt bij elkaar te kunnen komen.

Het indrukwekkende aan Spoetnikliefde is dat Murakami aan ruim 200 pagina’s genoeg heeft om zijn personages, met hun karakter, hun drijfveren en hun gedragingen meer dan overtuigend te schilderen. Spoetnikliefde is prachtig en treurig. Het is een boek dat je bijblijft.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

by Lukas Van Win 

 

Haruki Murakami is sinds jaren de gedoodverfde toekomstige Nobelprijswinnaar Literatuur uit het land van de rijzende zon. Maar of de Japanse Hugo Claus ook zulke sterke boeken schrijft? Beats us. Murakami’s omvangrijke oeuvre – hij heeft al meer dan tien romans op zijn actief – bereikt slechts met mondjesmaat onze contreien. Bovendien wordt er volgens ingewijden bij vertaling soms duchtig geschrapt in het oorspronkelijke manuscript.

Recent bezorgde de vertaling van de “OpwindvogelkroniekenMurakami hier een kleine, maar des te fanatiekere aanhang. Cultstatus heet dat. Hoog tijd dat er aan Murakami’s inbreng in de hedendaagse literatuur wat ruchtbaarheid wordt gegeven. In dat opzet slaagt het teasende “Spoetnikliefde” alvast.

Rond Murakami’s boeken hangt een waas van mystiek. De opgevoerde personages zijn vaak geÔsoleerde actoren die zich in een magische, melancholische en onbestemde wereld bewegen. Dat is in “Spoetnikliefde” niet anders. Vele gebeurtenissen blijven ongemotiveerd en de vanzelfsprekendheid van een aantal het    abnormaliteiten is hoogst intrigerend. Het boek draait om de mysterieuze verdwijning van meisje Sumire. Zij werd verliefd op een 17 jaar oudere vrouw, Mioe (haar Spoetnikliefde) en trok met haar mee op zakenreis naar Europa. Leraar K, stiekem verliefd op Sumire, blijft verweesd achter. Maar dan neemt het intrige zijn plaats in het verhaal. K krijgt een telefoontje van Mioe om naar Griekenland te komen omdat Sumire spoorloos is verdwenen. Daar voltrekt Murakami zijn meestertruc: waar normaal paniek zou moeten heersen, is er slechts fascinatie. Voor Sumires verdwijning, maar ook voor elkaar. Want via elkaar komen K en Mioe dichter bij Sumire.

Wat moet je aan met een verdwijning die centraal staat maar gaandeweg ornamenteel wordt? Er zijn nauwelijks aanknopingspunten om de verdwijning te ontrafelen. Mioe’s afwijzing op Sumires seksuele avances lijken de directe aanleiding, maar geen voldoende voorwaarde. K vindt in Sumires verblijfkamer een diskette met twee teksten, die evenwel geen verklaring bieden. In een ordinaire whodunit staan daarin sleutelelementen om het raadsel te ontcijferen. In Murakami’s wereld dienen ze om, vanuit het interpreteren van Sumires belevingswereld, bij zichzelf te ontdekken wat het kleine meisje eigenlijk betekent. Een heerlijk subtiel spel met een genre. Er is geen oplossing, geen kwaadheid, geen vastberaden actie. In “Spoetnikliefde” blijft alles in de lucht hangen. En toch blijf je tot de laatste pagina aan het boek vastgeklonken. Haruki Murakami: een schrijver om te volgen.

 

    © Cutting Edge | 22/03/05

 

Op dat moment begreep ik het. We waren prachtige reisgenoten, maar uiteindelijk waren we niet meer dan eenzame hompjes metaal die elk hun eigen baan beschreven. Van veraf ziet het er prachtig uit, als een vallende ster. Maar eigenlijk zijn we niet meer dan een soort gevangenen die stuk voor stuk zijn opgesloten en nergens heen kunnen. Wanneer de baan van twee satellieten een tijdje overlapt, kunnen we elkaar aankijken. Misschien kunnen zelfs onze harten elkaar raken. Maar dat duurt maar een fractie. Het volgende moment bevinden we ons weer in volslagen eenzaamheid. Tot we ooit ergens tot nul uitdoven.

 

 

 

 

Recensie: De tweeŽntwintig jaar oude beginnende schrijfster Sumire wordt verliefd op Mioe, een zeventien jaar oudere zakenvrouw. Mioe neemt Sumire in dienst om haar te helpen in haar bedrijfje. Wanneer beiden een weekje uitrusten op een Grieks eiland, verdwijnt Sumire zonder een spoor na te laten. Mioe laat K. overvliegen, Sumire's beste vriend en kandidaat-minnaar, al kan die ter plaatse weinig aanvangen.

 

Dat is zowat de korte inhoud van Spoetnikliefde, datgene wat je relatief eenvoudig op papier kan zetten. In werkelijkheid gaat het boek veel dieper dan dat. Murakami schrijft heel mooi proza, gelardeerd met humor, en met een filosofische ondertoon. Hij brengt andere werelden tot leven, om maar iets te zeggen. 'Ik ben hier en kijk met mijn verrekijker naar mijn eigen kamer. In die kamer ben ik zelf.' Het boek gaat over relaties en liefde, vooral onbeantwoorde liefde, en dus over eenzaamheid. 'Ik vraag me af waarom iedereen zo ontzettend eenzaam moest worden. Wat was daar de noodzaak van? Er zijn zoveel mensen op deze wereld en ze willen allemaal iets van een ander. Waarom moeten we dan in zo'n isolement verkeren? Waarvoor? Zou deze planeet soms draaien op onze desolaatheid?' Murakami maakt met zijn zweverige proza emoties los, zoveel is zeker. Alleen kan je wel eens twijfelen tussen een traan en een lach.

 

 

 

Het verhaal

 

Would-be schrijfster Sumire valt ten prooi aan een even plotse als verterende verliefdheid voor Mioe, een zeventien jaar oudere zakenvrouw, en verdwijnt dan tijdens een vakantie op een Grieks eiland. Algauw vervagen de grenzen tussen echt en verzonnen, vertrouwd en vervreemd - wat niet rationeel te benaderen valt, wordt onder de pen van Haruki Murakami puur, mooi en spannend. Uiteindelijk komt hij uit bij intens droevige conclusies over het leven en de liefde: is elk mens een eenzame spoetnik in een onbegrensde ruimte?

 

De schrijver

De Japanse grootmeester Haruki Murakami (1949) is in zijn vaderland razend populair, en is bezig aan een gestage wereldwijde veroveringstocht die ooit bij de Nobelprijs moet eindigen.

 

Het fragment

'We waren prachtige reisgenoten, maar uiteindelijk waren we niet meer dan eenzame hompjes metaal die elk hun eigen baan beschreven. Van veraf ziet het er prachtig uit, als een vallende ster. Maar eigenlijk zijn we niet meer dan een soort gevangenen die stuk voor stuk zijn opgesloten en nergens heen kunnen. Wanneer de baan van twee satellieten een tijdje overlapt, kunnen we elkaar aankijken. Misschien kunnen zelfs onze harten elkaar raken. Maar dat duurt maar een fractie. Het volgende moment bevinden we ons weer in volslagen eenzaamheid. Tot we ooit ergens tot nul uitdoven.'

 

Spoetnikliefde

 

Deze roman gaat over de liefde van een leerkracht voor een 17 jarige studente en op haar beurt, haar liefde voor een oudere vrouw.

We leren eerst de ik-figuur en de 17 jarige Sumire kennen. Sumire is een jonge vrouw die nog niet weet wat ze eigenlijk in het leven wil. Ja, ze wil schrijven, romans schrijven; ze is al aan eentje bezig, maar haar ontbreekt nog het zelfvertrouwen. Ze weet niet of ze wel genoeg talent heeft. De leerkracht die ze vaker in zijn appartement opzoekt en die met haar de passie voor boeken deelt, vindt dat er in haar schrijfsels, die ze hem laat lezen, een verborgen talent schuil gaat. De nog niet ontwikkelde omhulling verbergt een kern die er mag wezen. Sumire kan alleen met hem over zulke zaken praten, niet met haar leeftijdgenoten; die snappen het niet.

Alles gaat zo zijn gangetje, totdat ineens Miu in haar leven opduikt. Miu zet met haar verschijning het leven van Sumire volledig op haar kop. Dat ze haar uitstraling compleet verandert, is maar het minst ingrijpende. Miu krijgt Sumire in haar macht. Sumire gaat voor het bedrijf van Miu, een intermediair tussen wijnboeren en restaurants werken. Sumire wordt totaal gefascineerd door de oudere, maar nog steeds mooie vrouw. Het gaat mis als Miu Sumire op reis neemt naar Europa (het verhaal speelt zich af in Japan) en Sumire ineens spoorloos verdwijnt als ze een vakantiehuisje op een Grieks eiland betrekken. De leerkracht krijgt een telefoontje van een radeloze Miu. Hij besluit op aandringen van Miu meteen af te reizen naar dit Grieks eiland. Het wordt een vergeefse en vruchteloze zoektocht. Wel leert de leerkracht het geheim van deze vrouw kennen. Is dat de reden dat Sumire is verdwenen?

 

Murakami zet de personages uitstekend neer; je gaat volledig met ze mee, zowel de jongere alswel de oudere. Hij is ook vindingrijk in zijn stijl, waardoor dit boek een waar plezier wordt voor een lezer om te lezen. Murakami maakt heel invoelbaar hoe de levens van deze mensen in het moderne Japan drijfijs zijn geworden, losgeslagen van de grote massa, wegdrijvend op hun eenzaamheid. Zonder dat ik een ander boek van deze schrijver heb gelezen, heb ik het sterke vermoeden dat dit thema als een rode draad door zijn werk heengaat. Het is ook het thema van de Japanse horrorschrijvers van dit moment. Murakami weet de spanning van de zinderende passie in de hoofden van de hoofdrolspelers ook tot het haast ondraaglijke op te voeren. Daarom is het zo jammer, dat hij Sumire aan het einde toch laat terugkeren. Dat is een ontkrachter van de eerste orde, als hij haar onvindbaar had gelaten, zou de lezer zelf als drijfijs mee naar de oneindigheid gedreven zijn, nu wordt hij onbevredigd door niet alleen het onder de levenden roepen van Sumire, maar wordt ook opgezadeld met de wetenschap dat de leerkracht van haar alsnog krijgt te horen wat er in de tussentijd is gebeurd, maar de lezer niet. Ik leef liever als lezer met het raadsel van haar verdwijning, dat de roman juist de immense proporties geeft, dan dat er een alles dichtslaande opheldering komt. Daarom is de mededeling dat die opheldering op handen is volslagen overbodig. Desondanks een aanrader.